|
ÖZET: Başvuran, babasının vazife malulü olması nedeniyle Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi’nde ödediği materyal ücretinin iade edilmesini talep etmiştir. Başvurusunda, ÖSYM tarafından belirlenen muafiyetlerin Anadolu Üniversitesi’nde geçerli olmadığını ve bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ifade etmiştir. Üniversite, ilgili mevzuat gereği yalnızca 5510 ve 5434 sayılı kanunlar kapsamında hayatını kaybedenlerin eş ve çocuklarının muaf olduğunu belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 46. maddesi uyarınca muafiyetlerin Cumhurbaşkanı kararıyla belirlendiğini ve başvuranın durumunun bu kapsamda değerlendirilmediğini tespit etmiştir. Bu nedenle, başvuranın talebi hukuka uygun bulunmamıştır. Ayrıca, idarenin başvuruya ilişkin işlemlerinin iyi yönetim ilkelerine uygun olduğu, ancak başvuru yollarının yeterince açıklanmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuru reddedilmiş ve kararın tebliği yapılmıştır. Başvuran, gerekçeli ret kararının tebliğinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/917-S.24.1521
BAŞVURU NO : 2023/15115
KARAR TARİHİ : 29.01.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın vazife malulü çocuğu olması sebebiyle üniversite materyal ücretlerinden muaf tutulması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, babasının 5434 sayılı Kanunun 56’ncı maddesi kapsamında vazife malulü olduğunu, Açıköğretim Fakültesinde bir bölümü okumak için materyal ücretini yatırdığını, vazife malulü çocuğu olduğundan yatırdığı öğrenci materyal ücretinin iade edilmesi için başvuruda bulunduğunu, ÖSYM tarafından öğrenci materyal ücretlerinden muaf oldukları halde Anadolu Üniversitesi’nde muaf olmadıklarını, kendisine Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Dekanlığı tarafından “5510 ve 5434 sayılı Kanun kapsamında görevlerini ifa ederken hayatlarını kaybedenlerin eş ve çocukları bu haktan faydalanmaktadır. 5510 ve 5434 sayılı kanunlara bağlı vazife malullerinin eş ve çocukları öğrenim giderinden muaf değildir. Bu nedenle ilgi dilekçeniz hakkında yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır.” şeklinde cevap verildiğini belirterek söz konusu durumun eşitlik ve hakkaniyet ilkesi çerçevesinde değerlendirilerek düzeltilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusuna ilişkin Kurumumuzun sayılı bilgi ve belge talebi yazısına cevaben
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen – – sayılı yazı ve eklerinde özetle; Şehit Yakınları ve Gaziler
Genel Müdürlüğü kayıtlarının tetkikinde konuyla ilgili olarak herhangi bir dilekçe ve açılmış bir dava dosyasına rastlanılmadığı, 10.07.2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 72’nci maddesi ve yürürlükte olan mevzuat hükümleri gereğince söz konusu talebin gerçekleşmesini sağlayabilecek herhangi bir görev ve yetkileri bulunmamakla birlikte kendilerine kurumlar arası koordinasyonu sağlama yetkisinin verildiği, bu doğrultuda Yükseköğretim
Kurulu ile yapılan yazışma neticesinde konu yeniden değerlendirilmek üzere Anadolu Üniversitesi
Rektörlüğüne iletildiği ifadelerine yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun sayılı bilgi ve belge talebi yazısına cevaben Anadolu Üniversitesi
Rektörlüğü tarafından gönderilen – – sayılı yazı ve eklerinde özetle; 3.1. 15 Temmuz 2023 tarih ve 32249 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 03
Ocak 2019 tarih ve 1/26 sayılı Anadolu Üniversitesi Yönetim Kurulu Kararı gereğince 31/05/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesi, 3/11/1980 tarih ve
2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 23/04/1981 tarih ve 2453 sayılı Yurt
Dışında Görevli Personele Nakdi Tazminat Verilmesi ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 28/02/1982 tarih ve 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu, 12/04/1991 tarih ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında görevlerini ifa ederken hayatlarını kaybedenlerin eş ve çocuklarından dönem öğretim materyal ücreti ve dönem öğrenci katkı payı alınmadığı, 3.2. Ayrıca 12/04/1991 tarih ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve
Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamındaki malullerin kendileri ile eş ve çocuklarından, 24/02/1968 tarih ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı
Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında şeref aylığı alanlar ile bunların eş ve çocuklarından da yaş sınırlaması olmaksızın dönem öğretim gideri alınmayacağı, 3.3. Yukarıda sayılan kanunlar kapsamına giren öğrencilerin dönem öğretim materyal ücreti ve dönem öğrenci katkı payı tutarlarından muaf olduğu için ödeme yapmadığı, 5510 ve 5434 sayılı Kanun kapsamında görevlerini ifa ederken hayatlarını kaybedenlerin eş ve çocuklarının bu haktan faydalandığı, Cumhurbaşkanı Kararı ve Üniversite Yönetim Kurul Kararı gereğince 5510 ve 5434 sayılı kanunlara bağlı vazife malulü olanların eş ve çocuklarının öğrenim giderlerinden muaf olmadığı, dolayısıyla şikâyet başvurusu hakkında yapılacak herhangi bir işlemin bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 4.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, 4.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
…Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.”, 4.3. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir…”,
4.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46’ncı maddesinde; “ … b) Birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim için Yükseköğretim Kurulu tarafından hesaplanan cari hizmet maliyetlerinin Devlet tarafından karşılanacak kısmı, öğrenciler tarafından karşılanacak katkı payları ve öğrenim ücretleri ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslar, her yıl haziran ayı sonuna kadar Cumhurbaşkanınca belirlenir. Öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretinden muaf tutulacaklar ile yabancı uyruklu öğrencilerden alınacak asgari öğrenim ücretlerinin tutarı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.”, 7. 2023-2024 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine
Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Kararın; 7.1. “Merkezi yerleştirme esaslarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri” başlıklı 1 inci maddesinde; “(4) 31/05/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesi ile 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 23/04/1981 tarihli ve 2453 sayılı Yurt Dışında
Görevli Personele Nakdi Tazminat Verilmesi ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 28/02/1982 tarihli ve
2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu ile 12/04/1991
tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki görevlerini ifa ederken hayatlarını kaybedenlerin eş ve çocuklarından, 3713 sayılı Kanun ve 2330 sayılı Kanun kapsamındaki maluller ile eş ve çocuklarından, 24/02/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet
Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında şeref aylığı alanlar ile eş ve çocuklarından yaş, program süresi ve kayıtlı olunan program sayısı sınırlaması olmaksızın öğrenci katkı payı/öğrenim ücreti alınmaz…”, 7.2. “Başka ücret alınmaması” başlıklı 17’nci maddesinde; “Öğrencilerden, yeni kayıt ve kayıt yenileme sırasında katkı payı/öğrenim ücreti dışında (açıköğretim ve uzaktan öğretim materyal ücreti hariç) her ne ad altında olursa olsun ücret alınmaz.”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle, vazife malulü çocuğu olması nedeniyle Açıköğretim Fakültesinde bir bölümü okumak için yatırdığı materyal ücretinin iade edilmesini talep etmektedir.
10. 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 46’ncı maddesinde öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretinden muaf tutulacak öğrencilerin Cumhurbaşkanı kararıyla belirleneceği hükme bağlanmış olup bu hüküm gereği 15 Temmuz 2023 tarihli ve 32249 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararında ise hangi kanunlar kapsamında hayatını kaybedenler ile vazife malulü olanların eş ve çocuklarının bu ücretlerden muaf olacağı belirlenmiştir.
11. İdarece gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde; 5510 ve 5434 sayılı Kanun kapsamında görevlerini ifa ederken hayatlarını kaybedenlerin eş ve çocuklarının dönem öğretim materyal ücreti ve dönem öğrenci katkı payı tutarlarından muaf olduğu, Cumhurbaşkanı Kararı ve Üniversite Yönetim Kurul
Kararı gereğince 5510 ve 5434 sayılı kanunlara bağlı vazife malulü olanların eş ve çocuklarının öğrenim giderlerinden muaf olmadığının belirtildiği tespit edilmiştir.
12. Anayasanın “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinde, pozitif ayrımcılığa ilişkin istisnalar sayılmak sureti ile tüm vatandaşların yasa karşısında eşit olduğu vurgulanmıştır. Anayasa Mahkemesinin kararlarında devamlılık arz eden şekilde yer bulduğu üzere; yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Anayasa’nın amaçladığı eşitlik, eylemli değil hukuksal eşitliktir.
Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Fakat kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında, yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılması Anayasaya aykırılık teşkil eder. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’nın öngördüğü eşitlik sağlanmış olur. Durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklar, kamu yararı ya da başka haklı nedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesi, Anayasa’nın eşitlik ilkesinin çiğnendiğini göstermez. Diğer yandan kamu yararı veya haklı nedenle getirilen farklı düzenlemelerin; anlaşılabilir, amaçla ilgili, adil ve makul olması gerekir.
Kamu yararı veya haklı nedene dayanılarak yapıldığı öne sürülen farklı düzenlemelerin bu üç ölçütten birine uymaması durumunda eşitlik ilkesinin korunduğu söylenemez (Anayasa Mahkemesi, E.2011/37
K.2012/69 K.T.17/05/2012).
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; her ne kadar başvuran tarafından yatırılan açıköğretim materyal ücretinin vazife malulü çocuğu olması nedeniyle iade edilmesi talep edilmiş ise de, 2547 Sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 46’ncı maddesinin atfıyla öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretlerinden kimlerin muaf tutulacağının Cumhurbaşkanı Kararıyla belirleneceği, söz konusu bu hüküm gereği 15 Temmuz 2023 tarihli ve 32249 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2023-2024 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim
Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim
Ücretlerinin Tespitine Dair Kararın 1’inci maddesine göre öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretlerinden
5510 sayılı Kanun kapsamında görevlerini ifa ederken hayatlarını kaybedenlerin eş ve çocuklarının muaf
olduğu ancak bu Kanun kapsamında vazife malulü olanların eş ve çocuklarının muaf olmadığı, başvuranın da ilgili Kanun kapsamında vazife malulü çocuğu olduğu, dolayısıyla başvuranın üniversite materyal
ücretlerinden muaf tutulmaması ile ilgili idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Eskişehir İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURUCU ile ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi