|
ÖZET: Başvuran, Adalet Bakanlığı tarafından Uzlaştırmacı Sicilinden çıkarılmasının ardından mahkeme kararıyla tekrar kaydedilmesine rağmen, Uzlaştırmacı Tevzi Puanının güncellenmesini talep etmiştir. Başvurunun gerekçesi, 18.04.2023 ile 18.12.2023 tarihleri arasında dosya tevzi edilmemesi nedeniyle yaşadığı maddi kayıplardır. Adalet Bakanlığı, başvuranın sicilden çıkarıldığı dönemde dosya tevzi edilemediğini, bu nedenle puanının güncellenmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Ayrıca, her yıl uzlaştırmacıların puanlarının sıfırlandığı ve bu uygulamanın adil bir sistem oluşturma amacı taşıdığı ifade edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun incelenmesi sonucunda, başvuranın talebinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığına karar vermiştir. Uzlaştırmacının sicilden çıkarıldığı dönemde aktif olarak görev yapan diğer uzlaştırmacıların dosya tevzi ettikleri ve bu süreçte başvuranın durumunun belirsiz olduğu vurgulanmıştır. Dolayısıyla, başvuranın talep ettiği puanın devamının sağlanması, diğer uzlaştırmacılar açısından haksızlık yaratabilecektir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş, bu kararın hem başvurana hem de Adalet Bakanlığına tebliğ edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın hak arama özgürlüğü çerçevesinde gerekli yasal süreçlerin devam edeceğini de hatırlatmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/8073-S.24.12670
BAŞVURU NO : 2024/3600
KARAR TARİHİ : 06.08.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Uzlaştırmacı Tevzi Puanının ihraç edilmeden önce kaldığı yerden devam etmesi talebine ilişkindir
BAŞVURU TARİHİ : 10.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Adalet Bakanlığı Alternatif Çözümler Daire
Başkanlığına bağlı İstanbul Anadolu Adliyesi Uzlaşma Bürosunda sicil numarasıyla uzlaştırmacı olarak görev yaptığını, hakkında açılan idari soruşturma neticesinde yazılı savunması dahi alınmadan
Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün 18.04.2023 tarihli işlemi gereği Uzlaştırmacı Sicilinden ve Listesinden çıkarıldığını, bu işlemin Ankara 5. İdare Mahkemesinin 27.11.2023 tarih ve / Esas; K: / sayılı kararı gereği iptal edildiğini, bunun üzerine 18.12.2023 tarihi itibariyle mahkeme kararı gereği Uzlaştırmacı Sicili ve Listesine tekrar kaydının yapılıp tarafına aynı gün 7 adet uzlaşma dosyası tevzi edildiği, fakat Uzlaştırmacı Tevzi Puanı: 111, Komisyon Ortalama Puan: 104,27 olarak düzenlendiğini, bu uygulama nedeniyle mağdur olduğunu, nitekim 18.04.2023 tarihi ile 18.12.2023 tarihi arasında (yaklaşık 8 ay boyunca) tarafına ihraç olduğu için dosya tevzi edilmediğini, mahkeme sonucu tekrar uzlaştırmacı siciline ve listesine kayıt olduktan sonra da sanki kendisi görevden çekilmiş ve ardından kendi isteğiyle göreve geri dönmüş gibi değerlendirilerek puanının Komisyon Ortalama puanıyla eşitlenerek belirlendiğini, ihraç olduğu 8 aylık sürede tarafına dosya tevzi edilmediğinden maddi kayıplar yaşadığını, haklılığını mahkemede kanıtlamasına rağmen aradan geçen 8 ay boyunca tarafına uzlaştırma dosyası (tahmini 30 dosya) verilmediğini bu nedenle Uzlaştırmacı Sicili ve Listesinden çıkarıldığı tarih olan 18.04.2023 tarihi itibariyla tevzi puanının kaldığı yerden güncellenmesi hususunda 18.12.2023 tarihinde CİMER aracılığıyla idareye başvurduğunu, idarenin cevap verme süresi olan 30 günde cevap vermemesi üzerine 60 günlük dava açma süresi içinde 01.03.2024 tarihinde Kurumumuza başvurduğunu, başvurusu Kurumumuzca incelenirken 04.03.2024 tarihinde Adalet Bakanlığı Cezada alternatif Çözümler
Daire Başkanlığı tarafından kendisine cevap verildiğini, anılan cevapta uzlaştırmacıların cumhuriyet savcısının onayıyla ve otomatik tevzi esaslarına göre dağıtıldığının, sicile tekrar kaydının yapıldığı
18.12.2023 tarihinde itibaren kendisine dosya tevzisine başlandığının, ayrıca her yılın başına
uzlaştırmacıların puanının sıfırlandığının, dolayısıyla yapılan işlemde bir hata bulunmadığının bildirildiğini belirterek; uzlaştırmacı tevzi puanının Uzlaştırmacı Sicili ve Listesinden çıkarıldığı tarih olan 18.04.2023 tarihi itibariyle kaldığı yerden devamını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında Kurumumuzun 18.03.2024 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün 17.04.2024 tarihli ve – – – – sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1. Tevziye ilişkin esasların mevzuat hükümleri uyarınca Genel Müdürlüklerince; uzlaştırmaya konu suçun niteliği ve sayısı, taraf sayısı, tarafların bulunduğu yer, uzlaştırma raporunun verilme süresi, uzlaşma teklifinin sonucu ve uzlaştırma sonucu hususları göz önüne alınarak belirlendiği,
2.2. Söz konusu esaslar ile her bir uzlaştırmacıya, görevlendirildiği dosyanın somut özelliği ile süreçte gösterdiği emek ve gayretine göre puanlandırma yapılarak dosya tevzisinin sağlanmasının hedeflendiği,
2.3. Otomatik tevzi sisteminin, süreçte önemli rolü haiz olan uzlaştırmacılar yönünden, kurumun etkin ve âdil bir şekilde işleyebilmesi, uzlaştırmacıların belirlenen objektif esaslara ve hakkaniyete uygun olarak görevlendirilebilmeleri amacıyla oluşturulduğu,
2.4. Uzlaştırmacıların, görev yapmak istedikleri Cumhuriyet başsavcılığı listesine bağlı olarak uzlaştırmacı siciline kaydedilmesini müteakip ilgili uzlaştırmacının, tarafına dosya tevzi edilmesini istiyor ise kendisine tanımlı UYAP Uzlaştırmacı Portal sayfasından dosya alma durumunu aktif hale getirmedi gerektiği, nitekim söz konusu aktif etme işlemi sonrasında uzlaştırmacıya dosya tevzi edilebildiği,
2.5. Yönetmeliğin 13 üncü maddesinde belirtilen kıstasların her birinin rakamsal bir değeri olduğu, bu kapsamda dosyanın uzlaştırma işlemleri tamamlanıp, evrak uzlaştırma bürosuna teslim edildiğinde sistem üzerinden verilen bu rakamsal değerler sonrasında uzlaştırmacının başarılı veya başarısız olarak nitelendirildiği,
2.6. Otomatik tevzi sistemi tarafından puanı en düşük (sistem tarafından başarılı kabul edilen)
uzlaştırmacıdan başlayarak dosya tevzi yapıldığı,
2.7. Bir komisyona bağlı olarak sicile kayıtlı uzlaştırmacıların toplam tevzi puanlarının, yine aynı komisyona bağlı uzlaştırmacı sayısına bölünmesi sonucu çıkan rakama komisyon ortalama tevzi puanı denildiği, örneğin bir Cumhuriyet Başsavcılığı listesine kayıtlı 100 uzlaştırmacının toplam uzlaştırma puanı
3000 ise, o komisyonun ortalama tevzi puanı: 3000/100=30 olarak hesaplandığı,
2.8. Ayrıca, Genel Müdürlük tarafından her yıl, Uzlaştırmacı Sicil ve Listesine kayıtlı bütün uzlaştırmacıların tevzi puanlarının sıfırlandığı, buna dayalı olarak komisyon ortalama puanının yıl içerisinde o komisyona bağlı uzlaştırmacıların toplam sayısı ve aldıkları dosyalardaki başarı durumlarına göre her yıl güncellendiği,
2.9. Uzlaştırmacı, Ceza Muhakemesi Kanunun 253 ve devamı maddeleri ile Ceza Muhakemesinde
Uzlaştırma Yönetmeliğinin ilgili hükümlerine aykırı eylemleri nedeniyle sicil ve listeden çıkarıldığında ve akabinde mahkeme kararı doğrultusunda anılan çıkarma işleminin iptali üzerine tekrar uzlaştırmacı sicil ve listesine kaydedildiğinde, sicil ve listeden çıkarıldığı andaki tevzi puanı, sicil ve listeye tekrar kaydedildiği anda mevcut komisyon ortalama puanından daha düşük ise; doğrudan bağlı olduğu komisyonun ortalama tevzi puanı ile eşitlendiği,
2.10. Zira uzlaştırmacının mevzuata aykırı olarak değerlendirilen eylemi nedeniyle sicil ve listeden çıkarıldığı, bu nedenle söz konusu dönem boyunca; tarafına hiçbir dosya görevlendirmesi yapılmadığı, bu dönemde, diğer dosya alma durumu “aktif” olan uzlaştırmacılar tarafından dosyaların görevlendirmelerinin kabul edildiği, bu kişilerin uzlaştırma sürecini yürüttüğü, yeri geldiğinde farklı il ve ilçelere giderek, emek ve gayret sarf ettiği, dolayısıyla bu dönemde listede aktif olarak yer alan uzlaştırmacı sayısı ile uzlaştırmacıların aldıkları dosyalardaki başarı durumlarına göre komisyon ortalama tevzi puanının değişiklik gösterdiği,
2.11. Bu haliyle mevzuata aykırı olarak değerlendirilen eylemi nedeniyle sicil ve listeden çıkarılan uzlaştırmacının daha sonrasında mahkeme kararı doğrultusunda sicil ve listeye kaydı tekrar yapıldığında, çıkarılma tarihindeki tevzi puanından devam etmesi ihtimalinin, diğer uzlaştırmacılar bakımından da hak kayıpları ve adaletsiz bir durum oluşturacağı,
2.12. Diğer yandan 2024 yılı itibariyle tüm uzlaştırmacıların tevzi puanı sıfırlandığından, başvuranın
2023 yılında sicil ve listeden çıkarıldığı tarihteki tevzi puanının geçerliliğini koruması talebinin; her yıl
tevzi puanlarının sıfırlanması uygulaması da göz önüne alındığında uygun görülmesi mümkün bulunmadığı gibi herhangi bir hak kaybının da bulunmadığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun 30.04.2024 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben
Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün 17.04.2024 tarihli ve – – – – sayılı cevabi yazısında özetle;
3.1. Uzlaştırmacı Ceza Muhakemesi Kanunun 253 ve devamı maddeleri ile Ceza Muhakemesinde
Uzlaştırma Yönetmeliğinin ilgili hükümlerine aykırı eylemleri nedeniyle sicil ve listeden çıkarıldığında ve akabinde mahkeme kararı doğrultusunda anılan çıkarma işleminin iptali üzerine tekrar Uzlaştırmacı Sicil ve Listesine kaydedildiğinde; sicil ve listeden çıkarıldığı andaki tevzi puanı, sicil ve listeye tekrar kaydedildiği anda mevcut komisyon ortalama puanından daha düşük ise doğrudan bağlı olduğu komisyonun ortalama tevzi puanı ile eşitlendiği,
3.2. Uzlaştırmacının sicil ve listeden çıkarıldığı bu dönemde, diğer dosya alma durumu “aktif” olan uzlaştırmacılar tarafından dosyaların görevlendirmelerinin kabul edildiği, yine bu dönemde listede aktif olarak yer alan uzlaştırmacı sayısı ile uzlaştırmacıların aldıkları dosyalardaki başarı durumlarına göre komisyon ortalama tevzi puanının değişiklik gösterdiği, bu haliyle mevzuata aykırı olarak değerlendirilen eylemi nedeniyle sicil ve listeden çıkarılan uzlaştırmacının daha sonrasında mahkeme kararı doğrultusunda sicil ve listeye kaydı tekrar yapıldığında çıkarılma tarihindeki tevzi puanından devam etmesi ihtimalinde diğer uzlaştırmacılar bakımından da hak kayıpları ve adaletsiz bir durum oluşturacağı,
3.3. Diğer yandan şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar gören arasındaki uzlaştırma müzakerelerini yöneten uzlaştırmacının, 05.08.2017 tarihli ve 30145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 12 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Daire Başkanlığı tarafından belirlenen listeye göre ilgili Cumhuriyet savcısının onayıyla görevlendirildiği,
3.4. Uzlaştırmacı ücretinin, uzlaştırma bürosundan sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından görevlendirilen uzlaştırmacının, uzlaştırma süreci boyunca, uzlaştırmacı sıfatıyla ifa ettiği hizmet ve gösterdiği gayret sonucu almayı hak ettiği ücret olduğu, ücretin uzlaşma teklifinin olumsuz sonuçlanması halinde uzlaşma teklif formu ile bilgilendirme tutanağının ibrazından, uzlaştırma raporu düzenlenmesi halinde ise raporun onaylanmasından sonra, Cumhuriyet savcısı tarafından ilgili yıl Uzlaştırmacı Asgari
Ücret Tarifesine uygun olarak belirlendiği ve Cumhuriyet savcısının sarf kararıyla ödendiği,
3.5. Uzlaştırmacı ücreti takdiri ve ödemesi hususunda Genel Müdürlüğün bir görevinin bulunmadığı, uzlaştırmacı ücreti takdiri ve ödemesinin ilgili Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yapıldığı,
3.6. Ayrıca uzlaştırmacıların, çeşitli haklı mazeretlere göre UYAP Uzlaştırmacı Portal’da dosya alma durumlarını aktif ve pasif hale getirebildikleri, söz konusu durumu geçerli bir mazereti olmak kaydıyla günlük de yapabildikleri, dolayısıyla, söz konusu dönemde aktif olarak görev yapan uzlaştırmacı sayısı ve bu kişilere ortalama kaç adet dosya tevzi edildiği ile bu çerçevede yapılan ortalama uzlaştırmacı ödemeleri bilgisine ilişkin bir verinin Genel Müdürlükte bulunmadığı,
3.7. Bu kapsamda uzlaştırmacının, hakkında çıkarma işleminin tesis edildiği ve mahkeme kararı doğrultusunda sicile tekrar kaydının yapıldığı tarih aralığında, uzlaştırmacı olarak aktif bir şekilde görev alacağı, görevleri mevzuata uygun ve eksiksiz bir şekilde yerine getireceği, kaç dosyada uzlaştırmanın sağlanacağı, kaç dosyanın hangi aşamada (teklif-müzakere) olumsuz sonuçlanacağı, dosyalardaki taraf sayısı ve benzeri hususların tamamen belirsiz olduğu, bu anlamda söz konusu dönemde uzlaştırmacı sicile kayıtlı olsaydı tarafına ne kadar dosya tevzi edilebileceği ile olabilecek tevzi puanı veya ne kadar ücrete hak kazanabileceği hususlarının bütünüyle varsayıma dayalı olduğu, zira bu nedenle de söz konusu dönemde aktif olarak görev yapan uzlaştırmacılarla herhangi bir kıyaslama yapılamadığı,
3.8. Nitekim benzer taleplerle açılan davalarda da çeşitli idare mahkemeleri tarafından varsayıma dayalı zararların tazmin edilme ihtimali bulunmadığı gerekçesiyle ret kararları verildiği,
3.9. Dolayısıyla, varsayıma dayalı ve somut olarak oluşmayan zarar ile tevzi puanı hususlarına ilişkin olarak herhangi bir hak kaybının bulunmadığı düşünülen başvuranın talebine yönelik, Genel
Müdürlüklerince yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 8.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Uzlaştırma” başlıklı 253 üncü maddesinin dördüncü, beşinci, yirmi dördüncü ve yirmi beşinci fıkraları; “(4) Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine yapılır. Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren üç gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır. (5) Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde,
kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır. (24) (Değişik:
24/11/2016-6763/34 md.) Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar
Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirilir. Uzlaştırmacılar, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir.
Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu, tutanakları ve varsa yazılı anlaşmayı büroya gönderir. Uzlaştırma süreci sonunda soruşturma dosyaları, uzlaştırma bürosunda görevli Cumhuriyet savcıları tarafından sonuçlandırılır.
(25) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.)Uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet
Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.”
7. Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin;
7.1. “Uzlaştırmacı görevlendirilmesi” başlıklı 12 nci maddesinin birinci fıkrası; “(1) Uzlaştırma bürosuna gönderilen dosyanın uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından incelenmesi sonucunda, gönderme kararına esas suçun uzlaştırma kapsamında kaldığının anlaşılması hâlinde uzlaştırmacı görevlendirmesi, Daire Başkanlığı tarafından belirlenen listeye göre ilgili Cumhuriyet savcısının onayıyla yapılır.”
7.2. “Uzlaştırmacı görevlendirilmesinde dosya tevzi kıstasları” başlıklı 13 üncü maddesi; (1) Tevzide; a) Uzlaştırmaya konu suçun niteliği ve sayısı, b) Taraf sayısı ve tarafların bulunduğu yer, c) Uzlaştırma raporunun verilme süresi, ç) Uzlaşma teklifinin sonucu, d) Uzlaştırma sonucu, gibi hususlar esas alınır.”
7.3. “Uzlaştırma bürolarında tevzi” başlıklı 14 üncü maddesi; “ (1) Uzlaştırmacılara verilecek dosya
Cumhuriyet savcısı veya onun gözetiminde büro personeli tarafından UYAP tevzi esaslarına göre otomatik olarak belirlenir.”
7.4. “Uzlaştırmacıya verilebilecek dosya sayısı” başlıklı 15 inci maddesi; “(1) Uzlaştırmacıya verilecek aylık azami dosya sayısını Daire Başkanlığı; büroya gelen dosya ve ağır ceza mahkemesi
Cumhuriyet başsavcılığı listesinde kayıtlı uzlaştırmacı sayısı gibi hususları dikkate almak suretiyle belirleyebilir.”
7.5. “Uzlaştırmacı ücreti” başlıklı 36 ncı maddesi; “(1) Uzlaştırmacıya her yıl Adalet Bakanlığınca hazırlanan Tarifeye göre ücret ödenir. (2) Uzlaştırmacı ücreti, uzlaştırmacının şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin yaşı, eğitimi, sosyal ve ekonomik durumu gibi belirgin farklılıklarını
değerlendirmede ve tarafları uzlaştırmadaki becerisi, süreçte gösterdiği gayret, taraf sayısı, uyuşmazlığın kapsam ve niteliği dikkate alınarak tarifedeki alt ve üst sınırlar arasında belirlenir. (3) Birden fazla uzlaştırmacının görevlendirildiği hâllerde uzlaştırmacı ücreti bu kişilere ayrı ayrı ve eşit olarak ödenir.”
7.6. “Uzlaştırmacı ücretinin ödenmesi” başlıklı 37 nci maddesi; “(1) Görevlendirilen uzlaştırmacıya belirlenen ücret uzlaştırma sonunda düzenlenecek raporun ibrazından sonra makul süre içinde uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından sarf kararı ile ödenir. (2) Uzlaştırmacı ücretinin takdirinde uzlaştırma raporunun tamamlandığı tarihte yürürlükte olan Tarife esas alınır.”
7.7. “Daire Başkanlığının görevleri” kenar başlıklı 70. maddesi; “(1) Daire Başkanlığının görevleri şunlardır: … g) Uzlaştırmacılara verilecek dosyaların tevzi esasları ile aylık olarak verilebilecek azami dosya sayısını belirlemek.”
8. 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Ret kararı” başlıklı 33 üncü maddesi; “İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olmadığı kanaatine varılması hâlinde ret kararı verilir…”
hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın, Uzlaştırmacı Sicili ve Listesinden çıkarıldığı tarih olan 18.04.2023 tarihi itibariyle tevzi puanının kaldığı yerden devam etmesi talebi kapsamında Ret Kararı verilmesi yönünde hazırlanan öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran 1 no.lu paragrafta yer verildiği üzere özetle; hakkında açılan idari soruşturma neticesinde
Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün 18.04.2023 tarihli işlemi gereği Uzlaştırmacı Sicilinden ve Listesinden çıkarıldığını, 18.12.2023 tarihi itibariyle mahkeme kararı gereği Uzlaştırmacı Sicili ve
Listesine tekrar kaydının yapıldığını fakat Uzlaştırmacı Tevzi Puanı: 111, Komisyon Ortalama Puan:
104,27 olarak düzenlendiğini belirterek Uzlaştırmacı Sicili ve Listesinden çıkarıldığı tarih olan 18.04.2023 tarihi itibariyle tevzi puanının kaldığı yerden devamını talep etmektedir.
11. Türkiye’de ilk kez 2005 yılında Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yer alan uzlaştırma kurumu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Uzlaştırma kurumunda temel amaç; ceza yargılamasını hızlandırmak, tarafları, tarafsız bir uzlaştırmacı marifetiyle barıştırmak ve fail-mağdur çatışmasını ortadan kaldırarak toplumsal barışa ve adaletin tecellisine katkı sağlamaktır. Bu kurum, suç mağduru ile şüpheli arasında tarafsız bir arabulucunun yönetiminde uzlaşmayı teşvik ederek toplumda onarıcı bir adalet anlayışının benimsenmesine katkıda
bulunurken, aynı zamanda ceza yargılamasının işleyişini kolaylaştırmaktadır. Kanun, kamusal yararı gözeterek uzlaştırma sürecinin etkili bir şekilde uygulanmasını sağlamak amacıyla her Cumhuriyet başsavcılığına uzlaştırma büroları kurma yükümlülüğü getirmektedir. Bu şekilde, uzlaştırma, uyuşmazlıkların adli makamların denetiminde olmak kaydıyla mahkeme dışında çözümlenmesini hedefleyen alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak ortaya çıkmıştır.
12. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Uzlaştırma” başlıklı 253. maddesinde; uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve esasların, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
13. Uzlaştırmacıların görevlendirilmesi ve dosya tevzinin uzlaştırma bürolarınca yapılmasına ilişkin usul ve esaslar Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinde belirlenmiştir. Yönetmelikte dosyaların tevzi kıstasları sayılmış olup uzlaştırmacılara verilebilecek azami dosya sayısının Alternatif Çözümler
Daire Başkanlığınca belirleneceği belirtilmiştir. Ayrıca uzlaştırmacılara verilecek dosyaların UYAP tevzi esaslarına göre Cumhuriyet savcısı veya onun gözetiminde büro personelince otomatik olarak gerçekleştirileceği hüküm altına alınmıştır.
14. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde;
14.1. Başvuranın, hakkında çıkarma işleminin tesis edildiği ve mahkeme kararı doğrultusunda sicile tekrar kaydının yapıldığı tarih aralığında, uzlaştırmacı olarak aktif bir şekilde görev alacağı, görevleri mevzuata uygun ve eksiksiz bir şekilde yerine getireceği, kaç dosyada uzlaştırmanın sağlanacağı, kaç dosyanın hangi aşamada (teklif-müzakere) olumsuz sonuçlanacağı, dosyalardaki taraf sayısı ve benzeri hususların tamamen belirsiz olduğu,
14.2. Bu anlamda söz konusu dönemde uzlaştırmacı sicile kayıtlı olsaydı tarafına ne kadar dosya tevzi edilebileceği ile olabilecek tevzi puanı veya ne kadar ücrete hak kazanabileceği hususlarının bütünüyle varsayıma dayalı olduğu,
14.3. Bu nedenle de söz konusu dönemde aktif olarak görev yapan uzlaştırmacılarla herhangi bir kıyaslama yapılamadığı,
14.4. Dolayısıyla, varsayıma dayalı ve somut olarak oluşmayan zarar ile tevzi puanı hususlarına ilişkin olarak herhangi bir hak kaybının bulunmadığı,
14.5. Diğer yandan 2024 yılı itibariyle tüm uzlaştırmacıların tevzi puanı sıfırlandığından, başvuranın
2023 yılında sicil ve listeden çıkarıldığı tarihteki tevzi puanının geçerliliğini koruması talebinin; her yıl
tevzi puanlarının sıfırlanması uygulaması da göz önüne alındığında uygun görülmesi mümkün bulunmadığı gibi herhangi bir hak kaybının da bulunmadığı
yönünde açıklamalara yer verildiği anlaşılmaktadır.
15. Yukarıda ayrıntıları ile ifade edildiği üzere dosya tevzisine ilişkin esaslar Ceza İşleri Genel
Müdürlüğünce; uzlaştırmaya konu suçun niteliği ve sayısı, taraf sayısı, tarafların bulunduğu yer, uzlaştırma raporunun verilme süresi, uzlaşma teklifinin sonucu ve uzlaştırma sonucu hususlar göz önüne alınarak belirlenmektedir. Böylece uzlaştırmacılara, görevlendirildiği dosyanın somut özelliği ile süreçte gösterdiği emek ve gayretine göre puanlama yapılarak dosya tevzisinin sağlanması amaçlanmaktadır. Otomatik tevzi olarak adlandırılan sistemin uzlaştırmacılar yönünden, kurumun etkin ve âdil bir şekilde işleyebilmesi, uzlaştırmacıların belirlenen objektif esaslara ve hakkaniyete uygun olarak görevlendirilebilmeleri amacıyla oluşturulmuştur.
16. Uygulamadaki tevzi sistemine göre; komisyona bağlı olarak sicile kayıtlı uzlaştırmacıların toplam tevzi puanlarının, aynı komisyona bağlı uzlaştırmacı sayısına bölünmesi sonucu çıkan rakam ile komisyon ortalama tevzi puanı belirlenmektedir. Tevzi puanı, o listede kayıtlı uzlaştırmacıların ortalama başarı puanıdır. Dosya alma durumunu pasiften aktife çevrildiğinde, pasife alındığı andaki tevzi puanı aktife alındığı zamanki komisyon ortalama puanından daha düşük ise; uzlaştırmacının bağlı olduğu komisyonun ortalama tevzi puanı ile eşitlenmektedir. Mahkeme kararı gereğince uzlaştırmacı sicilinden çıkarıldığı için durumu pasife alınan uzlaştırmacıya söz konusu dönem boyunca dosya tevzi yapılamamış, uzlaştırma sürecinde bir katkıda bulunmamıştır. Bu sürede durumu aktif olan uzlaştırmacılar tarafından tevziler kabul edilmiş, uzlaştırma süreci yürütülmüş, yeri geldiğinde farklı il ve ilçelere gidilmiş, emek ve gayret sarf edilmiştir. Mahkeme kararı gereğince uzlaştırmacı siciline tekrar kaydının yapılmasıyla birlikte, diğer uzlaştırmacıların komisyon ortalama puanı da değişmiştir. Dolayısıyla durumu pasif olan bir uzlaştırmacının belki aylar sonra durumunun aktife alınması ve pasife alındığı andaki tevzi puanından devam etmesi ihtimali, o sürede görev yapan uzlaştırmacılar bakımından önemli hak kayıplarına ve adaletsiz durumlara mahal verebilecektir.
17. Hukuk devletinin gereklerinden biri idarenin hukukla bağlı olması ve hukuka aykırı işlem ve eylemlerinden dolayı kişilere verdiği zararların tazmini olup, Anayasanın 125 inci maddesinde İdarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda idare kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir. İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya eksiklik şeklinde tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükünün doğmasına yol açmaktadır. Öte yandan, tazmini istenen maddi zararın gerçek ve doğrudan zarar kapsamında doğmuş olması gerekmekte olup, gelecekte gerçekleşme olasılığı bulunan varsayıma dayalı zararların tazmin edilme olanağı bulunmamaktadır.
(Ankara 14. İdare Mahkemesi’nin 2021/1026 Esas, 2021/2296 Karar sayılı ve 23.12.2021 tarihli kararı.)
18. Kaldı ki Danıştay 8. Dairesi’nin 1991/785 Esas ve 1991/1587 Karar sayılı ve 10.10.1991 tarihli kararında; “Anayasanın 125. maddesinin son fıkrasında; idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiştir.
Bir idari işlemin yasalara ve hukuka aykırılığı kural olarak hizmet kusuru sayılmakta ise de, her aykırılığın tazminat sorumluluğuna yol açmayacağı da idare hukuku ilkelerindendir.
İdari işlemlerin iptalini gerektiren nedenlerle hizmet kusurunu doğuran nedenler arasında tam bir bağlılık ve özdeşlik de yoktur. Bir işlemin herhangi bir yönden yasalara ve hukuk kurallarına aykırı görülerek iptal edilmiş olması, hizmet kusurunun varlığını kabule yetmez.
Bir başka deyişle işlemin iptalini gerektiren her hukuki yanlışlığı ve aykırılığı, kendiliğinden hizmet kusuru olarak niteleme olanağı yoktur. İdare işleminin yapılması ve uygulanmasında hizmet kusuru işlenmiştir, diyebilmek için saptanan hukuki sakatlığın bir dereceye kadar ağır ve önemli olması gerekmektedir. Her idarenin işleyebileceği türden, olağan nitelikteki hukuki yanlışlık ve aykırılıklar hizmet kusuruna yol açmaz.”
ifadeleri ile her hukuki yanlışlık ve aykırılığın da hizmet kusuru oluşturmayacağı hükme bağlanmıştır.
(https://www.corpus.com.tr Erişim tarihi ve saati: 12.10.2024, 12.25.) Dolayısıyla idarenin hizmet kusuru nedeniyle uğranılan zararın tazmini taleplerinde pek çok kriterin bir arada olması şartının sağlanması gerekmektedir.
19. Tüm bu açıklamalar çerçevesinde Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; UYAP tevzi esaslarına göre otomatik tevzi sisteminin oluşturulduğu ve söz konusu sistemde uzlaştırmacıların görevlendirildiği dosyanın somut özelliği ile süreçte gösterdiği emek ve gayretine göre puanlama yapılarak dosya tevzisinin sağlanmasının hedeflendiği, bu yönüyle dosya tevzisi bakımından mevzuata aykırı bulunmayan ve hakkaniyete uygun bir sistem kurgulandığı, hâlihazırda uzlaştırmacı olarak görev yapan başvuranın Ankara 11. İdare Mahkemesi’nin hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemi sonucunda uzlaştırmacı sicili ve listesinden çıkarılmamış olsaydı bile, dava konusu işlem tarihinden sonra uzlaştırmacı olarak görev alacağı, alacağı görevleri yerine getireceği ve bunun karşılığında gelir elde edeceği hususlarının varsayıma dayalı olduğu, bir diğer ifadeyle mahkeme kararı gereği sicilden çıkarılan ve sonra yine mahkeme kararı gereği tekrar sicile kaydı yapılan başvuranın çıkarma işlemi hiç olmasaydı dahi hangi dosyadan ne kadar ödeme alacağının veya almayacağının belirsiz olduğu, dolayısıyla tazmini istenilen maddi zararın gerçek ve doğrudan bir zarar olmadığı, kaldı ki 2024 yılı itibariyle tüm uzlaştırmacıların tevzi puanı sıfırlandığından, başvuranın 2023 yılında sicil ve listeden çıkarıldığı tarihteki tevzi puanının geçerliliğini koruması talebinin; her yıl tevzi puanlarının sıfırlanması uygulaması da göz önüne alındığında mümkün bulunmadığı, konuyla ilgili emsal mahkeme kararları göz önüne alındığında başvuranın
Uzlaştırmacı Sicili ve Listesinden çıkarıldığı tarih olan 18.04.2023 tarihi itibariyle tevzi puanının kaldığı yerden devam etmesi talebinin idarece ret edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı değerlendirilerek Ret Kararı verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme” ve
“kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre; Başvurunun REDDİNE, Kararın BAŞVURAN ile ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi