Vazife malullüğü aylığı talebi, ölümün askerlik göreviyle bağlantılı olmadığı gerekçesiyle reddedilebilir mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/5503-S.21.8910

BAŞVURU NO : 2020/90405

KARAR TARİHİ : 05/04/2021

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın görevi esnasında vefat etmesi sebebiyle vazife malullüğü aylığı bağlanması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 23/07/2020

I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, müteveffa eşi Kd. Başçavuş 1978 yılında Kahramanmaraş’a tatbikat için gittiğinde 33 yaşında rahatsızlanarak vefat ettiğini, ancak kendisine vazife malullüğü aylığı bağlanmadığını ifade etmiş; kendisine vazife malullüğü aylığı bağlanmasını talep etmiştir.

II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. 15/09/2020 tarih ve sayılı yazı ile istenilen bilgi ve belge talebine, Milli Savunma Bakanlığı Kara

Kuvvetleri Komutanlığı Personel Başkanlığı tarafından verilen cevabi yazıda özetle; 2.1. Başvuranın müteveffa eşi 30/08/1966 tarihinde astsubay naspedilerek piyade sınıfında göreve başladığı, . K.lığı emrinde görevli iken Nurhak Bölgesinde yapılan tatbikat yerinde tarihinde “Akut Enfeksiyon” nedeniyle oluşan toksikşok ve buna bağlı dolaşım yetersizliği sonucu vefat ettiği, 2.2. Vefat olayı üzerine 6’ncı Kor. K.lığı askeri savcılığı tarafından yürütülen soruşturma neticesinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildiği, 2.3. Müteveffanın 09/09/1978 tarihinde 14-15 Eylül tarihlerinde gerçekleştirilmesi planlanan “Çalışlar-78

Müşterek Atışlı Tatbikatında” görevli olması sebebiyle Nurhak Bölgesinde olduğu, gece 02:00 ve 06:00 saatleri arasında ishal ve kusma şikayetlerinin baş gösterdiği, durumunun kötüleşmesi üzerine hastaneye

/

kaldırıldığı, yapılan inceleme neticesinde vefatın enfeksiyondan kaynaklandığı ifade edilmiş, vefatın görevli olduğu esnada gerçekleşse de görevin ile ilişkilendirilemeyeceğinin değerlendirildiği belirtilmiştir.

3. 09/09/2020 tarih ve sayılı yazı ile istenilen bilgi ve belge talebine, Sosyal Güvenlik Kurumu

Başkanlığı tarafından verilen cevabi yazıda özetle; 3.1. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’ndan 20/05/2019 tarihinde Kara Kuvvetleri Komutanlığınca müteveffanın vazife malullüğü durumunun incelenmesinin talep edildiği, 3.2. İlgili hakkında bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde Sağlık Kurulunca yapılan değerlendirme sonucu alınan 10/07/2019 tarih ve sayılı kararda “ …müteveffanın ölümünün vazifesinin sebep ve etkisiyle maydana gelmediğine…Tanı: Akut Gastro Enterit (Akut enfeksiyon sebebiyle oluşan toksik şok ve buna bağlı dolaşım yetersizliği) şeklinde karar verildiği, 3.3. Bu kapsamda Vazife Malullüğü Tespit Kurulunun 29/07/2019 tarih ve sayılı karar ile ilgili hakkında 5434 sayılı Kanun’un vazife malullüğüne ilişkin hükümlerin uygulanmasının mümkün olmadığı, başvuranın 18/10/2019 tarihli yeniden inceleme talebi üzerine, 13/11/2019 tarihinde alınan kararda bir hata bulunmadığının bildirildiği ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4.18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” , 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında;

“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6.1. 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunun 44’üncü maddesinde;

“Her ne sebep ve suretle olursa olsun vücutlarında hasıl olan arızalar veya düçar oldukları tedavisi imkansız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamıyacak duruma giren iştirakçilere (malul) denir ve haklarında bu kanunun malullüğe ait hükümleri uygulanır. Şu kadar ki, bunlar yazı ile istedikleri takdirde haklarında bu

Kanun hükümleri uygulanmaksızın malullüklerinin mani olmadığı başka vazife veya sınıflara nakil suretiyle tayinleri yapılmak üzere istifa etmiş sayılırlar. Bunların, istifa etmiş sayıldıktan sonra dahi, bu

Kanun hükümlerinin uygulanmasını istemek hakları mahfuzdur. Ancak, kurumlarında başka vazife ve sınıflara nakli mümkün olanlardan özel kanunlarına göre yükümlülük süresine tabi olanlar, bu yükümlülüklerini tamamlamadıkça veya maluliyetlerinin yeni vazifelerine de mani olduğuna dair 50 nci madde uyarınca yeniden rapor almadıkça bu haklarını kullanamazlar. İştirakçilerden; talim, manevra, seferberlik veya harp dolayısıyla vazifeleri ile ilgileri kesilmeksizin silah altına alındıkları dönemde malûl olup, bu malûllükleri asıl vazifelerini yapmaya mani olmayanlar ile Sandığa tâbi göreve atandıkları tarihten

önce malûl sayılmayı gerektiren hastalık veya sakatlığı olduğu belirlenenler hakkında, bu hastalık veya sakatlıkları sebebiyle bu Kanunun malûllüğe ilişkin hükümleri uygulanmaz.”, 6.2. 5434 sayılı Kanunun 45’inci maddesinde;

“44 üncü maddede yazılı malullük; a) İştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada vazifelerinden doğmuş olursa; b) Vazifeleri dışında kurumların verdiği her hangi bir kuruma ait başka işleri yaparken, bu işlerden doğmuş olursa; c) Kurumların menfaatini korumak maksadıyla bir iş yaparken o işten doğmuş olursa (maksadın ilgili kurumlarca kabul edilmesi şartıyla); ç) Fabrika, atölye ve benzeri işyerlerinde, işe başlamadan evvel iş sırasında veya işi bitirdikten sonra, o işyerinde husule gelen ve yine o işyerinin mahiyetinden veya çalışma konusundan ileri gelen kazadan doğmuş olursa; Buna (vazife malullüğü) ve bunlara uğrayanlara da (vazife malulü) denir.”, 6.3. 5434 sayılı Kanunun 56’ıncı maddesinde;

“Muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah altında bulundukları esnada veya celp ve terhislerinde (serbest sevkler dahil) sevkleri sırasında, Yedek Subay okulu öğrencilerinin gerek okulda, gerek okuldan evvelki hazırlık kıtasında vazife malulü olmaları halinde, kendilerine, öğrenim durumlarına göre, 657 sayılı Devlet

Memurları Kanununun 36 ncı maddesinde tespit edilen giriş derece ve kademe tutarlarının, daha önce

Devlet Memuriyetinde bulunmuş olanlardan kazanılmış hak aylıkları veya emekli keseneğine esas aylıkları, sözü edilen giriş derece ve kademe tutarının üzerinde olanlara bu aylıkları emeklilik gösterge tablosunda karşılığı olan derece ve kademe tutarının,% 70’i üzerinden aylık bağlanır. Bu suretle bağlanacak aylıklarına, maluliyet derecelerine göre, 55 nci maddede gösterilen nispetlerde zam yapılır. Askerlik vazifesini veya yedek subaylık hizmetini başkasının yerine yaptığı anlaşılanlara aylık bağlanmaz.” hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuranın, eşinin astsubay olarak görev ifa ederken vefat etmesi sebebiyle, kendisine vazife malullüğü aylığı bağlanması talebiyle Kurumumuza başvuru yaptığı anlaşılmıştır.

9. Milli Savunma Bakanlığının başvuranın eşi hakkında, Müteveffanın 09/09/1978 tarihinde 14-15 Eylül tarihlerinde gerçekleştirilmesi planlanan “Çalışlar-78 Müşterek Atışlı Tatbikatında” görevli olması sebebiyle Nurhak Bölgesinde olduğu, gece 02:00 ve 06:00 saatleri arasında ishal ve kusma şikayetlerinin baş gösterdiği, durumunun kötüleşmesi üzerine hastaneye kaldırıldığı, yapılan inceleme neticesinde vefatın enfeksiyondan kaynaklandığı ifade edilmiş, vefatın görevli olduğu esnada gerçekleşse de görevin ile ilişkilendirilemeyeceğinin değerlendirildiği belirtilmiştir.

10. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının başvuranın babasının talebi üzerine, adı başvuranın eşinin vefat olayını 6 ve devamı paragraflarda yer verilen 5434 sayılı Kanunun vazife malullüğü hükümleri kapsamında, ilgilinin ölüm tutanağı ve diğer belgelerin incelenmesi neticesinde; başvuranın eşinin ölümünde, askerlik

/

görevinin neden ve etkisinin bulunmadığı, ilgilinin “Akut Gastro Enterit (Akut enfeksiyon sebebiyle oluşan toksik şok ve buna bağlı dolaşım yetersizliği)” sonucu vefat ettiği, bu itibarla başvuranın eşi hakkında yukarıda yer verilen vazife malullüğü hükümlerinin uygulanamayacağı ifade edildiği anlaşılmıştır.

11. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın eşi hakkında düzenlenen belgelerin dönemin askeri savcılığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından incelendiği, bu belgelere göre ilgilinin vefatının askerlik görevinin neden ve etkisiyle meydana geldiğine ilişkin herhangi bir ibareye rastlanmadığı, bahsi geçen belgelerin Kurum Sağlık Kurulunca da incelenerek ölümün askerlik görevinin neden ve etkisiyle meydana gelmediğine karar verildiği görülmüş; belirtilen hususlar birlikte değerlendirildiğinde; dosya kapsamında Vazife Malullüğü Tespit Kurulunca vazife malullüğü hükümlerinin uygulanamayacağına karar verilmesi ve başvuranın talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiş, başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Şikâyete konu olan sorunun çözümü amacıyla Milli Savunma Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu

Başkanlığının istenilen belgelerin zamanında ve eksiksiz ve gerekçeli olarak gönderilmesi ile şeffaflık ilkesine uygun davrandığı, idarenin başvuranla ilgili işlemlerde kanunlara uygunluk, hesap verebilirlik, gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği, görülmüştür.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

13. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle, başvurunun REDDİNE, Bu kararın BAŞVURANA, MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞINA ve SOSYAL GÜVENLİK

KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi