|
ÖZET: Danıştay kararında, uzlaştırmacı olabilmek için gerekli olan “hukuk öğrenimi görmüş kişi” tanımının kapsamı ele alınmıştır. Bu tanımın geçerli olabilmesi için, başvuranın Yönetmelikte belirtilen alanlardan mezun olması ve hukuk bilgisi içeren derslerden en az ikisini almış olması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi’nden mezun olduğu ve yalnızca “Hukukun Temel Kavramları” dersini aldığı, diğer gerekli dersleri almadığı tespit edilmiştir.
Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı, uzlaştırmacı eğitimi için gerekli olan derslerin sayısını ve içeriğini belirleme yetkisine sahiptir. Başvuranın, uzlaştırmacı sınavına kabul edilmemesi, Yönetmelik hükümlerine uygun olarak değerlendirilmiş ve başvurusunun reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın uzlaştırmacı olabilmesi için gereken şartları taşımadığı belirlenmiş ve başvurusunun reddi yönünde karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 18558-18558 |sayi|94019529-101.07.05.99-E.94019529-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/7379 2018/ 7379
KARAR TARİHİ : 07/11/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel
Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, uzlaştırmacı olmak için yaptığı başvurusunun kabul edilmesi ya da uzlaştırmacı sertifikası için ödediği meblağın kendisine geri ödenmesi talebi ile ilgilidir .
BAŞVURU TARİHİ : 30/05/2018 30.5.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin yürürlüğe girmesi ile birlikte 1.000
TL ödeyerek 28/ 10/ 2017- 12/ 11/ 2017 tarihleri arasında Sakarya Üniversitesi’nde uzlaştırmacı eğitimi alarak sertifika edindiğini, bu süreçte Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı’nın herhangi bir takvim yayınlamadığını, uzlaştırmacılık eğitimi veren üniversitenin de herhangi bir belge kontrolü yapmadığını, daha sonra ilgili Daire Başkanlığı tarafından ilanın yapıldığını, 20/ 12/ 2017- 08/ 01/ 2018 tarihleri arasında sınav başvurularının alındığını, ilgili Yönetmeliğin 48/ 3-ç maddesi uyarınca başvurusunu yaptığını, hem Yönetmelik’te hem de Daire Başkanlığı’nın yaptığı ilanda “anayasa hukuku, ceza hukuku (genel hükümler), ceza hukuku (özel hükümler), ceza muhakemesi hukuku, hukuk başlangıcı/hukuka giriş /hukukun temel kavramları/temel hukuk, ticaret hukuku, iş hukuku, borçlar hukuku derslerinden en az ikisini görmüş olması gerektiği” şartının bulunmadığını, kendisinin Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi Uluslararası İlişkiler bölümünde “Hukukun Temel
Kavramları, Uluslararası Hukuk 1 ve Uluslararası Hukuk 2” derslerini aldığını,” ifade ederek ileride yapılacak uzlaştırmacı sınavına başvurusunun kabulünü, bunun kabul edilmemesi halinde ilanda eksik bilgiye yer verilmesi nedeniyle sertifikaya ödediği miktarın kendisine iadesini talep etmiştir .
1 / 15II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel
Müdürlüğü Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı’na, 12/ 06/ 2018 tarih, sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Daire Başkanlığı’nın 26/ 06/ 2018 tarihli cevabi yazısında; 2.1. ‘Önödeme, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve uzlaştırma gibi cezada alternatif usullerin etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak, görev alanıyla ilgili olarak uygulamayı takip etmek ve ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırarak çözüm önerilerini Bakanlığa sunmak, cezada alternatif usuller konusunda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak . ulusal veya uluslararası nitelikte bilimsel toplantılar düzenlemek, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek, ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapmak, görev alanına giren istatistiklerin derlenmesi ve yayımı konusunda
Bakanlığın ilgili birimleriyle iş birliği halinde çalışmak, ceza mevzuatı ile Bakanlığa verilen alternatif usullere ilişkin görevleri yerine getirmek üzere Genel Müdürlüğümüz bünyesinde 10/ 10/ 2016 tarihli Bakan Olur’uyla “Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı” kurulmuştur .
2.2.02/ 12/ 2016 tarih ve 29906 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6763 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 9 uncu maddesi ile de 2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun 9 uncu maddesinde değişiklik yapılmak suretiyle, Genel
Müdürlüğümüz görevleri arasına ceza muhakemesinde alternatif uyuşmazlık çözüm usullerinin geliştirilmesi ve etkin uygulanması amacıyla çalışmalar yapmak görevi eklenmiş ve Genel
Müdürlüğümüz bünyesinde Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı yasal kimliğe bürünmüştür .
2.3.Söz konusu düzenleme kapsamında; 2992 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinde; uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek, sicile kayıtlı uzlaştırmacıları görev yapmak istedikleri Cumhuriyet başsavcılıklarına göre listelemek, Başkanlığımızın görevleri arasında sayılmıştır .
2.4. 5271 sayılı Kanun’da uzlaştırmacıların; avukatlar veya hukuk öğrenimi görmüş kişiler arasından görevlendirileceği belirtilmiş, Yönetmeliğin “Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları” kenar başlıklı
48 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendinde ise; üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun
olan veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olanların hukuk öğrenimi görmüş kişi kapsamında değerlendirildiği hüküm altına alınmıştır . Bu suretle kanunda açıklanmayan bu hususa Yönetmelikte yer verilerek uygulamada meydana gelebilecek tereddütlerin giderilmesi amaçlanmıştır .
2.5.Kanun koyucunun, açıkça hukuk fakültesi mezunlarının uzlaştırmacı olarak görevlendirilebileceği şeklinde düzenleme yapmamış olması sebebiyle “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kavramı geniş bir biçimde yorumlanmıştır . Bununla birlikte bahse konu düzenlemede, hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden her ne kadar mezun olunacak bölümlere ilişkin genel belirleme yapılmış ise de şayet başvuran, belirtilen bölümlerden birisinden mezun olduğu halde, mezun olunan bölümün müfredatında hukuk ya da hukuk bilgisi programlarına yeterince yer verilmemiş ise kişinin
2 / 15yeterli hukuk bilgisine sahip bulunduğu mütalaa edilerek uzlaştırmacı olarak görevlendirilmesi
kanun ve yönetmelik hükmünün amaçsal yorumuna göre mümkün olmamalıdır .
2.6. Özetle; kişinin “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kavramı içerisinde değerlendirilebilmesi için, öncelikle Yönetmelikte belirlenen alanlardan mezun olması Ön şartını, sonrasında İşe hukuk ya da hukuk bilgisini programlarında yeterince görmüş olması koşulunu bir arada taşıması gerekmektedir .
2.7. Yönetmelik hükmünde “hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince ver veren” ibaresi kullanılmıştır . Adayın hukuk öğrenimi görmüş kişi kapsamında değerlendirilebilmesi için kaç tane hukuk dersi ile hangi derslerin alınması gerekliği huşusunu belirleme, adayın mezun olduğu bölümde aldığı dersleri gösterir not dökümüne göre takdir etme yetkisi idareye bırakılmıştır .
2.8. Buradan hareket ile, önödeme, uzlaştırma ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi alternatif usullerin etkin şekilde uygulanmasını sağlamak, uzlaştırmacı temel eğitimine ilişkin usul ve esaslar ile eğitim verecek kurum ve kuruluşların niteliklerini belirlemek, uzlaştırmacı eğitimi sonunda yapılacak sınavın usul ve esaslarını belirlemek ve sınavları yapmak, uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek gibi görevleri haiz olan Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı tarafından, bahse konu alanlardan mezun olanların, Yönetmelikte yer alan hukuk öğrenimi görmüş kişi kavramı kapsamında değerlendirilebilmeleri için kaç tane ve hangi dersleri görmeleri gerektiği hususu belirlenmiştir .
2.9. Keza uzlaştırma kurumu 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenmiş bir kurum olmakla birlikte, mahiyeti itibariyle bir kısım hukuk dalları ile yakından irtibatlı olup, diğer bir kısım hukuk dalları ile ise ilgisi ve bağlantısı bulunmamaktadır . Buradan hareket ile belirleme yapılırken adayın, uzlaştırma kurumuyla yakından ilgisi bulunan anayasa hukuku, ceza hukuku (genel hükümler), ceza hukuku (özel hükümler), ceza muhakemesi hukuku, hukuk başlangıcı/hukuka giriş/hukukun temel kavramları/temel hukuk, ticaret hukuku, iş hukuku, borçlar hukuku derslerinden en az ikisini görmüş olması gerekliği değerlendirilmiştir . Görüldüğü üzere idarece bu derslerin tümünü değil, en az ikisini görmüş olma şartı aranmıştır . Zira uzlaştırmacı göreve başlayınca uzlaştırma sürecinin her aşamasında söz konusu bilgileri kullanacak ve uygulayacaktır .
2.10. Öte yandan “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kapsamında uzlaştırmacı olabilecek kişinin söz konusu dersleri “görmüş” olmasının bir gereklilik olduğu açıktır . Bununla birlikte Anadolu
Üniversitesi gibi bir kısım üniversitelerde, öğrenci, bir kısım derslerden ilgili birim kurulu kararı ile muaf tutulabildiği gibi, başka bir yükseköğretim kurumundan başarmış olduğu dersler nedeniyle de muaf tutulabilmektedir . Bu bağlamda; ilgilinin not dökümünde, yukarıda anılan derslerden herhangi birisinin muaf olarak göründüğü durumlarda, söz konusu ders yönünden belirtilen muafiyetin ilgilinin Yönetmelik kapsamında hukuk öğrenimi görmüş kişi olarak değerlendirilmesi yönünden geçerli kabul edilebilmesi için; ilgilinin not dökümünde muaf olarak görünen dersi, mutlaka daha öncesinde görmüş olması lazım gelmektedir . Başka bir ifade ile bahse konu derse ilişkin verilen muafiyetin; ilgilinin söz konusu dersi daha öncesinde görmesinden ve başarılı olmasından ileri gelmesi gerekmektedir .
3 / 152.11.Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden kimlerin uzlaştırmacı eğitimine başvurabileceği
hususu, Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı tarafından, uzlaştırmacı eğitimleri başlamadan önce belirlenmiş olup, söz konusu bilgiye hem Daire Başkanlığının resmi internet sitesinde hem de uzlaştırmacı eğitimi veren eğitim kuruluşlarına, eğitim izninin verildiğini bildirir yazıda açıkça yer verilmiştir . Nitekim somut olayda davacının uzlaştırmacı eğitimini aldığı anlaşılan Sakarya
Üniversitesine, bahse konu Üniversite uzlaştırmacı eğitimlerine başlamadan, 05/ 10/ 2017 tarihli ve sayılı yazı ile uzlaştırmacı eğitimine katılabilecek kişilerin kimler olduğu ve hangi dersleri en az kaç sayıda almaları gerekliği açıkça bildirilmiştir .
2.12. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde, adı geçen
‘IN uzlaştırmacı sınavına başvuru evrakları incelendiğinde; Adı geçenin Anadolu Üniversitesi
Açıköğretim Fakültesi İlahiyat Bölümü önlisans ve Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi
Uluslararası İlişkiler Bölümü lisans mezunu olduğu, yukarıda anılan derslerden ise yalnızca
Hukukun Temel Kavramları dersini görmüş olduğu anlaşılmıştır . Bahse konu ders ise, adı geçenin
Yönetmelikte yer verilen “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kavramı içerisinde değerlendirilebilmesi için tek başına yeterli bulunmamaktadır .
2.13. Keza yukarıda ayrıntısı ile de açıklandığı üzere; Yönetmelikte “yeteri kadar hukuk ya da hukuk bilgisi” kavramı kullanılarak tek bir hukuk dersinin yeterli olmadığı vurgulanmak istenmiştir .
Her ne kadar başvuranın, İktisat Fakültesine ait not dökümünde; “Anayasa Hukuku” dersinden muaf olduğu görülse de, bahse konu derse ilişkin verilen muafiyetin, adı geçenin daha öncesinde söz konusu dersi almış ve başarılı olmuş olmasından ileri geldiğine dair herhangi bir bilgi veya belge bulunmamaktadır . Bu nedenle ‘ın sınava girebilme hakkı taşımadığı tespit edilerek, Yönetmeliğin 57 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 2018 Adalet Bakanlığı
Uzlaştırmacı Sınav başvurusu reddedilmiştir .”
Bilgilerinin verildiği görülmüştür .
3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü’ne, 19/ 07/ 2018 tarih, sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili Rektörlüğün 23/ 07/ 2018 tarihli cevabi yazısında; 3.1. “Sakarya Üniversitesi Sausem Adalet Bakanlığı Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı tarafından
05.10.2017 tarih ve sayılı yazı ile Uzlaştırmacılık eğitimin
verilmesi için yetkilendirilmiştir .
3.2. uzlaştırıcı eğitimini SAUSEM’den 28.10.2017- 12.11.2017 tarihlerinde almıştır .
3.3. Eğitim ücreti 1.000 TL’dir ve Sakarya Üniversitesi adına tahsil edilmektedir .
3.4. Şikâyete konu olan Uzlaştırmacı Eğitimi adaylarının hukuk öğrenimi görmüş olmak şartına sahip olmaları gerektiği, bunun için hangi dersleri almalarının şart olduğu hem ilgili mevzuatta açık bir gösterilmiştir, hem de Adalet Bakanlığı tarafından ilan edilmiştir hem de SAUSEM’in Web
Sayfasında bu duyurular açıkça bir kez daha gösterilmiştir . Bu duyurular okunmadan ve içeriği aday tarafından kabul edilmeden adayın eğitim başvurusunu gerçekleştirmesi başvuru sistemi gereğince mümkün değildir . Buna ilaveten adaylardan eğitim alma için gerekli koşulları taşıdıklarına, aksi bir
4 / 15durumda tüm sorumluluğun kendilerinde olacağına dair beyanname alındıktan sonra kayıt işlemi
tamamlanmaktadır . Beyannamede aday, Adalet Bakanlığı tarafından ilan edilen ve sistemimizde de tüm adaylara peşinen duyurulan hukuk derslerinden en az iki tanesini almış olduğunu kabul etmektedir . Şikâyetçi adayın da söz konusu duyuruyu okuduğu, beyannameyi onayladığı ve bu sayede kayıt işlemini gerçekleştirdiği sistemdeki kayıtlarımızdan anlaşılmaktadır . Adayın şikayetinden anlaşıldığı üzere, adayın lisans öğrenimi boyunca almış olduğu dersler Adalet Bakanlığı tarafından sınava kabul İçin yeterli görülmemiştir . Bir başka ifadeyle aday eğitim için kayıt yaptırırken sistemde yazılı derslerden yeteri kadar aldığını beyan etmiş olmasına rağmen bu beyanı
Adalet Bakanlığının işlemi dikkate alındığında gerçeği yansıtmamıştır . Kabul beyanında yer alan 6.
Madde uyarınca başvuru esnasında ve sonrasındaki beyanlardan doğan tüm yükümlülükler adaya aittir .
3.5. SAUSEM olarak adaylara taahhüt edilen yükümlülükler eğitimin gerçekleştirilmesi, eğitim sonunda katılım belgelerinin tesliminden ibarettir . SAUSEM bu yükümlülüklerini eksiksiz bir şekilde yerine getirmiştir . Adayların eğitim için gerekli koşulları taşıyıp taşımadıklarını incelemek
SAUSEM’e yükletilen bir borç değildir . Adayların eğitim için gerekli başvuru şartlarını taşıdıklarını beyan etmeden, kayıt sisteminde yer alan duyuruları okuyarak bilgi edinmeden, buna dair beyanda bulunmadan kayıt işlemlerini gerçekleştiremedikleri açıktır . Buradan yola çıkılarak, şikâyetçi adayın sınava kabul edilmemesinden SAUSEM ya da Sakarya Üniversitesinin herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır .
3.6. Sınava girecek adayların değerlendirilmesi, kabul edilenlerin sınavlarının gerçekleştirilmesi ve sınav değerlendirmelerinin yapılması vb işler ise Adalet Bakanlığı Alternatif Çözümler Daire
Başkanlığınca yapılmaktadır . Aday kayıt olurken yaptığı beyanın gerçeği yansıttığını ve uzlaştırmacı sınavına kabul şartlarını taşıdığını buna rağmen Adalet Bakanlığı tarafından sınava kabul edilmediğini ispatlayabilirse Adalet Bakanlığı aleyhine iptal davası açması gerekmektedir . Sakarya
Üniversitesi aday ile Bakanlık arasındaki muhtemel bir uyuşmazlığın tarafını teşkil etmemektedir .
3.7. Yukarıdaki açıklamalarımız ışığında şikâyetçi adayın oluştuğu İddia edilen mağduriyetinin ortaya çıkmasında Sakarya Üniversitesinin herhangi bir dahli söz konusu değildir . Bu sebeple şikâyete konu olan talebin çözümüne yönelik herhangi bir işlem yapılmamıştır, yapılmasına da lüzum duyulmamaktadır .”
Bilgilerinin verildiği görülmüştür .
4. Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü’nün ek olarak gönderdiği belgeler incelendiğinde; 4.1. Sakarya Üniversitesi Uzlaştırmacı Eğitimi başlıklı web sayfasında “Uzlaştırmacı Eğitimi” başlıklı yazıda, uzlaştırmacı eğitimine hangi bölümlerden mezun kişilerin, hangi hukuk derslerinden en az iki tanesini alması gerektiği bilgisine yer verildiği görülmüştür .
4.2. Sakarya Üniversitesi Uzlaştırmacı Eğitimi başlıklı web sayfasında “Uzlaştırmacı Eğitimi Kabul
Beyannamesi” başlıklı yazıda on maddeden oluşan yazıyı, uzlaştırmacı eğitimine başvurmak isteyen adayların okuyup, kabul ederek başvuru yaptıkları ve bu yazının beşinci maddesinde “Başvuru sürecinde paylaşılan bilgilerin doğruluğundan başvuru sahibi sorumludur . Başvuru sahibi, paylaşılan bilgilerin eksikliğinden veya yanlışlığından doğabilecek her türlü sorumluluğun kendisine ait olduğunu bilir ve kabul eder .” şeklinde düzenlemenin olduğu görülmüştür .
5 / 155. Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı’nın Sakarya
Üniversitesi Rektörlüğü’ne (Hukuk Fakültesi Dekanlığı), 05/ 10/ 2017 tarihinde “Uzlaştırmacı Eğitim
İzni Başvurusu” konulu yazısında; 5.1. “ Üniversitenizin, eğitim kuruluşlarına izin verilmesi hususunu düzenleyen Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 51 inci maddesi gereğince yaptığı başvuruda; Türkiye genelinde yapılacak eğitimin içeriği ve sürelerini kapsar şekilde eğitim programı, eğiticilerin sayısı, unvanları ve uzmanlıkları ile yeterlikleri ve eğitim verilecek mekanlar hakkında gerekçeli ve yeterli bilgiler verildiği, sunulan belgelere dayalı olarak, eğitimin amacına ulaşacağı, eğitimin yapılacağı mekanların uygunluğu ve eğitim kuruluşunda eğitim faaliyetinin devamlılığının sağlanacağı değerlendirildiğinden, 5.2. Anılan Yönetmeliğin 51 inci maddesi gereğince Bakanlık Makamının 04/ 10// 2017 tarihli
“Olur”u ile Üniversitenize Türkiye genelinde 5 yıl süreyle uzlaştırmacı eğitimi izni verilmiş olup, Daire Başkanlığımızca tutulan eğitim kuruluşları listesinin 15 numaralı sırasına ve elektronik listeye kaydınız yapılmıştır .
5.3. Uzlaştırmacı eğitimine avukatlar ve hukuk öğrenimi görmüş kişiler başvurabilecektir . Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 48 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendine göre hukuk öğrenimi görmüş kişiler; üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olanlar olarak değerlendirilmektedir .
5.4. Buradan hareket ile uzlaştırmacı eğitimine hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden, hukuk fakültesi mezunlarının yanısıra üniversitelerin;
Siyasal Bilgiler Fakültesi
– İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
– İktisat Fakültesi
– İşletme Fakültesi
– Mezunlarından, müfredatında aşağıda belirtilen hukuk derslerinden en az ikisini görmüş
olanlar başvurabilecektir :
Anayasa Hukuku
– Ceza Hukuku (Genel Hükümler)
– Ceza Hukuku (Özel Hükümler)
– Ceza Muhakemesi Hukuku
– Hukuk Başlangıcı/Hukuka Giriş/Hukukun Temel Kavramları /Temel Hukuk
– Ticaret Hukuku
– İş Hukuku
– Borçlar Hukuku.
– (…)”
Bilgilerinin, Üniversite Rektörlüğü’ne bildirildiği görülmüştür .
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve
6 / 15hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “ Temel hak ve hürriyetler, özlerine
dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir . Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz .” 7. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74.
maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “( 3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . ( 4) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 8. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi ” başlıklı 5. maddesi;
“( 1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir . ( 2) Ancak; a)
Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler, b) Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, ç) Türk
Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır .” şeklinde düzenlenmiştir .
9. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Uzlaştırma” başlıklı 253. maddesinde “( 1)
Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel
kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur :
a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar .
b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk Ceza Kanununda yer alan; 1. Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88), 2. Taksirle yaralama (madde 89), 3. (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Tehdit (madde 106, birinci fıkra), 4. Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116), 5. (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Hırsızlık (madde 141), 6. (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Dolandırıcılık (madde 157), 7. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234), 8. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239), suçları .
c) (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar .
( 2) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olanlar hariç olmak üzere; diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, kanunda açık hüküm bulunması gerekir .
( 3) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, (…)( 1) cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, uzlaştırma yoluna gidilemez . (Ek cümle : 26/ 6/ 2009 – 5918/ 8 md .) Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz .
( 4) Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin
7 / 15bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir . Büro tarafından görevlendirilen
uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur . Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine yapılır . Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir .
Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren üç gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır .
( 5) Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde, kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır .
( 6) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle mağdura, suçtan zarar görene, şüpheliye veya bunların kanunî temsilcisine ulaşılamaması halinde, uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır .
( 7) Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebebiyet veren bir suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir .
( 8) Uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi, soruşturma konusu suça ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir .
( 9) (Mülga : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .)
( 10) Bu Kanunda belirlenen hâkimin davaya bakamayacağı haller ile reddi sebepleri, uzlaştırmacı görevlendirilmesi ile ilgili olarak göz önünde bulundurulur .
( 11) Görevlendirilen uzlaştırmacıya soruşturma dosyasında yer alan ve Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerin birer örneği verilir . Uzlaştırma bürosu uzlaştırmacıya, soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu hatırlatır . ( 3)
( 12) Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır . Uzlaştırma bürosu bu süreyi en çok yirmi gün daha uzatabilir .
( 13) Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür . Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir . Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır .
( 14) Uzlaştırmacı, müzakereler sırasında izlenmesi gereken yöntemle ilgili olarak Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir; Cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacıya talimat verebilir .
( 15) Uzlaşma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı, bir rapor hazırlayarak kendisine verilen belge örnekleriyle birlikte uzlaştırma bürosuna verir . Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde, tarafların
imzalarını da içeren raporda, ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı olarak açıklanır . (Ek cümle :
24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Uzlaştırma bürosu soruşturma dosyasını, raporu ve varsa yazılı anlaşmayı
Cumhuriyet savcısına gönderir .
( 16) Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler .
( 17) Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın, tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu veya belgeyi mühür ve imza altına alarak soruşturma dosyasında
8 / 15muhafaza eder .
( 18) Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması halinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez .
( 19) Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def ’aten yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir . Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir . Erteleme süresince zamanaşımı işlemez . Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır . Uzlaşmanın sağlanması halinde, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır . Şüphelinin, edimini yerine getirmemesi halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 9/ 6/ 1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır .
( 20) Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz .
( 21) Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç, uzlaştırmacının raporunu düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez .
( 22) (Değişik birinci cümle : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göre ücret ödenir . Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri, yargılama giderlerinden sayılır . Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır .
( 23) Uzlaşma sonucunda verilecek kararlarla ilgili olarak bu Kanunda öngörülen kanun yollarına başvurulabilir .
( 24) (Değişik : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirilir . Uzlaştırmacılar, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir . Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu, tutanakları ve varsa yazılı anlaşmayı büroya gönderir . Uzlaştırma süreci sonunda soruşturma dosyaları, uzlaştırma bürosunda görevli
Cumhuriyet savcıları tarafından sonuçlandırılır .
( 25) (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir .
9.1. 5271 sayılı Kanunu’nun “Mahkeme tarafından uzlaştırma’’ başlıklı 254. Maddesinde “ (Değişik : 6/ 12/ 2006- 5560/ 25 md .)
( 1) Kamu davası açıldıktan sonra kovuşturma konusu suçun uzlaşma kapsamında olduğunun anlaşılması halinde, kovuşturma dosyası, uzlaştırma işlemlerinin 253 üncü maddede belirtilen esas ve usûle göre yerine getirilmesi için uzlaştırma bürosuna gönderilir . ( 1)
( 2) Uzlaşma gerçekleştiği takdirde, mahkeme, uzlaşma sonucunda sanığın edimini def ’aten yerine
9 / 15getirmesi halinde, davanın düşmesine karar verir . Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe
bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde; sanık hakkında, 231 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir . Geri bırakma süresince zamanaşımı işlemez . Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildikten sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, mahkeme tarafından, 231 inci maddenin onbirinci fıkrasındaki şartlar aranmaksızın, hüküm açıklanır .
10. 29/ 3/ 1984 tarihli 2992 sayılı Adalet Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünden Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 9. maddesinde Ceza
İşleri Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında “ı) (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 9 md.) Ceza muhakemesinde alternatif uyuşmazlık çözüm usullerinin geliştirilmesi ve etkin uygulanması amacıyla çalışmalar yapmak,” olduğu, 10.1. Aynı Kanunu’nun 9. maddesinde “(Ek fıkra : 24/ 11/ 2016- 6763/ 9 md .) Birinci fıkranın (ı)
bendindeki görevleri yerine getirmek amacıyla Genel Müdürlük bünyesinde Alternatif Çözümler
Daire Başkanlığı kurulur . Bu Başkanlık; a) Önödeme, uzlaştırma ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi alternatif usullerin etkin şekilde uygulanmasını sağlamak, b) Görev alanıyla ilgili olarak uygulamayı takip etmek ve ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırarak çözüm önerilerini Bakanlığa sunmak, c) Uzlaştırmacı temel eğitimine ilişkin usul ve esaslar ile eğitim verecek kurum ve kuruluşların niteliklerini belirlemek ve bunlara izin verilmesini Bakanlığın onayına sunmak, bu kurum ve kuruluşları listelemek ve elektronik ortamda yayımlamak, d) Uzlaştırmacı eğitimi sonunda yapılacak sınavın usul ve esaslarını belirlemek ve sınavları yapmak, e) Uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek, sicile kayıtlı uzlaştırmacıları, görev yapmak istedikleri
Cumhuriyet başsavcılıklarına göre listelemek, f) Uzlaştırmacılara verilecek dosyaların tevzi esasları ile aylık olarak verilebilecek azami dosya sayısını belirlemek, g) Uzlaştırmacıların denetimine ve performansına ilişkin usul ve esasları belirlemek, h) Alternatif usuller konusunda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak, ı) Ulusal veya uluslararası düzeyde bilimsel toplantılar düzenlemek, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek, i) Görev alanına giren istatistiklerin derlenmesi ve yayımı konusunda Bakanlığın ilgili birimleriyle iş birliği hâlinde çalışmak, j) Görev alanıyla ilgili kamu ya da özel kurum veya kuruluşlarla iş birliği yapmak, k) Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesini hazırlamak, görevlerini yerine getirir .” maddesi düzenlenmiştir .
11. 26/ 07/ 2007 tarih 26594 Resmi Gazete sayılı Ceza Muhakemesi Kanununa Göre
Uzlaştırmanın Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in (MÜLGA) “Hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacıda aranan nitelikler ve görevlendirilme usulü” başlıklı 15. maddesinde “( 1) Hukuk
öğrenimi görmüş uzlaştırmacıların görevlendirilmesinde aşağıdaki şartlar aranır :
a) Üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak, b) Hukuk veya hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idarî bilimler,
10 / 15iktisat ve maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmak,
c) Hukuk dalında yüksek lisans ya da doktora yapmış bulunmak, ç ) Baroya kayıtlı avukat olmamak, d) Taksirli suçlar hariç olmak üzere; 26/ 9/ 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş ve affa uğramış, ertelenmiş ya da paraya çevrilmiş olsa bile kesinleşmiş bir kararla veya Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, millî savunmaya, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçları ile yabancı devletlerle olan ilişkilere karşı suçlardan ya da zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı, gerçeğe aykırı bilirkişilik yapma, yalan tanıklık ve haksız mal edinme suçlarından biriyle hükümlü bulunmamak, e) Disiplin yönünden meslekten ya da memuriyetten çıkarılmamış veya geçici olarak yasaklanmamış olmak .
( 2) Hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacılar, ağır ceza merkezi Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından belirlenen listeye kayıtlı olanlar arasından seçilirler . Bu listeye kayıtlı olan uzlaştırmacılar sadece kayıtlı bulundukları il sınırları içerisinde değil ülke çapında görev alabilirler .
( 3) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, Ceza Muhakemesinde uzlaştırmacı olarak görev almak amacıyla listeye kaydolmak için her yılın Kasım ayının sonuna kadar Cumhuriyet başsavcılığına bir dilekçeyle başvurur . Başvurular şahsen yapılabileceği gibi, kayıtlı olunan oda, çalışılan kurum ve kuruluş aracılığıyla da yapılabilir .
( 4) İletişim bilgilerini içeren başvuru dilekçesine; a) Nüfus cüzdanı örneği, b) T.C. kimlik numarası, c) Mezuniyet belgesinin onaylı örneği, ç) Adlî sicil kaydı, d) İki adet vesikalık fotoğraf, e) Bu Yönetmeliğin 30 uncu maddesi uyarınca yapılacak eğitimlere katılacağını beyan eden dilekçesi, f) Varsa kayıtlı olunan oda, çalışılan kurum ve kuruluşun isimleri, eklenir .
( 5) Başvuranların talepleri kaydedilerek ağır ceza merkezi Cumhuriyet başsavcılığınca başvuru tarihinden itibaren otuz gün içerisinde değerlendirilir .
( 6) Başvuranın birinci fıkradaki şartları taşımaması veya dördüncü fıkrada belirtilen belgelerin eksik olması hâlinde talebin reddine karar verilir . Redde ilişkin karar ilgilisine tebliğ olunur .
( 7) Talepleri uygun görülenlerin adı ve soyadları, açık adresleri, telefon numaraları yazılarak, oluşturulan liste her yıl Ocak ayı içerisinde en az yedi gün süre ile adliyede herkesin görebileceği bir yere asılır . Ayrıca Cumhuriyet başsavcılığının internet adresinde ilân edilir . Oluşturulan listenin bir örneği, merkezdeki hâkim ve Cumhuriyet savcıları ile yargı çevresindeki mahkemeler ve Cumhuriyet başsavcılıklarına bildirilir .
( 8) Liste, ayrıca yazılı ve elektronik ortamda hazırlanarak her yılın Ocak ayının sonuna kadar Adalet
Bakanlığı Eğitim Dairesi Başkanlığına gönderilir . Gönderilen listeler bu birim tarafından yayımlanır .
11 / 15( 9) Listede yer alan uzlaştırmacının;
a) Listeye kabul şartlarını sonradan kaybetmesi, b) Bu Yönetmelikte belirlenen şartlardan herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması, c) Listeden çıkarılmayı talep etmesi, ç) Uzlaştırmacılıkla bağdaşmayan tutum ve davranışlarda bulunması, d) Bu Yönetmeliğin 30 uncu maddesi uyarınca yapılan eğitimlere katılmaması, durumunda listeden çıkarılır .
( 10) Listeden çıkarılmasına ilişkin karar ilgiliye tebliğ edilir ve ayrıca yedinci ve sekizinci fıkralarda belirtilen yerlere gönderilir .
( 11) Zorunluluk hâlinde listeye kayıtlı olmamasına rağmen, bu maddede belirtilen şartları taşıyan hukuk öğrenimi görmüş kişiler arasından da görevlendirme yapılabilir .’ ; Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma 12. 05/ 08/ 2017 tarih 30145 Resmi Gazete sayılı
Yönetmeliği’nin “Uzlaştırmacı görevlendirilmesi” başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasında “ ( 1)
Uzlaştırma bürosuna gönderilen dosyanın uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından incelenmesi sonucunda, gönderme kararına esas suçun uzlaştırma kapsamında kaldığının anlaşılması hâlinde uzlaştırmacı görevlendirmesi, Daire Başkanlığı tarafından belirlenen listeye göre ilgili Cumhuriyet savcısının onayıyla yapılır”; 12.1.Aynı Yönetmeliğin “Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları” başlıklı 48. maddesinde “ ( 1)
Sicile kayıt başvurusu, Daire Başkanlığına elektronik ortamda başvurmak suretiyle yapılır .
( 2) İlgilinin, uzlaştırmacı olarak görev yapmak istediği ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı ile iletişim bilgilerini içerir başvuru dilekçesine; a) Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarası, b) Mezuniyet belgesi ile hukuk fakültesi mezunları dışındakiler için not dökümüne ilişkin belgenin onaylı örneği, c) Son altı ay içerisinde çekilmiş vesikalık fotoğraf, ç) Varsa kayıtlı olunan oda, çalışılan kurum ve kuruluşun isimleri, d) Uzlaştırmacı eğitiminin tamamlandığını gösterir katılım belgesinin aslı veya onaylı örneği, eklenir .
( 3) Uzlaştırmacı siciline kaydedilebilmek için; a) Türk vatandaşı olmak, b) Tam ehliyetli olmak, c) Avukatlar yönünden baroya kayıtlı olmak, ç) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak, d) Kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamak, e) Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak, f) Uzlaştırmacı eğitimini tamamlamak ve yazılı sınavda başarılı olmak, g) Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da geçici olarak yasaklanmamış olmak, gerekir .
( 4) Sicile kayıt için başvuruda bulunacak kişinin fiilen yürütmekte olduğu asıl mesleğinin ilgili
12 / 15mevzuatında, uzlaştırma faaliyetini yürütmesine engel bir hüküm bulunmamalıdır .
( 5) Üçüncü fıkrada sayılan sicile kayıt şartlarını taşıdığı anlaşılan ve belgelerinde eksiklik bulunmayan başvuru sahipleri uzlaştırmacı siciline kaydedilir . İlgililerden, şartları taşımadığı anlaşılan veya verilen bir aylık süreye rağmen eksik belgelerini sunmayan başvuru sahiplerinin sicile kaydı yapılmaz .
( 6) Başvurular hakkında geliş tarihinden veya eksik belgenin ikmalinden itibaren iki ay içinde karar verilerek ilgilisine de tebliğ edilir .
( 7) Belge eksikliği nedeniyle sicile kayıt talebi reddedilen kişiler eksik belgeleri ikmal ederek yeniden sicile kayıt için başvuruda bulunabilirler .
( 8) Uzlaştırmacı, üçüncü fıkrada sayılan şartlarla ilgili olarak, kendisine ait bilgilerde meydana gelen her türlü değişikliği bir ay içinde, varsa belgesi ile birlikte Daire Başkanlığına bildirmek zorundadır .
( 9) Sınavda başarılı olanların sınav sonuçları, yenileme eğitimlerini de tamamlamak şartıyla, sicile kayıt yaptırıncaya kadar geçerliliğini korur .”; hükümleri düzenlenmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14.30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin
4. maddesinde uzlaşma “Uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin Kanun ve bu Yönetmelikteki usul ve esaslara uygun olarak anlaşmış olmaları” olarak tanımlanmıştır .
15. Uzlaştırma, Türkiye’de ilk kez 2005 yılında Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi
Kanununda yer almıştır . 26594 Resmi Gazete sayılı 26/ 07/ 2007 tarihli Yönetmelik ile, uzlaştırma ile ilgili düzenlemelerin ayrıntısına yer verilmiştir . Ceza İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde 10/ 10/ 2016 tarihli Bakan Olur’uyla, Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı kurulmuş ve 30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği ile uzlaştırmacılık kurumu, mülga Yönetmeliğe göre, daha kapsamlı düzenlenmiştir .
16. 26594 Resmi Gazete sayılı 26/ 07/ 2007 tarihli mülga Yönetmelik’in 15/ 1 maddesinde, hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacıların, ağır ceza merkezi Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından belirlenen listeye kayıtlı olanlar arasından seçilecekleri düzenlenmişken , hem 30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 12. maddesinde, hem de
2992 sayılı Adalet Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünden Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 9. maddesine 24/ 112016 tarihinde eklenen ek fıkra ile
“ Uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek, sicile kayıtlı uzlaştırmacıları, görev yapmak istedikleri
Cumhuriyet başsavcılıklarına göre listelemek,” bendi eklenerek, uzlaştırmacılık kurumu Daire
13 / 15Başkanlığı’nın bünyesinde sisteme oturtulmuştur .
17. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ‘Uzlaştırma’ başlıklı 253. Maddesinin 24. Fıkrası, 24/ 11/ 2016 tarihli 6763 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir . İlgili fıkrada, uzlaştırmacıların “avukatlar veya hukuk öğrenimi görmüş kişiler” arasından görevlendirileceği belirtilmiştir . 30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Yönetmelik’te, ‘hukuk öğrenimi görmüş kişi’ geniş yorumlamıştır . Hem
26594 Resmi Gazete sayılı 26/ 07/ 2007 tarihli mülga Yönetmelik, hem de 30145 Resmi Gazete sayılı
05/ 08/ 2017 tarihli Yönetmelik’te, uzlaştırmacı siciline kayıt olabilmenin şartları düzenlenmiş, hukuk fakültelerinden mezun olmayanlar bakımından “ hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak” maddesi her iki Yönetmelik’te de aynı şekilde düzenlenmiştir . Her iki Yönetmelik’te de, uzlaştırmacı olabilecek kişilerin mezun oldukları fakülteler sayma suretiyle sınırlı olarak düzenlenmiştir .
18. Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı’nın cevabi yazısından görüldüğü üzere ( 2.9. prgrf), uzlaştırmacılarda yukarıda belirtilen fakültelerden mezun olunmasının yanı sıra, müfredatında
Anayasa Hukuku, Ceza Hukuku (Genel Hükümler), Ceza Hukuku (Özel Hükümler), Ceza
Muhakemesi Hukuku, Hukuk Başlangıcı,/Hukuka Giriş /Hukukun Temel Kavramları /Temel Hukuk, Ticaret Hukuku, İş Hukuku, Borçlar Hukuku derslerinden en az ikisini görmüş olanların başvurabileceği belirtilmiştir . Nitekim, uzlaştırmacının üstlendiği işin, yani, uzlaşma teklifinin yapılması, bu teklifin kabulü, müzakere süreçlerinden, edimin belirlenmesine ve sürecin sonuçlanmasına kadar, yeterli ölçüde hukuk nosyonu gerektirdiği açıktır .
19. Kurumumuza, uzlaştırmacılık sınavına girme talebiyle başvuruda bulunan başvuranın mezun olduğu bölümler incelendiğinde, Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi Uluslararası İlişkiler bölümü mezunu olduğu, bu bölümde hukuk dersi olarak “Hukukun Temel Kavramları” dersini aldığı anlaşılmıştır . Başvuranın başvurusuna ek olarak gönderdiği diğer mezun belgesi ise Anadolu
Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi İlahiyat (Önlisans) bölümüne ilişkindir .
20. Başvuran, başvurusunda, 30145 sayılı Uzlaştırma Yönetmeliğinin yürürlüğe girmesi ile birlikte, Yönetmeliğin 48/ 3-ç bendinde belirtilen “ hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak” düzenlemesi üzerine, uzlaştırmacı eğitimini almak amacıyla Sakarya Üniversitesine başvurduğunu, bu süreçte ilgili Daire Başkanlığı’nın herhangi bir takvim yayınlamadığını, ne Daire
Başkanlığı’nın ne de ilgili Üniversite’nin belge kontrolü yapmadığını belirtmişse de; 20.1. Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı’nın
Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü’ne (Hukuk Fakültesi Dekanlığı), 05/ 10/ 2017 tarihli “Uzlaştırmacı
Eğitim İzni Başvurusu” konulu yazısında, hangi bölümlerden mezun olacak kişilerin, alması gerektiği hukuk dersleri ve sayısının açıkça belirtildiği; ( 5. Prgrf)
20.2. Sakarya Üniversitesi Uzlaştırmacı Eğitimi başlıklı web sayfasında “Uzlaştırmacı Eğitimi” başlıklı yazıda, uzlaştırmacı eğitimine hangi bölümlerden mezun kişilerin, hangi hukuk derslerinden en az iki tanesini alması gerektiği bilgisine yer verildiği; ( 4.1. prgrf)
20.3. Sakarya Üniversitesi Uzlaştırmacı Eğitimi başlıklı web sayfasında “Uzlaştırmacı Eğitimi
Kabul Beyannamesi” başlıklı yazıda on maddeden oluşan yazıyı, uzlaştırmacı eğitimine başvurmak isteyen adayların okuyup, kabul ederek başvuru yaptıkları ve bu yazının beşinci maddesinde
“Başvuru sürecinde paylaşılan bilgilerin doğruluğundan başvuru sahibi sorumludur . Başvuru
14 / 15sahibi, paylaşılan bilgilerin eksikliğinden veya yanlışlığından doğabilecek her türlü sorumluluğun
kendisine ait olduğunu bilir ve kabul eder .” şeklinde düzenlemenin olduğu; ( 4.2. prgrf)
20.4. Başvuranın uzlaştırmacı eğitimini 28/ 10/ 2017- 12/ 11/ 2017 tarihleri arasında aldığı; 20.5. Bilgileri göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın aldığı hukuk derslerinin sayısına dikkat ederek başvuru yapması gerektiği değerlendirilerek, uzlaştırmacı eğitimi için ödediği meblağın kendisine iadesi talebi uygun görülmemiştir .
21.Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı’nın cevabi yazısından görüldüğü üzere, uzlaştırmacı olabilmek için, mezun olunacak üniversitenin yanı sıra, uzlaştırmacılık için başvuracak kişilerin başarılı olması gereken hukuk dersleri ve bu derslerin en azından 2 tanesinin başarılı şekilde sonuçlanması gerektiği belirtilmiştir . Başvuranın “Uluslararası İlişkiler” bölümünde aldığı dersler incelenmiş, Bakanlık tarafından başarılı olması gereken derslerden yalnızca “Hukukun Temel
Kavramları” dersini aldığı görülmüştür . Başvuranın almış olduğu hukuk dersi uzlaştırmacı olabilmek için yeterli olmadığından, başvuranın uzlaştırmacı sınavına girme talebinin idare tarafından reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık görülmemiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri ” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; 23. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1.
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana, Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’ne, Sakarya Üniversitesi
Rektörlüğü’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi