|
ÖZET: Bu karar, Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde görevli bir uzmanlık öğrencisinin, Ocak 2022’de 96 saat nöbet tutmasına rağmen yalnızca 56 saatlik nöbet ücretinin ödenmesi üzerine yaptığı başvuruyu incelemektedir. İdare, Sağlık Bakanlığı’nın genel yazısına dayanarak, nöbet izni verilmesi gerektiğini savunmuş ve 40 saatlik kısmın izne tabi olduğunu belirtmiştir. Ancak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ek 33. maddesi gereğince, nöbet hizmeti karşılığında izin kullandırılmadığı takdirde, bu süre için ücret ödenmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Kararda, uzmanlık öğrencilerinin nöbet uygulamasının, aylık ortalama üç günden daha sık olmaması gerektiği ve 130 saatten fazla nöbet ücreti ödenemeyeceği belirtilmiştir. Başvuranın 40 saatlik nöbet hizmetinin karşılığı olan ücretin ödenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. İdarenin, başvuranın izin hakkını kullandırmaması durumunda, bu 40 saatlik nöbet için ücret ödemesi yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kabulü ile 40 saatlik nöbet hizmetinin karşılığında izin hakkının kullandırılması veya bu sürenin ücretinin ödenmesi gerektiği tavsiye edilmiştir. Bu durum, Anayasa’nın angarya yasağını ve emeğin karşılığı olma ilkesini ihlal etmemek adına önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/15338-S.22.23483
BAŞVURU NO : 2022/8880
KARAR TARİHİ : 29/11/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MUĞLA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
BAŞHEKİMLİĞİ
Nöbet ücreti hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 20/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliğinde
. olarak görev yapmakta olduğunu, Ocak 2022 tarihinde 96 saat ekstra mesai tutmasına rağmen tarafına 56 saatlik nöbet ücreti yatırıldığını, konuya ilgili dilekçesinin reddedildiğini, normal mesaisi üzerine 96 saat ekstra mesai yaptığını, bu saatlerde aktif olarak çalıştığını, hastanede branşında hizmet verilen hastaların mağdur olmaması için nöbet ertesi izin kullanamadığını, aksi halde branştaki işlerin aksayacağını, bu mağduriyetlere yol açmamak için gün aşırı nöbet tutmak zorunda kaldığını, fakat bu nöbetlere rağmen nöbet ücretinde isteği dışında 40 saatlik kesintiye gidildiğini belirterek eksik yatırılan nöbet ücretinin tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebimize istinaden Muğla Eğitim ve Araştırma
Hastanesi Başhekimliğinin 21/07/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle,
2.1. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek 33. Madde hükmü gereğince tutulan nöbetin karşılığında öncelikle nöbet izninin kullandırılması olduğu, eğer ki idare, izin kullandıramıyor ise nöbet ücretini vermek zorunda olduğu, kişinin eksik yatırıldığını iddia ettiği nöbet ücreti talep dilekçesinin idareye ulaşması sonrasında başvuran ve ilgili A.B.D. Başkanlığına dağıtımlı şekilde yazılan resmi yazı ile, Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanan genel yazı hükmüne aykırı olarak nöbet yazılan asistanlara fazla mesai sonrası nöbet izni kullandırılması gerektiğinin talimatlandırıldığı, burada asıl olan hususun, idarenin bu konudaki kanaati
/
olduğu, yani başvuranın izin kullanmak istemeyip, nöbet parasını istiyor olmasının mezkur kanun maddesi nezdinde bir geçerliliği olmadığı, idarenin, Ocak ayında tutulmuş olan 96 saat nöbetin 56 saatlik kısmının ödemesini yaptığı, 40 saatlik kısmının da izninin kullandırılması talimatı yazı ile . Başkanlığına iletildiği,
2.2. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü tarafından 01/11/2021 tarih ve 1631 sayılı genel yazı ile Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği’ nin 41 inci maddesinde yer alan “Gece nöbeti tutanlara ertesi gün görev verilmez” hükmü ile Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği 11. İnci maddesi “Uzmanlık öğrencilerinin nöbet uygulaması üç günde birden daha sık olmayacak şekilde düzenlenir” hükmüne bağlı kalınarak asistan nöbetlerinin düzenlenmesinin talimatlandırıldığı, diğer taraftan, Bakanlıkça yayınlanan genel yazı, Tıp Fakültesi Dekanlığına bildirildiği, ayrıca 17-21/01/2022 tarihleri arasında yapılan yönetim toplantısında, Bakanlığın asistan nöbetleri ile ilgili genel yazının tüm klinikler için uygulanması kararı alındığı,
2.3. Başvuranın, Ocak ayında 96 saat nöbet tutmuş olup nöbet listesinin sunulduğu, bununla birlikte, Bakanlık genel yazısına uygun olmaksızın hazırlanan nöbet listesinde yapılan incelemede 40 saatin genelgeye uygunsuz şekilde listeye dahil edildiği tespit edilmiş; bu sebeple mevzuata uygun olan 56 saatlik nöbet ücretinin ödemesinin yapıldığı, kalan 40 saatlik nöbet için ise nöbet izni verilmesinin talimatlandırıldığı, uygulamada mevzuata aykırılık bulunmadığı,
2.4. Başvuranın, başvuruya konu tarihte ya da ilerleyen tarihlerde nöbet izni kullanma günü, Başhekimlikçe ilgili . Başkanına yazılan resmi yazı gereği ilgili . Başkanlığı tarafından planlanması gerektiği belirtilmiş olup, başvuruya ilişkin bilgi ve belgeler ek olarak Kurumumuza gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.2. 128 inci maddesinde, “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” hükmü amirdir.
4. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 33 üncü maddesinde, “Yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için (nöbet süresi kesintisiz 6 saatten az olmamak üzere), aşağıda gösterilen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödenir. (Ek cümle: 2/1/2014 – 6514/10 md.) Bu ücret yoğun bakım, acil servis ve 112 acil sağlık hizmetlerinde tutulan söz konusu nöbetler için yüzde elli oranında artırımlı ödenir.
Ancak ayda aile sağlığı ve toplum sağlığı merkezlerinde 60 saatten, diğer yerlerde ve hiçbir şekilde 130 saatten fazlası için ödeme yapılmaz. Bu ücret damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.
/
…
Bu madde hükmü, üniversitelerin yataklı tedavi kurumlarında çalışan ve 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununun 50 nci maddesinin (e) bendi kapsamında bulunanlar ile yataklı tedavi kurumlarında çalışan ve 11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Kanunun ek 14 üncü maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında bulunanlar hakkında da uygulanır.” hükmü düzenlenmiştir.
5. Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliğinin 41 inci maddesinde, “Genel olarak yataklı tedavi kurumlarında nöbet; normal çalışma saatleri dışında ve resmi tatil günlerinde dışarıdan gelecek hastalarla, kurum içindeki hastaların acil durumlarında tıbbi ve bununla ilgili idari ve teknik yardımları vaktinde sağlayabilmek, olması muhtemel idari ve teknik olay ve kasalara zamanında müdahale edebilmek amacını güder.
a) Nöbet Saat 8.00 den ertesi gün 8.00 e kadar devam eder. Nöbetçi olanlar hiçbir surette kurumdan ayrılamazlar.
…
d) Nöbet hizmetleri, yataklı tedavi kurumlarının tiplerine, yatak ve personel kadrosuna, yer ve önemine, faaliyetinin çokluğuna göre ayrı ayrı hükümlere tabidir.
e) Gece nöbeti tutanlara ertesi günü görev verilmez. Geceyi yoğun mesai ile uykusuz geçiren personele, kurumun personel durumu ve imkanları müsait olmak, hizmeti aksatmamak kaydıyle evinde veya kurum içerisinde lüzum görüldüğü sürece dinlenmesi için baştabib izin verebilir. Bu takdirde de bunlar acil durumlarda baştabib veya nöbetçi tabibin davetine uymaya mecburdurlar.
Hafta tatillerinde ve resmi tatil günlerinde nöbet tutanlara hizmeti aksatmamak kaydıyle diğer iş günlerinde nöbet süresi kadar izin verilebilir.”,
6. 03.09.2022 tarihli ve 31942 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tıpta ve Diş
Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliğinin
6.1. “Uzmanlık öğrencisi” başlıklı 11 inci maddesinde,“(5)Uzmanlık öğrencilerinin nöbet uygulaması üç günde birden daha sık olmamak kaydıyla ayda en fazla sekiz nöbet olacak şekilde düzenlenir. Gece nöbeti tutan uzmanlık öğrencileri nöbetin ertesi günü sağlık hizmeti sunumunda görev almaz. Bu hükmün uygulanmadığının tespit edilmesi halinde eğitim programları Kurulca değerlendirmeye alınır. İhlâlin mahiyetine ve durumun gereklerine göre kurumun uyarılmasından, programın eğitim yetkisinin kaldırılmasına kadar hangi yaptırımın uygulanacağına Kurulca karar verilir.”,
6.2. “Yürürlükten kaldırılan yönetmelik” başlıklı 28 inci maddesinde, “(1) 26/4/2014 tarihli ve 28983 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.”,
7. Mülga Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliğinin “Uzmanlık öğrencisi” başlıklı
11 inci maddesinde, “(5) Uzmanlık öğrencilerinin nöbet uygulaması üç günde birden daha sık olmayacak
şekilde düzenlenir.
(6) Uzmanlık öğrencisinin programlarda, kurul tarafından belirlenmiş müfredat ve standartlarda verilmesinin sağlanmasını isteme hakkı vardır. Nöbet, çalışma ve eğitim odaları gibi eğitsel ve sosyal gereksinimleri karşılayan altyapı ve diğer standartlar kurumca sağlanır.”,
8. Sağlık Bakanlığının 21.10.2016 tarihli ve E.02-4523 (2016/19) sayılı Genelgesinde, “3)Uzmanlık öğrencilerinin nöbet uygulaması üç günde birden daha sık olmayacak şekilde düzenlenecek olup uzmanlık öğrencilerinin eğitim aldıkları programların çalışma ve eğitim düzenlerini aksatmamak ve hasta ile çalışan
/
güvenliği dikkate alınarak nöbet uygulaması, kurumlar tarafından aylık ortalama üç günden daha sık olmayacak şekilde düzenlenecektir.
4) Uzmanlık öğrencilerine tutulan nöbet karşılığında izin kullandırılmayan hallerde nöbet ücretleri en geç
müteakip ayın on beşine kadar ödenecektir.”
hükmüne yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ve tavsiyede bulunulması yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliğinde olarak görev yapmakta olan başvuran, Ocak 2022 tarihinde 96 saat ekstra mesai tutmasına rağmen tarafına 56 saatlik nöbet ücreti yatırıldığını belirterek eksik yatırılan nöbet ücretinin tarafına ödenmesini talep etmektedir.
11. Başvuruya ilişkin olarak ilgili idare tarafından Sağlık Bakanlığının 1/11/2021 tarihli genel yazısına istinaden genel yazı hükmüne aykırı olarak nöbet yazılan asistanlara fazla mesai sonrası nöbet izni kullandırılması gerektiğinin talimatlandırıldığı, idarenin bu konuda takdir yetkisinin bulunduğu, Bakanlık genel yazısına uygun olmaksızın hazırlanan nöbet listesinde yapılan incelemede 40 saatin genelgeye uygunsuz şekilde listeye dahil edildiği tespit edilmiş; bu sebeple mevzuata uygun olan 56 saatlik nöbet ücretinin ödemesinin yapıldığı, kalan 40 saatlik nöbet için ise nöbet izni verilmesinin talimatlandırıldığı ve söz konusu izinlerin kullanımının da ilgili Ana Bilim Dalı Başkanlığınca planlanacağı belirtilmiştir.
12. Bahse konu Sağlık Bakanlığının 1/11/2021 tarihli genel yazısında, “Bakanlığımıza bağlı eğitim ve araştırma hastanelerindeki uzmanlık öğrencilerinin; eğitime alınması, çalışma usul ve esasları 26.04.2014 tarihli ve 28983 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Tıpta ve Diş Hekimliğinde
Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği” kapsamında yürütülmektedir. Uzmanlık eğitimi görenlerin nöbet hizmetleri, bu yönetmeliğin 11 inci maddesinin beşinci fıkrasında; “Uzmanlık öğrencilerinin nöbet uygulaması üç günde birden daha sık olmayacak şekilde düzenlenir.” hükmü ile belirlenmiştir
Bakanlığımızın 21.10.2016 tarihli ve sayılı Genelgesinin 3 üncü maddesinde de bu hususa özen gösterilmesine dikkat çekilmiştir.” ifadelerine yer verilmiş olmakla birlikte uzmanlık öğrencilerinin sundukları nöbet hizmetine ilişkin üst sınırın dikkate alınmasının vurgulandığı görülmektedir.
13. Söz konusu Genelgede de, uzmanlık öğrencilerinin nöbet uygulamasının, kurumlar tarafından aylık ortalama üç günden daha sık olmayacak şekilde düzenleneceği ve tutulan nöbet karşılığında izin kullandırılmayan hallerde nöbet ücretlerinin en geç müteakip ayın on beşine kadar ödenmesi gerektiği belirtilmiş olup, uzmanlık öğrencilerinin tuttukları nöbetler için ödenecek ücretlerin üst sınırına ilişkin herhangi bir değerlendirmeye yer verilmemiştir.
14. Zira, nöbet ücretine ilişkin genel düzenlemeye 657 sayılı Kanunun ek 33 üncü maddesinde yer verilmekte olup, bu düzenlemede, izin suretiyle karşılanamayan 6 saatten az olmamak üzere her bir nöbet
/
saati için, belirlenen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödeneceği ve hiçbir şekilde ayda 130 saatten fazlası için ödeme yapılmayacağı, söz konusu hükmün
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 50 nci maddesinin (e) bendi kapsamında bulunan uzmanlık
öğrencileri hakkında da uygulanacağı açık hüküm olarak ifade edilmiştir.
15. Her ne kadar nöbet karşılığında izin kullandırılması konusunda ilgili idarenin takdir yetkisi bulunmakla birlikte, söz konusu iznin hekimin nöbet hizmeti neticesinde kazanılan dinlenme hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, ayrıca yerine getirilen nöbet hizmeti için izin kullandırılmaması halinde de ayda 130 saati geçmeyecek şekilde nöbet ücreti ödenmesi kanun hükmü olup, buna dayanılarak yürürlüğe konulan ve uzmanlık öğrencileri açısından nöbet saati sınırı getirilen ilgili düzenlemelere rağmen söz konusu nöbet saati sınırını aşan çalışmalara ilişkin ödemenin yapılması gerektiği, aksi yönde yapılacak uygulamanın da Anayasamızın angarya yasağını düzenleyen 18 inci maddesi ile ücretin emeğin karşılığı olduğu hükmüne yer veren 55 inci maddesine aykırılık teşkil edeceği değerlendirilmektedir.
16. Başvuruya konu olayda da uzmanlık öğrencisi başvuranın Ocak 2022 tarihinde 96 saat nöbet hizmetini yerine getirdiği, söz konusu hizmetin 56 saatlik kısmının ücretlendirildiği ancak 40 saatlik kısmına ilişkin ise ilgili Ana Bilim Dalı Başkanlığının uygun göreceği tarihlerde iznin kullandırılması talimatlandırılmakla birlikte, başvuranın söz konusu izinleri halen kullanamadığı anlaşılmakta olup, 657 sayılı Kanunun ek 33 üncü maddesi gereğince başvuranın 40 saatlik nöbet hizmetine karşılık izin hakkının, hizmetin sunulduğu
2022 yılı içerisinde kullandırılması, izin hakkının kullandırılamayacak olması halinde ise söz konusu 40
saatlik nöbet hizmetinin karşılığı ödemenin yapılmasının yerinde olacağı sonucuna ulaşılmıştır.
17. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kabulü ile başvuranın Ocak
2022 tarihinde tutmuş olduğu 96 saatlik nöbet hizmetinin 40 saatlik kısmına ilişkin nöbet ücretinin
ödenmesi talebine ilişkin olarak izin hakkının, hizmetin sunulduğu 2022 yılı içerisinde kullandırılması, izin hakkının kullandırılamayacak olması halinde ise söz konusu 40 saatlik nöbet hizmetinin karşılığı ödemenin yapılması yönünde tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; başvuruya konu nöbet ücretinin ödenmemesi işleminin hukuka aykırı olması ve başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenlerle “kanunlara uygunluk” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Muğla İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile
657 sayılı Kanunun ek 33 üncü maddesi gereğince başvuranın 40 saatlik nöbet hizmetine karşılık izin
hakkının, hizmetin sunulduğu 2022 yılı içerisinde kullandırılması, izin hakkının kullandırılamayacak olması halinde ise söz konusu 40 saatlik nöbet hizmetinin karşılığı ödemenin yapılması yönünde MUĞLA
EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ BAŞHEKİMLİĞİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
MUĞLA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ BAŞHEKİMLİĞİNCE bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren en geç 30 gün içerisinde karara yönelik cevabın başvurana ve Kamu Denetçiliği
Kurumuna bildirilmesine,
Bu kararın BAŞVURANA ve MUĞLA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
BAŞHEKİMLİĞİNE tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi