Vekalet atamasında yetkili makam onayı eksikliği nedeniyle vekalet ücreti ödenmemesi ve hukuki değerlendirme (KDK)

Yönetmeliğinin 7 nci maddesinin (b) fırkası hükmünde belirtilen unvanları haiz olmadı gerekçesiyle isteminin reddedildiği, 2.2. Bu defa, başvurana 2006/10344 sayılı Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara

İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı’nın 9 uncu maddesi gereği, şube müdürlüğüne atamaların Bakan tarafından yapılması gerektiğinden bahisle Valilik Makamınca verilmiş olması nedeniyle vekalet ücreti ödenemeyeceği, 2.3. Kilis Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün 24/2020 tarihinde Kurumumuz kayıtlarına giren ve sayılı cevabi yazısında; 2.3.1. Başvuranın Şube Müdürlüğüne atanma şartlarına haiz olduğu ancak, Şube Müdürlüğüne görevlendirme onayının, Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliği (160 seri nolu)’nin; EUygulamaya İlişkin Ortak Açıklamalar başlıklı 6. Maddenin b) bendinde “Vekaletin, Bakanlar

Kurulu kararı veya müşterek karar ile atama yapılması gereken kadro veya görevler için ilgili

Bakan, diğer kadro veya görevler için asili atamaya yetkili amir tarafından verilmesi,” denildiğinden Valilik Makamından alınan olurun vekalet ücreti verilmesine engel olduğu değerlendirildiği, 2.3.2. Resmi Gazetede yayınlanan 06.03.2020 tarih ve 31060 sayılı Afet ve Acil Durum

Yönetimi Başkanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğine göre

“Görevde yükselme suretiyle atanacaklarda aranacak özel şartlar başlıklı Madde 7 gereğince başvuranın Şube Müdürlüğüne asaleten atanma şartlarını taşıdığı, 2.3.3. Başvuranın görevlendirmesinin Valilik Makamından alınan görevlendirme oluru ile yapıldığı, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı personelinin atama yetkisinin bağlı bulunduğu İçişleri Bakanlığı tarafından yapıldığı, başvuranın vekalet ücreti alabilmesi için asli atamaya yetkili amir (Bakanlık) oluru alınması gerektiğinin değerlendirildiği, 2.3.4. Başvuranın kendisi gibi Valilik Oluru ile şef kadrosunda olup şube müdürlüğüne vekalet eden bir başkasına vekalet ücretinin ödendiği iddiasına ilişkin olarak; şef kadrosunda görev yapan personelin, Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliği (160 seri nolu)’nin; E- Uygulamaya

İlişkin Ortak Açıklamalar başlıklı 6. Maddenin b) bendinde “Vekaletin, Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek karar ile atama yapılması gereken kadro veya görevler için ilgili Bakan, diğer kadro veya görevler için asili atamaya yetkili amir tarafından verilmesi,” denildiği ve bahsi geçen personelin Resmi Gazetede yayınlanan 06.03.2020 tarih ve 31060 sayılı Afet ve Acil

Durum Yönetimi Başkanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği

Yönetmeliğinden önce atamaya yetkili amirden (Vali) olur alındığından Şube Müdürlüğü kadrosuna atanabilme şartlarına haiz olması sebebiyle vekalet ücreti ödendiği, açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Zorla çalıştırma yasağı” başlıklı 18 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Hiç kimse zorla çalıştırılamaz.

Angarya yasaktır.”, “Ücrette adaletin sağlanması” başlıklı 55 inci maddesinin ilk iki fıkrasında; “Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır.

“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu

Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Vekalet görevi ve aylık verilmesinin şartları” başlıklı 86 ncı maddesinin ilk iki fıkrasında; “Memurların kanuni izin, geçici görev, disiplin cezası uygulaması veya görevden uzaklaştırma nedenleriyle işlerinden geçici olarak ayrılmaları halinde yerlerine kurum içinden veya diğer kurumlardan veya açıktan vekil atanabilir. Bir görevin memurlar eliyle vekaleten yürütülmesi halinde aylıksız vekalet asıldır.”, dördüncü fıkrasında; “Aynı kurumdan ayrılmalar dolayısiyle atanan vekil memurlara vekalet görevinin 3 aydan fazla devam eden süresi için, … göreve başladıkları tarihten itibaren vekalet aylığı ödenir.”, altıncı fıkrasında; “Yukarıda sayılan haller dışında, boş kadrolara ait görevler lüzum görüldüğü takdirde memurlara ücretsiz olarak vekaleten gördürülebilir.”, “Vekalet görevinin fiilen yapılması şartı” başlıklı 174 üncü maddesinde; “Vekalet aylıklarının ödenebilmesi için görevin fiilen yapılması şarttır.”, “Vekalet, ikinci görev aylık ve ücretleri ile diğer ödemeler” başlıklı 175 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Ancak, kurum içinden veya diğer kurumlardan vekalet edenlere vekalet aylığı ödenebilmesi için, vekilin asilde aranan şartları taşıması zorunludur.”, 5. 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu’nun 3 üncü maddesinde; “İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır.”, 4 üncü maddesinde, “İl genel idaresinin başı ve mercii validir.

Bakanlıkların kuruluş mevzuatına göre illerde lüzumu kadar teşkilat bulunur. Bu teşkilatın her birinin başında bulunanlar il idare şube başkanlarıdır. Bunların emri altında çalışanlar ilin ikinci derecede memurlarıdır. Bu teşkilat valinin emri altındadır.”; 8 inci maddesinde, “Yetiştirme ve ikmal kaynakları Bakanlıklar veya tüzel kişiliği haiz genel müdürlüklere bağlı olup il genel teşkilatı içinde birden fazla istihdam yerleri bulunan meslek, fen ve uzmanlık kadrolarına dahil görevlerden : A) İlçe idare şube başkanı sıfatını haiz olanlarla il merkezinde

Devlet gelir, giderlerinin ve mallarının tahakkuk, tahsil, ödeme ve idaresiyle ilgili ikinci derecedeki müdürler, şube şefleri ve kontrol memurları, nakit muhasipleriyle, lise, orta ve o derecelerdeki okul müdür ve öğretmenleri, hastaneler mütehassıs hekimleri, Bakanlıklar veya tüzelkişiliği haiz genel müdürlükler tarafından tayin edilirler. B) Bunun dışında kalan bütün memurlar Bakanlıklar veya tüzelkişiliği haiz genel müdürlükler tarafından valilik emrine tayin edilerek il idare şube başkanının inhası üzerine valiler tarafından istihdam yerleri tesbit olunur; C) Yukardaki fıkralarda yazılı bütün memurların lüzumu halinde il içinde nakil ve tahvilleri mensup olduğu il idare şube başkanlarının inhası üzerine valiler tarafından icra edilmekle beraber mensup oldukları Bakanlıklar veya genel müdürlüklere sebepleriyle bildirilir. Yukarda (A, B) fıkraları dışında kalan il merkez teşkilatına bağlı memurlar ilgili idare şube başkanının inhası ile valiler tarafından tayin, nakil ve tahvil olunurlar. Tayin, nakil ve tahviller için gereken yolluk ödenekleri bütçe yılı başında ilgili Bakanlık veya genel müdürlüklerce valiler emrine gönderilir.”; “I-Valilerin hukuki durumları, görev ve yetkileri” başlıklı 9 uncu maddesinde, “(Değişik birinci fıkra: 2/7/2018 – KHK/703/138 md.)

Vali, ilde Cumhurbaşkanının temsilcisi ve idari yürütme vasıtasıdır. Bu sıfatla : A) (Değişik:

2/7/2018 – KHK/703/138 md.) Valiler, ilin genel idaresinden Cumhurbaşkanına karşı sorumludur. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, görevlerine ait işleri için valilere re’sen emir ve talimat verirler. B) Bakanlıklar ve tüzelkişiliği haiz genel müdürlükler, il genel idare teşkilatına ait bütün işleri doğrudan doğruya valiliklere yazarlar. Valilikler de illere ait işler için ilgili Bakanlık veya tüzelkişiliği haiz genel müdürlüklerle doğrudan doğruya muhaberede bulunurlar. Ancak valiler hesabata ve teknik hususlara ait işlerde idare şube başkanlarına vali adına imza yetkisi verebilirler. C) (Değişik: 2/7/2018 – KHK/703/138 md.) Vali, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve diğer mevzuatın neşir ve ilanını ve uygulanmasını sağlamak ve talimat ve emirleri yürütmekle ödevlidir. Bu işlerin gerçekleştirilmesi için gereken bütün tedbirleri almaya yetkilidir.” 6. 2006/10344 sayılı Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin

Bakanlar Kurulu Kararı’nın “vekalet” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “657 sayılı Kanunun 86 ncı maddesi uyarınca; a) 1) Kurumlarınca bir göreve kurum içinden veya diğer kurumlardan vekalet ettirilenlere; aa) Vekaletin, 657 sayılı Kanunun

86 ncı maddesine binaen yapılması ve bu hususun onayda belirtilmiş olması, bb) Vekaletin,

Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek karar ile atama yapılması gereken kadro veya görevler için ilgili Bakan, diğer kadro veya görevler için asili atamaya yetkili amir tarafından verilmesi, cc) Vekillerin, genel ve ilgili özel mevzuatı uyarınca asaleten atanmada aranan tüm şartları (asaleten atanmada sınav şartı aranılan kadro veya görevler için bu sınavlara girebilme hakkının elde edilmiş olması dahil) bir arada taşımaları, kaydıyla; vekalet ettikleri kadro veya görevler için bu Karar uyarınca öngörülen zam ve tazminatların toplam net tutarının, asli kadro veya görevleri karşılığında fiilen aldıkları zam ve tazminatların toplam net tutarından fazla olması halinde, aradaki fark; 657 sayılı Kanunun 175 inci maddesindeki oranlar dikkate alınmaksızın, vekalet görevine başlanıldığı tarihten itibaren ve vekalet görevinin fiilen yapıldığı sürece ödenir.”, 7. 15/7/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4 sayılı “Bakanlıklara

Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı

Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” nin “Afet ve Acil Durum Yönetimi

Başkanlığı” başlıklı İkinci Bölüm “Amaç ve kapsam” başlıklı 30 uncu maddesinde, “(1)

Bu Bölümün amacı, afet ve acil durumlar ile sivil savunmaya ilişkin hizmetleri yürütmek üzere

İçişleri Bakanlığına bağlı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının kurulması, teşkilatı ile görev ve yetkilerini düzenlemektir.”; “İl afet ve acil durum müdürlükleri” başlıklı 52 nci maddesinde, “(1) İllerde bütünleşik afet ve acil durum yönetiminin tüm unsurlarını içerecek şekilde, Başkanlığın taşra teşkilatı olarak valiye bağlı il afet ve acil durum müdürlükleri kurulmuştur. Müdürlüğün sevk ve idaresinden, ildeki afet ve acil durum faaliyetlerinin yönetiminden vali sorumludur. Müdürlük personelinin il dışı geçici görevlendirmesi Başkanlık ve/veya vali tarafından yapılır. … (3) İl afet ve acil durum müdürlüklerinin harcamaları, Başkanlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten yapılır. …”, “Düzenleme yetkisi” başlıklı 54 üncü maddesinde, “ (1) İl afet ve acil durum müdürlükleri ile afet ve acil durum arama ve kurtarma birlik müdürlüklerinin norm kadro ilke ve standartları, ilgili kurumların görüşü üzerine Başkanlıkça her bir il müdürlüğü için ayrı ayrı belirlenir. İl afet ve acil durum müdürlüğü ile afet ve acil durum arama ve kurtarma birlik müdürlüğü personelinin görev ve yetkileri, görevlendirme, çalışma usul ve esasları ile bu müdürlük personeline ilişkin diğer hususlar Başkanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”, çalışma şartının kaldırılmış olduğu, başvuranın bu itibarla şube müdürlüğüne atanma şartlarını karşıladığı görülmektedir. Bu defa, başvuranın vekâlet ettiği kadroya, bu kadroya atamayı yapmakla görevli merci olan AFAD Başkanı tarafından değil, Valilik Makamının Onayı ile görevlendirilmiş olmasından bahisle talebinin reddedildiği görülmektedir.

15. 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu hükümleri incelendiğinde; illerin idaresinin yetki genişliği esasına dayandığı, İl genel idaresinin başı ve merciinin vali olduğu, Valilerin ilin genel idaresinden

Cumhurbaşkanına karşı sorumlu oldukları, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların, görevlerine ait işleri için valilere re’sen emir ve talimat verecekleri, ilde görevli bazı memurların Bakanlıklar veya tüzelkişiliği haiz genel müdürlükler tarafından valilik emrine tayin edilerek il idare şube başkanının inhası üzerine valiler tarafından istihdam yerlerinin tespit olunacağı hususları öngörülmekle birlikte, mevzuatta Bakanlıklar veya bağlı kuruluşları taşra teşkilatında görevli memurları aslen atamaya yetkili olduklarına dair bir hüküm bulunmadığı, dolayısıyla aslen atamaya yetkisi olmayan valinin vekaleten atamaya da hukuken yetkisi bulunmadığı görülmektedir.

16. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “İl afet ve acil durum müdürlükleri” başlıklı 52 nci maddesinde, illerde bütünleşik afet ve acil durum yönetiminin tüm unsurlarını içerecek şekilde, Başkanlığın taşra teşkilatı olarak valiye bağlı il afet ve acil durum müdürlükleri kurulduğu, Müdürlüğün sevk ve idaresinden ildeki afet ve acil durum faaliyetlerinin yönetiminden vali sorumlu olduğu hususları öngörülmekle birlikte, Müdürlük personelinin il dışı geçici görevlendirmesinde

Başkanlığın yanı sıra valiye de yetki verildiği, dolayısıyla 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile AFAD taşra teşkilatı personelinin aslen veya vekaleten atanmasında Valiye yetki verilmediği, Valiye verilen yetkinin AFAD taşra teşkilatı personelinin münhasıran “il dışı geçici görevlendirmesi” ne yönelik olduğu anlaşılmaktadır.

17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Kilis İl Afet ve Acil Durum

Müdürlüğünde VHKİ olarak görev yapmakta iken Valilik Makamının Oluru ile Yönetim

Hizmetleri Şube Müdürlüğüne vekâleten görevlendirilen başvuranın Valilik Makamı Oluru ile görevlendirilmesi sebebiyle kendisime vekâlet ücretinin ödenmemesi işleminin hukuka uygun olduğu; ancak başvuru konusu olayda, il genelinde kamu yararı ve hizmet gereği ifa edilecek görevleri yapmak üzere belirlenen Şube Müdürlüğü kadrosuna, vekâleten görevlendirme için ilin genel işleyişinden doğrudan Cumhurbaşkanına karşı sorumlu olan Vali tarafından onay verildiği, söz konusu Onaya istinaden başvuranın Şube Müdürlüğü görevini vekaleten yürüttüğü ve bu görevini yerine getirirken tesis ettiği iş ve işlemlerin hukuken geçerli olduğu, Şube Müdürlüğü görevini vekaleten yürüten başvuranın söz konusu görevlendirmenin dayanağını teşkil eden Onay işleminin asili atamaya yetkili makam tarafından imzalanıp imzalanmadığı hususu ile ilgili herhangi sorumluluğu bulunmadığı, dolayısıyla söz konusu hukuki eksikliğin giderilmesinin mümkün bulunduğu hususları dikkate alındığında; başvuran hakkında tesis edilen vekaleten görevlendirme işlemine ilişkin onayın atamaya yetkili makamca (AFAD Başkanı) değil, Vali tarafından onaylandığı gerekçesiyle başvurana vekalet ücreti ödenmemesinin hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Gaziantep

İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Şube müdürlüğü kadrosuna vekâleten atanan başvurana vekalet ücreti ödenmesi hususunda

AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE

BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası

uyarınca, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana, AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞINA ve

KİLİS İL AFET VE ACİL DURUM MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi