Uzaktan eğitimde derslere asgari katılım koşulunun eşitlik ilkesi açısından değerlendirilmesi nasıl yapılır (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/16526-S.21.26486

BAŞVURU NO : 2021/13212

KARAR TARİHİ : 23/11/2021

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

Dersten devamsız olarak tesis edilen işleme itiraz hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 04/08/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza tarihinde başvuruda bulunan ; Ağrı İbrahim Çeçen

Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Yüksekokulu Çocuk Gelişimi 2. sınıf öğrencisi olduğunu, almakta olduğu ve asenkron bir şekilde derslerine katıldığı Bilim ve Teknoloji dersinin Uzep sisteminde katılım ve izlemelerinin görünmesine rağmen dersten devamsız olarak öğretim elemanı tarafından bildirimde bulunulduğunu, final sınavına girmiş olmasına rağmen devamsız olarak işaretlendiği için notunun girilmediğini, bu sebeple söz konusu dersleri izlediğine dair raporun Uzaktan Eğitim Merkezi verileri dikkate alınarak değerlendirilmesini istediğini, gelen cevapta sadece dersin öğretim elemanı tarafından sistemden alınan senkron devamsızlık raporunun gönderildiğini, devam durumu senato kararı gereği asenkron dersleri de kapsamakta olduğunu, ayrıca gönderilen devamsızlık raporuna göre dersten 35 kişi kalması gerekirken 21 kişinin kaldığını, bundan dolayı da öğretim elemanının görevi kötüye kullandığını, herhangi bir yetkisi olmadığı halde 14 kişiyi devam durumlarını dikkate almadan devamlı kabul ettiğini gösterdiğini, bu durum öğrenciler arasında ayrım yapılarak haksızlık yaratıldığını göstermekte olduğunu, derse katıldığını aldığı bilgisayar geçmişleriyle kanıtlamasına rağmen dikkate alınmamasının idarenin de hatasının olduğunu akla getirdiğini belirterek, devam durumunu asenkron şekilde izlediğine dair bilgisayar geçmişini göndermesine rağmen dikkate alınmaması durumunun sadece dersin öğretim elemanı tarafından verilen ve usulsüz olarak keyfi bir devam durumu takip edildiğini, devamsızlıktan kalmalarına rağmen yaklaşık 14 kişinin kayırılarak dersten geçirilmesi konusu hakkında görevi kötüye kullanma durumuyla ilgili işlem başlatılması ve dersleri takip ettiğine dair sistem tarafından alınacak verilerin dikkate alınarak dersin devam durumuna göre notunun girilmesi talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvurudaki iddialara ilişkin olarak Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Rektörlüğü’nden

Kurumumuzca detaylı bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup; Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi

Rektörlüğü’nün 02/09/2021- tarih ve sayılı yazı cevabı ve ekinde yer alan açıklamalarında özetle; 2.1. Başvuru sahibi öğrenci Üniversitenin Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Çocuk Gelişimi Bölümü 2. Sınıfında öğrenci numarası ile öğrenimine devam etmekte olduğu, 2.2. Çocukta Bilim ve Teknoloji Dersi’nin devam/devamsızlık durumunun değerlendirilmesi Üniversitemiz

Senatosunun 16/02/2021 tarih ve 05 sayılı toplantısında alınan 12 sayılı karara göre yapılmakta olduğunu ve ilgili kararın “ Senkron derslere katılımı ve asenkron(eş zamansız) ders kayıtlarını izleme durumları takip edilerek, derslerin en az % 70’ine senkron yada asenkron katılmayan öğrenciler devamsız sayılabilecektir.” olarak düzenlendiği, 2.3. Dersi okutmakla görevli Öğr. Gör. ‘ün 27/08/2021 tarih ve bila sayılı cevap yazısında özetle devamsızlık yaptığı halde dersten kalmayan öğrencilerin dersi alttan alan ve devam mecburiyeti olmayan öğrenciler olduğu, açıklamaları Kurumumuza bildirilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın:

3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”

5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun:

5.1.“Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu kanunun amacı; yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemektir.” 5.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu kanun; yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları kapsar.”

5.3. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; “…d) Üniversite: Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur…” 5.4.“Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7 inci maddesinin (e ) fıkrasında; “Yükseköğretim kurumlarında eğitim – öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları

Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek,” 5.5. “Senato” başlıklı 14’üncü maddesinde; “…b. Görevleri: Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitim öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, … (8) Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.” 5.6. “Fakülte Yönetim Kurulu” başlıklı 18’inci maddesinde; “… b. Görevleri: Fakülte yönetim kurulu, idari faaliyetlerde dekana yardımcı bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Fakülte kurulunun kararları ile tespit ettiği esasların uygulanmasında dekana yardım etmek, (2) Fakültenin eğitim-öğretim, plan ve programları ile takvimin uygulanmasını sağlamak, (3) Fakültenin yatırım, program ve bütçe tasarısını hazırlamak, (4) Dekanın fakülte yönetimi ile ilgili getireceği bütün işlerde karar almak, (5)

Öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim – öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar vermek, (6) Bu kanunla verilen diğer görevleri yapmaktır.” 6. 27/08/2011 tarih ve 28038 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış olan Ağrı İbrahim Çeçen

Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin “Devam Zorunluluğu” kenar başlıklı 17’ inci maddesinde; (1) (Değişik:RG-02/07/2014-29048) Teorik derslerin %30’undan, uygulamalar, laboratuvar ve benzeri çalışmaların %20’sinden fazlasına katılmayan öğrenci başarısız sayılır. Öğrencilerin devam durumları, derse giren öğretim elemanı tarafından izlenir ve otomasyon programına usulüne uygun olarak işlenir.

Devamsızlıkları sebebiyle sınava girme hakkı kazanamayan öğrencilerin listesi, yarıyıl/yılsonu sınavından önce derse giren öğretim elemanı tarafından yazılı olarak, Üniversitenin resmi internet sitesinde ve öğrenci ilan panosunda ilan edilir.” (2) Öğrenci, ilk defa kaydını yaptırdığı derslere devam etmek zorundadır. Öğrenci devamını aldığı; a) Dersten tekrara kalırsa, isterse devamını aldığı dersi tekrar alıp devam ederek dersin ara sınavlarına, yarıyıl/yılsonu ve bütünleme sınavlarına girer.

b) (Değişik:RG-02/07/2014-29048) Dersi tekrar alması gerektiğinde; o derse devam almadan devam almış sayılır, bu dersin ara sınav, yılsonu ve bütünleme sınavlarına girer. Kredisi o dersi aldığı yarıyılın/yılın kredi toplamına dâhil edilir.”

7. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Senatosunun 16/02/2021 tarih ve 2021/05 toplantı numaralı senato kararında “devamsızlık” kenar başlıklı maddesinde; “2021-2021 Eğitim-Öğretim Bahar Yarıyılında yüzde yüz uzaktan öğretim yönteminin uygulanacağı senkron derslerde devam şartı aranır.”

“ Senkron derslere katılımı ve asenkron(eş zamansız) ders kayıtlarını izleme durumları takip edilerek, derslerin en az % 70’ine senkron yada asenkron katılmayan öğrenciler devamsız sayılabilecektir.” düzenlemelerinin yer aldığı görülmüştür.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususunda hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran uzaktan eğitim yöntemi ile aldığı Çocukta Bilim ve Teknoloji dersinden devamsız olarak değerlendirilme işlemine itiraz etmekte olup, kendisine İdare tarafından gönderilen ilgili derse ait devam/devamsızlık ve diğer istatistiki bilgiler doğrultusunda dersi alan diğer öğrencilerin bir kısmının dersten devamsız olarak değerlendirilmesi gerekirken değerlendirilmeyerek ilgili dersin öğretim görevlisinin öğrenciler arasında eşitliğe aykırı bir durum oluşturduğunu iddia ederek ilgili dersten devamlı olarak değerlendirilmeyi talep etmektedir.

10. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi, belge ve açıklamalardan; Çocukta Bilim ve Teknoloji dersine ait Uzaktan Eğitim Merkezi Müdürlüğü’ne ait UZEP sistemi ile dersi uzaktan eğitim yöntemi ile alan öğrencilerin ders devam durumlarına ait rapor ile başvuranın 13 haftalık eğitim sürecinde dersin 1. haftasına devam gösterip kalan 12 hafta boyunca devamsızlık göstermesi üzerine ilgili dersten üniversite yönetmeliği ve senato kararı uyarınca devamsız olarak değerlendirildiğini, öğrenciler arasında eşitliğe aykırı bir durum olarak dersten devamsız olarak değerlendirilmesi gerekirken devamlı olarak değerlendirildiği iddia edilen öğrencilerin dersi tekrar alan öğrenciler olduğu ve derse devam zorunluluğu olmadığı için devamlı olarak değerlendirildiği açıklamalarına yer verildiği anlaşılmıştır.

11. 6 ve 7 numaralı paragraflarda yer verilen Yönetmelik ve Senato Kararı uyarınca lisans programlarında derslere devam/devamsızlık durumlarının değerlendirilmesinin hangi usul ve esaslar ile yapılacağına ilişkin düzenlemelere yer verildiği, Yönetmeliğin “Teorik derslerin %30’undan, uygulamalar, laboratuvar ve benzeri çalışmaların %20’sinden fazlasına katılmayan öğrenci başarısız sayılır” ve Senato Kararının

“derslerin en az % 70’ine senkron yada asenkron katılmayan öğrenciler devamsız sayılabilecektir.” hükümlerine amir olduğu görülmüştür.

12. “Anayasamızın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin “kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olduğu ifade edildikten sonra, yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri, bu kurumlardaki

öğretim düzeyleri ile süreleri, yükseköğretime giriş, devam vb. konuların kanunla düzenleneceği, yine

Anayasamızın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri kuralı yer almıştır. Anayasanın aktarılan hükümleri ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu Anayasa maddeleri doğrultusunda çıkartılan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile ise, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğrenciler, öğretim elemanları ve diğer personel ile ilgili temel esaslar düzenlenmiştir.

Bu temel Kanunun 14’üncü ve 18’inci maddeleri ile “üniversitelerin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak” yetkisi, üniversitelerin akademik organı olan senatolara; “öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim-öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar verme” yetkisi ve görevi ise, fakülte yönetim kurullarına verilmiştir.

13. Diğer ifadeyle, söz konusu Kanun hükümleri ile Anayasamızda yer alan “bilimsel özerklik” ilkesi gereğince, fakültelerin öğretim ve sınav programları, yetiştireceği öğrenci sayısı ile kalitesi, bu öğrencilere kazandırılması hedeflenen bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı, bu hedefler doğrultusunda teorik ve uygulamalı ders ihtiyaçları, bu çerçevede oluşturulacak ders programları, kredi ve uygulamaları, yürütülecek bilimsel araştırmanın içeriği gibi hususların, diğer ifadeyle, eğitim-öğretim faaliyetlerinin üniversitelerin bizzat kendileri tarafından serbestçe belirlenmesi amaçlanmıştır. Verdiği eğitim ve öğretim hizmetinin kalitesini daha da yükseğe çekerek en iyi öğrenciyi yetiştirme iddiasında olan bilimsel özerkliğe sahip üniversitelerin, Yükseköğretim Kanununun verdiği yetkiye dayanarak takdir yetkisine sahip oldukları açıktır.” 14. Somut olaya başvuranın iddiaları ve dosya kapsamındaki belgeler çerçevesinde bakıldığında; başvuranın 13 hafta olan Çocukta Bilim ve Teknoloji dersinin 1. haftasına devamlılık gösterdiği ancak sonraki 12 haftasına devamsızlık gösterdiği, yönetmelik ve senato kararı uyarınca derslere asgari katılım koşulunu gerçekleştirmediği, devamsız olarak değerlendirilmesi işleminin hukuka aykırılık olarak değerlendirilemeyeceği, yine anılan yönetmelik maddesine göre ilgili dersi tekrar alan diğer öğrencilerin derse devamlılık gösterme zorunluluğu bulunmadığı için devamlı olarak değerlendirilmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana yönelik Çocukta Bilim ve Teknoloji dersine devamsız olarak işlem tesis edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece

“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin,

başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’ncimaddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumu’na dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup; 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın Başvurana ve AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi