|
ÖZET: Başvuran, vefat eden babasından dolayı talep ettiği emekli yolluğu ve cenaze ödeneğinin ödenmediğini belirterek Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurmuştur. Babası, 15 Haziran 2019 tarihinde PTT’de dağıtıcı olarak görevdeyken vefat etmiş, 2019 yılında ödenmesi gereken emekli yolluğu 2023 yılında annesine ödenmiştir. Ayrıca, cenaze masraflarını kendisi karşıladığı halde, 399 sayılı KHK kapsamındaki cenaze ödeneği beş yıldır kendisine ödenmemiştir. Başvuran, bu ödemelerin güncellenerek kendisine yapılmasını talep etmiştir.
İdare, başvuranın babasının vefatı nedeniyle gerekli ödemelerin yapıldığını belirtmiştir. 375 sayılı KHK’ya göre, ölüm yardımı ve cenaze giderleri, vefat tarihindeki temel ücret üzerinden hesaplanarak başvuranın annesine ödenmiştir. Başvuranın daha önceki başvuruları da dikkate alınarak, talep edilen ödemelerin yasal dayanağı açıklanmış ve başvurunun incelenmesi için yeterli bilgi ve belgeye ulaşıldığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerinin hukuka uygun olmadığına ve idarenin işlemlerinde bir aksaklık bulunmadığına karar vermiştir. Başvuranın cenaze giderlerine ilişkin belgeler sunmaması nedeniyle bu talebin reddedildiği belirtilmiştir. Başvuranın, idareye karşı dava açma hakkı olduğu da vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6835-S.24.10707
BAŞVURU NO : 2024/824
KARAR TARİHİ : 01.07.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : POSTA VE TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın vefat eden babasından dolayı tarafına ödenmesini talep ettiği emekli yolluğu [tazminat] ve cenaze ödeneği [gideri] hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; PTT dağıtıcı olarak görev yapan babası
’ün 15/06/2019 tarihinde görevdeyken vefat ettiğini, 2019 yılında ödenmesi gereken emekli yolluğu ödemesinin 2023 yılında annesine ödendiğini ayrıca cenaze masraflarını kendisi yapmasına rağmen
399 KHK kapsamındaki cenaze ödeneğinin 5 yıldır tarafına ödenmediğini belirterek babasının emekli
yolluğu ödemesinin güncellenerek payına düşen kısmı ile cenaze ödeneğinin güncel olarak tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuranın aynı taleple Kurumumuza daha önce yaptığı 22.09.2023 tarihli ve 2023/15250 no’lu ve
14.11.2023 tarihli ve 2023/18050 no.lu başvurular üzerine Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. İnsan Kaynakları
Daire Başkanlığından alınan 11.12.2023 tarihli ve – – sayılı yazıda ilgili mevzuat hükümlerine yer verilmek suretiyle özetle; 2.1. Başvuranın babasının 399 sayılı KHK’ya ekli II sayılı cetvele tabi personel olması nedeniyle 657 sayılı Kanunun 208 inci, 399 sayılı KHK’nın 32 nci maddeleri uyarınca müteveffanın ailesine vefat ettiği tarihteki temel ücretinin iki katı tutarında ölüm yardımı yapıldığı,
2.2. Sağlık Yardım Sandığı Yönetmeliği ile 2019 yılında Sağlık Yardım Sandığı Yönetim Kurulunca kabul edilen Uygulama Tebliği’nin ilgili hükümlerine göre 2019 yılı için personelin normal ölümü halinde 30.000,00 TL ölüm yardımı tutarının belirlendiğinden müteveffanın eşine 28/08/2019 tarihinde 30.000,00
TL “SYS Ölüm Yardımı” yapıldığı, 2.3. 375 sayılı KHK’nın 1 inci maddesinin (D) fıkrası ile 2018- 2019 yıllarını kapsayan 4’üncü Dönem
Toplu Sözleşme’nin 10’uncu maddesi gereğince müteveffanın ölüm tarihinde geçerli olan memur maaş katsayısı ile (13.558) gösterge rakamının çarpımı sonucu bulunan 1.862,98 TL tutarın ise ilgililere ödendiği, 2.4. Anılan ödemelere ilişkin kayıtların ekte sunulduğu ifade edilmiştir.
3. Buna göre, yukarıda yer verilen süreçte ulaşılan bilgi ve belgelerin eldeki başvurunun inceleme ve araştırmasında bir sonuca ulaşmak için yeterli olduğu anlaşıldığından bu aşamada idareden ayrıca bilgi ve belge talebinde bulunulmasına gerek görülmemiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun “Cenaze giderleri” başlıklı 210 uncu maddesi; “Devlet memurlarının ölümü halinde cenaze giderleri (cenazenin başka yere nakil dahil) kurumlarınca ödenir.
Sürekli veya geçici görevle veyahut 78 inci maddeye göre yurt dışında bulunan Devlet memurlarından ölenlerin ve yurt dışında sürekli görevlerde bulunanların eşleri, bakmakla yükümlü oldukları ana, baba ve çocuklarının cenazelerini yurda getirmek için yapılması zorunlu olan giderler kurumlarınca karşılanır.
209 uncu madde ile bu madde hükümleri Maliye ve Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlıklarının görüşleri
alınmak suretiyle Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak yönetmeliğe göre uygulanır.” 7. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinin D fıkrası; “(A) bendi kapsamına giren personel ile 22/01/1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personel ve kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara, yedek astsubaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaksızın (12.105)
gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarında tazminat ödenir.”,
8. 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin “Tedavi, ölüm ve cenaze giderleri” başlıklı 32 nci maddesi; “Sözleşmeli personelin, eşinin ve bakmakla yükümlü olduğu ana, baba ve çocuklarının doğum, ölüm yardımı ve cenaze giderleri hakkında kadroları ekli 1 sayılı cetvelde gösterilen personelin tabi olduğu hükümler uygulanır. Ancak ölüm yardımının hesabında ilgililerin temel ücretleri esas alınır.”, Şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle, PTT’de dağıtıcı kadrosundayken 15/06/2019 tarihinde vefat eden babasından dolayı 2019 yılında ödenmesi gereken emekli yolluğunun tamamının 2023 yılında annesine ödendiğini, ayrıca cenaze masraflarını kendisinin karşılamasına rağmen 399 KHK kapsamındaki cenaze ödeneğinin de annesine ödendiğini belirterek emekli yolluğu ödemesinin hissesine düşen kısmı ile cenaze ödeneğinin güncel olarak tarafına ödenmesini talep etmektedir.
11. İdarece özetle, başvuranın babasının vefatı nedeniyle; 375 sayılı KHK’nın 1 inci maddesinin D fıkrası gereği ödenmesi gereken tazminatın ölüm tarihindeki geçerli katsayılar esas alınarak 17.11.2023 tarihinde başvuranın annesine ödendiği, 657 sayılı Kanunun 208 inci ve 399 sayılı KHK’nın 32 nci maddesi gereği ödenmesi gereken ölüm yardımının başvuranın babasının temel ücretinin iki katı esas alınarak
23.07.2019 tarihinde başvuranın annesine ödendiği ifade edilmiştir.
12. Başvuru dosyasının incelenmesinde, aynı konuya ilişkin olarak mevcut başvuru öncesinde de başvuran tarafından Kurumumuza müracaat edildiği görülmüştür. Anılan başvurular üzerine gelişen süreç şu şekildedir.
12.1. Başvuranın Kurumumuza yaptığı 22.09.2023 tarihli ve 2023/15250 numaralı başvuruda, PTT bünyesinde dağıtıcı kadrosunda bulunmaktayken vefat eden babasından dolayı taraflarına (ailesine)
ödenmesi gereken ölüm yardımı ve cenaze gideri ile başkaca bir ad altında ödenmesi gereken yardım varsa bunların ödenmesini talep ettiği, anılan talebe yönelik olarak başvuran tarafından ilgili idareye yapılmış herhangi bir müracaatın bulunmaması nedeniyle idari başvuru yolunun tüketilmediği anlaşıldığından başvuranın talebinin incelenmesi ve gerekli değerlendirmenin yapılabilmesi için ilgili mevzuat hükümleri gereği 13.10.2023 tarihinde Kurumumuzca Gönderme Kararı verildiği ve kararın 16.10.2023 tarihinde
Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketine tebliğ edildiği, 12.2. Gönderme Kararı sonrası idarece yapılan işlemler üzerine başvuran tarafından Kurumumuza yeniden yapılan 14.11.2023 tarihli ve 2023/18050 numaralı başvuruda, başvuranın bu kez idarece “ölüm yardımı” ve “SYS yardımı” adı altında taraflarına yapılan ödemelerin yasal dayanağına ilişkin açıklama talep ettiği ayrıca emekli yolluğu adı altında yapılan ödemenin güncel değerle hesaplanmamasına itiraz ettiği, bunun üzerine Kurumumuzca başvurunun inceleme ve araştırmasına geçildiği, 17.11.2023 tarihli yazımız ile ilgili idareden bilgi ve belge talebinde bulunulduğu, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim
Şirketinden alınan 11.12.2023 tarihli ve – – sayılı cevapta ilgili mevzuat hükümlerine yer verilmek suretiyle özetle; Turhal PTT Müdürlüğünde çalışmaktayken 15/06/2019 tarihinde geçirdiği kaza nedeniyle 19/07/2019 tarihinde vefat eden ’ün 399 sayılı KHK’ya ekli II sayılı cetvele tabi personel olması nedeniyle vefat ettiği tarihteki temel ücretinin iki katı tutarında ölüm yardımının
23.07.2019 tarihinde ailesine yapıldığı, Sağlık Yardım Sandığı Yönetmeliği ile 2019 yılında Sağlık Yardım
Sandığı Yönetim Kurulunca kabul edilen Uygulama Tebliği’nin ilgili hükümlerine göre 2019 yılı için personelin normal ölümü halinde 30.000,00 TL ölüm yardımı tutarının belirlendiği, bu doğrultuda müteveffanın görev yaptığı Tokat PTT Başmüdürlüğünce anılanın eşine 28/08/2019 tarihinde 30.000,00
TL “SYS Ölüm Yardımı” yapıldığı, 2018-2019 yıllarını kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’nin 10’uncu maddesi gereğince adı geçenin ölüm tarihinde geçerli olan memur maaş katsayısı ile (13.558)
gösterge rakamının çarpımı sonucu bulunan 1.862,98 TL tutarın ise ilgililere ödendiği açıklamalarına yer verildiğinin, dolayısıyla başvuruya konu talebin yerine getirildiğinin anlaşılması üzerine 27.12.2023 tarihli
Dostane Çözüm Kararı verildiği anlaşılmıştır.
13. 399 sayılı KHK’nın 32 nci maddesinde sözleşmeli personelin, eşinin ve bakmakla yükümlü olduğu ana, baba ve çocuklarının doğum, ölüm yardımı ve cenaze giderleri hakkında kadroları ekli 1 sayılı cetvelde gösterilen personelin tabi olduğu hükümler uygulanacağı, ancak ölüm yardımının hesabında ilgililerin temel ücretleri esas alınacağı düzenlenmiştir. 399 sayılı KHK’nın 3 ncü maddesinde ise kadroları 1 sayılı cetvelde gösterilen personel hakkında KHK ile belirtilen hükümler dışında 657 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir.
14. 657 sayılı Kanunun “Cenaze gideri” başlıklı 210 uncu maddesinde devlet memurlarının ölümü halinde cenaze giderlerinin kurumlarınca ödeneceği düzenlenmiştir.
15. Diğer yandan 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinin D fıkrasında, maddenin
A fıkrası kapsamında görev yapmakta iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaksızın (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda tazminat ödeneceği düzenlenmiştir. Anılan gösterge rakamı toplu sözleşme gereği başvuranın babasının vefat ettiği tarih itibarıyla 13.558 olarak uygulanmaktadır.
16. Bu çerçevede öncelikle, başvuran tarafından “emekli yolluğu” olarak ifade edilen ödemenin 375 sayılı KHK’nın 1 nci maddesinin D fıkrası uyarınca ödenen “tazminat” olduğunun, “cenaze ödeneği” olarak ifade edilen ödemenin ise 657 sayılı Kanunun 210 uncu maddesi ile 399 sayılı KHK’nın 32 nci maddesi uyarınca ödenen “cenaze gideri” olduğunun belirtilmesinde fayda görülmektedir.
17. Somut olayda başvuruya konu tazminatın 2019 yılı memur aylık katsayısı esas alınarak 1.862,98
TL olarak hesaplandığı ve 2023 yılında başvuranın annesine ödendiği hususunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Diğer yandan cenaze gideri adı altında başvurana yapılmış herhangi bir ödeme bulunmamaktadır. Bu durumda uyuşmazlık, bahse konu tazminat kapsamında başvurana güncel değer üzerinden hissesi oranında tazminat ödenip ödenmeyeceği ile cenaze gideri ödenip ödenmeyeceği noktalarında toplanmaktadır.
375 sayılı KHK’nın 1 nci maddesinin D fıkrası uyarınca ödenen “tazminat” yönünden
18. 375 sayılı KHK’nın 1 nci maddesinin D fıkrasında, görev yapmakta iken ölenlerin mirasçılarına maddede öngörülen gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı tutarında tazminat ödeneceği
düzenlenmiştir. Diğer yandan Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin ödemenin kimlere yapılacağının düzenlendiği 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında, varislere yapılacak ödemelerde, ödemenin yapılacağı kişinin tespitinde esas alınacak belge olarak veraset ilamı aranacağı düzenlenmiştir. Buna göre, söz konusu tazminatın ödenebilmesi için ölenlerin mirasçılarının ilgili idareye veraset belgeleri ile başvuru yapmalarının gerektiği, bir başvuru olmaksızın, idarenin, ölenlerin mirasçılarını re’sen tespit etme ve bu kişilere ödeme yapma görevi ve yetkisi bulunmadığı anlaşılmaktadır.
18.1. Diğer yandan anılan düzenlemede, ödenecek tazminat tutarının tespitinde gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımının esas alınacağı belirlenmiştir. Söz konusu gösterge rakamı ve katsayı belirlenirken talep tarihinin esas alınacağına ilişkin bir düzenlemeye gidilemediği gibi bu yönde bir sonuca ulaşmayı gerektirecek başkaca bir hususa yer rastlanmamıştır. Bu durumda tazminat tutarının tespitinde ölüm tarihinde geçerli olan gösterge rakamı ve katsayının esas alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
19. Somut olayda, başvuran tarafından babasının ölümüne bağlı ödemelerin ailesine yapılması talebiyle
Kurumumuza ilk defa 22.09.2023 tarihinde başvurulduğu, anılan talebe yönelik olarak başvuran tarafından ilgili idareye yapılmış herhangi bir müracaatın bulunmaması nedeniyle idari başvuru yolunun tüketilmediği anlaşılan başvuru hakkında 13.10.2023 tarihli ve 2023/15250 başvuru numaralı Gönderme Kararı verildiği, bu çerçevede Gönderme Kararının ilgili idareye tebliğ edildiği 16.10.2023 tarihine değin mevcut başvuruya konu tazminatın ödenmesi talebiyle idareye yapılmış müracaatın bulunmadığı, Gönderme Kararı üzerine idarece tesis edilen 16.11.2023 tarihli “emeklilik tazminatı ödemesi” işlemi ile başvuranın annesine ödenmek üzere 1.862,93 TL ödeme tahakkuk ettirildiği, tahakkuk ettirilen tutarın 17.11.2023 tarihinde başvuranın annesi adına gönderildiği, tazminat tutarı hesaplanırken başvuranın babasının vefat ettiği tarihte geçerli olan 2019 yılı Temmuz-Aralık dönemi memur maaş katsayısının esas alındığı anlaşılmıştır.
20. Bu durumda, başvuranın, vefat eden babasından dolayı taraflarına (ailesine) herhangi bir ad altında ödenmesi gereken tüm yardımların ödenmesi talebiyle Kurumumuza yaptığı 22.09.2023 tarihli ilk başvurunun idareye tebliği üzerine, başvuruya konu tazminatı tutarının tamamının “emekli tazminatı” adı altında idarece başvuranın annesine ödendiği dolayısıyla başvuranın idareye iletilen ilk talebin yerine getirildiği, diğer yandan anılan tazminatın hesabında ölüm tarihindeki memur maaş katsayısının kullanılması gerektiği ve idarece de bu yönde işlem tesis edildiği anlaşıldığından idarece yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı değerlendirilmiştir.
657 sayılı Kanunun 210 uncu maddesi ile 399 sayılı KHK’nın 32 nci maddesi uyarınca ödenen
“cenaze gideri” yönünden 21. 657 sayılı Kanunun 210 uncu maddesinde vefat eden kamu görevlilerinin cenaze giderlerinin kurumlarınca ödeneceği düzenlenmiştir. Bununla birlikte Devlet Memurlarının Tedavi Yardımı ve Cenaze
Giderleri Yönetmeliğinin 46 ncı maddesinde cenaze giderlerinin, ölüm olayının meydana geldiği yerde, ölünün gömülmesi ile ilgili olarak yapılan giderleri kapsadığı, cenazenin ölenin ailesi veya yakınları tarafından defnedilmesi halinde, bunların yaptıkları giderlerin de gösterecekleri belgelere dayanılarak kendilerine ödeneceği düzenlenmiştir. Buna göre, bir memurun cenazesinin ilgili kurumlar dışında ailesi ya da yakınları tarafından kaldırılması halinde, cenazeye ilişkin giderlerin ilgililere ödenebilmesi için söz konusu giderlerin belgelendirilmesi gerekmektedir.
22. Somut olayda, cenaze gideri talebinde bulunan başvuran tarafından ilgili idareye ve Kurumumuza babasının cenazesinin defnine ilişkin giderleri karşıladığını gösterir herhangi bir belge sunulmamıştır.
Ayrıca dosya kapsamında Kurumumuzca yapılan incelemede de bu yönde bir bilgi, belge ya da kayda rastlanmamıştır.
23. Bu durumda, cenaze defin giderlerinin başvuran tarafından karşılandığını gösteren bir belgeye rastlanmadığından idarece başvurana cenaze gideri ödenmemesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle “kanunlara uygunluk ve hesap verebilirlik” ilkelerine uygun davranıldığı; diğer taraftan idarece başvurana verilen cevabi yazıda ilgili işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Tokat İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve POSTA VE TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi