|
ÖZET: Bu karar, şikâyetçinin KKTC’deki DAÜ Hukuk Fakültesi’ne kayıt yaptırdığı gerekçesiyle harçsız pasaport talep etmesi ve ödenen harç bedelinin iadesi konusundaki başvurusunun reddedilmesine ilişkindir. 2022 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) sonucunda harçsız pasaport alması gerektiğini savunan şikâyetçi, ilgili belgeleri sunmasına rağmen, Nüfus Müdürlüğü tarafından harçsız pasaport seçeneğinin açılmadığı ve harç bedeli ödeyerek 10 yıllık pasaport almak zorunda kaldığını belirtmiştir.
Kararda, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 85. maddesi uyarınca, yabancı memleketlere öğrenim için gideceklerin pasaportlarının harçtan muaf olduğu, ancak şikâyetçinin 10 yıllık pasaport alması nedeniyle harç iadesinin mümkün olmadığı vurgulanmıştır. İlgili mevzuat gereği, harçsız pasaport talep edenlerin, yalnızca belirli süreler için (2 yıl) harçsız pasaport alabilecekleri belirtilmiş, dolayısıyla şikâyetçinin talebinin hukuken geçerli olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, şikâyetçinin harçsız pasaport talebi ve harç iadesi başvurusu, mevzuat hükümleri çerçevesinde reddedilmiştir. İdarelerin, başvuru sahiplerine hakları ve gerekli belgeler hakkında daha iyi bilgilendirme yapmaları gerektiği de ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/5507-S.23.9090
BAŞVURU NO : 2022/16040
KARAR TARİHİ : 02/05/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, pasaportunun fakülte süresi olan 4 yıl için harçsız pasaport kapsamına alınması ve ödenmiş olan harcın iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/11/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza (TCKNO: tarafından yapılan başvuruda
dilekçesinde kayıtlı olan hususlarda özetle; 2022 YKS ile KKTC’deki DAÜ Hukuk Fakültesi’ne kayıt yaptırdığı, 26/08/2022 tarih saatli pasaport randevusu dâhilinde İzmir Çeşme İlçe Nüfus
Müdürlüğüne tüm evraklarını hazır ederek gittiği, münhasıran tahsil için yurtdışı çıkacak olması nedeniyle
Harçlar Kanunu’nun 85/b maddesi uyarınca müstesna olduğu pasaport harcını ödemediği, sadece pasaport defter bedeli olan 225 TL’yi ödediği, randevu esnasında görevli memurun kendisi için sistemde “öğrenci pasaportu” diye tabir edilen harçsız pasaport seçeneğinin açılmadığı bilgisinin verildiği, KKTC’nin resmi dili Türkçe olduğu için e-devlet aracılığıyla aldığı YÖK onaylı e-imzalı öğrenci belgesini fiziken ibraz etmesine rağmen kendisine yol gösterilmediği, 26/08/2022 tarihinde saat ’de 199 hattındaki görevli personel ile yaptığı görüşmede mevzuatın lehine olduğu ve haklı olduğu belirtilmesine rağmen, kayıt açmak ve Nüfus Müdürlüğünün işlem uygunluğuna dair talepte bulunmak yerine, benzer bir sistemsel sorunun
İzmir’in diğer ilçe müdürlüklerinde de olup olmadığına dair onlardan şifai teyit almasını istediği, 26/08/2022 ’te zayi edilen pasaport randevusu hakkına CİMER’e kayıt açtığı, bu başvurusuna İçişleri
Bakanlığı Pasaport Şube Müdürlüğünce verilen cevapta Türkçe olan öğrenci belgesinin Türkçe tercümesini sunması gerektiğinin belirtildiği, randevusuz şekilde 29/08/2022 tarihinde Nüfus Müdürlüğüne tekrar gittiği, ilgili istisnadan faydalanabilmesi için biri e-devlet imzalı, diğeri ise okul temsilcisinden ıslak imzalı olmak üzere 2 ayrı öğrenci belgesini ve Harçlar Kanunu İç Genelgesi Sıra No: 2008/2 (Harçsız pasaport uygulaması) 2/c/i maddesinin 2. paragrafında tarafından talep edilen evrakı Çeşme Vergi Dairesi
Müdürünün ıslak imzası ile Nüfus Müdürlüğüne sunduğu, bu duruma rağmen Nüfus Müdürlüğü tarafından kendisine numara ve ismi sarih şekilde belirtilmeyen bir yönetmeliğe binaen evraklarının muteber
bulunmadığı ve apostilli, imzalı matbu formatta bir öğrenci belgesi daha talep edildiği, okulundan ilgili evrakı ne zaman temin edebileceğini bilememesi ve uçak biletini de almış olması nedeniyle pasaportunun yetişmemesi ihtimali gibi nedenlerle mağduriyet yaşamamak adına 10 yıllık harç bedeli olarak 1.478.30TL tutarlı harcı 29/08/2022 tarihinde ödediği, pasaport başvurusunu da aynı gün yaptığı, yine aynı gün ödemiş olduğu 1.478.30-TL tutarındaki pasaport harcının iadesi için Çeşme Vergi Dairesi Müdürlüğüne başvurduğu, harç tahsilatının İzmir 9 Eylül Vergi Dairesi Müdürlüğünce yapılmış olması sebebiyle başvurusunun bu Müdürlüğe iletildiği, eş zamanlı olarak DAÜ’den istenen formatta bir öğrenci belgesi talep ettiği ve tarafına 31/08/2022’de ulaşan öğrenci belgesini de 9 Eylül Vergi Dairesi Müdürlüğüne ilettiği, Vergi Dairesi Müdürlüğünden tarafına yazılan 01/09/2022 tarihli cevabi yazıda, harç ücretinin işlemi yapan Kurum tarafından kullanıldığı için iade işleminin yapılamadığının belirtildiği, söz konusu iddialarını ispatlayan belgeleri başvuru ekinde sunduğu iddia ve ifade edilerek fakülte süresi olan 4 yıl için harçsız pasaport kapsamına alınması ve başvuruya konu pasaport harcının iadesini alabilmesi için gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca 15/12/2022 tarihli ve sayılı yazımız ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğünden ve 02/03/2023 tarihli ve sayılı yazımız ile Gelir İdaresi Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir.
2.1) Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün 11/01/2023 tarihli ve sayılı cevabi
yazısında özetle;
2.2) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 16’ncı maddesi ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 85’inci maddesi
doğrultusunda; İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatının 16/c maddesinin (c) bendinde; “Hususi ve hizmet damgalı pasaport hak sahibinin ergin çocuklarından uygun şartları taşıyan ve yurt dışındaki Yüksek
Öğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda yer almayan yükseköğretim kurumlarına kabul edildiklerine dair belgelerin apostil edilmiş aslının yeminli tercüman tarafından yapılmış noter onaylı
Türkçe tercümesinin öğrenci belgesi olarak kabul edileceği, bu kapsama giren yurtdışındaki okullardan yabancı dil yeterliliği sağlanması halinde kabul edilmesi gibi şartlı kabul edilenlerin şartın gerçekleşmesi ile kesin kabulün yapıldığını gösterir belgeler öğrenci öğrenci belgesi olarak kabul edileceği, bu durumda olanların belgelerini vergi dairelerinden ya da malmüdürlüklerinden onaylatmaları halinde herhangi bir yaş sınırı olmaksızın harçsız umuma mahsus pasaport düzenlenebileceği…” şeklinde ifade edilmiştir.
2.3) 6663 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 4’üncü
maddesi ile 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun “Harçtan müstesna işlemler” başlıklı 85’inci maddesinin birinci fıkrasına eklenen (h) bendi ile “Tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış olanlara verilecek pasaportlar.” hükmü gereğince harçsız umuma mahsus pasaport taleplerinin kabul edildiği,
2.4) Bahse konu ile ilgili Hazine ve Maliye Bakanlığının görüş yazısında; “6663 sayılı Kanunun yürürlük
tarihinden itibaren pasaport müracaatında bulunanların öğrenimlerine devam edildiğinin belgelenmesi halinde ödenen pasaport harcının ilgili vergi dairesince iade edilmesinin mümkün olduğunun…” bildirildiği,
2.5) Harçsız umuma mahsus pasaport başvurusunda bulunabilecek durumda iken, harç bedeli ödeyerek
pasaport alanların, yeni defter bedeli ödemeleri ve yeniden harçsız umuma mahsus pasaport başvurusunda bulunmaları halinde, harç ödenen pasaportun iptal edilmesine müteakip ilgili vergi dairesinden yatırılan harç bedelinin iadelerini alabilmelerinin mümkün bulunduğu açıklamalarına yer verilmiştir.
3) 12/08/1980 doğumlu olan ve 2022 YKS ile KKTC’deki DAÜ Hukuk Fakültesi’ne kayıt yaptıran
şikâyetçinin harçsız umuma mahsus pasaport alıp/alamayacağı ve şikâyete konu harç iadesinin yapılıp/yapılamayacağı hususlarına ilişin bilgi ve görüş temini maksadıyla Gelir İdaresi Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Gelir İdaresi Başkanlığının 03/04/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
3.1) 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun “Harçtan müstesna işlemler” başlıklı 85’inci maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendinde; yabancı memleketlere münhasıran öğrenim için gideceklere gerek Türkiye’den çıkarken ve gerekse yabancı memleketlerde öğrenimlerini tamamlayıncaya kadar verilecek pasaportların harçtan istisna olduğu hükme bağlandığı,
3.2) Konuyla ilgili olarak 08/07/2008 tarihli ve 2008/2 sıra no.lu Harçlar Kanunu İç Genelgesinde gerekli
açıklamaların yapıldığı, söz konusu iç genelgenin “2.Yüksek Öğretim Öğrencileri için” başlıklı bölümünün
“Yurt dışındaki okula kayıt yaptıracaklar için” alt başlıklı bölümünde; öğrenimine yurt dışında devam edecek olmakla birlikte, yurt içinde harçsız pasaport talebinde bulunan kişilerden, ÖSYS Yükseköğretim
Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda yer alan yükseköğretim kurumlarına yerleştirilenlerin ÖSS sonuç belgesi ve nüfus cüzdanı fotokopisi ile illerde vergi dairesi başkanlığına, vergi dairesi bulunmayan yerlerde defterdarlığı, ilçelerde vergi dairesi müdürlüğüne, vergi dairesi bulunmayan yerlerde malmüdürlüğüne başvurması halinde, ayrıca bir belge istenmeksizin ÖSS sonuç belgesi fotokopisi üzerine
“… adlı kişiye … tarihinden itibaren … süreli harçsız pasaport düzenlenmesi uygundur.” şeklinde bir kaşe ve mühür basılmak suretiyle uygulamaya yön verileceğinin açıklandığı,
3.3) Buna göre; 492 sayılı Kanunun 85’inci maddesinin (b) bendi kapsamında harçsız pasaport talep eden
kişilere, ilgili ülkelerin vize rejimleri de dikkate alınarak;
– 6 aydan az süreli eğitim ve öğretim için 6 aylık, – 6 aydan 1 yıla kadar süreli eğitim ve öğretim için 1 yıllık, – 1 yıldan fazla süreli eğitim ve öğretim için ise 2 yıllık,
harçsız pasaport düzenlenmesi yönünde işlem yapılması gerektiği, ancak eğitim ve öğretim süresi iki yılı aşan kişilere, yukarıdaki süreler dikkate alınarak yeniden harçsız pasaport düzenlenmesi ve harçsız pasaport talepleri ile ilgili olarak, öğrenim süresi ile vize vb. işlemlerin yerine getirilmesi için belirlenecek makul bir süre de göz önünde bulundurularak, yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde işlem tesis edilmesinin mümkün olduğu,
3.4) Bu itibarla, 2022 Yükseköğretim Kurumları Sınavına (YKS) girerek
KKTC’deki DAÜ Hukuk Fakültesine kayıt yaptırdığı ve 2008/2 sıra no.lu Harçlar Kanunu İç Genelgesi çerçevesinde ilgili vergi dairesinden YKS sonuç belgesi üzerine harçsız pasaport düzenlenebileceği hususunda kaşe ve mühür basılmak suretiyle onay alınması nedeniyle harçsız olarak 2 yıl süreli pasaport alma hakkına sahipken, söz konusu şartları sağlamaksızın 10 yıl süreli umuma mahsus pasaport almış olması nedeniyle söz konusu pasaport için ödemiş olduğu harcın iadesinin mümkün bulunmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
/
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma
Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5.1) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’inin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
6) 15/07/1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun “Pasaportların ve vesikaların nevileri,
harçları ve bunları vermeye yetkili makamlar” başlıklı 12’inci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti namına verilecek pasaport ve bunların yerini tutmaya mahsus vesikalar şunlardır: A) Pasaportlar: I – Diplomatik pasaportlar; II- Hususi damgalı pasaportlar; III – Hizmet damgalı pasaportlar; IV – Umuma mahsus pasaportlar (Münferit veya müşterek olur); V – Yabancılara mahsus pasaportlar…”,
6.1) “Umuma mahsus müşterek pasaportlar” başlıklı 16’ncı maddesinin beşinci fıkrasında;
“Seyahatleri Türkiye için kültürel, ticari veya sosyal bir menfaat temin edecek mahiyette bulunduğu sabit olanlarla Milli Eğitim Bakanlığının müsaadesiyle ilmi tetkiklerde bulunmak veya yabancı memleketlerde yapılacak spor teması ve müsabakalarına iştirak etmek üzere kafile halinde gezi yapacak öğretmen, öğrenci ve sporculara verilecek pasaportlar hiçbir harca tabi değildir. ”,
7) 02/07/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun “Harçtan müstesna işlemler” başlıklı 85’inci
maddesinin birinci fıkrasında; “…Pasaport Kanunu hükümlerine uygun olarak verilecek aşağıda yazılı pasaportlar, ikamet tezkereleri, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti ve tasdik işlemleri harçtan müstesnadır: … b) Yabancı memleketlere münhasıran öğrenim için gideceklere gerek Türkiye’den çıkarken ve gerekse yabancı memleketlerde öğrenimlerini tamamlayıncaya kadar verilecek pasaportlar,..”, düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; söz konusu dosya hakkında hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Şikâyetçi tarafından iş bu Kararın “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde
ifade edildiği üzere özetle, 2022 Yükseköğretim Kurumları Sınavına (YKS) girerek KKTC’deki DAÜ
Hukuk Fakültesine kayıt yaptırdığı gerekçesiyle harçsız pasaport alması gerektiği iddiasıyla ödenmiş olan pasaport harcının iadesinin tarafına yapılması ve fakülte süresi olan 4 yıl için harçsız pasaport kapsamına alınması talep edilmektedir.
10) 5216 sayılı Pasaport Kanunu’nun 16’ncı maddesinde umuma mahsus müşterek pasaportlara ilişkin
düzenlemelere gidilmiş olup, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun altıncı kısmının birinci bölümünde ise; pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ve dışişleri bakanlığı tasdik harçlarına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Söz konusu kısmın birinci bölümünün 83’üncü maddesinde; pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ve Dışişleri Bakanlığı tasdik işlemlerinden bu kanuna bağlı (6) sayılı tarifede yazılı olanlar harca tabi olduğu, “harçtan müstesna işlemler” başlıklı 85’inci maddesi (b) bendinde ise; yabancı memleketlere münhasıran öğrenim için gideceklere gerek Türkiye’den çıkarken ve gerekse yabancı memleketlerde öğrenimlerini tamamlayıncaya kadar verilecek pasaportların harçta müstesna olduğu hüküm altına alınmıştır.
11) Başvuru konusu somut olayda; şikâyetçi tarafından kurumumuza yapılan başvuruda özetle; 2022
YKS ile KKTC’deki DAÜ Hukuk Fakültesi’ne kayıt yaptırdığı, akabinde pasaport başvurusu randevusu aldığı, İzmir Çeşme İlçe Nüfus Müdürlüğünce harçsız pasaport seçeneğinin açılmadığı bilgisinin verildiği, harçsız pasaport için talep edilen evrakı Çeşme Vergi Dairesi Müdürünün ıslak imzası ile ilgi Nüfus
Müdürlüğüne sunduğu, uçak biletini de almış olması nedeniyle pasaportunun yetişmemesi ihtimali gibi nedenlerle mağduriyet yaşamamak adına 4 yıllık fakülte süresine muadil zaman süresi olarak 3yıl+ seçeneğine istinaden 10 yıllık harç bedeli olarak 1.478.30- TL tutarlı harcı ödediği, harç tahsilatının
İzmir 9 Eylül Vergi Dairesi Müdürlüğünce yapılmış olması sebebiyle başvurusunun bu Müdürlüğe iletildiği, eş zamanlı olarak DAÜ’den istenen formatta bir öğrenci belgesi talep edildiği ve tarafına 31/08/2022’de ulaşan öğrenci belgesini de 9 Eylül Vergi Dairesi Müdürlüğüne ilettiği, Vergi Dairesi
Müdürlüğünden tarafına yazılan 01/09/2022 tarihli cevabi yazıda, harç ücretinin işlemi yapan Kurum tarafından kullanıldığı için iade işleminin yapılamadığının belirtildiği iddia ve ifade edilen başvuru kapsamında Kurumumuz tarafından Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talep edilmiştir.
11.1) Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün cevabi yazısında; Harçsız umuma mahsus pasaport
başvurusunda bulunabilecek durumda iken, harç bedeli ödeyerek pasaport alanların, yeni defter bedeli ödemeleri ve yeniden harçsız umuma mahsus pasaport başvurusunda bulunmaları halinde, harç ödenen pasaportun iptal edilmesine müteakip ilgili vergi dairesinden yatırılan harç bedelinin iadelerini alabilmelerinin mümkün bulunduğu açıklamalarına yer verilmiştir Bu kapsamda taraflarla sorunun dostane çözüme kavuşturulması maksadıyla görüşme gerçekleştirilmiştir. İlgili Vergi Dairesi ile yapılan görüşmede; mevzuat gereğince başvurana harçsız olarak 2 yıllık pasaport düzenlenmesinin mümkün bulunduğu, ancak başvuranın harçsız olarak 4 yıllık pasaport düzenlenmesini talep ettiği, uyuşmazlığın bu husustan kaynaklandığı, yurt dışında okul kazanan öğrencinin kazandığı okulun kaç yıllık olduğunun vergi dairesince belirlenmesinin mümkün olmadığı, mevzuat gereği bahsi geçen hususu belirleme görevlerinin olmadığı, söz konusu 2 yılın nüfus mevzuatından kaynaklandığı, vergi dairesi olarak 4, 5 veya 6 yıllık okul kazandığını söyleyenlere de en fazla 2 yıl için işlem yapılabildiği, aksi yönde yapılacak belirlemenin mevzuat hükümlerine uygun olmayacağı bilgileri verilmiştir.
11.2) İdare ve başvurandan alınan bilgilerde tereddüt hâsıl olduğundan harçsız pasaport(öğrenci)
işleminde harç iadesinin yapılıp/yapılamayacağı hususunda ayrıntılı bilgi edinilebilmesi maksadıyla
Gelir İdaresi Başkanlığı görüşlerine başvurulmuştur. İlçe Nüfus Müdürlüğü ile ilgili vergi dairesi (9
Eylül Vergi Dairesi Müdürlüğü) arasında yapılan yazışmada; Gelir İdaresi Başkanlığının 18/03/2023 tarih ve 24971 sayılı yazısına istinaden gerekli düzeltmenin yapılacağı ve mükellefin pasaportunun
kaç yıllık olduğu konusunda tereddüt olduğu, pasaport talebinin kaç yıllık olduğunun yapılacak işlemlere esas olmak üzere acilen bildirilmesinin talep edildiği, 9 Eylül Vergi Dairesi Müdürlüğünün şikâyetçiye hitaben gönderdiği 31/03/2023 tarihli ve sayılı yazıda ise; Gelir İdaresi Başkanlığının 29/03/2023 tarih ve sayılı görüş yazısında yer alan sürelere istinaden harçsız pasaport düzenlenmesinin yapılmasının gerektiğinin bildirildiği, 2008/2 sıra no.lu Harçlar Kanunu İç Genelgesi çerçevesinde ilgili vergi dairesinden YKS sonuç belgesi üzerine harçsız pasaport düzenlenebileceği hususunda kaşe ve mühür basılmak suretiyle onay alması nedeniyle harçsız olarak 2 yıl süreli pasaport alma hakkına sahipken, bu süreyi aşan şekilde ve harç ödemek suretiyle 10 yıl süreli pasaport almış olması nedeniyle söz konusu pasaport harcının iadesinin mümkün bulunmadığı gerekçesine istinaden iade edilen tutarın ilgili vergi dairesine geri yatırılmasının talep edildiği anlaşılmaktadır.
11.3) Bahse konu pasaport harcının (738,40-TL) şikâyetçiye öncesinde iadesinin yapılıp, akabinde Gelir
İdaresi Başkanlığının görüş yazısına istinaden tekrar tahsilinin talep edilmesinin ilgili vergi dairesinin yazısından(31/03/2023 tarih ve sayılı yazı ile şikâyetçiye bilgilendirme yazısı) anlaşıldığı, iade işleminin yapıldığı konusunda Kurumumuzun bilgilendirilmediği, söz konusu pasaport başvurusunun sistem üzerinden ve 10 yıllık olarak yapıldığı, öğrenci (harçsız) pasaport kapsamında 10 yıllık pasaport süresi bulunmadığı, yapılan başvurunun umuma mahsus pasaport olduğu anlaşılmıştır.
12) Bu kapsamda Harçlar Kanununun 85’inci maddesi (b) bendinde yer alan hükümlerin uygulanmasına
ilişkin hazırlanan 2008/2 Sıra No.lu Harçlar Kanunu İç Genelgesinin “Yükseköğretim öğrencileri için” başlıklı 2’nci kısmının c) bölümünde yurt dışındaki okula kayıt yaptıracak öğrencilerin neler yapması gerektiğinin belirlendiği, söz konusu bölümde; öğrenimine yurt dışında devam edecek olmakla birlikte, yurt içinde harçsız pasaport talebinde bulunan kişilerden, ÖSYS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları
Kılavuzunda yer alan yükseköğretim kurumlarına yerleştirilenlerin ÖSS sonuç belgesi ve nüfus cüzdanı fotokopisi ile illerde vergi dairesi başkanlığına, vergi dairesi bulunmayan yerlerde defterdarlığı, ilçelerde vergi dairesi müdürlüğüne, vergi dairesi bulunmayan yerlerde mal müdürlüğüne başvurması halinde, ayrıca bir belge istenmeksizin ÖSS sonuç belgesi fotokopisi üzerine “… adlı kişiye … tarihinden itibaren … süreli harçsız pasaport düzenlenmesi uygundur.” şeklinde bir kaşe ve mühür basılmak suretiyle uygulamaya yön verileceği anlaşılmıştır. Mezkûr genelgede ÖSYS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları
Kılavuzunda yer alan kurumlara yerleştirilenler ve yer almayan kurumlara yerleştirilenler ifadeleri ile iki ayrı açıklama bulunduğundan şikâyetçinin kayıt yaptırdığı okulun Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS)
Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda yer alıp/almadığı kontrol edilmiş olup, söz konusu kılavuzda yer aldığı tespiti yapılmıştır.
/Erişim
Tarihi, 02/03/2023)
12.1) Bununla birlikte, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından; 6 aydan az süreli eğitim ve öğretim için 6 aylık,6
aydan 1 yıla kadar süreli eğitim ve öğretim için 1 yıllık, 1 yıldan fazla süreli eğitim ve öğretim için ise 2 yıllık harçsız pasaport düzenlenmesi yönünde işlem yapıldığı, ancak eğitim ve öğretim süresi iki yılı aşan kişilere, yukarıdaki süreler dikkate alınarak yeniden harçsız pasaport düzenlenmesi ve harçsız pasaport talepleri ile ilgili olarak, öğrenim süresi ile vize vb. işlemlerin yerine getirilmesi için belirlenecek makul bir süre de göz önünde bulundurularak işlem tesis edildiği anlaşılmıştır. Somut dosyada ise şikâyetçinin 2 yıllık süreli harçsız pasaport alma hakkına sahipken, 10 yıl süreli umuma mahsus pasaport almış olması nedeniyle söz konusu pasaport için ödemiş olduğu harcın iadesinin mümkün olmadığı, şikâyete konu harç iadesinin aşan süreden (10 yıllık olmasından) dolayı yapılmadığı, hâlihazırda öğrenci pasaportunun 1 yıldan fazla süreli eğitim ve öğretim için 2 yıllık harçsız olarak düzenlenebildiği ve eğitim ve öğretim süresi iki
yılı aşan kişilere, süreler dikkate alınarak yeniden harçsız pasaport düzenlenmesi yapılabileceği tespit edilmiştir.
12.2) Diğer taraftan, benzer bir uygulamaya İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğünün 09/03/2018 tarih ve E.31711 sayılı “İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatı” nın
“Pasaport başvurusu için gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinin c/2 kısmının (b) bendinde; “Hususi veya hizmet damgalı pasaport hak sahibinin ergin çocuklarından uygun şartları taşıyan ve Yüksek Öğretim
Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda yer alan yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarına yerleştirilenlerden kayıt yaptıracaklar adına düzenlenmiş sonuç belgesi öğrenci belgesi olarak kabul edilecek, bu durumda olanların sonuç belgelerini vergi dairelerinden ya da Malmüdürlüklerinden onaylatmaları halinde herhangi bir yaş sınırı olmaksızın harçsız umuma mahsus pasaport düzenlenecek, vergi dairelerince ya da malmüdürlüklerince süre belirtilmemişse iki yıl süreli harçsız umuma mahsus pasaport tanzim edilecektir.” açıklamaları ile ilgili vergi dairelerince süre belirtilmemesi halinde iki yıl süreli harçsız pasaport düzenlendiği anlaşılmaktadır.
12.3) Bu noktada, harçsız umuma mahsus pasaport başvurusunda bulunabilecek durumda iken, harç bedeli
ödeyerek pasaport (somut olayda 10 yıllık) alanların, yeni defter bedeli ödemeleri ve yeniden harçsız umuma mahsus pasaport başvurusunda bulunmaları halinde harç ödenen pasaportun iptal edilmesini müteakip ilgili vergi dairesinden yatırılan harç bedelinin iadelerini alabilmelerinin mümkün bulunduğu, ancak bu durumda harçsız olarak 2 yıllık pasaport verilebileceği, daha fazla süre için pasaport verilemeyeceği, eğitim ve öğretim süresi iki yılı aşan kişilere, süreler dikkate alınarak yeniden harçsız pasaport düzenlenmesinin mümkün bulunduğu, şikâyetçinin ise harçsız olarak 4 yıllık pasaport düzenlenmesini talep ettiğinden dolayı 2 yılı aşan pasaport başvurusunun harçsız umuma mahsus pasaport (öğrenci) kapsamında olmadığından iade işleminin yapılamadığı değerlendirilmiştir.
13) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; pasaport randevusunun ilçe nüfus müdürlüğüne ve pasaport harç işlemlerinin ilgili vergi dairesince yapılması gerektiği anlaşılan işlemde, iadeye konu pasaport harcının Harçlar Kanunu’nun “harçtan müstesna işlemler” başlıklı 85’inci maddesi (b) bendinde; yabancı memleketlere münhasıran öğrenim için gideceklere gerek Türkiye’den çıkarken ve gerekse yabancı memleketlerde öğrenimlerini tamamlayıncaya kadar verilecek pasaportların harçtan müstesna olduğunun hüküm altına alındığı, ancak, Gelir İdaresi Başkanlığının görüş yazısında da belirtildiği üzere 2008/2 sıra no.lu Harçlar Kanunu
İç Genelgesi çerçevesinde ilgili vergi dairesinden YKS sonuç belgesi üzerine harçsız pasaport düzenlenebileceği hususunda kaşe ve mühür basılmak suretiyle onay alınması nedeniyle harçsız olarak 2 yıl süreli pasaport alma hakkına sahipken, 10 yıl süreli umuma mahsus pasaport almış olması nedeniyle söz konusu pasaport için ödemiş olduğu harcın iadesinin mümkün bulunmadığı, bir başka deyişle 12.1) no.lu paragrafta ayrıntıları belirtilen süreden fazla süreli (10 yıllık) pasaport aldığı için iade işleminin yapılamadığı, hâlihazırda öğrenci pasaportunun 1 yıldan fazla süreli eğitim ve öğretim için
2 yıllık harçsız olarak düzenlenebildiği ve eğitim ve öğretim süresi iki yılı aşan kişilere, süreler dikkate
alınarak yeniden harçsız pasaport düzenlenmesi yapılabileceği durumda şikâyetçi tarafından öğrenci pasaport süresinin üzerinde 4 yıllık öğrenim süresi için talep edilen pasaport uygulamaları esnasında İdare tarafından gerçekleştirilen iş ve işlemlerin meri hukuka aykırı olduğu yönünde bir tespit yapılamamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuruya ilişkin bilgi ve belgelerin süresinde Kurumumuza gönderildiği;
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ile Gelir İdaresi Başkanlığı’nca “makul sürede karar verme”, ilkelerine uygun davrandığı,
14.1) Ancak “karara karşı başvuru yolları ve sürelerinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı,
bununla birlikte, Kurumumuza yapılan şikâyet konusu olay ve buna bağlı talep kapsamında; harçsız pasaport alma ve/veya ödenen pasaport harcının iade edilmesi talepli başvurular hakkında tesis edilmesi gereken iş ve işlemler, başvurucuların sahip oldukları haklar ve buna ilişkin mevzuat düzenlemeleri hakkındaki gerekli bilgilendirmelerin, İlçe Nüfus Müdürlükleri ile Vergi Dairesi
Müdürlüklerince başvuru esnasında yapılması durumunda, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi”, “kararların gerekçeli olması”, “haklı beklentiye uygunluk” ve “bilgi edinme hakkı” gibi iyi yönetim ilkeleri de karşılanacak şekilde işlem tesis edilmiş olacağı değerlendirildiğinden ilgili idarelerin bu ilkeleri de dikkate alarak işlem tesis etmeleri ve başvuru sahiplerine gerekli bilgilendirmede bulunmaları önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
15) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlem ve eylemine karşı İzmir Vergi
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve bilgi mahiyetinde GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi