|
ÖZET: Başvuran, Türkiye ve Belçika vatandaşı olarak 27/03/2019 tarihinde Kapıkule Sınır Kapısı’ndan giriş yaptığı … plakalı aracının Türkiye’de kalma süresinin 27/04/2019 tarihine kadar uzatılmasını talep etmiştir. Başvurusunda, babasının hastalığı nedeniyle Türkiye’ye sürekli gelmek zorunda olduğunu belirtmiş, ancak Gümrükler Genel Müdürlüğü, bu durumu mücbir sebep olarak değerlendirmemiştir. Başvuran, ilgili mevzuat çerçevesinde durumunun göz önünde bulundurularak aracının kalış süresinin altı ay daha uzatılmasını istemiştir.
Ticaret Bakanlığı, başvurunun reddedilmesine ilişkin açıklamalarında, geçici ithal edilen kara taşıtlarının yurtta kalma süresinin uzatılması için mücbir sebep olarak kabul edilebilecek durumların, taşıt sahibinin sağlık durumu ile ilgili olması gerektiğini vurgulamıştır. Başvuranın talebinin, babasının hastalığına dayandırılması, bu şartı sağlamadığı için kabul edilmemiştir. Ayrıca, taşıtın yurtta kalma süresi dolduğundan, yurt dışına çıkarılması gerektiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddi yönünde bir öneri sunmuş ve yapılan incelemelerde hukuka aykırılık tespit edilmediğini belirtmiştir. Başvuranın, Türkiye’ye giriş tarihinden geriye doğru 365 gün içinde en az 185 gün yurtdışında bulunma koşulunu sağlamadığı, dolayısıyla talebinin uygun bulunmadığı ifade edilmiştir. Başvuruya ilişkin karar, başvurana ve Ticaret Bakanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/10519-S.16191
BAŞVURU NO : 2019/10807
KARAR TARİHİ : 21/10/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
Yabancı plakalı kara taşıtlarının geçici olarak Türkiye’ye
BAŞVURUNUN KONUSU :
getirilmesi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 30/05/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran … özetle; aynı zamanda hem Türkiye’ye Cumhuriyeti hem de Belçika vatandaşı olduğunu, 27/03/2019 tarihinde … plakalı aracıyla Kapıkule sınır kapısından Türkiye girdiğini, girişte …plakalı aracın ülkede kalmasına 27/04/2019 tarihine kadar izin verildiğini, yalnızca 1 aylık süre verilmesinin gerekçesi olarak da giriş tarihinden önceki yılda 185 gün boyunca yurtdışında bulunmamasının gösterildiğini, Türkiye’ye devamlı gelip gitme sebebinin babasının hastalığı olduğunu, 19/04/2019 tarihli Ankara Gümrük Müdürlüğü’ne gönderdiği dilekçeyle, .. plakalı aracının Türkiye’de bulunabilme süresinin 6 ay süreyle uzatılmasını talep ettiğini, Gümrükler
Genel Müdürlüğünce verilen cevapta; babasının ve annesinin hastalıklarının mücbir sebep veya beklenmeyen hal olarak değerlendirilemeyeceğinin açıklandığını ve talebinin reddedildiğini, Gümrük Yönetmeliği md. 31’de; “…Ancak, mücbir sebep ve beklenmeyen hallerden herhangi birinin bulunması halinde bu sebep ortadan kalkıncaya kadar bu süreler işlemez.” Gümrük
Yönetmeliği md. 31/3-ğ’de; “Yükümlünün iradesi dışında meydana gelen ve müdahalesiyle önlenemeyecek diğer durumlar.” Geçici İthal Edilen Kara Taşıtlarına İlişkin Gümrük Genel
Tebliği’nin 17. maddesinde “…herhangi bir gümrük idaresine süresi içerisinde yapılacak müracaatla; kaza, yangın gibi beklenmeyen haller, herkesçe bilinen olağan dışı durumlar, hastalık ve tutukluluk hali gibi olayların taşıtın yurtta kalma süresi içerisinde cereyan ettiğinin resmi belgelerle ispatlanması” düzenlemelerinin mevcut olduğunu, babasının Alzheimer hastası olduğunu ve ailesine destek olmak zorunda olduğunu, ilgili mevzuat hükümleri ve açıklamalar ışığında bir değerlendirme yapılarak durumunun mücbir sebep olarak değerlendirilebilmesini ve aracı için verilen Türkiye sınırları içinde bulunma süresinin sona erme tarihi olan 27/04/2019 tarihinden itibaren 6 ay daha uzatılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu uyuşmazlığa ilişkin Kurumumuzca istenen 16/06/2019 tarihli ve …
sayılı bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Ticaret Bakanlığı’nın 17/07/2019 tarihli ve …
sayılı evrak ile verilen cevabi yazıda; 2.1. Geçici İthal Edilen Kara Taşıtlarına İlişkin Gümrük Genel Tebliği (Seri No:l)’nin “süre uzatımı” başlıklı 17 nci maddesinde “Taşıt sahipleri, sürücüleri veya firma yetkilileri tarafından herhangi bir gümrük idaresine süresi içerisinde yapılacak müracaatla; kaza, yangın gibi beklenmeyen haller, herkesçe bilinen olağan dışı durumlar, hastalık ve tutukluluk hali gibi olayların taşıtın yurtta kalma süresi içerisinde cereyan ettiğinin resmi belgelerle ispatlanması ya da ihracatçının yükünü zamanında tedarik edememesi nedeniyle yüklemenin gecikmesi hâlinde bunun ihracatçıdan alınacak belge ile kanıtlanması durumunda, süre uzatım talebinde bulunabilirler.” denilmekte olduğu, mezkur maddede yer alan hastalık halinin süre uzatımında mücbir sebep olarak yorumlanabilmesi için söz konusu hastalık halinin taşıt hak sahibine ilişkin olması gerektiği, başka bir deyişle hak sahibinin kendi sağlık durumunun taşıtı yurt dışı etmesine engel teşkil etmesi gerekmekte olduğu, bahse konu hastalık halinin mücbir sebep sayılabilmesi için hastalanan kişinin izin hak sahibi olmasının yanı sıra hastalığın taşıtın yurtta kalma süresi içerisinde gerçekleşmesi gerekmediği, bu itibarla, dilekçe konusu süre uzatımı talebinin karşılanmasının mümkün olmadığı, 26/04/2019 tarihi itibarıyla yurtta kalma süresi dolduğu anlaşılan söz konusu taşıtın yurt dışı edilmesi gerektiği, 2.2. Taşıtın yurtta kalma süresinin bitimini takip eden; 1 (bir), 2 (iki) ve 3 (üç) aylık süre içerisinde yurtdışı edilmesi durumunda 2019 yılı için sırasıyla 260 TL, 520 TL ve 780 TL para cezası uygulanacağı, taşıtın yurtta kalma süresinin bitimini takip eden ilk 3 ay içerisinde yurtdışına çıkarılmaması veya bu sürede herhangi bir gümrük idaresine teslim edilmemesi durumunda 4458 Sayılı Gümrük Kanununun 238 inci maddesi uyarınca gümrük vergileri tutarının dörtte biri oranında para cezası uygulanacağı ve taşıtın gümrük idaresince teslim alınarak yurtdışı edileceği, taşıtın gümrük idaresi denetimine bırakılması halinde bahsi geçen sürelerin durduğu, gümrük idaresince teslim alınan taşıtların Gümrük Yönetmeliğinin 79 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca gümrük gözetiminde üç ay kalabileceği, bu sürenin talep halinde mücbir sebep belgesi aranmaksızın ilgili gümrük müdürlüğünce üç aya kadar uzatılabileceği, bu süreler içerisinde taşıtın mülkiyet sahibi veya kanuni mirasçıları, izin hak sahibi veya bunların temsilcileri tarafından gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenerek buna ilişkin işlemlere başlanılmayan taşıtlar hakkında herhangi bir adli veya idari araştırma, inceleme, soruşturma veya kovuşturma bulunmaması halinde Gümrük
Yönetmeliğinin 86 ncı maddesi uyarınca tasfiye hükümleri uygulanacağı, açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü yer almaktadır.
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü yer almaktadır.
5. 4458 sayılı Gümrük Kanununun; 5.1. “Amaç, Kapsam ve Temel Tanımlar” kenar başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemektir.” 5.2. “Gümrüğe Sunulan Eşyaya Gümrükçe Onaylanmış Bir İşlem veya Kullanım
Belirlenmesi Zorunluluğu” kenar başlıklı 46 ıncı maddesinde; “1. Gümrüğe sunulan eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilir. 2. Özet beyan kapsamındaki eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenerek, buna ilişkin işlemler; a) Denizyolu ile gelen eşya için, özet beyan verildiği tarihten itibaren kırkbeş gün, b) Diğer bir yolla gelen eşya için, özet beyanın verildiği tarihten itibaren yirmi gün, içinde tamamlanır.
3. Şartlar gerektirdiği takdirde, Müsteşarlık 2 nci fıkrada ve 48 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen sürelerden daha kısa bir süre saptayabilir veya bu sürelerin uzatılmasına izin verebilir. Ancak, gerçek ihtiyaçları aşan süre uzatımı yapılamaz.” 6. 07/10/2009 tarihli Gümrük Yönetmeliğinin; 6.1. “Süre ve süre uzatımı” kenar başlıklı 31 inci maddesinde; “ (1) Kanunda belirtilen süreler aksine bir hüküm bulunmadıkça uzatılamaz veya ertelenemez. Ancak, mücbir sebep ve beklenmeyen hallerden herhangi birinin bulunması halinde bu sebep ortadan kalkıncaya kadar bu süreler işlemez. (2) Süresi dışında yapılan müracaatlarda, mücbir sebep ve beklenmeyen hallerin süresi içerisinde meydana geldiğini kanıtlayan belge ibrazı halinde ilgili gümrük idaresince mücbir sebep ve beklenmeyen hallere ilişkin olarak ibraz edilen belgelere göre ek süre verilir.(3) Mücbir sebep ve beklenmeyen haller şunlardır; a) Doğal afetler (yangın, yer sarsıntısı, su basması, don, fırtına, kasırga v.b.) b) Kanuni grev ve lokavtlar, c) Genel salgın hastalık, ç) Kısmi veya genel seferberlik ilanı, d) Devletçe konulan yasaklar, abluka veya savaş hali, terör, e) Ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk, f) Yükümlü firmanın iflası veya şahıs firmalarında firma sahibinin ölümü, g) Yükümlü firmanın faaliyetinin kamu otoritelerince durdurulması, ğ) Yükümlünün iradesi dışında meydana gelen ve müdahalesiyle önlenemeyecek diğer durumlar.” 6.2. “Gümrüğe Sunulan Eşyaya Gümrükçe Onaylanmış Bir İşlem veya Kullanım
Belirlenmesi Zorunluluğu, Sürenin durduğu haller ve süre uzatımı” kenar başlıklı 76 ncı maddesinde; “(1) Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen ve gümrüğe sunulan eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin işlemlerinin Kanunun 46 ncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen süreler içinde tamamlanması esastır. Ancak, eşyanın herhangi bir adli veya idari takibata konu olması halinde bu takibat nedeniyle geçen süreler, eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması için dış ticaret mevzuatı ya da sair mevzuat gereğince ibraz edilmesi gereken uygunluk belgesi, kontrol belgesi, ithal lisansı, izin yazısı, gözetim belgesi, tahlil raporu gibi belgelerin alınması veya buna ilişkin işlemlerin yerine getirilmesi sırasında geçen süreler işlem tarihinin başladığı tarihte durdurularak yirmi veya kırkbeş günlük sürelerin hesaplanmasında göz önünde bulundurulmaz ve işlemin sonuçlandığı tarihten itibaren kalan süre verilir.(2) Eşyanın Kanunun ilgili hükümleri uyarınca tasfiyelik hale gelip gelmediğinin tespitinde Kanunun 46 ncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen yirmi ve kırkbeş günlük süreler ile yukarıda belirtilen süreler re’sen dikkate alınır. Bu sürelerin gümrükçe bilinmesinin zorunlu olmadığı durumda, eşyanın ilgilisi tarafından vaktinde bilgi verilmemesi nedeniyle tasfiyelik hale geldiği düşünülerek düzenlenen tespit ve tahakkuk belgeleri, ihale ilanının yayımlandığı veya perakende satış ya da tahsis kararının alındığı tarihe kadar yapılan bir başvuru sonucunda, birinci fıkrada belirtilen işlemlerin başlangıç ve bitiş tarihleri dikkate alınarak, süreyi durduran sebepler bulunduğunun anlaşılması durumunda iptal edilir. İhale ilanının yayımlandığı veya perakende satış ya da tahsis kararının alındığı tarihten itibaren yapılacak süreyi durduran sebeplerin bulunduğuna ilişkin başvurular değerlendirilmez.(3) Kanunun 46 ncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen süreler ilgilinin doğrudan veya mutat haberleşme araçları ile kanuni süre veya verilen ek sürenin bitiminden önce yazılı başvurusu üzerine gümrük müdürlüklerince uzatılır. Bir ayı aşan süre uzatım taleplerinde, bu talebin gerekçesinin belirtilmesi şarttır.(4) Üçüncü fıkra uyarınca yapılacak süre uzatım taleplerinde,a) Kayıtlı Posta Gönderileri yolu (Taahhütlü veya APS)
veya Kayıtlı Kargo Taşımacılığı aracılığı ile yapılacak başvurularda, başvuru dilekçesinin postaya veya kargoya verildiği tarih,b) Kayıtsız Posta yolu ile veya doğrudan doğruya ilgili gümrük idaresine yapılacak başvurularda, başvuru dilekçesinin gümrük idaresinin kaydına giriş tarihi, esas alınır.” 6.3. “Süresi içerisinde gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmayan eşya” kenar başlıklı 86 ncı maddesinde; “(1) Geçici depolanan eşya, sahipleri veya bunların temsilcileri tarafından verilen usulüne uygun beyanname ile gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulur.(2) (Değişik cümle:RG-22/1/2016-29601) Kanunun 46 ncı ve 48 inci maddeleri ile bu Yönetmeliğin 76 ncı ve 79 uncu maddelerinde belirtilen süreler içerisinde gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenerek buna ilişkin işlemlere başlanmayan eşya ile kişisel kullanıma mahsus kara taşıtları hakkında herhangi bir adli veya idari takibat olmaması halinde tasfiye hükümleri uygulanır. Gümrük idareleri, bu tür eşyayı durumu belirleninceye kadar eşya sahibinin risk ve hesabına gümrüğün denetimindeki uygun göreceği bir yere sevk edebilir veya söz konusu eşya sahipleri hesabına geçici depolama yeri işleticisince antrepoya kaldırılabilir. Bu tür işlemlerin yapılması sırasında eşya hakkında tasfiye hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.(3) (Ek: RG-21/11/2013-28828 Mükerrer) Kara hudut kapılarında, gümrüklü sahaya giriş tarihinden itibaren Kanunun 46 ncı maddesi ve bu
Yönetmeliğin 76 ncı maddesinde belirtilen süreler içerisinde gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenerek buna ilişkin işlemlere başlanmayan taşıtlar hakkında ikinci fıkra hükümleri uygulanır.” 7. 22/04/2011 tarihli ve Resmî Gazete Sayısı: 27913 olan Geçici İthal Edilen Kara
Taşıtlarına İlişkin Gümrük Genel Tebliği (Seri No: 1)’nin; 7.1. “Amaç” kenar başlıklı 1 inci maddesinde; “ (1) Bu Tebliğin amacı, geçici ithalat rejimi kapsamında ithal edilen kişisel ve ticari kullanıma mahsus yabancı plakalı kara taşıtlarına uygulanacak işlemlere ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” 7.2. “Tanımlar” kenar başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Bu Tebliğin uygulanmasında; a) 1
No.lu Taşıt Takip Programı: Türkiye Gümrük Bölgesi dışında yerleşik Türk ve yabancı uyruklu (Değişik ibare:RG-29/5/2018-30435) yolcular tarafından Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen yabancı plakalı kişisel kullanıma mahsus kara taşıtlarının kaydedildiği bilgisayar programı ile geçici giriş belgesi, yabancı taşıtlar geçici giriş karnesi veya yabancı taşıtlar geçici giriş formu kapsamında geçici ithali yapılan taşıtların kaydedildiği MA ve Takrir
Modülünü, p) Yerleşim yeri: Kişinin Türkiye’ye giriş yapmak istediği tarihten geriye doğru 365 (üçyüzaltmışbeş) gün içerisinde en az 185 (yüzseksenbeş) gün yaşadığı yeri,”
7.3. “Turistik kolaylıklar kapsamı taşıtların süreleri” kenar 6 ıncı maddesinde; “(1) (Değişik:RG-14/11/2015-29532) Türkiye Gümrük Bölgesi dışında yerleşik kişilerin getirdikleri taşıtlarına 730 (yediyüzotuz) gün süre verilir. Verilecek olan izin süresi kişinin
Türkiye’de kalabileceği süreden uzun olamaz. (2) Türkiye Gümrük Bölgesi dışında yerleşik kişilerden, malulen emekli olanlar ile ön emeklilik hakkı kazananlar dâhil yurtdışından emekli olanların, emeklilik belgesini ibraz etmeleri hâlinde, taşıtlarına (Değişik ibare:RG-26/8/2015-
29447) 730 (yediyüzotuz) gün süre verilir. (Ek cümleler:RG-10/11/2016-29884) Bu kişilerden
emeklilik tarihinden sonra Türkiye Gümrük Bölgesine ilk defa getirecekleri kişisel kullanıma mahsus kara taşıtları için Türkiye’ye son giriş tarihinden geriye doğru bir yılda en az (185)
yüzseksenbeş gün Türkiye Gümrük Bölgesi dışında bulunması koşulu aranmaz. Ayrıca, bu fıkra uyarınca verilen geçici ithalat izin süresinin tamamını kullanmadan taşıtıyla Türkiye Gümrük
Bölgesi dışına çıkan emeklilerin, izin süresi içinde olmak koşuluyla, izinden kalan sürelerini kullanmak üzere taşıtıyla yeniden Türkiye Gümrük Bölgesine girişlerinde Türkiye’ye son giriş tarihinden geriye doğru bir yılda en az (185) yüzseksenbeş gün Türkiye Gümrük Bölgesi dışında (1)
bulunma koşulu aranmaz.(3) (Ek:RG-10/11/2016-29884) (Değişik ibare:RG-25/7/2019-
30842) Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen sürelerin tamamını kullanmış olma veya yerleşim
yeri şartını sağlamama durumlarından birinin veya her ikisinin birlikte mevcut olması halinde, Avrupa Birliği ve Avrupa Serbest Ticaret Birliği ülkelerinde yerleşik kişilerin (Değişik ibare:RG-29/5/2018-30435) bu ülkelerde adlarına kayıtlı olan kişisel kullanıma mahsus kara taşıtlarına Türkiye Gümrük Bölgesine giriş yapılmak istenilen tarihten geriye doğru 365 (üçyüzaltmışbeş) gün içerisinde bir kez olmak üzere bir ay süre verilir. (4) Bu maddenin (1) ve (2) nci fıkralarında belirtilen sürelerin tamamının kullanılmasından sonra, yeniden Türkiye’ye taşıt getirilebilmesi için kişi ve taşıtın, çıkış tarihinden itibaren en az 185 (yüzseksenbeş) gün süreyle fiilen yurtdışında bulunmaları gerekir.(5) Taşıt getirmek istedikleri tarih itibariyle son
185 (yüzseksenbeş) gününü kesintisiz olarak Türkiye Gümrük Bölgesi dışında geçirmediği
anlaşılan kişilere, bu maddenin (1) ve (2) nci fıkraları kapsamında durumlarına uyan sürelerden taşıtın ve kişinin Türkiye’de kaldıkları süre düşüldükten sonra arta kalan süre verilir. (6) Taşıta verilecek süre hesaplanırken, taşıt ve kişi için süreler ayrı ayrı hesaplanır ve kısa olan süre verilir. 1 No.lu Taşıt Takip Programı kişilerin Türkiye’de taşıtsız olarak bulundukları sürelere ilişkin bir bilgi vermediğinden, kişinin Türkiye’de taşıtsız olarak bulunduğu süreler göz önünde bulundurulur. (7) Geçici ithal edilmek istenilen taşıta ilişkin mülkiyet değişikliği yapılmış olması halinde, taşıtın daha önce Türkiye’de bulunduğu süreler göz önünde bulundurulmaz. (8) Herhangi bir nedenle iç gümrük idarelerince teslim alınan ve yurtta kalma süresi bulunmayan taşıtların yurtdışı edilmek üzere sınır gümrük idarelerine sevk işlemleri, 1 No.lu Taşıt Takip Programına kayden en çok 7 (yedi) gün süre verilerek gerçekleştirilir.(9) Taşıtlar için gümrüklerden geçiş karnesi ibraz edilmiş ise yukarıda belirtilen süreler de dikkate alınarak, karnede belirtilen süreler dâhilinde işlem yapılır.
7.4. “Kişisel ve ticari kullanıma mahsus kara taşıtlarının süre uzatımı” kenar başlıklı 17 nci maddesinde; “ (1) Taşıt sahipleri, sürücüleri veya firma yetkilileri tarafından herhangi bir gümrük idaresine süresi içerisinde yapılacak müracaatla; kaza, yangın gibi beklenmeyen haller, herkesçe bilinen olağan dışı durumlar, hastalık ve tutukluluk hali gibi olayların taşıtın yurtta kalma süresi içerisinde cereyan ettiğinin resmi belgelerle ispatlanması ya da ihracatçının yükünü zamanında tedarik edememesi nedeniyle yüklemenin gecikmesi hâlinde bunun ihracatçıdan alınacak belge ile kanıtlanması durumunda, süre uzatım talebinde bulunabilirler.(2) Süre uzatımına ilişkin dilekçelerin taşıtın yurtta kalma süresi içerisinde verilmesi esastır. Ancak müracaatın taşıtın yurtta kalma süresinden sonra olması ve talebin uygun bulunması hâlinde Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrası uygulanarak işlem tesis edilir.(3) Mücbir sebep belgesi olarak ibraz edilecek sağlık raporlarında istirahat süresinin belirtilmiş olması, özel hastane ve poliklinikler ile özel doktordan alınan sağlık raporlarının il sağlık müdürlüğü veya sağlık grup başkanlığı tarafından onaylanmış olması gerekir. İstirahat süresi belli olmayan ve onaylanmamış olan sağlık raporlarına istinaden süre uzatımı yapılmaz.(4) Girişi sırasında ibraz edilmeyen emeklilik belgesinin daha sonra ilgililer tarafından ibraz edilmesi hâlinde emeklilere verilen (Değişik ibare:RG-26/8/2015-29447) 730 (yediyüzotuz) günlük süre göz önünde bulundurularak işlem yapılır. (5) Geçici giriş belgesi, yabancı taşıtlar geçici giriş karnesi veya yabancı taşıtlar geçici giriş formu kapsamında getirilen taşıtlarla ilgili olarak; a) Taşıta ilişkin süre uzatım talepleri; taşıt, yabancı taşıtlar geçici giriş karnesi ile getirilmiş ise kefil kuruluş aracılığıyla, geçici giriş belgesi ile getirilmiş ise ilk giriş izni sırasında aranılan belgeleri veren kuruluşlar aracılığıyla gümrük idaresine yapılır. Yabancı taşıtlar geçici giriş formu ile getirilen taşıtların süre uzatım talepleri doğrudan gümrük idaresine yapılır.b) Taşıt sahiplerinin geçici ithal giriş iznindeki durumlarının devam ettiğini belgelendirmesi hâlinde, taşıtların Türkiye’de kalma süreleri uzatılır. Bu şekilde yapılacak süre uzatımlarında bir seferde verilecek süre 24 (yirmidört) ayı geçemez. Süre uzatımının geçici ithalatın yapıldığı gümrük idaresinden başka bir gümrük idaresince yapılması halinde, ilgili belgeler geçici ithalatın yapıldığı gümrük idaresine gönderilir.c)
Gümrük idaresi tarafından yapılan süre uzatımları; taşıt, yabancı taşıtlar geçici giriş karnesi ile Türkiye’ye getirilmiş ise karne cildine, geçici giriş belgesi ile getirilmiş ise belgenin arka yüzüne kaydedilir. Yabancı taşıtlar geçici giriş formu kapsamı taşıtların süre uzatımı işlemlerinde, eski form iptal edilir ve yeni bir form düzenlenerek işlem yapılır. ç) Süre uzatımına dair belgelerin temini için yapılan resmi başvuru sonuçlarının beklenildiğine dair tevsik edici bilgi ve belgelerle birlikte geçerlilik süresi içerisinde kefil kuruluş veya ilgili gümrük idaresine (3)
verilen dilekçeler dikkate alınır. d) (Ek:RG-29/5/2018-30435) Süre uzatımında, taşıta verilmiş olan süre içerisinde ilgili kişinin Türkiye’ye geliş amacına yönelik şartlarında değişiklik olup olmadığı kontrol edilir. Türkiye’ye geliş amacına yönelik şartlarında değişiklik olduğu tespit edilen kişilerin taşıtlarına ilişkin olarak (e) ve (f) bentlerinde belirtilen işlemlerin yapılıp yapılmadığı araştırılır. Söz konusu işlemlerin yapılmadığı anlaşılan taşıtlara ilişkin süre uzatım talepleri karşılanmaz. e) Türkiye’ye geliş amacına yönelik şartları sona eren ancak, çalışma izni, öğrenim belgesi ve ikamet tezkeresi gibi belgelerin süresinin uzatılması için ilgili kuruluşlara süre bitim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde müracaatı bulunan ve ilgili kuruluşlarca süresi uzatılan kişilerin süre bitim tarihinden sonra yapılan uzatım talebi, Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılarak sonuçlandırılır. f) Süre uzatımına esas çalışma izni, öğrenim belgesi ve ikamet tezkeresi gibi belgelerin sürelerinin ilgili kuruluşlarca uzatılmaması, iptal edilmesi ya da geçici ithalat rejiminin iptal edilmesini gerektirecek bir durumun oluşması hâlinde bu hususun ilgiliye bildirimine ilişkin yazının tarihinden, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi kapsamı kişiler ile ikamet tezkeresinde “çalışma izninden muaftır” şerhi bulunan kişilerin çalıştığı iş yerinden çıkış tarihinden itibaren en geç 30 (otuz) gün içerisinde ilgili tarafından taşıtın gümrük gözetimine bırakılması gerekir. Süre uzatımına esas olan belgelerin, süresinin uzatılmasına ilişkin olarak ilgili kurumlara yapılan müracaatın reddedilmesi hâlinde, yapılan müteakip müracaatlar dikkate alınmaz.” düzenlemelerine yer verildiği görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle; 27/03/2019 tarihinde … plakalı aracıyla Kapıkule Sınır Kapısından Türkiye girdiğini, girişte …plakalı aracın ülkede kalmasına 27/04/2019 tarihine kadar izin verildiğini, yalnızca 1 aylık süre verilmesinin gerekçesi olarak da giriş tarihinden önceki yılda 185 gün boyunca yurtdışında bulunmamasının gösterildiğini, Türkiye’ye devamlı gelip gitme sebebinin babasının hastalığı olduğunu, 19/04/2019 tarihli Ankara Gümrük Müdürlüğü’ne gönderdiği dilekçeyle, … plakalı aracının Türkiye’de bulunabilme süresinin 6 ay süreyle uzatılmasını talep ettiğini, Gümrükler Genel Müdürlüğünce verilen cevapta; babasının ve annesinin hastalıklarının mücbir sebep veya beklenmeyen hal olarak değerlendirilemeyeceğinin açıklandığını ve talebinin reddedildiğini, babasının Alzheimer hastası olduğunu ve ailesine destek olmak zorunda olduğunu, ilgili mevzuat hükümleri ve açıklamalar ışığında bir değerlendirme yapılarak durumunun mücbir sebep olarak değerlendirilebilmesini ve aracı için verilen Türkiye sınırları içinde bulunma süresinin sona erme tarihi olan 27/04/2019 tarihinden itibaren 6 ay daha uzatılmasını talep etmektedir.
10. Başvuruya konu mevzuat hükümlerine bakıldığında, 07/10/2009 tarihli Gümrük
Yönetmeliğinin; “Süre ve süre uzatımı” kenar başlıklı 31 inci maddesinde; “ (1) Kanunda belirtilen süreler aksine bir hüküm bulunmadıkça uzatılamaz veya ertelenemez. Ancak, mücbir sebep ve beklenmeyen hallerden herhangi birinin bulunması halinde bu sebep ortadan kalkıncaya kadar bu süreler işlemez. (2) Süresi dışında yapılan müracaatlarda, mücbir sebep ve beklenmeyen hallerin süresi içerisinde meydana geldiğini kanıtlayan belge ibrazı halinde ilgili gümrük idaresince mücbir sebep ve beklenmeyen hallere ilişkin olarak ibraz edilen belgelere göre ek süre verilir.(3) Mücbir sebep ve beklenmeyen haller şunlardır; a) Doğal afetler (yangın, yer sarsıntısı, su basması, don, fırtına, kasırga v.b.) b) Kanuni grev ve lokavtlar, c) Genel salgın hastalık, ç) Kısmi veya genel seferberlik ilanı, d) Devletçe konulan yasaklar, abluka veya savaş hali, terör, e) Ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk, f) Yükümlü firmanın iflası veya şahıs firmalarında firma sahibinin ölümü, g) Yükümlü firmanın faaliyetinin kamu otoritelerince durdurulması, ğ) Yükümlünün iradesi dışında meydana gelen ve müdahalesiyle önlenemeyecek diğer durumlar.” Geçici İthal Edilen Kara Taşıtlarına İlişkin Gümrük
Genel Tebliği (Seri No: 1)’nin; “Kişisel ve ticari kullanıma mahsus kara taşıtlarının süre uzatımı” kenar başlıklı 17 nci maddesinde; “ (1) Taşıt sahipleri, sürücüleri veya firma yetkilileri tarafından herhangi bir gümrük idaresine süresi içerisinde yapılacak müracaatla; kaza, yangın gibi beklenmeyen haller, herkesçe bilinen olağan dışı durumlar, hastalık ve tutukluluk hali gibi olayların taşıtın yurtta kalma süresi içerisinde cereyan ettiğinin resmi belgelerle ispatlanması ya da ihracatçının yükünü zamanında tedarik edememesi nedeniyle yüklemenin gecikmesi hâlinde bunun ihracatçıdan alınacak belge ile kanıtlanması durumunda, süre uzatım talebinde bulunabilirler. (2) Süre uzatımına ilişkin dilekçelerin taşıtın yurtta kalma süresi içerisinde verilmesi esastır. Ancak müracaatın taşıtın yurtta kalma süresinden sonra olması ve talebin uygun bulunması hâlinde Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrası uygulanarak işlem tesis edilir.” düzenlemelerinin mevcut olduğu görülmüştür.
11. Dosya üzerinde yapılan incelemede; yabancı plakalı kara taşıtlarına ilişkin olarak, yurtdışında ikamet eden kişiler, ikamet yerlerinde adlarına kayıtlı bir adet yabancı plakalı kara taşıtını geçici olarak Türkiye’ye getirebileceği, taşıt getirecek kişilerin öncelikle yurtdışında yerleşik olma koşulunu sağlaması gerektiği, yurtdışında yerleşik olmanın ise; olağan durumda yurtdışında ikamet eden kişinin Türkiye’ye giriş yapmak istediği tarihten geriye doğru son 1 yıl içerisinde en az 185 gün fiilen yurtdışında bulunmasını ifade ettiği, Türkiye’ye giriş yapılmak istenilen tarih itibariyle yurtdışında yerleşik olma koşulu sağlanmıyor ise taşıtın Türkiye’ye girişine izin verilmeyeceği, yurtdışında yerleşik olma koşulundaki 185 günlük süre hesabının
Emniyet Genel Müdürlüğü’nden temin edilen pasaport giriş çıkış kayıtlarına göre program vasıtasıyla yapılacağı, hesaplama sonucunda kesintili veya kesintisiz son bir yılın toplamda 185 günden fazlasını yurtdışında geçiren ve olağan durumda yurtdışında ikamet eden kişiler yurtdışında yerleşik olma koşulunu sağlamış olacağı, her girişte 185 gün yurtdışında bulunma şartının gümrük idaresince kontrol edileceği ve bu şartı sağlayanların taşıtlarına giriş izni verileceği, 7.3. no’lu paragrafta değinilen 1. ve 2. fıkralarda belirtilen sürelerin tamamını kullanmış olma veya yerleşim yeri şartını sağlamama durumlarından birinin veya her ikisinin birlikte mevcut olması halinde, Avrupa Birliği ve Avrupa Serbest Ticaret Birliği ülkelerinde yerleşik kişilerin (Değişik ibare:RG-29/5/2018-30435) bu ülkelerde adlarına kayıtlı olan kişisel kullanıma mahsus kara taşıtlarına Türkiye Gümrük Bölgesine giriş yapılmak istenilen tarihten geriye doğru 365 (üçyüzaltmışbeş) gün içerisinde bir kez olmak üzere bir ay süre verileceği tespit edilmiştir.
12. Kurumumuzca somut olaya konu mevzuat hükümleri ve idareden gelen bilgi ve belgeler çerçevesinde yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Türkiye’ye giriş yapmak istediği tarihten geriye doğru 365 (üçyüzaltmışbeş) gün içerisinde en az 185 (yüzseksenbeş) gün Türkiye Gümrük Bölgesi dışında kalma yani yerleşim yeri koşulunu sağlamadığı, ayrıca Geçici İthal Edilen Kara Taşıtlarına İlişkin Gümrük Genel Tebliği (Seri
No:l)’nin “süre uzatımı” başlıklı 17 nci maddesinde maddede yer alan hastalık halinin süre uzatımında mücbir sebep olarak yorumlanabilmesi için söz konusu hastalık halinin taşıt hak sahibine ilişkin olması gerektiği, başka bir deyişle hak sahibinin kendi sağlık durumunun taşıtı yurt dışı etmesine engel teşkil etmesi gerekmekte olduğu, somut olayda başvuranın annesinin ve babasının rahatsızlıklarının mücbir sebep olarak kabul edilmesini talep ettiği, bahse konu hastalık halinin mücbir sebep sayılabilmesi için hastalanan kişinin izin hak sahibi olmasının yanı sıra hastalığın taşıtın yurtta kalma süresi içerisinde gerçekleşmesi gerektiği tespit edilerek idarece başvuranın yabancı plakalı kara taşıtının Türkiye’de kalış süresinin uzatımına ilişkin talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “Kararların gerekçeli olması ve “Makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın Başvurana ve TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi