|
ÖZET: Başvuran, İstanbul Adliyesinde uzlaştırmacı olarak görev yaparken, 6 aylık performans değerlendirmesi sonucunda uzlaştırma sicilinden çıkarıldığını ve yeniden kaydedilmesini talep etmiştir. Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği ve 6763 sayılı Kanun çerçevesinde uzlaştırmacıların eğitim, sınav ve denetim süreçleri belirlenmiştir. Uzlaştırmacıların sicilden çıkarılma nedenleri arasında, performans yetersizliği, etik ilkelere aykırı davranışlar ve mevzuata uygun hareket etmemek yer almaktadır.
Başvuranın, tevzi edilen yedi uzlaştırma dosyasından yalnızca ikisinde uzlaşma sağladığı ve süreçte gerekli özeni göstermediği tespit edilmiştir. Uzlaştırmacının, taraflarla yüz yüze görüşme yapmaması ve bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmemesi gibi sebeplerle, performansının yetersiz olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, başvuranın uzlaştırmacı sicilinden çıkarılması işlemi hukuka uygun bulunmuş ve başvurusu reddedilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6859-S.20.10880
BAŞVURU NO : 2019/20668
KARAR TARİHİ : 04/05/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın uzlaştırma siciline yeniden kaydedilmesi talebi hk
BAŞVURU TARİHİ : 27/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarihli başvurusunda, İstanbul Adliyesinde uzlaştırmacı olarak görev yaptığını, hiçbir objektif kritere dayanılmadan hakkında yapılan 6 aylık performans uygulaması sonucunda uzlaştırma sicilinden ve listesinden çıkarıldığını belirterek; uzlaştırma siciline yeniden kaydının yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı’ndan 11/12/2019 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Ceza İşleri Genel
Müdürlüğünün 13/01/2020 tarih ve sayılı cevabi yazısında; 2.1. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Ceza
İşleri Genel Müdürlüğü” kenar başlıklı 41 inci maddesinde adı geçen Genel Müdürlüğün görev ve yetkilerinin belirlendiği, bu madde ile “(1) Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: g) Ceza muhakemesinde önödeme, uzlaştırma ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi alternatif uyuşmazlık çözüm usullerinin geliştirilmesi ve etkin şekilde uygulanmasını sağlamak,” şeklinde hüküm getirildiği, 2.2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun “Uzlaştırma” kenar başlıklı 253 üncü ve
“Mahkeme tarafından uzlaştırma” kenar başlıklı 254 üncü maddelerinde bu müessesenin düzenlendiği, 2.3. Bu konuya ilişkin ayrıca 05/08/2017 tarihli ve 30145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinde düzenlemeler bulunduğu, 2.4. Önödeme, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve uzlaştırma gibi cezada alternatif usullerin etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak, görev alanıyla ilgili olarak uygulamayı takip etmek ve ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırarak çözüm önerilerini Bakanlığa sunmak, cezada alternatif usuller konusunda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak, ulusal veya uluslararası nitelikte bilimsel toplantılar düzenlemek, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek, ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapmak, görev alanına giren istatistiklerin derlenmesi ve yayımı konusunda Bakanlığın ilgili birimleriyle iş birliği halinde çalışmak, ceza mevzuatı ile Bakanlığa verilen alternatif usullere ilişkin görevleri yerine getirmek üzere Genel Müdürlükleri bünyesinde 10/10/2016 tarihli Bakan Olur’uyla “Cezada
Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı” kurulduğu, 2.5. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Ceza
İşleri Genel Müdürlüğü” kenar başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde; uzlaştırmacıların sicile kaydı, çalışma usul ve esasları, denetim ve performanslarına ilişkin iş ve işlemleri yürütmek, Genel Müdürlüklerinin görevleri arasında sayıldığı, 2.6. Alternatif çözüm yöntemlerinden biri olan uzlaştırma kurumunun ise 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanununun 253 ve devamı maddelerinde düzenlendiği, ceza muhakemesi hukuku sistemimizde önemli bir yeri haiz olduğu, uzlaştırmanın temel amacının ceza yargılamasını hızlandırmak, tarafları tarafsız bir uzlaştırmacı marifetiyle barıştırmak ve fail-mağdur çatışmasını ortadan kaldırarak toplumsal barışa ve adaletin tecellisine katkı sağlamak olduğu, 2.7. Uzlaştırma sürecindeki önemleri gereği, 02/12/2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun ile uzlaştırmacılar için bir takım yenilikler ihdas edildiği, yapılan düzenlemeler ile uzlaştırmacıların eğitim, sınav, sicil ve denetime tabi tutuldukları; keza Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin “Uzlaştırmacı eğitimi” kenar başlıklı
50 nci maddesinin birinci fıkrasına göre; uzlaştırmacı olarak görevlendirilecek kişilerin
görevlerine başlamadan önce eğitim almalarının ve görev yaptıkları sürece eğitime tâbi tutulmalarının sağlanacağının hüküm altına alındığı; yine Yönetmeliğin “Sınav, yeri, şekli, günü ve konusu” kenar başlıklı 55 inci maddesinin birinci fıkrasına göre uzlaştırmacı eğitimini tamamlayanların sicile kayıt olabilmeleri için yazılı sınavda başarılı olmaları gerektiğinin düzenlendiği; Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 48 inci maddesine göre ise; uzlaştırmacı eğitimini başarıyla tamamlayanların, yapılan uzlaştırmacı sınavında da başarılı olmaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt başvurusunda bulunabileceği ve 48 inci maddede sayılan şartları taşımaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt oldukları, 2.8. Uzlaştırmacı sicilinden ve listeden çıkarılma nedenlerinin ise Ceza Muhakemesinde
Uzlaştırma Yönetmeliğinin 49 uncu maddesinin birinci fıkrasında somut bir şekilde belirtildiği, buna göre; uzlaştırmacı olabilmek için aranan koşulları taşımadığı hâlde sicile kaydedilen veya daha sonra bu koşulları kaybeden ya da uzlaştırma göreviyle bağdaşmayan tutum ve davranışlarda bulunan, Kanunun öngördüğü yükümlülükleri önemli ölçüde veya sürekli yerine getirmeyen, performans değerlendirmeleri sonucunda yeterli bulunmayan, etik ilkelere aykırı davranan, yenileme eğitimini tamamlamayan uzlaştırmacının Daire Başkanlığınca sicilden ve listeden çıkarılacağı, 2.9. Uzlaştırmacı sicili ve listelerinin, Yönetmeliğin 47 ve devamı maddelerine göre oluşturulduğu, listeye kayıtlı uzlaştırmacıların 04/06/2018 tarihi itibari ile uzlaştırmacılık görevine başladıkları, 2.10. Genel Müdürlüklerine de 1 nolu Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi ile 05/08/2017 tarihli ve 30145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinin 70 inci maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi hükümleri çerçevesinde, uzlaştırmacılar hakkında ilk altı aylık (04/06/2018-04/12/2018 tarihleri arasındaki) performans incelemesi yapıldığı, nitekim yukarıda belirtildiği üzere Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile uzlaştırmacıların performansları ile ilgili işlemleri yürütmenin idareye bırakıldığının görüldüğü, 2.11. Nitekim Yönetmeliğin “Denetim ve performans kaydı” kenar başlıklı 45 inci maddesinin ikinci fıkrasında söz konusu kaydın; dosyanın uzlaştırmacıda kaldığı süre, uzlaşma teklifi ve uzlaştırma raporunun sonucu, etik ve temel ilkelere uyma, uzlaştırma raporunun eksiksiz düzenlenmesi, müzakerelerin gizliliğine riayet edilmesi, raporun süresi içinde verilmesi ile düşünceler sütunundan oluştuğunun belirtildiği, 2.12. 2018 yılı Türkiye genel ortalamasına göre; uzlaştırmacılara tevzi edilen dosyaların %50’sinin uzlaşma ile sonuçlandığı, bu çerçevede söz konusu oran göz önünde bulundurularak, her bir uzlaştırmacının, tarafına tevzi edilen ve uzlaşma ile sonuçlanan dosya sayılarının belirlendiği, uzlaşma oranı çok düşük olan ve bu nedenle uzlaştırmaya ilişkin performansının yeterli olmadığı yönünde ön değerlendirme yapılan uzlaştırmacılar hakkında
Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin “Uzlaştırmacı sicilinden ve listeden çıkarılma” kenar başlıklı 49 uncu maddesi kapsamında işlem başlatıldığı, aynı zamanda uzlaşma oranının çok düşük olmasının; süreçte gereken dikkat ve özeni göstermeyerek, mevzuata aykırı hareket etmesinden kaynaklanıp kaynaklanmadığının tespiti amacıyla da, ilgilinin bahse konu tarih aralığında görevlendirildiği uzlaştırma dosyalarında düzenlemiş olduğu tüm uzlaştırma raporları, teklif formları ve bilgilendirme tutanaklarının ilgili
Cumhuriyet başsavcılıklarından istenildiği, 2.13. Burada dikkat çekilmesi gereken hususun, uzlaştırmacılara tevzi edilen dosyalarda, uzlaşma sağlanan dosya sayısının azlığının başlı başına bir performans yetersizliği ve sicilden çıkarılma nedeni olarak kabul edilmediği, aksine uzlaşma oranının düşük olmasının nedeninin araştırılarak, bu neticenin uzlaştırmacının mevzuata aykırı işlemler yapması, uzlaştırma kurumu ve sonuçları hakkında tarafları yeterince bilgilendirmemesi, özensiz davranması gibi hususlardan kaynaklanıp kaynaklanmadığının değerlendirildiği, 2.14. Bu anlamda Genel Müdürlüklerince yapılan performans değerlendirmesinin objektif, nesnel ve doğrulanabilir olduğu, değerlendirmeye esas bilgilerin de objektif, güvenilir bir kaynaktan elde edildiği ve belli bir zaman dilimini kapsadığı, nitekim uzlaştırmacıların performans değerlendirmelerinin yapılmasında esas alınan verilerin, UYAP Sisteminden ve ilgili Cumhuriyet başsavcılıklarından temin edildiği, 2.15. Başvuranın da 04/06/2018-04/12/2018 tarihleri arasında tevzi edilen yedi uzlaştırma dosyasından yalnızca ikisinde uzlaşma sağlandığı görüldüğünden, adı geçen hakkında
Yönetmeliğin 49 uncu maddesi uyarınca işlem başlatıldığı, Genel Müdürlüklerinin 25/02/2019 tarihli ve E.717/15808 sayılı yazısı ile söz konusu dosyalardaki uzlaşma teklif formları, uzlaştırma raporları ve bilgilendirme tutanaklarının İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığından istenilerek, uzlaşma oranının düşüklüğünün, uzlaştırmacının mevzuata aykırı işlemler yapması, uzlaştırma kurumu ve sonuçları hakkında tarafları yeterince bilgilendirmemesi, özensiz davranması gibi hususlardan kaynaklanıp kaynaklanmadığının araştırıldığı, 2.16. Bununla birlikte başvuranın tanzim ettiği uzlaştırma raporları, uzlaşma teklif formları ile süreci yürütme usulünün incelenmesinde adı geçene tevzi edilen; 2018/2209 ve 2018/8422 sayılı uzlaştırma dosyalarında; yalnızca müşteki tarafa uzlaşma teklifinde bulunduğu, uzlaştırma kurumu ve sonuçlarını anlatmak için bu kişilerle yüzyüze görüşmede bulunmamasına rağmen, uzlaşma teklif formunu imzalatmak için bir araya geldiği, şüpheli taraflar ise uzlaşma teklifinde bulunmadığı, hakları, uzlaştırmanın mahiyeti, verecekleri kararların hukuki sonuçları ve kurumun faydaları hakkında bilgilendirmediği, 5271 sayılı
Kanunun 253 üncü maddesinin dördüncü fıkrası ve Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinin 5 inci maddesinin beşinci fıkrasına aykırı davranarak taraf iradelerini aydınlatmadığı ve bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmeden süreci sonlandırdığı, 2018/5323 sayılı uzlaştırma dosyasında; İstanbul ilinde oturan taraflarla onarıcı adalet anlayışına uygun olarak yüzyüze görüşme yapmadığı, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinin 29 uncu maddesinin altıncı fıkrasında açık hüküm bulunmasına rağmen, uzlaştırmanın taraflarıyla öncelikle yüz yüze görüşme ve uzlaşma teklifinde bulunmanın yollarının aranması, gerektiğinde tarafların bulunduğu yere gitmek suretiyle iletişim kurmaya, bunun mümkün olmadığı durumlarda telefon gibi sesli veya görüntülü iletişim araçlarıyla görüşmede bulunmaya başvurulması gerekirken, telefon yoluyla ulaşamadığından bahisle ve başkaca herhangi bir araştırma yapmadan taraflara, doğrudan açıklamalı tebligat yoluyla uzlaşma teklifinde bulunmaya çalıştığı, kaldı ki uzlaşma teklifinin tebligat yoluyla yapıldığı hâllerde taraflara yönelik; uzlaştırmanın faydaları, sürecin gönüllük, gizlilik ve tarafsızlığa dayanması gibi temel ilkeler, uzlaştırmacının ve tarafların rolü, uzlaştırma süreci, uzlaşmayı kabul veya reddetmenin hukuki sonuçları, uzlaşma sağlandığı takdirde uzlaştırma sürecinin ücretsiz olması hususlarını içerir ayrıntılı bir bilgilendirme tutanağı tanzim edilmesi gerekirken bu nitelikte bir belge de düzenlemediği, tarafların uzlaşma teklifine yönelik sarih iradelerini tevsik eden uzlaşma teklif formlarının taraflara iradeleri yönünde imzalatılması ve eksiksiz bir şekilde tanzim edilerek büroya teslim edilmesi gerekirken, tüm taraflar yönünden teklif formu tanzim etmediği ve taraflara imzalatıp büroya teslim etmediği, sayılı uzlaştırma dosyasında; tarafların uzlaşma teklifine yönelik iradelerini olumlu yönde beyan etmelerine rağmen, bizzat ya da şartları oluşmuşsa evrakı istinabe yoluyla imzalatması gerekirken, mevzuata aykırı bir şekilde tebligat yoluyla imzalatmaya çalıştığı, tebligatlara bir dönüş olmadığından bahisle, tarafların uzlaşmaya yönelik iradelerini aydınlatmadan da süreci sonlandırdığı, 2.17. Böylece adı geçenin, süreçte yukarıda ayrıntısıyla belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı hareket ettiği, süreç boyunca gereken çaba ve özeni göstermediği, taraflarla yüz yüze görüşmelerde bulunmaktan imtina ettiği, bir kısım dosyada diğer tarafla irtibata dahi geçmediği ve aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmediği, taraflara ulaşma ve iletişim kurma çabasında bulunmadığının görüldüğü, 2.18. Bununla birlikte onarıcı adaletin parçası olan uzlaştırmanın bir sorun çözme anlayışı olarak, mağdurun, failin ve yargı organlarının sürece farklı şekillerde katılımını öngördüğü, mağdur ve fail arasındaki ilişkinin onarılmasını hedeflediği, başvuranın ise onarıcı adalet yaklaşımına uygun davranmadığı, süreci başarma isteği ve gücü, sorumluluğunu yerine getirmede herhangi bir gayretinin bulunmadığı, özensizliğinin evraka açık bir şekilde yansıdığı, neticeten yeterli performans göstermemesinden dolayı uzlaşma oranının çok düşük olduğunun anlaşıldığı, bu nedenle Genel Müdürlüklerinin 24/05/2019 tarihli ve sayılı kararı ile uzlaştırmacı sicilinden ve listesinden çıkarılmasına karar verildiği, 2.19. Ayrıca adı geçenin İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından, Ceza Muhakemesinde
Uzlaştırma Yönetmeliğinin “Denetim usulü” kenar başlıklı 65 inci maddesinin ikinci fıkrası yönünden denetlenmesi suretiyle yapılan yılsonu genel performans değerlendirmesi sonucu hakkında tanzim edilen 02/01/2019 tarihli “Yılsonu Uzlaştırmacı Denetim Raporu”nda; görevlendirildiği sayılı uzlaştırma dosyasında sadece müştekiyi bilgilendirdiği, şüpheliyi bilgilendirmeksizin uzlaştırma sürecini olumsuz sonuçlandırdığı, böylece mevzuata aykırı olarak gerekli dikkat ve özeni göstermediği değerlendirilerek, uzlaştırmacı sicilinden ve listesinden çıkarılması kanaatine varıldığının belirtildiğinin anlaşıldığı, 2.20. Anılan gerekçelerle adı geçenin uzlaştırmacı sicilinden ve listesinden çıkartılmasına dair işlemin hukuka uygun olduğu, kararda değiştirilmesi gereken herhangi bir husus bulunmadığının değerlendirildiği, Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74.
maddesinin üç ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 10/7/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Ceza İşleri Genel Müdürlüğü” kenar başlıklı 41 inci maddesinde; “– (1) Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: … g) Ceza muhakemesinde önödeme, uzlaştırma ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi alternatif uyuşmazlık çözüm usullerinin geliştirilmesi ve etkin şekilde uygulanmasını sağlamak, ğ) (Değişik:RG-10/1/2019-30651-CK-27/8 md.) Ceza Muhakemesi
Kanunu uyarınca uzlaştırmacıların eğitimi, sınavı, sicile kaydı, çalışma usul ve esasları, denetim ve performansları ile uzlaştırma kurumuna ilişkin gerekli diğer iş ve işlemleri yürütmek, Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesini hazırlamak, …” 6. 17/12/2004 tarih ve 25673 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanununun “Uzlaştırma” başlıklı 253 üncü maddesinde, “(1) Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur: … (2) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olanlar hariç olmak üzere; diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, kanunda açık hüküm bulunması gerekir. (3) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, (…)(1) cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, uzlaştırma yoluna gidilemez. (Ek cümle: 26/6/2009 – 5918/8 md.) Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz. (1)(4) (4) Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine yapılır. Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren üç gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır. (5) Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde, kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır.
(6) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle mağdura, suçtan zarar görene, şüpheliye veya bunların kanunî temsilcisine ulaşılamaması halinde, uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır. (7) Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebebiyet veren bir suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir. (8) Uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi, soruşturma konusu suça ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir. (9) (Mülga: 24/11/2016-6763/34 md.) (10) Bu
Kanunda belirlenen hâkimin davaya bakamayacağı haller ile reddi sebepleri, uzlaştırmacı görevlendirilmesi ile ilgili olarak göz önünde bulundurulur. (11) Görevlendirilen uzlaştırmacıya soruşturma dosyasında yer alan ve Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerin birer örneği verilir. Uzlaştırma bürosu uzlaştırmacıya, soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu hatırlatır. (12) Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez daha uzatabilir. (13) Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür.
Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.
(14) Uzlaştırmacı, müzakereler sırasında izlenmesi gereken yöntemle ilgili olarak Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir; Cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacıya talimat verebilir. (15) Uzlaşma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı, bir rapor hazırlayarak kendisine verilen belge örnekleriyle birlikte uzlaştırma bürosuna verir. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde, tarafların imzalarını da içeren raporda, ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı olarak açıklanır. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/34 md.) Uzlaştırma bürosu soruşturma dosyasını, raporu ve varsa yazılı anlaşmayı Cumhuriyet savcısına gönderir. (16) Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler. (17) Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın, tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu veya belgeyi mühür ve imza altına alarak soruşturma dosyasında muhafaza eder. (18) Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması halinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez. (19)
Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def’aten yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır. Uzlaşmanın sağlanması halinde, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Şüphelinin, edimini yerine getirmemesi halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı
İcra ve İflas Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır. (20)
Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz. (21) Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç, uzlaştırmacının raporunu düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez. (22) (Değişik birinci cümle: 24/11/2016-6763/34 md.) Uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göre ücret ödenir. Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri, yargılama giderlerinden sayılır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır. (23) Uzlaşma sonucunda verilecek kararlarla ilgili olarak bu Kanunda öngörülen kanun yollarına başvurulabilir. (24) (Değişik: 24/11/2016-6763/34 md.) Her
Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirilir. Uzlaştırmacılar, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir. Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu, tutanakları ve varsa yazılı anlaşmayı büroya gönderir. Uzlaştırma süreci sonunda soruşturma dosyaları, uzlaştırma bürosunda görevli
Cumhuriyet savcıları tarafından sonuçlandırılır. (25) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.)Uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.”, 7. 05/08/2017 tarihli ve 30145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 7.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (j), (k) ve (l) bentlerinde; “(1) Bu Yönetmelikte geçen; … j) Uzlaşma: Uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin Kanun ve bu Yönetmelikteki usul ve esaslara uygun olarak anlaşmış olmalarını, k) Uzlaştırma: Uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle şüpheli veya sanık ile mağdur, suçtan zarar gören veya kanuni temsilcisinin, Kanun ve bu Yönetmelikteki usul ve esaslara uygun olarak uzlaştırmacı tarafından anlaştırılmaları suretiyle uyuşmazlığın giderilmesi sürecini, l) Uzlaştırmacı: Şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar gören arasındaki uzlaştırma müzakerelerini yöneten, Cumhuriyet savcısının onayıyla görevlendirilen avukat veya hukuk öğrenimi görmüş kişiyi, … ifade eder.”, 7.2. “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Uzlaştırma, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin özgür iradeleri ile kabul etmeleri ve karar vermeleri hâlinde gerçekleştirilir. Bu kişiler anlaşma yapılana kadar iradelerinden vazgeçebilirler. (2)
Uzlaştırma, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin temel hak ve hürriyetlerine uygun olarak, menfaatlerinin korunması esası gözetilerek yürütülür. (3)
Uzlaştırmaya katılan şüpheli, sanık, mağdur veya suçtan zarar gören ile kanunî temsilcileri müzakereler sırasında, Kanunun tanıdığı temel güvencelere sahiptir. (4) Şüpheli, sanık, mağdur, suçtan zarar gören veya bu kişilerin kanunî temsilcileri Türkçe bilmiyorsa veya engelli ise Kanunun 202 nci maddesi hükmü uygulanır. (5) Uzlaştırma sürecine başlanmadan önce şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar gören; hakları, uzlaşmanın mahiyeti ve verecekleri kararların hukukî sonuçları hakkında bilgilendirilir. (6) Şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin yaşı, olgunluğu, eğitimi, sosyal ve ekonomik durumu gibi belirgin farklılıklar, uzlaştırma sürecinde göz önüne alınır. (7) Uzlaştırmacı görevi sebebiyle kendisine verilen bilgi ve belgelerin gizliliğini korur. Taraflardan birinin verdiği gizli bilgi ve belgeleri verenin iznini almadan veya kanunen zorunlu olmadıkça diğer tarafa açıklayamaz.
Gizliliği koruma yükümlülüğü uzlaştırmacının görevi sona erdikten sonra da devam eder. (8)
Uzlaştırmacı müzakerelere başlamadan önce taraflara; uzlaştırmanın temel ilkelerini, kendisinin tarafsızlığını, uzlaştırma süreci ve sonuçlarını, uzlaştırmacı ile tarafların uzlaştırmadaki işlevlerini, gizlilik yükümlülüğünü açıklar ve onların süreci anlamalarını sağlar.
(9) Uzlaştırmacı tarafların, hüküm ve sonuçlarını bilerek ve özgür iradeleriyle uzlaşmalarını sağlayacak uygun tedbirleri alır.” 7.3. “Etik ilkeler” başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) Uzlaştırmacı görevini aşağıdaki etik ilkelere uygun olarak yerine getirmek zorundadır: a) Görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız ve tarafsız olarak yerine getirir, tarafların ortak yararlarını gözetir, tarafların müzakerelerde yeterli ve eşit fırsatlara sahip olmasına özen gösterir. b) Adalete hizmet etme bilinciyle, görevini etkin, zamanında ve verimli biçimde yerine getirmeyi, sunduğu hizmet kalitesini yükseltmeyi hedefler. c) Görevini yerine getirirken taraflara nazik ve saygılı davranır.
Tarafların birbirlerine saygılı davranmaları ve müzakerelere iyi niyetle katılmaları konusunda tarafları bilgilendirir. ç) Masumiyet karinesi gereğince şüpheli ya da sanığın suçluluğu hakkında ön yargılı olamaz, şüpheli ya da sanığa karşı bir tavır takınamaz. d) Görevini yerine getirirken taraflar arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım yapamaz, itibar ve güveni sarsıcı davranışlarda bulunamaz. e)
Taraflardan biriyle herhangi bir kişisel veya iş ilişkisinin bulunması, uzlaştırmanın sonucuna yönelik doğrudan veya dolaylı, malî veya diğer menfaatinin bulunması ya da taraflardan biri için uzlaştırma dışında bir yetkiyle görev yapması gibi bağımsızlığı veya taraflarla arasındaki menfaat çatışmasını etkileyebilecek ya da bu izlenimi verebilecek durumları açıklamadan görev yapamaz veya göreve devam edemez. f) Görev yaptığı olayla ilgili olarak daha sonra vekil veya müdafii olarak görev üstlenemez. g) Tarafsızlığından kuşku duyulmasına yol açacak şekilde kendisine veya bir başkasına doğrudan ya da dolaylı olarak herhangi bir menfaat temin edemez.
ğ) Görevinin saygınlığını ve kişilerin adalete olan güvenini zedeleyen veya şüpheye düşüren her türlü davranıştan kaçınır.” 7.4. “Uzlaştırma raporu” başlıklı 18 ve 25 inci maddelerinin birinci fıkralarında; “(1)
Uzlaştırmacı, uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırdığında Ek-3’te yer alan Uzlaştırma Raporu
Örneği’ne uygun, tarafların edimlerini ayrı ayrı, şüphe ve tereddüte yer vermeyecek ve mümkünse sıra numarası içerecek şekilde taraf sayısından bir fazla olarak hazırladığı raporu, kendisine verilen belge örneklerini ve varsa yapmış olduğu masrafları gösteren belge, gider pusulası veya rayice uygun yazılı beyanı UYAP’ta düzenlenecek tutanak ile uzlaştırma bürosuna teslim eder.” 7.5. “Uzlaşma teklifi” başlıklı 29 uncu maddesinde; “(1) Uzlaştırmacı; şüpheli, sanık, katılan, mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Şüpheli, sanık, katılan, mağdur veya suçtan zarar görenin reşit olmaması ya da kısıtlı olması hâli ile mağdur veya suçtan zarar görenin ayırt etme gücü bulunmaması durumunda, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine yapılır.
(2) Müştekinin veya suçtan zarar görenin özel hukuk tüzel kişisi olması hâlinde vekâletnamede özel yetki var ise vekile de uzlaşma teklifinde bulunulabilir. (3) Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini büro aracılığıyla açıklamalı tebligat, istinabe veya Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS)
yoluyla da yapabilir. (4) Uzlaşma teklif formunun istinabe suretiyle imzalatılması gereken hâllerde, teklif formu tarafın bulunduğu yer Cumhuriyet başsavcılığı istinabe bürosu aracılığıyla imzalatılır. (5) Uzlaştırmacı tarafından yapılacak uzlaşma teklifi, Ek-4’te yer alan uzlaşmanın mahiyeti ile uzlaşmayı kabul veya reddetmenin hukukî sonuçlarının bulunduğu
Uzlaşma Teklif Formu’nda yer alan bilgilerin açıklanması ve teklif formunun hazır bulunan ilgiliye imzalatılarak verilmesi suretiyle yapılır. Uzlaştırmacı tarafından bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirildiğine ve uzlaşma teklifinde bulunulduğuna ilişkin formun imzalı örneği uzlaştırma evrakı içine konulur. (6) Uzlaştırmacının uzlaşma teklifinde bulunacağı şüpheli, sanık, katılan, mağdur veya suçtan zarar gören ya da kanunî temsilcilerine iletişim araçlarıyla ulaşılamaması hâlinde açıklamalı uzlaşma teklifi büro aracılığıyla yapılır. Bu işlem uzlaştırmacının, büroya başvurarak teklif formunu vermesi üzerine gerçekleştirilir. (7)
Uzlaşma teklifinde bulunmak için çağrı; telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi araçlardan yararlanılmak suretiyle de yapılabilir. Ancak, bu çağrı uzlaşma teklifi anlamına gelmez.” 7.6. “Uzlaştırma müzakereleri” başlıklı 31 inci maddesinde; “(1) Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, sanık, katılan, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir.
Şüpheli, sanık, katılan, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi, müdafi ya da vekilinin haklı bir mazereti olmaksızın müzakerelere katılmaktan imtina etmesi hâlinde, ilgili taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır. (2) Uzlaşma sağlanabilmesi için birden fazla müzakere yapılabilir. Uzlaştırmacı, müzakereler sırasında izlenmesi gereken yöntemle ilgili olarak Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir; Cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacıya uzlaştırma müzakerelerinin kanuna uygun yürütülmesi amacıyla talimat verebilir. (3) Müzakereler, taraflarla birlikte veya ayrı ayrı gerçekleştirilecek toplantılarla yürütülebilir. (4) Müzakereler, görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle de yapılabilir. (5) Uzlaştırmacı, raporu taraflara imzalatır. (6) Uzlaştırma raporunun istinabe suretiyle imzalatılması gereken hâllerde, rapor tarafın bulunduğu yer Cumhuriyet başsavcılığı istinabe bürosu aracılığıyla imzalatılır. (7) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma veya kovuşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da yapılan araştırmaya rağmen adresin belirlenememesi gibi başka bir nedenle mağdura, suçtan zarar görene, şüpheliye, sanığa, katılana veya bunların kanunî temsilcisine ulaşılamaması hâlinde bu hususun tutanakla tespit edilmesinin ardından uzlaştırmacı tarafından uzlaştırma işlemlerine son verilir.” 7.7. “Kayıtlar” başlıklı 43 üncü maddesinde; “(1) Cumhuriyet başsavcılığı uzlaştırma bürosunda aşağıda gösterilen kayıtların UYAP’ta; tarih, sıra numarası, hazırlayan veya onaylayan kişiye göre sorgulanabilir şekilde tutulması zorunludur: a) Uzlaştırma kaydı, b)
Denetim ve performans kaydı. (2) Bu kayıtlardaki verilerin bir veya bir kaçı bir arada sorgulanıp raporlanabilir. (3) Bu maddede düzenlenen kayıtlara gerek görüldüğünde Bakanlık tarafından yeni kayıtlar ve mevcut kayıtlara yeni sütunlar eklenebilir.” 7.8. “Denetim ve performans kaydı” başlıklı 45 inci maddesinde; “(1) Uzlaştırmacılar hakkında Cumhuriyet başsavcısı, Cumhuriyet başsavcı vekili veya Cumhuriyet savcısı tarafından yapılacak denetim ve performans değerlendirmeleri ile sonuçlarının tutulduğu kayıttır. (2) Bu kayıt; dosyanın uzlaştırmacıda kaldığı süre, uzlaşma teklifi ve uzlaştırma raporunun sonucu, etik ve temel ilkelere uyma, uzlaştırma raporunun eksiksiz düzenlenmesi, müzakerelerin gizliliğine riayet edilmesi, raporun süresi içinde verilmesi ile düşünceler sütunundan oluşur.” 7.9. “Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları” başlıklı 48 inci maddesinde; “(1) Sicile kayıt başvurusu, Daire Başkanlığına elektronik ortamda başvurmak suretiyle yapılır. (2) İlgilinin, uzlaştırmacı olarak görev yapmak istediği ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı ile iletişim bilgilerini içerir başvuru dilekçesine; a) Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarası, b)
Mezuniyet belgesi ile hukuk fakültesi mezunları dışındakiler için not dökümüne ilişkin belgenin onaylı örneği, c) Son altı ay içerisinde çekilmiş vesikalık fotoğraf, ç) Varsa kayıtlı olunan oda, çalışılan kurum ve kuruluşun isimleri, d) Uzlaştırmacı eğitiminin tamamlandığını gösterir katılım belgesinin aslı veya onaylı örneği, eklenir. (3) Uzlaştırmacı siciline kaydedilebilmek için; a) Türk vatandaşı olmak, b) Tam ehliyetli olmak, c) Avukatlar yönünden baroya kayıtlı olmak, ç) (Değişik:RG-31/12/2019-30995 4.Mükerrer) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat, maliye alanlarında veya polis akademisinde en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak, d) Kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamak, e) Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak, f) Uzlaştırmacı eğitimini tamamlamak ve yazılı sınavda başarılı olmak, g) Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da geçici olarak yasaklanmamış olmak, gerekir. (4) Sicile kayıt için başvuruda bulunacak kişinin fiilen yürütmekte olduğu asıl mesleğinin ilgili mevzuatında, uzlaştırma faaliyetini yürütmesine engel bir hüküm bulunmamalıdır. (5) Üçüncü fıkrada sayılan sicile kayıt şartlarını taşıdığı anlaşılan ve belgelerinde eksiklik bulunmayan başvuru sahipleri uzlaştırmacı siciline kaydedilir. İlgililerden, şartları taşımadığı anlaşılan veya verilen bir aylık süreye rağmen eksik belgelerini sunmayan başvuru sahiplerinin sicile kaydı yapılmaz. (6)
Başvurular hakkında geliş tarihinden veya eksik belgenin ikmalinden itibaren iki ay içinde karar verilerek ilgilisine de tebliğ edilir. (7) Belge eksikliği nedeniyle sicile kayıt talebi reddedilen kişiler eksik belgeleri ikmal ederek yeniden sicile kayıt için başvuruda bulunabilirler.
(8) Uzlaştırmacı, üçüncü fıkrada sayılan şartlarla ilgili olarak, kendisine ait bilgilerde meydana gelen her türlü değişikliği bir ay içinde, varsa belgesi ile birlikte Daire Başkanlığına bildirmek zorundadır. (9) Sınavda başarılı olanların sınav sonuçları, yenileme eğitimlerini de tamamlamak şartıyla, sicile kayıt yaptırıncaya kadar geçerliliğini korur.” 7.10. “Uzlaştırmacı sicilinden ve listeden çıkarılma” başlıklı 49 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “(1) Uzlaştırmacı olabilmek için aranan koşulları taşımadığı hâlde sicile kaydedilen veya daha sonra bu koşulları kaybeden ya da uzlaştırma göreviyle bağdaşmayan tutum ve davranışlarda bulunan, Kanunun öngördüğü yükümlülükleri önemli ölçüde veya sürekli yerine getirmeyen, performans değerlendirmeleri sonucunda yeterli bulunmayan, etik ilkelere aykırı davranan, yenileme eğitimini tamamlamayan uzlaştırmacı Daire Başkanlığınca sicilden ve listeden çıkarılır.” 7.11. “Daire Başkanlığının görevleri” başlıklı 70 inci maddesinde; “(1) Daire Başkanlığının görevleri şunlardır: a) Ön ödeme, uzlaştırma ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi alternatif usullerin etkin şekilde uygulanmasını sağlamak. b) Görev alanıyla ilgili olarak uygulamayı takip etmek ve ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırarak çözüm önerilerini
Bakanlığa sunmak. c) Uzlaştırmacı temel eğitimine ilişkin usul ve esaslar ile eğitim verecek kurum ve kuruluşların niteliklerini belirlemek ve bunlara izin verilmesini Bakanlığın onayına sunmak, bu kurum ve kuruluşları listelemek ve elektronik ortamda yayımlamak. ç) Uzlaştırmacı eğitimi sonunda yapılacak sınavın usul ve esaslarını belirlemek ve sınavları yapmak. d) Yazılı sınavın süresi, soru sayısı ve konulara göre ağırlıkları ile puanlama esaslarını belirlemek. e)
Yazılı sınav ile ilgili soruları uzlaştırmacı eğitimi veren eğitim kuruluşlarına hazırlattırmak. f)
Uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek, sicile kayıtlı uzlaştırmacıları, görev yapmak istedikleri Cumhuriyet başsavcılıklarına göre listelemek. g) Uzlaştırmacılara verilecek dosyaların tevzi esasları ile aylık olarak verilebilecek azami dosya sayısını belirlemek. ğ)
Uzlaştırmacıların denetimine ve performansına ilişkin usul ve esasları belirlemek. h) Alternatif uyuşmazlık çözüm yolları konusunda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak. ı) Ulusal veya uluslararası düzeyde bilimsel toplantılar düzenlemek, yayınlar yapmak, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek. i) Görev alanına giren istatistiklerin derlenmesi ve yayımı konusunda Bakanlığın ilgili birimleriyle iş birliği hâlinde çalışmak. j) Görev alanıyla ilgili kamu ya da özel kurum veya kuruluşlarla iş birliği yapmak. k) Uzlaştırmacı Asgari Ücret
Tarifesini hazırlamak.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. Başvuran İstanbul Adliyesinde uzlaştırmacı olarak görev yapmakta iken, hiçbir objektif kritere dayanılmadan hakkında yapılan 6 aylık performans uygulaması sonucunda uzlaştırma sicilinden ve listesinden çıkarıldığını belirterek; uzlaştırma siciline yeniden kaydının yapılmasını talep etmektedir.
10. Uzlaştırma sürecindeki önemleri gereği, 02/12/2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun ile uzlaştırmacılar için bir takım yenilikler ihdas edildiği, yapılan düzenlemeler ile uzlaştırmacıların eğitim, sınav, sicil ve denetime tabi tutuldukları; keza Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin “Uzlaştırmacı eğitimi” kenar başlıklı
50 nci maddesinin birinci fıkrasına göre; uzlaştırmacı olarak görevlendirilecek kişilerin
görevlerine başlamadan önce eğitim almalarının ve görev yaptıkları sürece eğitime tâbi tutulmalarının sağlanacağının hüküm altına alındığı; yine Yönetmeliğin “Sınav, yeri, şekli, günü ve konusu” kenar başlıklı 55 inci maddesinin birinci fıkrasına göre uzlaştırmacı eğitimini tamamlayanların sicile kayıt olabilmeleri için yazılı sınavda başarılı olmaları gerektiğinin düzenlendiği; Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 48 inci maddesine göre ise; uzlaştırmacı eğitimini başarıyla tamamlayanların, yapılan uzlaştırmacı sınavında da başarılı olmaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt başvurusunda bulunabileceği ve 48 inci maddede sayılan şartları taşımaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt oldukları, hususları düzenlenmiştir.
11. Uzlaştırmacı sicilinden ve listeden çıkarılma nedenlerinin ise Ceza Muhakemesinde
Uzlaştırma Yönetmeliğinin 49 uncu maddesinin birinci fıkrasında somut bir şekilde belirtildiği, buna göre; uzlaştırmacı olabilmek için aranan koşulları taşımadığı hâlde sicile kaydedilen veya daha sonra bu koşulları kaybeden ya da uzlaştırma göreviyle bağdaşmayan tutum ve davranışlarda bulunan, Kanunun öngördüğü yükümlülükleri önemli ölçüde veya sürekli yerine getirmeyen, performans değerlendirmeleri sonucunda yeterli bulunmayan, etik ilkelere aykırı davranan, yenileme eğitimini tamamlamayan uzlaştırmacının Daire Başkanlığınca sicilden ve listeden çıkarılacağı, öngörülmüştür.
12. Uzlaştırmacı sicili ve listelerinin, Yönetmeliğin 47 ve devamı maddelerine göre oluşturulduğu, listeye kayıtlı uzlaştırmacıların 04/06/2018 tarihi itibari ile uzlaştırmacılık görevine başladıkları, Ceza İşleri Genel Müdürlüklüğüne de 1 nolu Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi ile 05/08/2017 tarihli ve 30145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 70 inci maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi hükümleri çerçevesinde, uzlaştırmacılar hakkında ilk altı aylık (04/06/2018-04/12/2018 tarihleri arasındaki) performans incelemesi yapıldığı, nitekim yukarıda belirtildiği üzere
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile uzlaştırmacıların performansları ile ilgili işlemleri yürütmenin idareye bırakıldığı görülmektedir.
13. Yönetmeliğin “Denetim ve performans kaydı” başlıklı 45 inci maddesinin ikinci fıkrasında söz konusu kaydın; dosyanın uzlaştırmacıda kaldığı süre, uzlaşma teklifi ve uzlaştırma raporunun sonucu, etik ve temel ilkelere uyma, uzlaştırma raporunun eksiksiz düzenlenmesi, müzakerelerin gizliliğine riayet edilmesi, raporun süresi içinde verilmesi ile düşünceler sütunundan oluştuğu belirtilmektedir.
14. 2018 yılı Türkiye genel ortalamasına göre; uzlaştırmacılara tevzi edilen dosyaların %50’sinin uzlaşma ile sonuçlandığı, bu çerçevede söz konusu oran göz önünde bulundurularak, her bir uzlaştırmacının, tarafına tevzi edilen ve uzlaşma ile sonuçlanan dosya sayılarının belirlendiği, uzlaşma oranı çok düşük olan ve bu nedenle uzlaştırmaya ilişkin performansının yeterli olmadığı yönünde ön değerlendirme yapılan uzlaştırmacılar hakkında
Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin “Uzlaştırmacı sicilinden ve listeden çıkarılma” kenar başlıklı 49 uncu maddesi kapsamında işlem başlatıldığı, aynı zamanda uzlaşma oranının çok düşük olmasının; süreçte gereken dikkat ve özeni göstermeyerek, mevzuata aykırı hareket etmesinden kaynaklanıp kaynaklanmadığının tespiti amacıyla da, ilgilinin bahse konu tarih aralığında görevlendirildiği uzlaştırma dosyalarında düzenlemiş olduğu tüm uzlaştırma raporları, teklif formları ve bilgilendirme tutanaklarının ilgili
Cumhuriyet başsavcılıklarından istenildiği, anlaşılmaktadır.
15. Başvuranın da 04/06/2018-04/12/2018 tarihleri arasında tevzi edilen yedi uzlaştırma dosyasından yalnızca ikisinde uzlaşma sağlandığı görüldüğünden, adı geçen hakkında
Yönetmeliğin 49 uncu maddesi uyarınca işlem başlatıldığı, Genel Müdürlüklerinin 25/02/2019 tarihli ve sayılı yazısı ile söz konusu dosyalardaki uzlaşma teklif formları, uzlaştırma raporları ve bilgilendirme tutanaklarının İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığından istenilerek, uzlaşma oranının düşüklüğünün, uzlaştırmacının mevzuata aykırı işlemler yapması, uzlaştırma kurumu ve sonuçları hakkında tarafları yeterince bilgilendirmemesi, özensiz davranması gibi hususlardan kaynaklanıp kaynaklanmadığının araştırıldığı, görülmektedir.
16. Bununla birlikte başvuranın tanzim ettiği uzlaştırma raporları, uzlaşma teklif formları ile süreci yürütme usulünün incelenmesinde adı geçene tevzi edilen; ve sayılı uzlaştırma dosyalarında; yalnızca müşteki tarafa uzlaşma teklifinde bulunduğu, uzlaştırma kurumu ve sonuçlarını anlatmak için bu kişilerle yüzyüze görüşmede bulunmamasına rağmen, uzlaşma teklif formunu imzalatmak için bir araya geldiği, şüpheli taraflar ise uzlaşma teklifinde bulunmadığı, hakları, uzlaştırmanın mahiyeti, verecekleri kararların hukuki sonuçları ve kurumun faydaları hakkında bilgilendirmediği, 5271 sayılı
Kanunun 253 üncü maddesinin dördüncü fıkrası ve Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinin 5 inci maddesinin beşinci fıkrasına aykırı davranarak taraf iradelerini aydınlatmadığı ve bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmeden süreci sonlandırdığı, sayılı uzlaştırma dosyasında; İstanbul ilinde oturan taraflarla onarıcı adalet anlayışına uygun olarak yüzyüze görüşme yapmadığı, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinin 29 uncu maddesinin altıncı fıkrasında açık hüküm bulunmasına rağmen, uzlaştırmanın taraflarıyla öncelikle yüz yüze görüşme ve uzlaşma teklifinde bulunmanın yollarının aranması, gerektiğinde tarafların bulunduğu yere gitmek suretiyle iletişim kurmaya, bunun mümkün olmadığı durumlarda telefon gibi sesli veya görüntülü iletişim araçlarıyla görüşmede bulunmaya başvurulması gerekirken, telefon yoluyla ulaşamadığından bahisle ve başkaca herhangi bir araştırma yapmadan taraflara, doğrudan açıklamalı tebligat yoluyla uzlaşma teklifinde bulunmaya çalıştığı, kaldı ki uzlaşma teklifinin tebligat yoluyla yapıldığı hâllerde taraflara yönelik; uzlaştırmanın faydaları, sürecin gönüllük, gizlilik ve tarafsızlığa dayanması gibi temel ilkeler, uzlaştırmacının ve tarafların rolü, uzlaştırma süreci, uzlaşmayı kabul veya reddetmenin hukuki sonuçları, uzlaşma sağlandığı takdirde uzlaştırma sürecinin ücretsiz olması hususlarını içerir ayrıntılı bir bilgilendirme tutanağı tanzim edilmesi gerekirken bu nitelikte bir belge de düzenlemediği, tarafların uzlaşma teklifine yönelik sarih iradelerini tevsik eden uzlaşma teklif formlarının taraflara iradeleri yönünde imzalatılması ve eksiksiz bir şekilde tanzim edilerek büroya teslim edilmesi gerekirken, tüm taraflar yönünden teklif formu tanzim etmediği ve taraflara imzalatıp büroya teslim etmediği, sayılı uzlaştırma dosyasında; tarafların uzlaşma teklifine yönelik iradelerini olumlu yönde beyan etmelerine rağmen, bizzat ya da şartları oluşmuşsa evrakı istinabe yoluyla imzalatması gerekirken, mevzuata aykırı bir şekilde tebligat yoluyla imzalatmaya çalıştığı, tebligatlara bir dönüş olmadığından bahisle, tarafların uzlaşmaya yönelik iradelerini aydınlatmadan da süreci sonlandırdığı, anlaşılmaktadır.
17. Böylece adı geçenin, süreçte yukarıda ayrıntısıyla belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı hareket ettiği, süreç boyunca gereken çaba ve özeni göstermediği, taraflarla yüz yüze görüşmelerde bulunmaktan imtina ettiği, bir kısım dosyada diğer tarafla irtibata dahi geçmediği ve aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmediği, taraflara ulaşma ve iletişim kurma çabasında bulunmadığının görüldüğü, bu nedenle Genel Müdürlüklerinin 24/05/2019 tarihli ve sayılı kararı ile uzlaştırmacı sicilinden ve listesinden çıkarılmasına karar verildiği, görülmektedir.
18. Ayrıca adı geçenin İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından, Ceza Muhakemesinde
Uzlaştırma Yönetmeliğinin “Denetim usulü” kenar başlıklı 65 inci maddesinin ikinci fıkrası yönünden denetlenmesi suretiyle yapılan yılsonu genel performans değerlendirmesi sonucu hakkında tanzim edilen 02/01/2019 tarihli “Yılsonu Uzlaştırmacı Denetim Raporu”nda; görevlendirildiği sayılı uzlaştırma dosyasında sadece müştekiyi bilgilendirdiği, şüpheliyi bilgilendirmeksizin uzlaştırma sürecini olumsuz sonuçlandırdığı, böylece mevzuata aykırı olarak gerekli dikkat ve özeni göstermediği değerlendirilerek, uzlaştırmacı sicilinden ve listesinden çıkarılması kanaatine varıldığının belirtildiği anlaşılmıştır.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar doğrultusunda, başvuranın uzlaştırmacı sicilinden ve listesinden çıkartılmasına dair işlemin hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği anlaşılmaktadır.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞI’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi