|
ÖZET: Başvurucu, Japon vatandaşlığına geçiş sürecinde Türk vatandaşlığından izinle çıkış talebinin 16 ay boyunca sonuçlandırılmadığını iddia ederek Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurmuştur. Başvurusu, 15.08.2022 tarihinde Tokyo Büyükelçiliği aracılığıyla yapılmış olup, Nüfus Müdürlüğü’nün web sitesinde belirtilen üç aylık süreye rağmen herhangi bir gelişme yaşanmamıştır. Başvurucu, yaptığı sorgulamalarda işlemin hâlâ incelenmekte olduğu bilgisini almış ve bu durumun uzun sürmesi nedeniyle şikâyetçi olmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, İçişleri Bakanlığı ile yapılan yazışmalar sonucunda, başvurunun değerlendirilme sürecinin devam ettiğini ve belirli bir süre öngörülmediğini tespit etmiştir. Türk vatandaşlığından izinle çıkma işlemleri, ilgili mevzuat çerçevesinde belirli prosedürlere tabi olup, her bireyin durumu farklılık arz ettiğinden sürelerin uzayabileceği belirtilmiştir. Ancak, başvurucunun talebinin makul bir süre içinde sonuçlandırılması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, İçişleri Bakanlığına başvurunun sonuçlandırılması ve başvuru sahibine bilgi verilmesi için tavsiyede bulunmuştur. İlgili Bakanlığın, bu karar doğrultusunda 30 gün içinde işlem yapması gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12168-S.24.18443
BAŞVURU NO : 2024/5977
KARAR TARİHİ : 07.11.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvurucunun, aradan geçen süre dikkate alınarak, başvurusunun sonuçlandırılması talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 08.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
(1) Başvuran, tarafından iletilen ve tarihinde kayıt altına alınan başvuruda özetle; Japon vatandaşlığı almaya hak kazandığı için, usul gereği 15.08.2022 tarihinde Tokyo Büyükelçiliği aracılığıyla
“vatandaşlıktan izinle çıkış” başvurusunda bulunduğu, ancak, Nüfus Müdürlüğünün sitesinde “en fazla 3 ay içinde sonuçlanır” yazmasına rağmen, geçen 16 aylık süre zarfında herhangi bir işlem yapılmadığı, gerek
Tokyo Büyükelçiliği aracılığıyla gerekse CİMER üzerinden yaptığı kontrol taleplerinde, “Başvurunun
Genel Müdürlükte incelenmekte olduğu, Ankara Nüfus Genel Müdürlüğünden Tokyo Büyükelçiliğine henüz herhangi bir cevap yazısı gelmediği” yanıtını aldığı; “Vatandaşlıktan İzinle Çıkış” başvurusunun değerlendirilmesi ve en kısa sürede sonuçlandırılması amacıyla Kamu Denetçiliği Kurumuna yaptığı şikâyet başvurusu hakkında verilen Gönderme Kararının ardından, Nüfus Genel Müdürlüğünden 22 Ocak
2024 tarihli “vatandaşlık işlemlerinin devam ettiği” yönünde tarafına bilgi verildiği ancak geçen 5 aydır
hiçbir gelişme sağlanamadığı ve talebinin sonuçlandırılmadığı; başvurusunu takip ettiği sorgu ekranında hala “başvurunuz Genel Müdürlüğümüze ulaşmış olup başvuru belgeleriniz incelenmektedir.” uyarısının göründüğü, iddia ve şikâyet edilerek, Tokyo Büyükelçiliği aracılığıyla Nüfus Genel Müdürlüğüne yaptığı ve yaklaşık 2 yıldır sonuç alamadığı başvurusunun sonuçlandırılması talep edilmektedir.
(2) Adı geçenin aynı konuda 20.12.2023 tarihinde ilettiği başvurusu hakkında, Kurumumuzca, 6328 sayılı
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ilgili hükümleri gereği İçişleri Bakanlığına muhatap 04.01.2024 tarih, 2023/20596 başvuru numarası ve S.24.140 sayılı Gönderme Kararı verilmiştir. İş bu kararımız hakkında adı geçen Bakanlıktan alınan 22.01.2024 tarih ve – – sayılı cevabi yazı
Kurumumuza ulaşmış ve dosyasında muhafaza edilmektedir. Söz konusu yazının tetkikinden, adı geçenin vatandaşlık işlemlerinin devam ettiği bilgisine yer verildiği anlaşılmaktadır. Başvurucu tarafından
Kurumumuza tekrar başvuruda bulunularak aynı iddia ve talep yenilenmiş olup; bu noktada konu ile ilgili olarak, idari başvuru yolları tüketildiğinden, Kurumumuzca dosyanın esastan inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
(3) Kurumumuzca 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca İçişleri Bakanlığı nezdinde inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir.
(4) İnceleme ve araştırma kapsamında, mezkûr 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge isteme” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca, 12.07.2024 tarih ve – – sayılı ve 16.10.2024 tarih ve – – sayılı yazıları yazılmıştır.
(5) İçişleri Bakanlığından alınan 16.08.2024 tarih ve – – sayılı yazıda özetle; Türk vatandaşlığından izinle çıkma iş ve işlemlerinin belirli bir prosedür içerisinde devam ettiği, 5901 sayılı
Türk Vatandaşlığı Kanununun 25’inci maddesi hükmü uyarınca, arşiv araştırmasında herhangi bir sürenin öngörülmediği, diğer kurumlardan, kişi ile ilgili nihai değerlendirmeye esas bilgi geldiğinde karar verilebileceği, süre öngörülse de her kişinin özel durumunun farklılık arz ettiği, farklı kurumlardan farklı yazışma yapmayı gerektirdiği, dolayısı ile öngörülen sürenin aşılabildiği, Tokyo Büyükelçiliği aracılığı ile
30.11.2022 tarihinde Türk vatandaşlığından izinle çıkma talebinde bulunan başvurucunun, 5901 sayılı Türk
Vatandaşlığı Kanununun 25’inci maddesi uyarınca yapılan değerlendirme sürecinin halen devam ettiği bilgisi verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
(6) 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; (6.1) “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde, devletin amaç ve görevinin, diğerleri yanı sıra, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan engelleri kaldırmak olduğu hüküm altına alınmıştır.
(6.2) “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40’ıncı maddesinde, Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkesin, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahip olduğu; devletin işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğu hüküm altına alınmıştır.
(6.3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” hükmü düzenlenmiştir.
(7) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, Kamu Denetçiliği Kurumunun, şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli olduğu hüküm altına alınmıştır.
(8) 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun;
(8.1) “Vatandaşlık hizmetlerinin yürütülmesi” başlıklı 4’üncü maddesi, Türk vatandaşlığının kazanılmasına ve kaybına ilişkin hizmetlerin yurt içinde İçişleri Bakanlığı tarafından yürütüleceğini düzenlemiştir.
(8.2) “Türk vatandaşlığından çıkma” başlıklı 25’inci maddesi şu şekildedir: “(1) Türk vatandaşlığından çıkmak için izin isteyen kişilere aşağıdaki şartları taşımaları halinde Bakanlıkça çıkma izni veya çıkma belgesi verilebilir.
a) Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak.
b) Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olmak veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak.
c) Herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmamak.
ç) Hakkında herhangi bir mali ve cezai tahdit bulunmamak.” (8.3) “Vatandaşlık işlemlerinde müracaat makamı ve usul” başlıklı 37’nci maddesinde, Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybına ilişkin başvuruların yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklere bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletname ile yapılacağı düzenlenmiştir.
(8.4) “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 38’inci maddesinde, vatandaşlık işlemlerine ilişkin inceleme ve araştırmalarla ilgili bilgi ve belgelerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca herhangi bir gecikmeye mahal bırakılmaksızın verileceği kayıt altına alınmıştır.
(9) 06.04.2010 tarih ve 27544 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türk Vatandaşlığı
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin; (9.1) “Türk vatandaşlığından izin almak suretiyle çıkma ve başvuru için gerekli belgeler” başlıklı 42’nci maddesinde, Türk vatandaşlığından çıkma izni isteyen ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 25’inci maddesinde aranan şartları taşıyan kişiler için müracaat makamlarınca düzenlenecek dosyada yer alması gereken evrak ayrıntılı şekilde gösterilmiştir.
(9.2) “Türk vatandaşlığından çıkma iznine ilişkin işlemler ve karar vermeye yetkili makam” başlıklı 43’üncü maddesinde, Türk vatandaşlığından çıkma izni isteyen kişi hakkında Emniyet Genel
Müdürlüğünden, Kaçakçılık İstihbarat Harekât ve Bilgi Toplama Daire Başkanlığından ve Millî Savunma
Bakanlığından arşiv araştırması isteneceği, aranan şartları taşıdığı anlaşılan kişilere İçişleri Bakanlığı kararı ile Türk vatandaşlığından çıkma izni verileceği, aranan şartları taşımayanların taleplerinin ise yine aynı
Bakanlıkça reddedileceği düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. Dr. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
(10) Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin olarak hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme
(11) Şikâyet başvurusu, (1) numaralı paragrafta yer verildiği üzere, başvurucunun “vatandaşlıktan izinle çıkma” başvurusunun, üzerinden 16 aylık süre geçmesine rağmen sonuçlandırılmaması iddia ve şikâyetine istinaden, söz konusu müracaatı hakkında karar verilmesi talebi ile Kurumumuza iletilmiştir (12) Kurumumuzca 12.07.2024 tarih ve – – sayılı ve 16.10.2024 tarih ve
– – sayılı bilgi belge talep yazısı yazılmış olup İçişleri Bakanlığı tarafından,
16.08.2024 tarih ve – – sayılı yazılarına istinaden, Türk vatandaşlığından izinle
çıkma iş ve işlemlerinin belirli bir prosedür içerisinde devam ettiği, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı
Kanununun 25’inci maddesi hükmü uyarınca, arşiv araştırmasında herhangi bir sürenin öngörülmediği, diğer kurumlardan, kişi ile ilgili nihai değerlendirmeye esas bilgi geldiğinde ancak karar verilebileceği, her kişinin özel durumunun farklılık arz ettiği, farklı kurumlardan farklı yazışma yapmayı gerektirdiği, dolayısı ile sürenin aşılabildiği, Tokyo Büyükelçiliği aracılığı ile 30.11.2022 tarihinde Türk vatandaşlığından izinle çıkma talebinde bulunan başvurucunun, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 25’inci maddesi uyarınca yapılan değerlendirme sürecinin halen devam ettiği bilgisi verilmiştir.
(13) Türk vatandaşlığının kazanılması veya Türk vatandaşlığından izinle çıkma, yargı kararlarında da ifade edildiği üzere egemenlik hakkıyla doğrudan ilgilidir, Bu noktada Türk vatandaşlığından izinle çıkma aynen
Türk vatandaşlığının kazanılmasında olduğu üzere ilgili kamu idarelerinin takdirine göre verilecek devletin hükümranlık hakkına ilişkindir. Bu durum 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun “Genel
Gerekçesi”nde; “Devletin unsurlarından birisi olan insan topluluğu, vatandaşlık hukukunun temel konusunu oluşturmaktadır. Bir insan topluluğunun devletin kurucu unsuru olabilmesi için, sınırları belirli bir ülke üzerinde yaşaması ve kendisini uluslararası alanda temsil edecek bir siyasi otoriteye sahip olması ve devletle arasında sürekli bir hukuki bağın bulunması gerekir. Bu bağ vatandaşlık bağıdır. Vatandaşlık bağı kişinin devletine karşı bağlılığını ifade ederken, aynı zamanda devletin birey üzerinde birtakım yetkilere sahip olmasının temelini de oluşturur. Vatandaşlık genel olarak devletle kişi arasındaki hukuki bir bağ olarak tanımlanır. İfadeleriyle açıklanmaktadır.
(14) Bu noktada Kurumumuzun yetki alanı dışında olan Türk vatandaşlığından izinle çıkma talebinin esasına dair bir tespit ve değerlendirmede bulunulmamış olup şikayetçinin başvurusunun sonuçlanma talebi hakkında ilgili kamu idaresi tarafından yürütülen usule dair iş ve işlemler, hukuka ve hakkaniyete uygunluğu açısından incelenmiştir.
(15) Kurumumuzca 12.07.2024 tarih ve – – sayılı ve 16.10.2024 tarih ve
– – sayılı yazıları yazılmış olup, bu konudaki hukuki değerlendirmeleri ile söz konusu başvuruya konu işlemin sonuçlandırılması hususunda herhangi bir sürenin öngörülüp öngörülmediği, hususlarında Bakanlık bilgi, belge ve değerlendirmeleri talep edilmiştir.
(16) Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybına dair iş ve işlemlerin yürütülmesine ilişkin usul ve esasların belirlendiği 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, “Vatandaşlık hizmetlerinin yürütülmesi” başlıklı 4’üncü maddesinde, Türk vatandaşlığının kazanılmasına ve kaybına ilişkin hizmetlerin yurt içinde
İçişleri Bakanlığı tarafından yürütüleceğini düzenlemiştir. “Türk vatandaşlığından çıkma” başlıklı 25’inci maddesinde ve devam eden maddelerde de bu konudaki usul ve esasa ilişkin temel hukuk kuralları belirlenmiştir.
(17) Ayrıca Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te de bahse konu 5901 sayılı
Kanunun öngördüğü çerçeve içerisinde ayrıntılı kurallar ortaya konulmuştur.
(18) Ancak 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununda vatandaşlıktan çıkma talebinin ne zaman sonuçlanacağına dair süre şartı yer almamaktadır.
(19) Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelikte de bu konuya ilişkin özel bir süre öngörülmemiştir.
(20) Bu durumda Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybına dair iş ve işlemlerin yürütülmesine ilişkin usul ve esasların belirlendiği 5901 sayılı Kanunda ve bu Kanunun uygulama Yönetmeliğinde, usule dair çok sayıda kural belirlenmiş olmasına rağmen, bu sürecin hangi zaman zarfında sonuçlandırılacağına dair bir kural vaz edilmemektedir. Bu konuda sadece, Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 38 inci maddesinde, vatandaşlık işlemlerine ilişkin inceleme ve araştırmalarla ilgili bilgi ve belgelerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca herhangi bir gecikmeye mahal bırakılmaksızın verileceği hükmü kayıt altına alınmıştır.
(21) Bu noktada yasal mevzuatta süre şartı öngörülmemiş olup, İdarece hizmet standardı olarak üç aylık süre öngörülerek internet sayfasında ilan edilmiştir. Ancak öngörüldüğü bildirilen sürenin aşılması durumunda ise hukuki bir yükümlülük mevcut değildir.
(22) Kurumumuzca süreç hakkında yazışma yapılmış olup İdarenin 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı
Kanununun 25’inci maddesi uyarınca yapılan değerlendirme sürecinin halen devam ettiği cevabından, başvuru konusu talep hakkında henüz kesin ve yürütülebilir bir işlem tesis etmediği, bununla birlikte söz konusu işlemin ne zaman sonuçlandırılacağı konusunda herhangi bir süre öngörülmediği tespit edilmiştir.
(23) Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirliliktir”. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması gerekmektedir.
(24) Yukarıda açıklanan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuranın talebi hakkında idare tarafında yürütülen iş ve işlemlerin, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında makul süre içerisinde tamamlaması ve başvuru sahibine bilgi verilmesi gerektiği, sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme (25) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idarenin, Kurumumuzun bilgi ve belge talep yazısına süresi içinde ve gerekçeli olarak cevap verildiği, ancak şikâyetçi açısından “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
(26) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvurunun sonuçlanmasına ilişkin başvurunun kabulüne; Uyuşmazlık konusu ve buna bağlı talep hakkında idare tarafında yürütülen iş ve işlemlerin, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında tamamlanarak başvuru sahibine bilgi verilmesi için İÇİŞLERİ
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve İçişleri Bakanlığına tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; İçişleri
Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin 30 gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi