|
ÖZET: Başvuran, Dicle Üniversitesi’nde Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı kapsamındaki derslerin yalnızca bu alandaki öğretim üyeleri tarafından verilmesi gerektiğini talep etmiştir. Dicle Üniversitesi Rektörlüğü, başvuruya ilişkin yaptığı açıklamada, mevcut mevzuatın bu talebi desteklemediğini belirtmiş, derslerin hangi öğretim üyeleri tarafından verileceği konusunda yasal bir zorunluluk bulunmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, derslerin yürütülmesiyle ilgili kararların üniversitenin iç yönergeleri ve yönetim kurulu kararlarıyla belirlendiği, bu bağlamda başvuranın talebinin mevcut düzenlemelere aykırı olmadığını vurgulamıştır.
Yükseköğretim Kurulu da, derslerin yürütülmesine dair esasların belirlenmesinin üniversite yönetim organlarına ait olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle, başvuranın talebi, ilgili organlar tarafından değerlendirilmelidir. Dicle Üniversitesi Rektörlüğü, başvuranın talebini ilgili fakültelere iletmiş, ancak gelen yanıtlarda derslerin yürütülmesi konusunda herhangi bir yasal engel olmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabulüne ve Dicle Üniversitesi Rektörlüğü’ne, başvuranın talebinin yetkili makamlarca yeniden değerlendirilmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. Rektörlükten, bu karar üzerine 30 gün içinde işlem tesis edilmesi beklenmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11280-S.24.17188
BAŞVURU NO : 2024/513
KARAR TARİHİ : 16.10.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİCLE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Üniversitenin bütün birimlerindeki Uygulamalı
Matematik Anabilim Dalı kapsamındaki derslerin, Uygulamalı
Matematik Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan (T.C Kimlik No:
başvurusunda özetle; Üniversitenin bütün birimlerindeki Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı kapsamındaki derslerin, Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi gerektiğini belirterek; gerekli düzenlemelerin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 12.02.2024 tarihli ve S. sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Dicle Üniversitesi Rektörlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Dicle
Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 22.08.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Fakültede Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı kapsamında derslerin bulunması ve bu derslerin
yalnızca Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi gerektiğine dair herhangi bir yasal veya yönetmelik zorunluluğunun mevcut olmadığı, Türkiye’deki yükseköğretim mevzuatında, derslerin sadece anabilim dalı öğretim üyeleri tarafından verilmesi gibi spesifik bir düzenleme bulunmadığı,
2.2 Yükseköğretim Kanunu (2547 sayılı Kanun) ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) yönetmelikleri ile genel
/
çerçeveler ve standartlar belirlense de, derslerin hangi öğretim üyeleri tarafından verileceği konusunda açık bir hüküm bulunmadığı, bunun dışında üniversitenin iç yönergeleri, senato ve fakülte yönetim kurul kararları ile akademik programların düzenlenmesi ve derslerin yürütülmesi konusunda genel kararlar alınabileceği ancak bahsi geçen konuda alınan herhangi bir karar bulunmadığı,
2.3 Bu bağlamda, kayıtlarda herhangi bir talebin reddi ile ilgili bir veriye ulaşılmamakla birlikte olası reddin
verilmesinin, mevcut mevzuat ve iç düzenlemelere aykırılık teşkil etmediği,
2.4 Fakültedeki müfredat derslerinin, bölümlerin amaçları ve program çıktıları doğrultusunda, evrensel
mühendislik gereklilikleri göz önünde bulundurularak hazırlanarak güncellendiği, Mühendislik eğitiminde, temel bilimler dersleri kapsamında MAT101 Matematik 1, MAT102 Matematik 2, EEZ104 Lineer Cebir, EEZ205 Diferansiyel Denklemler, ve MAT203 Mühendislik Matematiği gibi matematik dersleri yer aldığı, bu derslerin MAT veya EEZ kodlu olması, derslerin hangi bölüme ait olduğu ve aynı zamanda ders içeriği hakkında bilgi vermediği, bunun dışında kodların herhangi bir bağlayıcılığı bulunmadığı,
2.5 Üniversitede ders kodlarının yapısı, derslerin hangi bölüm veya anabilim dalı tarafından yürütüleceğini
belirlemediği, bu konuda herhangi bir Senato kararı veya üniversite yönetmeliği bulunmadıkça, ders görevlendirme taleplerinin 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu ve Üniversitelerde Akademik Teşkilât
Yönetmeliği çerçevesinde, ilgili birimlerin yetkisine bağlı olduğu, bu yetkinin kullanımının mevcut yasa ve yönetmeliklere uygun olarak gerçekleştirildiği,
2.6 EEZ kodlu Diferansiyel Denklemler dersinin, farklı dönemlerde Fakülte uzman öğretim üyelerince
okutulmakla birlikte üniversitenin farklı birimlerinden de öğretim üyeleri tarafından yürütüldüğü,
2.7 Bilim tarihi incelendiğinde, matematik alanında başarılı Elektrik-Elektronik, İnşaat ve Makine
Mühendislerinin varlığı da göz önünde bulundurulduğunda, bir dersin yalnızca belirli bir anabilim dalı tarafından verilmesi gerektiği görüşünün mevcut yönetmeliklere aykırı bir işlem tesis edilebileceği düşüncesi, yönetmeliklerin yanlış yorumlanmasından kaynaklandığı, yürürlükteki yönetmeliklerden böyle bir sonuca varmanın zorlama bir yorum olarak değerlendirildiği, Fakültenin, yürürlükteki yasa ve yönetmeliklere uygun olarak hareket ettiğini ve herhangi bir aykırılığın söz konusu olmadığı,
2.8 Ayrıca 1 Mayıs 2024 tarihinde uluslararası standartlarda mühendislik eğitimi verildiğine ilişkin alınmış
olan akreditasyonun (MÜDEK), tüm derslerin mevzuatlara uygun ve uluslararası standartlarda verildiğinin bir göstergesi olduğu belirtilmiştir.
3. Kurumumuzun 12.02.2024 tarihli ve S. sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Eğitim Öğretim Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 01.03.2024 tarihli ve cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1 Bir ana bilim dalı kapsamındaki derslerin ilgili ana bilim dalı öğretim üyelerince verilmesinin asıl
olduğu, bununla birlikte bir yükseköğretim kurumunda derslerin yürütülmesiyle ilgili esasları belirleme yetkisinin, 2547 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesinin (b) fıkrasının birinci “Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak” ve dördüncü
“Üniversitenin yıllık eğitim – öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak” bentleri ile 17’nci maddesinin (b) fıkrasının birinci bendi “Fakültenin, eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetleri ve bu faaliyetlerle ilgili esasları, plan, program ve eğitim – öğretim takvimini kararlaştırmak” bendi hükümleri gereğince yükseköğretim kurumlarının belirli organlarına tevdi edildiği, bu nedenle
uyuşmazlıkla ilgili söz konusu organların karar vermesi gerektiği, nitekim, Diyarbakır 1. İdare
Mahkemesinin 28.03.2017 tarihli ve / E. ve / K. sayılı kararında da aynı yönde:
“…2547 sayılı Kanun’un 15’inci ve devamı maddeleri uyarınca Fakülte Yönetim Kurulu ve Senatonun yetkileri arasında sayılan söz konusu taleplerin, Fakülte Yönetim Kurulu ve Senato tarafından değerlendirilmek suretiyle bir karara bağlanması gerekir…” gerekçesine yer verildiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
4.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”,
4.2 “I. Temel hak ve hürriyetlerin niteliği” başlıklı 12. maddesinde; “ Herkes, kişiliğine bağlı,
dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.”
4.3 “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim
hakkından yoksun bırakılamaz…”
4.4 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve
dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4.5 “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130’uncu maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına
dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur… Üniversiteler ve bunlara bağlı birimler, Devletin gözetimi ve denetimi altında olup, güvenlik hizmetleri Devletçe sağlanır… Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, malî işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere
Devletin sağladığı malî kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir.”
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”
6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun:
/
6.1 “Yükseköğretim Kurulunun görevleri:” başlıklı 7. Maddesinde; “…e) Yükseköğretim kurumlarında
eğitim – öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek…”
6.2. “Senato” başlıklı 14. maddesinde; “…b. Görevleri: Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitimöğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, … (8) Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.”
6.3 “Üniversite Yönetim Kurulu” başlıklı 15. Maddesinde; “…b. Görevleri: Üniversite yönetim kurulu
idari faaliyetlerde rektöre yardımcı bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Yükseköğretim üst kuruluşları ile senato kararlarının uygulanmasında, belirlenen plan ve programlar doğrultusunda rektöre yardım etmek, (2) Faaliyet plan ve programlarının uygulanmasını sağlamak; üniversiteye bağlı birimlerin önerilerini dikkate alarak yatırım programını, bütçe tasarısı taslağını incelemek ve kendi önerileri ile birlikte rektörlüğe, vakıf üniversitelerinde ise mütevelli heyetine sunmak, (3) Üniversite yönetimi ile ilgili rektörün getireceği konularda karar almak, (4) Fakülte, enstitü ve yüksekokul yönetim kurullarının kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek kesin karara bağlamak…”
6.4 “Fakülte Kurulu” başlıklı 17. Maddesinde; “…b. Görevleri: Fakülte kurulu akademik bir organ olup
aşağıdaki görevleri yapar: (1) Fakültenin, eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetleri ve bu faaliyetlerle ilgili esasları, plan, program ve eğitim – öğretim takvimini kararlaştırmak…”
6.5 “Fakülte Yönetim Kurulu” başlıklı 18. maddesinde; “… b. Görevleri: Fakülte yönetim kurulu, idari
faaliyetlerde dekana yardımcı bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Fakülte kurulunun kararları ile tespit ettiği esasların uygulanmasında dekana yardım etmek, (2) Fakültenin eğitim öğretim, plan ve programları ile takvimin uygulanmasını sağlamak, (3) Fakültenin yatırım, program ve bütçe tasarısını hazırlamak, (4) Dekanın fakülte yönetimi ile ilgili getireceği bütün işlerde karar almak, (5) Öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim – öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar vermek, (6) Bu kanunla verilen diğer görevleri yapmaktır.”
6.6 “Kurumlararası yardımlaşma” başlıklı 40. Maddesinde; “a. Yükseköğretim kurumlarında görevli
öğretim üyeleri ile öğretim görevlileri bağlı bulundukları fakülte veya yüksekokulda haftalık ders yükünü dolduramadıkları takdirde, kendi üniversitelerinin diğer birimlerinde veya o şehirdeki yükseköğretim kurumlarında ders yükünü doldurmak üzere rektör tarafından görevlendirilebilirler. Ders yükü içindeki çalışmalar karşılığında ek ders ücreti ödenmez. Haftalık ders yükünün üstünde başka bir yükseköğretim kurumunda görevlendirilen öğretim elemanlarına görev aldıkları kurum bütçesinden ek ders ücreti ödenir.
b. (Değişik: 9/4/1990 – KHK – 418/26 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/2/1992 tarihli ve E. 1990/22, K. 1992/6 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 18/5/1994 – KHK – 527/18 md.) Öğretim üyeleri, ihtiyacı olan üniversitenin isteği ve kendi arzusu üzerine ve ilgili yönetim kurullarının görüşü, rektörün önerisi ile
Yükseköğretim Kurulu tarafından, istekte bulunan üniversitenin birimlerinde en az bir eğitim-öğretim yılı için görevlendirilebilirler. Bu şekilde görevlendirilenlerin kadroları beş yıl süre ile saklı tutulur. Açık bulunan bir öğretim üyeliği kadrosuna yapılacak atamada adayların niteliklerinde eşitlik olduğu durumlarda gelişmekte olan bölgelerdeki yükseköğretim kurumlarında toplam en az beş yıl bu şekilde veya
kadrolu olarak hizmet yapan öğretim üyelerine öncelik verilir. (Ek cümle: 19/11/2014-6569/27 md.) Vakıf yükseköğretim kurumlarına yapılacak görevlendirmeler toplam iki yılı geçemez ve bu şekilde görevlendirilen öğretim üyelerine idari görev verilemez. c. Bu kanun kapsamına girmeyen Millî Savunma
Üniversitesi, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile Emniyet Teşkilatına bağlı yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanı ihtiyacı; bu kurumların tercihan bulundukları şehirlerdeki diğer yükseköğretim kurumlarından koordine sonucu ismen yapacakları istek üzerine, ilgili rektörlüklerce (a)
fıkrasındaki esaslara göre karşılanır. d. (Ek:17/9/2004-5234/2 md.) (a) fıkrası uyarınca, kendi üniversitelerinin aynı şehirdeki diğer birimlerinden veya aynı şehirdeki diğer yüksek öğretim kurumlarından görevlendirilebilecek öğretim elemanı bulunmaması halinde, başka şehirlerdeki yüksek öğretim kurumlarından ders vermek üzere görevlendirilen öğretim elemanlarına 6245 sayılı Harcırah
Kanununa göre geçici görev yolluğu ve anılan fıkradaki esaslara göre iki katı ek ders ücreti ödenir.”
6.7 “Öğretim üyesi ihtiyacının karşılanması” başlıklı 41. Maddesinde; “Yükseköğretim Kurulunca; bu
kanun kapsamındaki Devlet yükseköğretim kurumlarının, çeşitli bilim ve sanat dallarındaki öğretim üyesi ihtiyaçları ve bu öğretim üyesi ihtiyaçlarının hangi yükseköğretim kurumlarından karşılanacağı, öğretim üyesi mevcutları dikkate alınarak tespit edilir ve ihtiyaçlar karşılanmak üzere ilgili üniversitelere bildirilir.
(İptal ikinci cümle: Anayasa Mahkemesi’nin 28/4/2011 tarihli ve E.: 2009/56, K.: 2011/71 sayılı Kararı ile.) Bu görevlendirmeler bir yarı yıldan az, dört yarı yıldan fazla olmamak üzere kadroları kendi üniversitelerinde kalmak kaydıyla yapılır. Bu madde hükümlerine göre veya 40 ıncı maddenin (b) fıkrası hükmüne göre yapılan görevlendirmelerde tebligat, işten ayrılma, mehil müddeti ve işe başlama konularında Devlet memurlarına ilişkin hükümler uygulanır. Bu madde veya bu Kanunun 40 ıncı maddesinin (b) fıkrası hükümlerine göre yapılan görevlendirmelerde, görevlendirme kararında görev süreleri belirtilir. Bunlara özlük hakları kurumlarında devam etmek kaydıyla görev yapacağı kurumun bulunduğu yer ve özelliklerine göre o kurum kadrolarında çalışanların yararlandıkları ödenek ve diğer haklar ve 6245 sayılı Harcırah Kanununa göre geçici görev yolluğu, görev yapacağı üniversite bütçesinden ödenir. Bu maddede veya bu Kanunun 40 ıncı maddesinin (b) fıkrasında belirtildiği şekilde görevlendirildikleri kendilerine tebliğ edilenlerden kanuni süresi içinde göreve başlamayanlar istifa etmiş sayılır. Bu şekilde istifa etmiş sayılanlar, bu hizmeti yerine getirmedikçe herhangi bir yükseköğretim kurumunda yeniden görevlendirilemezler ve diğer kamu kuruluşlarında çalıştırılamazlar.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER ’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; Üniversitenin bütün birimlerindeki Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı kapsamındaki derslerin, Uygulamalı Matematik
Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi gerektiğini belirterek; gerekli düzenlemelerin yapılmasını talep etmektedir.
9. Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
/
9.1 Matematik Bölümü öğretim üyesi olan Başvuranın; “Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı
kapsamındaki derslerinin Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi” talebi ile Dicle Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümüne başvuruda bulunduğu,
9.2 Akabinde Matematik Bölüm Başkanlığı tarafından söz konu dilekçenin; 05.10.2023 tarihli,
sayılı ve “Üniversitemizde yürütülen bu sistemin düzenlenerek üniversitemizin genelinde Temel Bilimlere ait olan Matematik müfredatlı derslerin Temel Bilim Dersleri (Servis Dersleri) olarak adlandırılması, bu derslerin kodlarının MAT olarak değiştirilmesi ve bu dersler için öğretim üyesi görevlendirilmelerinin Fen
Fakültesi Matematik Bölüm Kurulu tarafından yapılabilmesi” hususlarını içeren Bölüm Başkanlığı görüşü ile Dicle Üniversitesi Fen Fakültesi Dekanlığına iletildiği,
9.3 Dekanlık tarafından 06.10.2023 tarihli ve sayılı yazı ile de Dicle Üniversitesi Rektörlüğüne
talebin iletildiği,
9.4 Rektörlük tarafından 10.10.2023 tarihli ve sayılı yazı ile “Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı
kapsamındaki derslerinin Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi” hususundaki talebinin değerlendirilmesi için ayrı ayrı Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dekanlığı, Mühendislik Fakültesi Dekanlığı, Fen Fakültesi Dekanlığından gereğinin yapılmasının istendiği,
9.5 Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dekanlığı tarafından Dicle Üniversitesi Rektörlüğü Personel Daire
Başkanlığına 01.11.2023 tarihli ve sayılı yazı ile “…Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Matematik
Eğitimi Anabilim Dalında okutulan MTÖ301 Diferansiyel Denklemler I, MTÖ 302 Diferansiyel
Denklemler II ve İMP203 Diferansiyel Denklemler derslerinin, Uygulamalı Matematik uzmanlık alanına sahip olan ve biri kendi YL-DOKTORA öğrencisi olmak üzere iki profesör tarafından yürütülmektedir…” görüşlerini içeren Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bölümü görüş yazısının iletildiği,
9.6 Fen Fakültesi Dekanlığı Fizik Bölümü Başkanlığı tarafından 09.11.2023 tarihli ve sayılı yazı
ile; “…Anabilim dallarında yer alan Diferansiyel denklemlerin içerildiği fiziksel örnekler, Fizik bölümü, Öğretim üyelerince aktarılırsa daha doğru olacaktır. Ayrıca bu ders Fiziğin tüm dallarında, alanlarında taşıdığı önem itibariyle, bir Servis dersi olarak ele alınamaz..” yönündeki 24.10.2023 tarihli ve 01 Karar sayılı Fizik Bölümü Akademik Kurul Kararı’nın Fen Fakültesi Dekanlığına iletildiği,
9.7 Mühendislik Fakültesi Dekanlığı tarafından 03.11.2023 tarihli ve sayılı yazı ile; “…Öncelikle
bölümümüzün müfredat dersleri bölüm amaçları ve program çıktılarının elde edilmesi doğrultusunda evrensel mühendislik gerekleri de göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır ve bu çerçevede de güncellenmektedir. Mühendislik eğitiminde temel bilimler dersleri kapsamında MAT101 Matematik 1, MAT102 Matematik 2, EEZ104 Lineer Cebir, EEZ205 Diferansiyel Denklemler, MAT203 Mühendislik
Matematiği gibi matematik dersleri de bulunmaktadır. Görüldüğü üzere bu derslerin bazılarının MAT kodlu olup bazıları ise MAT kodlu değildir. Üniversitemizde ders kodlarının yapısı bir dersin yürütücüsünün hangi bölüm tarafından yapılacağını belirleyen bir özellik değildir. Üniversite senatosunca farklı birimlerde bulunan Matematik derslerinin yürütülmesine dair bir karar alınmadıkça ders görevlendirme talepleri ilgili birimlerin yetkisindedir. Bu yetkinin kullanılmasında mevcut yasa ve yönetmeliklere aykırı bir durum söz konusu değildir. Bunun dışında bölümümüzün tabi olduğu akreditasyon kurumu (MÜDEK) derslerin değerlendirilmesini, program çıktılarına ulaşmadaki durumunun değerlendirilmesini ve gerek duyulması halinde ders sorumlularının değiştirilmesi de dahil önlemlerin alınmasını önermektedir. Bölümümüzde
MÜDEK Akreditasyonuna başvurduğundan dersler dönem sonunda başarı oranları, öğrenci memnuniyet anketlerinin sonuçları gibi parametreler ile değerlendirilmektedir. Tüm bu değerlendirilmeler neticesinde
/
derslerin talep edileceği birimler, derslerin başarısının iyileştirilmesi için alınabilecek tedbirler belirlenmektedir. Bölümümüzde bulunan Diferansiyel Denklemler dersi zaman zaman bölüm öğretim üyelerimiz tarafından da yürütülmüştür. Konu ile ilgili uzman bilgiye sahip öğretim üyelerimiz söz konusu dersi yürütebilme kabiliyetine de sahiptirler. Bilim tarihi incelendiğinde matematik alanında çok başarılı ve söz sahibi Elektrik Elektronik Mühendislerinin bulunduğu da kolaylıkla görülebilecektir. Bir dersin sadece belirli bir anabilim dalı tarafından verilebileceği aksi takdirde mevcut yönetmeliklere aykırı işlem tesis edilebileceği görüşünün yönetmeliklerin yanlış yorumlanmasından kaynaklandığına inanıyoruz.
Yürürlükteki yönetmeliklerden böyle bir görüş çıkarmak zorlama bir yorumdur. Bölümümüz yürürlükte olan yasa ve yönetmeliklere aykırı herhangi bir iş ve işlemde bulunmamakta…” yönündeki 31.10.2023 tarih ve sayılı Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölüm Başkanlığının görüşünün Dicle Üniversitesi
Rektörlüğüne iletildiği,
9.8 Dicle Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 22.08.2024 tarihli ve sayılı kapsamında;
Fakültede Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı kapsamında derslerin bulunması ve bu derslerin yalnızca
Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi gerektiğine dair herhangi bir yasal veya yönetmelik zorunluluğunun mevcut olmadığı, bunun dışında üniversitenin iç yönergeleri, senato ve fakülte yönetim kurul kararları ile akademik programların düzenlenmesi ve derslerin yürütülmesi konusunda genel kararlar alınabileceği ancak bahsi geçen konuda alınan herhangi bir karar bulunmadığı, bununla birlikte olası reddin verilmesinin mevcut mevzuat ve iç düzenlemelere aykırılık teşkil etmeyeceği hususlarının belirtildiği anlaşılmıştır.
10. Anayasamızın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin “kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olduğu ifade edildikten sonra, yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri, bu kurumlardaki öğretim düzeyleri ile süreleri, yükseköğretime giriş, devam vb. konuların kanunla düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
11. Yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim – öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemek amacıyla çıkarılan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun 14. Maddesinde; üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak, görüş bildirmek, Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, üniversitenin yıllık eğitim öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak senatonun görevleri arasında sayılmıştır.
12. 2547 sayılı Kanunun 15. Maddesinde ise; idari faaliyetlerde rektöre yardımcı organ olarak nitelenen
Üniversite Yönetim Kurulu; Yükseköğretim üst kuruluşları ile senato kararlarının, faaliyet plan ve programların uygulanmasında rektöre yardım etmek, üniversite yönetimi ile ilgili rektörün getireceği konularda karar almak, Fakülte, enstitü ve yüksekokul yönetim kurullarının kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek kesin karara bağlamak ile görevlendirilmiştir.
13. Kurumumuzun 12.02.2024 tarihli ve S. sayılı yazısı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından görüş sorulmuş gelen cevabi yazıda; 2547 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesinin (b) fıkrasının birinci
“Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak” ve dördüncü “Üniversitenin yıllık eğitim – öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak” bentleri ile 17’nci maddesinin (b) fıkrasının birinci bendi “Fakültenin, eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetleri ve bu faaliyetlerle ilgili esasları, plan, program ve eğitim – öğretim takvimini
/
kararlaştırmak” bendi hükümleri gereğince yükseköğretim kurumlarının belirli organlarına tevdi edildiği, bu nedenle uyuşmazlıkla ilgili söz konusu organların karar vermesi gerektiği belirtilmiştir.
14. Somut olayda Başvuran tarafından Dicle Üniversitesi aleyhine açılan ve “üniversitede Uygulamalı
Matematik Anabilim Dalı kapsamındaki derslerin, Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi” hususlarının konu edildiği iptal davasında; Diyarbakır 1. İdare Mahkemesinin
28.03.2017 tarihli ve / / sayılı kararı ile idari işlemin 2547 sayılı Kanunun 15 ve
devamı maddeleri uyarınca Üniversite Yönetim Kurulu ve Senato tarafından değerlendirilmesi gerekirken taleplerin anabilim dalı başkanları, dekan ve rektörlük arasındaki yazışmalara istinaden reddedilmesi nedeniyle iptal kararı verildiği görülmüştür.
15. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. Maddesinin; “İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları”, hükmü uyarınca her idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu, amaç yönünden hukuka uygun olması gerektiği vurgulanmıştır. İdari işlemin kurucu unsurlarından olan yetki kamu görevlisi, kurul ya da organın idare adına karar verebilme ve işlem tesis edebilme gücü olarak tanımlanmış, yargısal denetim yapılırken işlemin mevzuatla belirlenen makam veya merci tarafından tesis edilip edilmediğinin ilk önce araştırılacağı kurala bağlanmıştır. Çünkü; yetki unsuru, kamu düzeninden olup; idare hukukundaki kanunilik ilkesi gereğince, bir hukuk kuralı ile verilmeyen yetki kullanılarak tesis edilen işlem de bu nedenle hukuka aykırı olacaktır. Yargı mercilerince yetki unsurunda sakatlık tespit edildiği takdirde işlemin diğer unsurlar bakımından incelenmesine de olanak bulunmamaktadır. Yüksek yargı içtihatlarında; yetki kurallarının dar ve kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle, idarenin yetki kurallarına sıkı bir şekilde uymak zorunda olduğu, yetki kullanımının tercihe, keyfe ve takdire bağlı olmadığı, yetki kullanımındaki usulsüzlüklerin, fonksiyon gaspı, yetki gaspı veya yetki tecavüzü hallerini meydana getireceği, kural olarak yetkinin bizzat kullanılacağı, kanun tarafından oluşturulan yetki düzeninin, yine kanun tarafından izin verilmediği sürece, idare veya o yetkiyi kullanmak ile yükümlendirilmiş makamlarca değiştirilemeyeceği, yetki devrinin Kanunun açıkça izin verdiği durumlarda yapılabileceği, bir makamın yetkisinin başka bir kişiye devredilebilmesi için yetki devri konusunda da mevzuatla yetkili kılınması gerektiği, zira yasa koyucu tarafından belli bir yetkiyi kullanma gücü ile donatılmış bir makamın, yasa koyucunun iradesi hilafına, kanunda açık bir düzenleme bulunmaksızın, bu yetkisini başka bir makama devretmesinin, yetki devredilen makamı yetkili kılmadığı gibi, hem yetki devrine ilişkin işlemin hem de bu yöntemle yapılan yetki devrine dayanılarak tesis edilen işlemlerin hukuka aykırı hale geleceği, yetkisiz kişi, kurul ya da organın yaptığı işlemin, sonradan yetkili makam tarafından kabul edilmesi veya icazet verilmesi yoluyla o işlemin hukuka uygun hale dönüştürülemeyeceği, istikrarlı şekilde vurgulanmaktadır. (Danıştay 8. Dairesinin 21.02.2023 tarihli ve 2019/5745E,2023/695K. sayılı
Kararı)
16. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 2547 sayılı Yükseköğretim mevzuatında; üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, üniversitenin yıllık eğitim – öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, Fakültenin, eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetleri ve bu faaliyetlerle ilgili esasları, plan, program ve eğitim – öğretim takvimini kararlaştırmak görevlerinin Üniversite Yönetim Kurulu ve Senato’ya verildiği, somut olayda; her ne kadar başvuranın talebine yönelik olarak Rektörlük tarafından 10.10.2023 tarihli ve sayılı yazı ile “Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı kapsamındaki derslerinin Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi” hususundaki talebinin değerlendirilmesi için ayrı ayrı Ziya Gökalp
Fakültesi Dekanlığı, Mühendislik Fakültesi Dekanlığı, Fen Fakültesi Dekanlığından gereğinin yapılmasının istense de, gelen cevabi yazılar neticesinde yetkili makamlarca tesis edilmiş bir idari bir işlem
/
bulunmadığı, Yüksek yargı içtihatlarında; yetki kurallarının dar ve kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle, idarenin yetki kurallarına sıkı bir şekilde uymak zorunda olduğu hususları da birlikte değerlendirildiğinde; idarenin zımni ret işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Diyarbakır İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın talebinin yetkili makamlarca yeniden değerlendirilmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için
DİCLE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, DİCLE ÜNİVERSİTESİ
REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, BAŞVURANA ve DİCLE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/