|
ÖZET: Başvuran, Van ilindeki ikamet adresinde kanalizasyon sisteminin bulunmamasından dolayı mağduriyet yaşadığını bildirmiştir. Fosseptik çukurunun düzenli olarak dolması ve her boşaltma işleminde VASKİ tarafından alınan ücretin maddi yük oluşturması nedeniyle, çözüm talep etmiştir. Başvuru, ilgili idareler olan VASKİ ve Muradiye Belediyesi’ne yönlendirilmiş, her iki kurumdan alınan yanıtlar, kanalizasyon altyapısının eksik olduğunu ve mevcut imar yollarının durumu hakkında çelişkili bilgiler içermektedir.
VASKİ, belirtilen bölgede imar yollarının kapalı olduğunu ve bu nedenle kanalizasyon hattı yapılamadığını belirtirken, Muradiye Belediyesi, imar yollarının açık olduğunu ve kanalizasyon şebekelerinin bulunduğunu ifade etmiştir. Bu durum, başvuranın yaşadığı sorunların çözümünde belirsizlik yaratmaktadır. Anayasa ve ilgili mevzuat çerçevesinde, vatandaşların sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu altyapı sorununun acilen ele alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Kamu Denetçiliği Kurumu, VASKİ’ye, başvuruya konu olan bölgeye kanalizasyon altyapısının sağlanması için gerekli işlemlerin makul bir süre içinde yapılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İlgili idarelerin, bu tavsiyeye uygun hareket etmesi ve başvuranı bilgilendirmesi beklenmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/15103-S.21.24175
BAŞVURU NO : 2021/9126
KARAR TARİHİ : 20/10/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : VAN SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın ikamet ettiği adreste kanalizasyon sisteminin bulunmaması
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04/05/2021
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuran özetle; Van ili Mahallesinde ikamet ettiğini, ikamet ettiği adresinin bulunduğu yerde kanalizasyon siteminin bulunmadığını, kullandıkları fosseptik çukurunun ise 10 günde bir dolduğunu ve her boşaltmada VASKİ’nin 100 TL aldığını, maddi durumu iyi olmadığı için bu durumla baş edemediğini; Belediye, VASKİ ve Kaymakamlığa defalarca müracaat etmesine rağmen sağlıklı bir bilgi alamadığını; VASKİ ve Belediye arasında konuyla ilgili olarak anlaşmazlık olduğunu; daha önce
Kurumumuza bir komşusunun konuyla ilgili başvurduğunu ve başvurusu sonucunda VASKİ tarafından teftişe gelindiğini; ancak sorunun çözüme kavuşturulamadığını ifade ve iddia ederek yaşanan mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğünden (VASKİ) bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. VASKİ’den alınan 26/08/2021 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Söz konusu İlçesi, Mahallesinde bulunan (TCKN:
talebi ile ilgili olarak yapılan incelemede; Kurumumuz tarafından söz konusu mahallede 2020 yılı çalışma programı çerçevesinde bazı sokaklarda kanalizasyon yapımı gerçekleştirilmiş ancak belirtilen adresin bulunduğu bölgede imar yolları açık olmadığından hanelerin bulunduğu sokaklara kanalizasyon yapılamadığı,
2.2 Başvuru sahibinin fosseptik çukuru sorunu ile ilgili belirttiği taleple alakalı olarak yapılan incelemede
ise fosseptik çukuru pis su ile dolduğundan derinliğinin ölçülemediği ve yapım şeklinin tespit edilemediği,
2.3 Söz konusu fosseptik çukurunun yapımının Kurumun hizmet alanında olmayıp vatandaşlar tarafından
yapıldığı, ayrıca fosseptik çukurunun daha kısa sürede dolmasının Kurumlarının sorumluluğundan kaynaklanmayıp, yapım esnasında yapım şekli veya ihtiyacı karşılayabilecek hacimde yapılmamasından kaynaklandığını,
2.4 Fosseptik çukurlarının yapımı ve işletilmesinin Kurumun hizmet alanı dışında olup, vatandaşların
talebi doğrultusunda VASKİ Genel Müdürlüğü tarifeler yönetmeliğine göre ücret karşılığında vidanjör hizmeti verildiğini,
2.5 İlgili belediye tarafından imar yolları açıldığında ve kanalizasyon hattının geçmesi için gerekli
uygunluk sağlandığı takdirde kanalizasyon hattı yapım talebinin değerlendirmeye alınacağını,
3. VASKİ’den gelen cevap doğrultusunda şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Muradiye Belediye Başkanlığı’ndan da bilgi belge talebinde bulunulmuş, Muradiye
Belediye Başkanlığı’ndan alınan 30/09/2021 tarih ve sayılı yazıda özetle;
3.1. Yapılan incelemede şikâyetçinin; Muradiye Belediyesine herhangi bir başvurusunun bulunmadığı ve herhangi bir işlem yapılmadığı, 3.2. Başvuru konusu bölgede imar yollarının açık olduğu, filen kullanılan sokak durumunda olduğu, 3.3. Söz konusu bölge civarında kanalizasyon şebeke hatlarının bulunduğu, 3.4. Başvuru ile ilgili Muradiye Belediyesi’ne ulaşan benzer talepler olmadığı ancak başvuru yapılması halinde Belediye yetkisinde bulunan gerekli etüt ve çalışmaların yapılarak ilgili kurumlara çalışma yapılması için bilgi verileceği; 3.5. Şikâyet konusu ile ilgili Büyükşehir Yasası gereği altyapı (kanalizasyonsu) Belediyeleri yetkisinde olmadığından herhangi bir bilgi ve belge ( tahakkuk fişi, fatura, evsel katı atık ve fosseptik bedeli)
düzenlenmediği; 3.6. Şikâyet başvurusuna dair Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğüne (VASKİ) gerekli altyapı çalışmalarının yürütülmesi için bilgi verileceği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’sının,
4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 4.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 4.4. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinde; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. …”, 4.5. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56 ncı maddesinde; “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.” …”,
4.6. “ Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”, 4.7. “Mahalli idareler” başlıklı 127 inci maddesinde; “Mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir. …”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
7. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 inci maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … r) Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak. …” ,
8. 5393 sayılı Belediye Kanununun, “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; … hizmetlerini yapar veya yaptırır. … Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir. … Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…”
9. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanunun, “Görev ve yetkiler” başlıklı 2 nci maddesinde; “a) İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek, … d) Su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak, …”, Ek 5 inci maddesinde; “Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Belli bir plan ve program ve bu kapsamda belirlenen süre dahilinde hareket edilerek, başvuruya konu Van ili Mahallesinde yaşanan fosseptik sorunun giderilmesi için gerekli olan iş ve işlemleri makul sürede yapılması hususunda Van Su ve Kanalizasyon İdaresi’ne Tavsiye’de bulunulması yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Van ili Mahallesinde ikamet ettiğini, altyapı sıkıntısı yaşadıklarını, fosseptik çukurunun 10 günde bir dolduğunu her boşaltmada VASKİ’nin 100TL aldığını, maddi durumu iyi olmadığı için baş edemediğini; Belediye, VASKİ ve Kaymakamlığa defalarca müracaat etmesine rağmen sağlıklı bir bilgi alamadığını; VASKİ ve Belediye arasında konuyla ilgili olarak anlaşmazlık olduğunu; daha önce de Kurumumuza bir komşusunun başvurduğunu ve başvurusu sonucunda
VASKİ tarafından teftişe gelindiği; ancak çözüme kavuşturulamadığını belirterek kanalizasyona altyapısına yönelik mahallece yaşanan mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
12. Anayasanın 56 ncı maddesine göre herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.
Aynı maddenin ikinci fıkrasında getirilen düzenleme ile de çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek gerek Devlete gerekse vatandaşlara ödev olarak yüklenmiştir. Anayasada yer alan bu ilkeler 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 3/a maddesinde de benzer biçimde düzenlenmiştir. Buna göre; gerçek ya da tüzel kişi olarak herkes, çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi ile görevli olup, alınacak tedbirlere ve belirlenen esaslara uymakla yükümlüdür.
13. Diğer taraftan İnsan ve çevre sağlığı için temiz su ve atık suyun taşıdığı yaşamsal önem dikkate alındığında, kişilerin olabildiğince uygun koşullarla temiz bir çevrede yaşama şartı sağlanamadıkça söz konusu Anayasa kurallarının uygulamaya geçirilmesinin olanaklı hale getirilemeyeceği açıktır. (Anayasa
Mahkemesi’nin 26/01/2012 tarihli ve 2011/6 E. 2012/16 K. sayılı kararı Değişik Gerekçe ve Karşı Oy
Gerekçesi) Bu bağlamda yaşanılan bölgede kanalizasyon sisteminin bulunması çevre sağlığı açısından çok önemli olmakla beraber kanalizasyon sisteminden etkin bir şekilde yararlanmak için ekonomik olması, nüfusa yeterli olabilmesi, yeterli derecede ölçülendirilmesi, çevre sağlığının korunması ve bazı teknik hususların göz önünde tutulması da gerekmektedir. Nitekim yerleşim merkezinin iskân tarzı, nüfus yoğunluğu, yerleşimin topografik ve jeolojik yapısı, yeraltı su seviyesi ve deniz, nehir ve göllere olan uzaklığı sistemin seçiminde etkili olan faktörlerdendir. Aynı zamanda tercih edilecek kanalizasyon sisteminin atık suları en hızlı ve en kısa yoldan uzaklaştıracak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.
Bu sayede çevre sağlığı ve kamu sağlığı gözetilerek en etkin sistemin kurulması amaçlanmalıdır.
14. Nüfus yoğunluğunun artması ve yaşam seviyesinin yükselmesi ile birlikte evsel ve endüstriyel kaynaklı atık su miktarı da artmaktadır. Bu nedenle yerleşim yerlerindeki çevre ve altyapı sistemlerinin sürdürülebilirliğinin sağlanması adına atık suların toplanması, uzaklaştırılması, göl, deniz, dere ve arazi gibi ortamlara zarar vermeyecek şekilde arıtılması gerekmektedir. Atık suların kısa zamanda toplanarak sağlıklı ve güvenli şekilde uzaklaştırılmasında ve uygun bir arıtma metoduyla zararsız hale getirilmesinde doğru yöntemler kullanılmadığı takdirde çevre ve toplum sağlığı açısından zararlı sonuçlar meydana gelebilmekte ve kamu sağlığının olumsuz etkilenmektedir.
15. Ayrıca, dünyayı etkisi altına alan pandeminin (Covid-19 virüsü) tüm dünya gibi ülkemiz açısından da ciddi bir tehlike oluşturduğu tabiidir. Bu virüsle mücadele yöntemlerinden en etkilisinin ise hijyen olduğu vurgusu, Sağlık Bakanımız ve konuda uzman hekimlerimizce sürekli olarak yapılmaktadır. Bu kapsamda, vatandaşlarımızın temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşamasının virüsle mücadelede de önemli bir rolü olduğu değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda, kanalizasyon ve su hizmetini sağlayan yerel yönetimlerin ilgili idarelerine büyük bir görev düştüğü değerlendirilmektedir.
/
16. Somut olaydaki uyuşmazlık ilçesi Mahallesinde ikamet eden başvuranın ikamet ettiği adreste kanalizasyon altyapısı bulunmamasından ve söz konusu sorunun çözüme ulaştırılmamasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
17. VASKİ’den konuya ilişkin olarak Kurumumuza iletilen cevabi yazıda özetle; “2020 yılı çalışma programı çerçevesinde bazı sokaklarda kanalizasyon yapımı gerçekleştirildiği ancak belirtilen adresin bulunduğu bölgede imar yolları açık olmadığından hanelerin bulunduğu sokaklara kanalizasyon yapılamadığı; ilgili belediye tarafından imar yolları açıldığında ve kanalizasyon hattının geçmesi için gerekli uygunluk sağlandığı takdirde kanalizasyon hattı yapım talebinin değerlendirmeye alınacağı” ifade edilmiştir.
18. Muradiye Belediyesi’nce Kurumumuza iletilen cevabi yazıda ise özetle; “Başvuru konusu bölgede imar yollarının açık olduğu, filen kullanılan sokak durumunda olduğu, söz konusu bölge civarında kanalizasyon şebeke hatlarının bulunduğu; başvuru yapılması halinde Belediye yetkisinde bulunan gerekli etüt ve çalışmaların yapılarak ilgili kurumlara çalışma yapılması için bilgi verileceği” açıklamalarına yer verilmiştir.
19. Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde; Van ili Mahallesinde kanalizasyon sisteminin bulunmadığı, bu nedenle fosseptik kuyusu kullanıldığı, fosseptik kuyusunun çok kısa sürede boşaltılmasına ilişkin iş ve işlemlerinin de bölgede yaşayan vatandaş için maddi külfet oluşturduğu bu nedenle de mağduriyet yaşandığı anlaşılmaktadır. Konuyla ilgili olarak VASKİ’den gelen cevapta; söz konusu adresin bulunduğu bölgede imar yolları açık olmadığından hanelerin bulunduğu sokaklara kanalizasyon yapılamadığının belirtilmekle birlikte, Muradiye Belediyesi’nden alınan cevabi yazıda başvuruya konu bölgede imar yollarının açık olduğu, filen kullanılan sokak durumunda olduğu, bölge civarında kanalizasyon şebeke hatlarının bulunduğunun ifade edildiği anlaşılmıştır.
20. Bu kapsamda; somut olayda olduğu gibi su, kanalizasyon, yol gibi altyapıya yönelik taleplerin vatandaşlar için büyük önem taşıdığı, bu tür kamu hizmetlerinin sunulmasının hem vatandaşlar hem de yerel yönetimler için çok elzem bir durum olduğu göz önünde bulundurularak kanalizasyon altyapısının yapımına ne zaman başlanacağı hususu idarenin kamu kaynaklarını etkin şekilde kullanması çerçevesinde takdir yetkisi bağlamında değerlendirilse dahi takdir yetkisinin anayasa ve yasalar çerçevesinde kullanılması gerektiğinden imar yolunun açık olduğu ve imar iznin verildiği alanlarda su ve kanalizasyon altyapılarının ivedilikle kurulması ve idarenin kamu sağlığına ilişkin görevlerini yerine getirmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
21. Şikayetçinin iddiaları, İdarelerin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Van Su ve Kanalizasyon İdaresi’nin, başvuruya konu bölgedeki kanalizasyon sorunun giderilmesine yönelik olarak, belli bir plan ve program dahilinde hareket etmemesinin ve bu kapsamda ilgilileri konu hakkında açık ve net bir şekilde bilgilendirmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar
verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgililerin
Van İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN
KABULUNE;
Başvuruya konu edilen bölgeye kanalizasyon altyapısının sağlanmasına yönelik olarak gerekli olan iş ve işlemlerin makul sürede yapılması hususunda VAN SU VE KANALİZASYON İDARESİNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve VAN SU VE KANALİZASYON İDARESİNE tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Van Su Ve Kanalizasyon İdaresi’nce
bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi