|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, başvuranın uzlaştırmacı siciline kayıt talebinin reddedilmesi üzerine yapılan değerlendirmeleri içermektedir. Başvuran, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 48/3-d bendindeki “kasten işlenmiş bir suçtan mahkum olmamak” şartının geniş bir şekilde yorumlandığını ve herhangi bir üst sınır belirlenmediğini öne sürerek, bu durumun hakkaniyete aykırı olduğunu iddia etmiştir. Danıştay, başvuranın talebinin reddinin hukuka uygun olduğunu, ancak bu şartın geniş tutulmasının adalet anlayışına ters düştüğünü belirterek, Adalet Bakanlığı’na mevzuat değişikliği önerisinde bulunmuştur.
Karar, uzlaştırmacıların görev alanına giren suçların niteliği ve mahkumiyet süreleri açısından adaletin sağlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Danıştay, bu bağlamda, uzlaştırmacı olabilmek için aranan şartların gözden geçirilmesi ve düzenlenmesi gerektiği sonucuna varmıştır. Bu durum, hukuk sisteminin etkinliğini artırmak ve adaletin sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 16448-16448 |sayi|94019529-101.07.04-E.94019529-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/7876 2018/ 7876
KARAR TARİHİ : 02/10/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI , TCKN :
Adres :
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Adalet Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Ceza Muhakemesinde
Uzlaştırma Yönetmeliği”nin 48/ 3-d bendinin yeniden düzenlenmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 08/06/2018 8.6.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 48. maddesi, 3. fıkrası, d bendi uyarınca uzlaştırmacı olmak için “kasten işlenmiş bir suçtan mahkum olmamak” şartı bulunduğunu,
2008 yılında trafikte yaşanan bir olay nedeniyle kasten yaralamadan mahkum olduğunu, cezasının
ertelendiğini, 3 yıl kadar önce emekli olduğunu, uzlaştırmacı olmak üzere başvurduğunu, gerekli kursu bitirdiğini, sınavı kazandığını, emekli olduktan sonra bazı kurum ve kuruluşlarda eğitmenlik de yaptığını, verdiği derslerden birinin “İletişim ve müzakere teknikleri” olduğunu, Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 48. maddesi, 3. fıkrası, d bendinin, vatandaşı cezalandırmaya devam eden bir uygulamaya sebep olması nedeniyle yürürlükten kaldırılmasını talep ettiğini, böylesine geniş anlam ifade eden bir madde yerine, aynen ilgili maddenin “e bendinde” terör ile ilgili suçların belirtildiği gibi, vatan hainliği, vergi kaçakçılığı, vb şekilde iyi vatandaş olunmadığına dair daha belirgin bir kanaatin oluşacağı suçların ele alınmasının yerinde olduğunu, ifade ederek ilgili maddenin yeniden düzenlenmesini talep etmiştir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel
1 / 12Müdürlüğü Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı’na, 25/ 06/ 2018 tarih, E : sayılı yazımız ile
bilgi ve belge talep edilmiş olup, Daire Başkanlığı’nın 11/ 07/ 2018 tarihli cevabi yazısında; 2.1. ‘Önödeme, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve uzlaştırma gibi cezada alternatif usullerin etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak, görev alanıyla ilgili olarak uygulamayı takip etmek ve ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırarak çözüm önerilerini Bakanlığa sunmak, cezada alternatif usuller konusunda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak . ulusal veya uluslararası nitelikte bilimsel toplantılar düzenlemek, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek, ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapmak, görev alanına giren istatistiklerin derlenmesi ve yayımı konusunda Bakanlığın ilgili birimleriyle iş birliği halinde çalışmak, ceza mevzuatı ile Bakanlığa verilen alternatif usullere ilişkin görevleri yerine getirmek üzere
Bakanlığımız Ceza İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde 10/ 10/ 2016 tarihli Bakan Olur’uyla
“Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı” kurulmuştur .
2.2. I sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Ceza İşleri
Genel Müdürlüğü” kenar başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde; uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek, sicile kayıtlı uzlaştırmacıları görev yapmak istedikleri Cumhuriyet başsavcılıklarına göre listelemek, Genel Müdürlüğümüzün görevleri arasında sayılmıştır .
2.3.Diğer yandan uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinin 48 inci maddesinde açık bir şekilde belirtilmiştir . Bahse konu düzenlemeye göre; uzlaştırmacı eğitimini başarıyla tamamlayanlar, yapılan uzlaştırmacı sınavında da başarılı olmaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt başvurusunda bulunabilmekte ve 48 inci maddede sayılan şartları taşımaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt olmaktadırlar .
2.4. Adı geçenin adli sicil ve arşiv kaydında kasten işlenmiş bir suçtan mahkumiyetinin bulunması; böylece uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları arasında sayılan ve Yönetmeliğin 48 inci maddenin üçüncü fıkrasının (d) bendinde belirtilen “Kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamak” şartını taşımaması gerekçesi ile reddedilmiştir”
Cevabının verildiği görülmüştür .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “ Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir . Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz .” 4. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74.
maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “( 3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . ( 4) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi ” başlıklı 5. maddesi;
2 / 12“( 1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum
ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir . ( 2) Ancak; a)
Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler, b) Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, ç) Türk
Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır .” şeklinde düzenlenmiştir .
6. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Uzlaştırma” başlıklı 253. maddesinde “( 1)
Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel
kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur :
a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar .
b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk Ceza Kanununda yer alan; 1. Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88), 2. Taksirle yaralama (madde 89), 3. (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Tehdit (madde 106, birinci fıkra), 4. Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116), 5. (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Hırsızlık (madde 141), 6. (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Dolandırıcılık (madde 157), 7. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234), 8. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239), suçları .
c) (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar .
( 2) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olanlar hariç olmak üzere; diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, kanunda açık hüküm bulunması gerekir .
( 3) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, (…)( 1) cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, uzlaştırma yoluna gidilemez . (Ek cümle : 26/ 6/ 2009 – 5918/ 8 md .) Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz .
( 4) Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir . Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur . Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine
.
3 / 12yapılır . Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir .
Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren üç gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır .
( 5) Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde, kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır .
( 6) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle mağdura, suçtan zarar görene, şüpheliye veya bunların kanunî temsilcisine ulaşılamaması halinde, uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır .
( 7) Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebebiyet veren bir suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir .
( 8) Uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi, soruşturma konusu suça ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir .
( 9) (Mülga : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .)
( 10) Bu Kanunda belirlenen hâkimin davaya bakamayacağı haller ile reddi sebepleri, uzlaştırmacı görevlendirilmesi ile ilgili olarak göz önünde bulundurulur .
( 11) Görevlendirilen uzlaştırmacıya soruşturma dosyasında yer alan ve Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerin birer örneği verilir . Uzlaştırma bürosu uzlaştırmacıya, soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu hatırlatır . ( 3)
( 12) Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır . Uzlaştırma bürosu bu süreyi en çok yirmi gün daha uzatabilir .
( 13) Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür . Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir . Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır .
( 14) Uzlaştırmacı, müzakereler sırasında izlenmesi gereken yöntemle ilgili olarak Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir; Cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacıya talimat verebilir .
( 15) Uzlaşma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı, bir rapor hazırlayarak kendisine verilen belge örnekleriyle birlikte uzlaştırma bürosuna verir . Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde, tarafların
imzalarını da içeren raporda, ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı olarak açıklanır . (Ek cümle :
24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Uzlaştırma bürosu soruşturma dosyasını, raporu ve varsa yazılı anlaşmayı
Cumhuriyet savcısına gönderir .
( 16) Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler .
.
4 / 12( 17) Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın, tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin hukuka
uygun olduğunu belirlerse raporu veya belgeyi mühür ve imza altına alarak soruşturma dosyasında muhafaza eder .
( 18) Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması halinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez .
( 19) Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def ’aten yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir . Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir . Erteleme süresince zamanaşımı işlemez . Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır . Uzlaşmanın sağlanması halinde, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır . Şüphelinin, edimini yerine getirmemesi halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 9/ 6/ 1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır .
( 20) Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz .
( 21) Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç, uzlaştırmacının raporunu düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez .
( 22) (Değişik birinci cümle : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göre ücret ödenir . Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri, yargılama giderlerinden sayılır . Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır .
( 23) Uzlaşma sonucunda verilecek kararlarla ilgili olarak bu Kanunda öngörülen kanun yollarına başvurulabilir .
( 24) (Değişik : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirilir . Uzlaştırmacılar, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir . Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu, tutanakları ve varsa yazılı anlaşmayı büroya gönderir . Uzlaştırma süreci sonunda soruşturma dosyaları, uzlaştırma bürosunda görevli
Cumhuriyet savcıları tarafından sonuçlandırılır .
( 25) (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 34 md .) Uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir .
6.1. 5271 sayılı Kanunu’nun “Mahkeme tarafından uzlaştırma’’ başlıklı 254. Maddesinde “
.
5 / 12(Değişik : 6/ 12/ 2006- 5560/ 25 md .)
( 1) Kamu davası açıldıktan sonra kovuşturma konusu suçun uzlaşma kapsamında olduğunun anlaşılması halinde, kovuşturma dosyası, uzlaştırma işlemlerinin 253 üncü maddede belirtilen esas ve usûle göre yerine getirilmesi için uzlaştırma bürosuna gönderilir . ( 1)
( 2) Uzlaşma gerçekleştiği takdirde, mahkeme, uzlaşma sonucunda sanığın edimini def ’aten yerine getirmesi halinde, davanın düşmesine karar verir . Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde; sanık hakkında, 231 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir . Geri bırakma süresince zamanaşımı işlemez . Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildikten sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, mahkeme tarafından, 231 inci maddenin onbirinci fıkrasındaki şartlar aranmaksızın, hüküm açıklanır .
7. 29/ 3/ 1984 tarihli 2992 sayılı Adalet Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünden Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 9. maddesinde Ceza
İşleri Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında “ı) (Ek : 24/ 11/ 2016- 6763/ 9 md.) Ceza muhakemesinde alternatif uyuşmazlık çözüm usullerinin geliştirilmesi ve etkin uygulanması amacıyla çalışmalar yapmak,” olduğu, 7.1. Aynı Kanunu’nun 9. maddesinde “(Ek fıkra : 24/ 11/ 2016- 6763/ 9 md .) Birinci fıkranın (ı)
bendindeki görevleri yerine getirmek amacıyla Genel Müdürlük bünyesinde Alternatif Çözümler
Daire Başkanlığı kurulur . Bu Başkanlık; a) Önödeme, uzlaştırma ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi alternatif usullerin etkin şekilde uygulanmasını sağlamak, b) Görev alanıyla ilgili olarak uygulamayı takip etmek ve ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırarak çözüm önerilerini Bakanlığa sunmak, c) Uzlaştırmacı temel eğitimine ilişkin usul ve esaslar ile eğitim verecek kurum ve kuruluşların niteliklerini belirlemek ve bunlara izin verilmesini Bakanlığın onayına sunmak, bu kurum ve kuruluşları listelemek ve elektronik ortamda yayımlamak, d) Uzlaştırmacı eğitimi sonunda yapılacak sınavın usul ve esaslarını belirlemek ve sınavları yapmak, e) Uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek, sicile kayıtlı uzlaştırmacıları, görev yapmak istedikleri
Cumhuriyet başsavcılıklarına göre listelemek, f) Uzlaştırmacılara verilecek dosyaların tevzi esasları ile aylık olarak verilebilecek azami dosya sayısını belirlemek, g) Uzlaştırmacıların denetimine ve performansına ilişkin usul ve esasları belirlemek, h) Alternatif usuller konusunda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak, ı) Ulusal veya uluslararası düzeyde bilimsel toplantılar düzenlemek, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek, i) Görev alanına giren istatistiklerin derlenmesi ve yayımı konusunda Bakanlığın ilgili birimleriyle iş
.
6 / 12birliği hâlinde çalışmak,
j) Görev alanıyla ilgili kamu ya da özel kurum veya kuruluşlarla iş birliği yapmak, k) Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesini hazırlamak, görevlerini yerine getirir .” maddesi düzenlenmiştir .
8. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Genel ve özel şartlar” başlıklı 48. Maddesinin ilgili bendinde “(Değişik : 23/ 1/ 2008 – 5728/ 317 md .) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…) zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak .”; 9. 2802 sayılı Hakimler Savcılar Kanunu’nun “Adayların nitelikleri” başlıklı 8. Maddesinin ilk fıkrasının (h) bendinde “ (Değişik : 11/ 9/ 1987 – KHK 276/ 3 md.; Aynen Kabül : 24/ 2/ 1988- 3409/ 3 md.) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, ( …) üç aydan fazla hapis veya affa uğramış olsa bile Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı bir suçtan veya kaçakçılık, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından dolayı hükümlü bulunmamak veya bu suçlardan veya taksirli suçlar hariç olmak üzere üç aydan fazla hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir fiilden dolayı soruşturma veya kovuşturma altında olmamak .”; 10. 26594 Resmi Gazete sayılı 26/ 07/ 2007 tarihli Ceza Muhakemesi Kanununa Göre
Uzlaştırmanın Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in (MÜLGA) “Hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacıda aranan nitelikler ve görevlendirilme usulü” başlıklı 15. maddesinde “( 1) Hukuk
öğrenimi görmüş uzlaştırmacıların görevlendirilmesinde aşağıdaki şartlar aranır :
a) Üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak, b) Hukuk veya hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idarî bilimler, iktisat ve maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmak, c) Hukuk dalında yüksek lisans ya da doktora yapmış bulunmak, ç ) Baroya kayıtlı avukat olmamak, d) Taksirli suçlar hariç olmak üzere; 26/ 9/ 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş ve affa uğramış, ertelenmiş ya da paraya çevrilmiş olsa bile kesinleşmiş bir kararla veya Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, millî savunmaya, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçları ile yabancı devletlerle olan ilişkilere karşı suçlardan ya da zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı, gerçeğe aykırı bilirkişilik yapma, yalan tanıklık ve haksız mal edinme suçlarından biriyle hükümlü bulunmamak, e) Disiplin yönünden meslekten ya da memuriyetten çıkarılmamış veya geçici olarak yasaklanmamış
.
7 / 12olmak .
( 2) Hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacılar, ağır ceza merkezi Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından belirlenen listeye kayıtlı olanlar arasından seçilirler . Bu listeye kayıtlı olan uzlaştırmacılar sadece kayıtlı bulundukları il sınırları içerisinde değil ülke çapında görev alabilirler .
( 3) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, Ceza Muhakemesinde uzlaştırmacı olarak görev almak amacıyla listeye kaydolmak için her yılın Kasım ayının sonuna kadar Cumhuriyet başsavcılığına bir dilekçeyle başvurur . Başvurular şahsen yapılabileceği gibi, kayıtlı olunan oda, çalışılan kurum ve kuruluş aracılığıyla da yapılabilir .
( 4) İletişim bilgilerini içeren başvuru dilekçesine; a) Nüfus cüzdanı örneği, b) T.C. kimlik numarası, c) Mezuniyet belgesinin onaylı örneği, ç) Adlî sicil kaydı, d) İki adet vesikalık fotoğraf, e) Bu Yönetmeliğin 30 uncu maddesi uyarınca yapılacak eğitimlere katılacağını beyan eden dilekçesi, f) Varsa kayıtlı olunan oda, çalışılan kurum ve kuruluşun isimleri, eklenir .
( 5) Başvuranların talepleri kaydedilerek ağır ceza merkezi Cumhuriyet başsavcılığınca başvuru tarihinden itibaren otuz gün içerisinde değerlendirilir .
( 6) Başvuranın birinci fıkradaki şartları taşımaması veya dördüncü fıkrada belirtilen belgelerin eksik olması hâlinde talebin reddine karar verilir . Redde ilişkin karar ilgilisine tebliğ olunur .
( 7) Talepleri uygun görülenlerin adı ve soyadları, açık adresleri, telefon numaraları yazılarak, oluşturulan liste her yıl Ocak ayı içerisinde en az yedi gün süre ile adliyede herkesin görebileceği bir yere asılır . Ayrıca Cumhuriyet başsavcılığının internet adresinde ilân edilir . Oluşturulan listenin bir örneği, merkezdeki hâkim ve Cumhuriyet savcıları ile yargı çevresindeki mahkemeler ve Cumhuriyet başsavcılıklarına bildirilir .
( 8) Liste, ayrıca yazılı ve elektronik ortamda hazırlanarak her yılın Ocak ayının sonuna kadar Adalet
Bakanlığı Eğitim Dairesi Başkanlığına gönderilir . Gönderilen listeler bu birim tarafından yayımlanır .
( 9) Listede yer alan uzlaştırmacının; a) Listeye kabul şartlarını sonradan kaybetmesi, b) Bu Yönetmelikte belirlenen şartlardan herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması, c) Listeden çıkarılmayı talep etmesi, ç) Uzlaştırmacılıkla bağdaşmayan tutum ve davranışlarda bulunması, .
8 / 12d) Bu Yönetmeliğin 30 uncu maddesi uyarınca yapılan eğitimlere katılmaması,
durumunda listeden çıkarılır .
( 10) Listeden çıkarılmasına ilişkin karar ilgiliye tebliğ edilir ve ayrıca yedinci ve sekizinci fıkralarda belirtilen yerlere gönderilir .
( 11) Zorunluluk hâlinde listeye kayıtlı olmamasına rağmen, bu maddede belirtilen şartları taşıyan hukuk öğrenimi görmüş kişiler arasından da görevlendirme yapılabilir .’ ; 11. 30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliği’nin “Uzlaştırmacı görevlendirilmesi” başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasında “ ( 1)
Uzlaştırma bürosuna gönderilen dosyanın uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından incelenmesi sonucunda, gönderme kararına esas suçun uzlaştırma kapsamında kaldığının anlaşılması hâlinde uzlaştırmacı görevlendirmesi, Daire Başkanlığı tarafından belirlenen listeye göre ilgili Cumhuriyet savcısının onayıyla yapılır”; 11.1.Aynı Yönetmeliğin “Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları” başlıklı 48. maddesinde “ ( 1)
Sicile kayıt başvurusu, Daire Başkanlığına elektronik ortamda başvurmak suretiyle yapılır .
( 2) İlgilinin, uzlaştırmacı olarak görev yapmak istediği ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı ile iletişim bilgilerini içerir başvuru dilekçesine; a) Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarası, b) Mezuniyet belgesi ile hukuk fakültesi mezunları dışındakiler için not dökümüne ilişkin belgenin onaylı örneği, c) Son altı ay içerisinde çekilmiş vesikalık fotoğraf, ç) Varsa kayıtlı olunan oda, çalışılan kurum ve kuruluşun isimleri, d) Uzlaştırmacı eğitiminin tamamlandığını gösterir katılım belgesinin aslı veya onaylı örneği, eklenir .
( 3) Uzlaştırmacı siciline kaydedilebilmek için; a) Türk vatandaşı olmak, b) Tam ehliyetli olmak, c) Avukatlar yönünden baroya kayıtlı olmak, ç) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak, d) Kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamak, e) Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak, f) Uzlaştırmacı eğitimini tamamlamak ve yazılı sınavda başarılı olmak, g) Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da geçici olarak yasaklanmamış olmak, gerekir .
9 / 12( 4) Sicile kayıt için başvuruda bulunacak kişinin fiilen yürütmekte olduğu asıl mesleğinin ilgili
mevzuatında, uzlaştırma faaliyetini yürütmesine engel bir hüküm bulunmamalıdır .
( 5) Üçüncü fıkrada sayılan sicile kayıt şartlarını taşıdığı anlaşılan ve belgelerinde eksiklik bulunmayan başvuru sahipleri uzlaştırmacı siciline kaydedilir . İlgililerden, şartları taşımadığı anlaşılan veya verilen bir aylık süreye rağmen eksik belgelerini sunmayan başvuru sahiplerinin sicile kaydı yapılmaz .
( 6) Başvurular hakkında geliş tarihinden veya eksik belgenin ikmalinden itibaren iki ay içinde karar verilerek ilgilisine de tebliğ edilir .
( 7) Belge eksikliği nedeniyle sicile kayıt talebi reddedilen kişiler eksik belgeleri ikmal ederek yeniden sicile kayıt için başvuruda bulunabilirler .
( 8) Uzlaştırmacı, üçüncü fıkrada sayılan şartlarla ilgili olarak, kendisine ait bilgilerde meydana gelen her türlü değişikliği bir ay içinde, varsa belgesi ile birlikte Daire Başkanlığına bildirmek zorundadır .
( 9) Sınavda başarılı olanların sınav sonuçları, yenileme eğitimlerini de tamamlamak şartıyla, sicile kayıt yaptırıncaya kadar geçerliliğini korur .”; hükümleri düzenlenmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“ Tavsiye Karar Önerisi ” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13.30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin
4. maddesinde uzlaşma “Uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin Kanun ve bu Yönetmelikteki usul ve esaslara uygun olarak anlaşmış olmaları” olarak tanımlanmıştır .
14. Uzlaştırma, Türkiye’de ilk kez 2005 yılında Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi
Kanununda yer almıştır . 26594 Resmi Gazete sayılı 26/ 07/ 2007 tarihli Yönetmelik ile, uzlaştırma ile ilgili düzenlemelerin ayrıntısına yer verilmiştir . Ceza İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde 10/ 10/ 2016 tarihli Bakan Olur’uyla, Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı kurulmuş ve 30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği ile, uzlaştırmacılık kurumu, mülga Yönetmeliğe göre, daha kapsamlı düzenlenmiştir .
15. 26594 Resmi Gazete sayılı 26/ 07/ 2007 tarihli mülga Yönetmelik’in 15/ 1 maddesinde, hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacıların, ağır ceza merkezi Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından belirlenen listeye kayıtlı olanlar arasından seçilecekleri düzenlenmişken , hem 30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 12. maddesinde , hem de
2992 sayılı Adalet Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünden Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 9. maddesine 24/ 112016 tarihinde eklenen ek fıkra ile
“ Uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve
.
10 / 12sicilden çıkarılmasına karar vermek, sicile kayıtlı uzlaştırmacıları, görev yapmak istedikleri
Cumhuriyet başsavcılıklarına göre listelemek,” bendi eklenerek, uzlaştırmacılık kurumu Daire
Başkanlığı’nın bünyesinde sisteme oturtulmuştur .
16. 26594 Resmi Gazete sayılı 26/ 07/ 2007 tarihli mülga Yönetmelik’in 15. maddesinde suç türleri bakımından ayrıntılı düzenlenmiş olsa da, hem 30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nde hem de 26594 sayılı Yönetmelik’te kasten işlenen suçtan mahkum olmamak şartı ile ilgili herhangi bir süre sınırı ve suç türü ayrımı düzenlenmemiştir .
17. Devlet Memurları Kanunu’nda memur olabilmek için, mahkum olunmuş sürenin üst sınırı 1 yıl olup, birçok meslek grubu kendi kanunlarında bu konu ile ilgili düzenleme yapmıştır . Nitekim, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunun 4. maddesinde üst sınır 1 yıl olarak düzenlenmiş ve suç türü ayrımı yapılmıştır . Aynı şekilde Avukatlık Kanununda ise bu sürenin üst sınırı 2 yıl olup, suç türü ayrımı yapılmıştır .
18. Uzlaştırmacıların görev alanına giren suçlar ele alındığında, bu suçların alt sınırının 3 ay, 6 ay, 1 yıl olduğu, üst sınırının ise dolandırıcılık suçu hariç ( 5 yıl), 1 yıl, 2 yıl ya da 3 yıl olduğu görülmüştür . 30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliği’nde, uzlaştırmacı olabilmek için aranan şartlarda, genel bir ifade ile “ Kasten işlenmiş bir suçtan mahkum olmamak” ibaresi düzenlenmiştir . Uzlaştırmacının görev alanına giren suçların alt sınırı – üst sınırı ve uzlaştırmacılık düşünüldüğünde, böyle bir sınırın düzenlenmemiş olmasının, işin mantığına uygun olduğu düşünülse de, Hakimler Savcılar Kanunun 8. maddesinde, hakim savcı adaylarında aranan şartlar arasında, üç aydan fazla hürriyeti bağlayıcı ceza almaması hükmü düzenlenmiştir . Uzlaştırmacılık kurumunun mahiyeti düşünüldüğünde, herhangi bir kamu görevlisi gibi değerlendirilemeyeceği açıktır .
19. Başvuranın uzlaştırmacı siciline kayıt talebinin, “ Kasten işlenmiş bir suçtan mahkum olmamak” şartının sağlanmamış olması nedeniyle, 30145 Resmi Gazete sayılı 05/ 08/ 2017 tarihli Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 48/ 3-d bendi uyarınca, reddedilmesinde hukuka aykırılık tespit edilmemiş olsa da, iddia merci olan savcılar ve karar merci olan hakimler için 3 ay gibi bir üst sınır düzenlenmişken, uzlaştırmacılar için hiçbir süre tayin edilmemiş olmasının hakkaniyete aykırı olacağı açıktır . Bu hususta gereken üst sürenin tayini için, mevzuat değişikliği yapılmasının uygun olacağı kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri ” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; 21. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme , kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
11 / 1222.14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 2. fıkrası
uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiği takdirde, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın uzlaştırmacı siciline kayıt talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu, ancak
“kasten işlenmiş bir suçtan mahkum olmamak” şartının, birçok kanun hükmüne göre geniş tutulması, herhangi bir üst sınır düzenlenmemiş olması nedeniyle hakkaniyete aykırı olduğu kanaatine varıldığından, bu hususta gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla ADALET
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, Adalet Bakanlığınca bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi