Uzaktan çalışma sürecinde yemek yardımı talebi, Enstitü Personel Yönetmeliği’ne göre değerlendirilebilir mi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/14996-S.23.23694

BAŞVURU NO : 2023/7384

KARAR TARİHİ : 23/11/2023

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Pandemi süresince izinli sayılan günlere ilişkin yemek ücretinin ödenmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 29/05/2023

ı. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ 1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, 2020/4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı genelgesi ile COVİD-

19 pandemisi süresince kamu personelinin dönüşümlü çalışma yapılan günlerde mali ve sosyal hak ve

yardımları ile diğer özlük hakları korunarak idari izinli sayılmasına rağmen uzaktan çalışılan günler için kurumunun herhangi bir yemek ücreti ödemesi yapmadığını belirterek COVİD-19 pandemisi süresince uzaktan çalışılan günler için yemek ücretlerinin ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Türk Standardları Enstitüsü İnsan Kaynakları Dairesi

Başkanlığının 02.10.2023 tarihli ve sayılı yazısında; 2.1. TSE Personel Yönetmeliği’nin “Yemek Yardımı” başlıklı 92. maddesinin 1. fıkrasının “Enstitüde çalışan personele, çalıştığı günlerde ücretsiz öğle yemeği verilir.” şeklindeki açık hükmü gereğince, Enstitü personelinin yemek hakkını elde edebilmesinin, personelin o gün içerisinde Enstitüde çalışıyor olmasına bağlı olduğunu, bununla birlikte; personele verilen yemek hizmetinin, personelin nakdi bir kazanımı şeklinde olmayıp, ayni bir yardım niteliği arz ettiğini, 2.2. Nakden yemek parası ödenmesini gerektiren istisnai durumların ise yalnızca görev yaptığı şehirden farklı bir şehirde görevlendirilen personele Harcırah Kanunu hükümleri kapsamında yapılan ödeme ile yılın belirli dönemlerinde Enstitü yemekhanesinin tadilatı sebebiyle kapalı olmasından kaynaklı yapılan yemek parası ödemesi olduğunu, bu durumda dahi yemek parası ödenmesinin asli koşulunun, ödeme yapılacak

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

personelin, yemekhanenin tadilatta olduğu günlerde Enstitüde mesaide bulunuyor olması olduğunu, memurun memuriyet mahallinde görevlendirilmesi halinde Harcırah Kanunu hükümlerine göre yol ve yemek bedeli ödenmediğini, meri mevzuat kapsamında bu tür bir ödemenin uygulamada yer almadığı hususu da göz önünde bulundurulduğunda, talebin kabulünün uygun olmayacağının değerlendirildiği, açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. Türk Standardları Enstitüsü Personel Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Yönetmeliğin amacı; “132 sayılı Türk Standardları Enstitüsü Kuruluş Kanununun” ilgili maddelerine uygun olarak, Türk Standardları Enstitüsü personelinin işe alınma, ilerleme ve yükselme, (Mülga ibare:RG-23/8/2013-28744) (…), disiplin ve göreve son verme ile mali ve sosyal hakları ve diğer özlük işlerini düzenlemektir.”, “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik hükümleri

Türk Standardları Enstitüsünün kadrolu personelini kapsar. Diğer personel için sözleşmesindeki hükümler ile bu Yönetmeliğin söz konusu personel için düzenlendiği açıkça belirtilen maddeleri uygulanır.” “Yemek yardımı” başlıklı 92 inci maddesinde; “Enstitüde çalışan personele, çalıştığı günlerde ücretsiz öğle yemeği verilir. Mesai saatleri dışında veya tatil günlerinde zorunlu olarak çalışan personele de yemek verilir veya ücreti ödenir. Yemeğin ekmek dahil kazana giriş bedeli Yönetim Kurulunca kararlaştırılır.

Yönetim Kurulu kararı ile taşra teşkilatında yemek bedeli olarak merkezde belirlenen yemek maliyetinin iki katına kadar ödeme yapılabilir.” Hükümleri yer almaktadır.

6. 22/3/2020 tarih ve 31076 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2020/4 sayılı

Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde; “COVID-19 salgınının ülkemizde yayılımının en aza indirilmesi amacıyla, bu salgınla mücadeleyi ve salgının etkilerinin azaltılmasına yönelik faaliyetleri zafiyete uğratmayacak ve kamu hizmetlerini aksatmayacak şekilde, ihtiyacı karşılayacak kadar asgari sayıda personelin bulundurulması şartıyla; Çalıştırılma biçimine bakılmaksızın kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlara uzaktan çalışma, dönüşümlü çalışma gibi esnek çalışma yöntemleri uygulanabilir. Buna dair usul ve esaslar Cumhurbaşkanlığı, bağlı, ilgili ve ilişkili kurum ve kuruluşları için üst yönetici; bakanlıklar, bağlı, ilgili ve ilişkili kurum ve kuruluşları için bakan; taşra teşkilatları (bakanlıklarca belirlenmemiş ise)

ile mahalli idareler, bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri için ilgisine göre vali veya belediye başkanı; diğer kamu kurum ve kuruluşları için üst yönetici tarafından belirlenir. Bu belirleme yetkisi devredilebilir. Bu kapsamda dönüşümlü çalışanlar fiilen göreve gelmedikleri süre zarfında idari izinli sayılır. Bu Genelge kapsamında esnek çalışma yöntemlerinden faydalanan çalışanlar ile idari izinli sayılanlar bu sürede istihdamlarına esas görevlerini fiilen yerine getirmiş sayılırlar. Uzaktan veya

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

dönüşümlü çalışanlar ile görev yerinde çalışanlar hizmetin yürütülmesi sorumluluğu açısından eşittir.

Uzaktan veya dönüşümlü çalışanlar ile idari izinli sayılanların mali ve sosyal hak ve yardımları ile diğer özlük hakları saklıdır. İdari izinliler, uzaktan veya dönüşümlü çalışanlar amirlerinin izni dışında görev mahallerinden ayrılamazlar ve hizmetine ihtiyaç duyulanlar çağrıldıkları anda görevine dönmek zorundadır. Daha önce, COVID-19 kapsamında idari izinli sayılanlar, yeni bir karar verilinceye kadar idari izinli sayılmaya devam edecekler; yıllık veya mazeret izni kullanabilecekleri belirtilen çalışanlar da bu genelge kapsamında belirlenecek usul ve esaslar dâhilinde idari izinli sayılabileceklerdir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran COVİD19 pandemisi süresince kamu personelinin dönüşümlü çalışma yapılan günlerde mali ve sosyal hak ve yardımları ile diğer özlük hakları korunarak idari izinli sayılmasına rağmen uzaktan çalışılan günler için kurumunun herhangi bir yemek ücreti ödemesi yapmadığını belirterek COVİD-19 pandemisi süresince uzaktan çalışılan günler için yemek ücretlerinin ödenmesini talep etmektedir.

Başvuranın 21/2/2023 tarihli CİMER başvurusunda Ramazan ayı boyunca Enstitüde öğlen yemeği verilmemesinden ötürü, çalışılan günler için yemek ücretinin hesaplanarak taraflarına ödendiği, dolayısıyla yemek yardımının nakdi bir değerinin olduğunu, bu meblağın hesaplanarak tarafına ödenmesini talep ettiği anlaşılmıştır.

9. Türk Standardları Enstitüsü Personel Yönetmeliği incelendiğinde, yemek yardımının sosyal ve mali haklar başlıklı üçüncü kısımda yer aldığı, anılan bölümde yemek yardımı dışında, sağlık, evlenme doğum, ulaşım, ölüm, aile ve çocuk, eğitim ve giyecek yardımlarına yer verildiği görülmektedir.

10. Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerden pandemi süresince Kurumda çalışan personele merkez teşkilatında ücretsiz yemek sunulması uygulamasının fiilen devam ettiği, taşra teşkilatında yemek çıkmayan yerleşkelerde ise pandemi süreci öncesinde uygulanmakta olan yemek ücreti ödenmesi uygulamasının sürdürüldüğü anlaşılmaktadır.

11. 2020/4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi incelendiğinde COVID-19 salgınının ülkemizde yayılımının en aza indirilmesi amacıyla, bu salgınla mücadeleyi ve salgının etkilerinin azaltılmasına yönelik faaliyetleri zafiyete uğratmayacak ve kamu hizmetlerini aksatmayacak şekilde, ihtiyacı karşılayacak kadar asgari sayıda personelin bulundurulması şartıyla kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlara uzaktan çalışma, dönüşümlü çalışma gibi esnek çalışma yöntemlerin uygulanabileceği, dönüşümlü çalışanların fiilen göreve gelmedikleri süre zarfında idari izinli sayılacakları, uzaktan veya dönüşümlü çalışanlar ile idari izinli sayılanların mali ve sosyal hak ve yardımları ile diğer özlük haklarının saklı olduğu hususlarına yer verildiği görülmektedir. Bu itibarla anılan genelge ile amaçlanan hususun, çalışanların pandemi süresinde uzaktan çalıştıkları veya idari izinli sayıldıkları dönemde, normal

/

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

zamanda kendilerine tanınan mali ve sosyal haklardan istifade etmeye devam etmeleri olduğu açıktır, Türk

Standardları Enstitüsü Personel Yönetmeliğinin yemek yardımına ilişkin 92 inci maddesi incelendiğinde birinci fıkrada Enstitüde çalışan personele, çalıştığı günlerde ücretsiz öğle yemeği verileceğinin belirtildiği, yemek ücreti ile ilgili düzenlemenin ise ikinci fıkrada; “mesai saatleri dışında veya tatil günlerinde zorunlu olarak çalışan personele de yemek verilir veya ücreti ödenir.” şeklinde yer aldığı görülmektedir. Bu itibarla somut olayda anılan Yönetmelik uyarınca personele yemek yardımında bulunulması uygulamasının pandemi süresi öncesinde ne olduğu, bu süreçte değişip değişmediğinin tespit edilmesi önem arz etmektedir. 10 numaralı paragrafta yer verildiği üzere idare, yemek çıkan yerleşkelerde personele ayni olarak yemek yardımı gerçekleştirmektedir. Yemek hizmeti verilmeyen yerlerde ve fiilen yemek hizmeti sunulamayan hallerde anılan Yönetmelik uyarınca Yönetim Kurulu kararı ile belirlenen yemek ücretini ödemektedir.

12. Başvuruya konu idarenin Ankara merkez yerleşkesinde Pandemi süresince fiilen yemek yardımı yapılmaya devam ettiği hususunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Dolasıyla pandemi sürecinde bahse konu uygulamada herhangi bir değişikliğe gidilmediği anlaşılmaktadır. Öte yandan başvuran pandemi nedeniyle idari izinli sayılan günlerde fiilen yapılan yemek yardımından istifade edemediği gerekçesiyle ayrıca bedelinin tarafına ödenmesini talep etmektedir. Yönetmelikte yemek yardımı ile ilgili esas uygulama ücretsiz öğle yemeği verilmesi iken, mesai saatleri dışı ve tatil günleri iki istisnai durum olarak belirtilmiş ve bu hallerde de yemek verilebileceği veya ücretinin ödenebileceği hüküm altına alınmıştır. Her iki halin de Kurumda yemek hizmeti sunumu yapılmasının rantabl olmayabileceği haller olduğu açıktır. Keza yemek hizmeti sunumu yapılmasının maliyetinin ekonomik olarak yemek ücreti ödenmesini geçebileceği taşra teşkilatı için, yemek ücreti ödenmesi uygulamasına gidildiği görülmektedir. Son olarak merkez teşkilatında fiilen öğlen yemeği sunumu yapılamayan tadilat vb. hallerde de bedelinin personele ödendiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla idare tarafından pandemi dönemi boyunca başvuranın sosyal yardım niteliğindeki ücretsiz öğle yemeği uygulamasından istifade etmesini engelleyici nitelikte bir işlem yapılmadığı anlaşılmaktadır.

13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin idare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

Kararın başvurana ve TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr