|
ÖZET: Başvuru, Yahyalı Belediyesi’ne ait bir adreste doğalgaz bağlantısının sağlanması talebini içermektedir. Başvuran, ikamet ettiği Mah. Sokak No: /KAYSERİ adresinde doğalgaz arzının bulunmadığını belirterek, bu durumun çözülmesi için Yahyalı Belediye Başkanlığı ve Dağıtım A.Ş. arasında koordineli bir çalışma yapılmasını talep etmiştir. İlgili idare, doğalgaz altyapısının oluşturulması için gerekli imar planlarının ve yolların uygun olmadığını, bu nedenle doğalgaz şebekesinin kurulamadığını açıklamıştır.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan alınan bilgilere göre, doğalgaz dağıtım şirketleri, yalnızca imarlı alanlarda hizmet vermekle yükümlüdür. İmar planı olmayan veya yolların uygun şekilde açılmadığı bölgelerde, doğalgaz altyapısı kurulması mümkün değildir. Başvuruya konu alanda, imar planı eksiklikleri ve özel mülkiyet sorunları nedeniyle doğalgaz arzı sağlanamamaktadır. Bu durum, ilgili belediyenin gerekli düzenlemeleri yapması halinde çözüme kavuşturulabilecektir. Sonuç olarak, Yahyalı Belediyesi ve Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin, başvuruya konu bölgede doğalgaz hizmetinin sağlanması için gerekli adımları atması önerilmektedir. İlgili idarelerin, mevzuata uygun bir şekilde koordineli çalışarak, doğalgaz arzını ivedilikle sağlaması gerektiği vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5820-S.24.9155
BAŞVURU NO : 2024/109
KARAR TARİHİ : 28.05.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE :
YAHYALI BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Başvuranın doğalgaz bağlanması talebi hakkında.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 03.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran, Mah. Sokak No:
/KAYSERİ adresindeki ikametinde doğalgaz arzının bulunmadığını, Yahyalı Belediye Başkanlığı ve Dağıtım A.Ş tarafından koordineli bir çalışma yaparak doğalgaz götürülmemesine neden olan hususların çözümlenmesi ve doğalgaz arzının sağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
Doğal Gaz Piyasası Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen numaralı yazısı ve eklerinde, özetle;
2.1. Başvuruya konu adrese gaz arzı sağlayacak şebeke imalatının yapılacağı güzergâhta imara uygun açılmış yolların olmaması ve güzergâh üzerinde üçüncü kişilere ait özel mülkiyet olması sebebiyle gerçekleştirilemediği ve bu durumun, 19/02/2024 tarihli ve sayılı yazı ile müştekiye de bildirildiği,
2.2. Doğal gaz dağıtım faaliyetinin; şebeke yapımı, bağlantı ve servis hatları yapımı ve işletme faaliyetleri olmak üzere dinamik bir yapı olduğu ve dağıtım şirketlerine gelen taleplerin Doğal Gaz Piyasası
Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ve bu minvalde, talep sahibinin talebinin değerlendirmeye alınması, bilgilendirme yapılması ve bağlantının gerçekleştirilmesi gerektiği,
2.3. Ancak, 05/07/2011 tarihli ve 3303-4 sayılı Kurul Kararı (Ek-3) ile “Dağıtım şirketlerinin 5 yıllık süreli yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediğinin incelenmesi kapsamında; dağıtım şirketlerinin yatırım faaliyetlerinde; uygulama imar planına uygun yolların açılmış olmaması, asfalt üst kotu olarak tanımlanan yol kırmızı kotunun oluşmaması, dağıtım şebekesinin imalatı için ilgili mevzuat çerçevesinde alınması zorunlu olan izin ve ruhsatların alınamamış olması durumlarının Doğal Gaz Piyasası Lisans
Yönetmeliği’nin 46 ncı maddesi kapsamında mücbir sebep olarak değerlendirilmesine …” karar verildiği,
2.4. Bu hususta, ilgili Kurul Kararıyla birlikte hangi durumların doğal gaz dağıtım şebekesi imalatının gerçekleştirilmesine engel teşkil edeceğinin saptanarak uygulamada yaşanan aksaklıkların giderilmesinin hedeflendiği,
2.5. Ayrıca, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun (Kanun) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin 13 numaralı tanımında; “Şehir: Belediye veya büyükşehir belediyesine ait belediye sınırları ile mücavir alanların tamamını,” olarak tanımlandığı,
2.6. Kanun’un 4/4/(g) bendinde; “g) Doğal gazın şehir içi dağıtımı: Şehir içi doğal gaz dağıtım hizmeti, Kurum tarafından açılacak ihaleyi kazanan şirkete mahalli doğalgaz dağıtım şebekesinin mülkiyeti de dahil olmak üzere şehrin gelişmişlik düzeyi, tüketim kapasitesi ve kullanıcı sayısı gibi hususlar dikkate alınarak
Kurum tarafından belirlenecek lisans süresi için verilir.
Kurumun belirli bir şehir için açacağı ihale, Resmi Gazete’de ilan edilir. Şirketlerin ihaleye katılmak için vereceği teklifler, çıkarılacak yönetmeliklerde belirtilen usul ve esaslara göre değerlendirilerek ihaleyi kazanan şirkete dağıtım lisansı verilir ve şirket o şehirde dağıtım faaliyetlerini gerçekleştirmeye yetkili dağıtım şirketi unvanını alır.” hükmü ile, aynı bentte; “Doğal gaz dağıtım şirketleri, lisanslarında belirtilen dağıtım bölgesi kapsamında doğal gaz dağıtım faaliyeti yapmakla yetkili olup, dağıtım bölgesi kapsamında bulunan şehirlerin imarlı alanlar bütününde dağıtım faaliyeti yapmakla yükümlüdür.” hükümlerinin bulunduğu, 2.7. Yukarıda ifade edilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; doğal gaz dağıtım faaliyetlerinin tanımlanmasında “şehir” ve “imarlı alanlar” ifadelerinin kullanıldığı, Kanun ile oluşturulan piyasa kurgusunda dağıtım bölgesi kavramının şehirlerin belediye ve mücavir alan sınırları olarak ele alındığı; bu kapsamda, dağıtım şirketlerinin ilgili şehirlerin imarlı alanlar bütününde dağıtım faaliyeti yapmakla yükümlü olduğu, mücavir alanlarının ise yetki alanları kapsamında yer aldığı; ayrıca, ilgili şehrin belediye veya mücavir alanı içerisinde kalan imarsız alanlarda veya uygulama imar planına uygun yolların açılmamış olduğu güzergahlarda dağıtım şirketinin yatırım yapma yükümlülüğü bulunmadığının anlaşıldığı,
2.8. Şebeke güzergahında imar planının bulunmaması veya uygulama imar planına uygun yolların açılmış olmadığı yerlerde şebeke tesis edilmesinin, ileride oluşabilecek şebeke deplase maliyetlerinin getireceği yük ve sistem güvenliği açısından tehlikeli olabileceğinden hareket ile belediyelerin bu konuda doğal gaz dağıtım şirketleri ile koordineli çalışmalarının hayati önem taşıdığı, bu sebeple, şebeke güzergahında imar planı oluşturulması ve imara uygun yolların açılması ve bu yollarda asfalt üst kotu olarak tanımlanan yol kırmızı kotunun oluşması halinde, ilgili belediyenin durumu doğrudan dağıtım şirketine bildirmesi gerektiği, fiili durumlarının yol kırmızı kotuna uygun olduğu belediyece onaylanmış yatırım
yükümlülüğündeki cadde ve sokakların, doğal gaz dağıtım şirketi tarafından yatırım programına alınması ve yine ilgili belediyeden alınacak kazı ruhsat izinlerinin verilmesini takiben şebeke imalatlarının gerçekleştirilebildiği,
2.9. Bununla birlikte; 02/12/2020 tarihli ve 31322 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
“7257 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’na;“3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yapı kayıt belgesi alan yapının bulunduğu bölgenin uygulama imar planı olmaması veya uygulama imar planı olmakla birlikte yolların imar mevzuatına uygun olarak açılmamış olması halinde; ilgili belediyenin meclis kararı alarak bu bölgelerde yapılacak şebekelerin yapım tarihinden itibaren 10 yıl içerisinde deplase edilmesi gerektiğinde yatırımın deplase edilen kısmıyla ilgili tüm maliyetleri üstleneceğini taahhüt etmesi şartıyla, doğal gaz dağıtım şirketleri tarafından bu bölgelerde şebeke yatırımı yapılabilir.” hükmünün ilave edildiği,
2.10. İlgili Kanun hükmünden de anlaşılacağı üzere, İmar Kanunu kapsamında yapı kayıt belgesi alan yapının bulunduğu bölgenin uygulama imar planı olmaması veya uygulama imar planı olmakla birlikte yolların imar mevzuatına uygun olarak açılmamış olması halinde, ilgili belediye tarafından meclis kararı alınarak doğal gaz dağıtım şirketine gerekli taahhütlerin verilmesi halinde başvuruya konu adrese doğal gaz dağıtım şebekesinin ulaştırılmasının mümkün olabileceği,
2.11. Geçmişte uygulama imar planına uygun yolların açılmamış olduğu bölgelerden Kuruma intikal etmiş birçok başvurunun bulunduğu, söz konusu başvuruların çözümüne yönelik ilgili dağıtım şirketleriyle yazışmalar yapıldığı ve bahse konu bölgelerde uygulama imar planına uygun yolların açılmadığının tespit edilmesi halinde başvuru sahipleri sorunun çözümüne dair ilgili belediye başkanlıklarına yönlendirildiği,
2.12. Bu kapsamda, öncelikle ilgili belediye başkanlığına başvuru yapılarak; başvuruya konu bölgede imar çalışmalarının tamamlanmasına ya da belediyenin meclis kararı alarak dağıtım şirketine taahhüt verilmesine yönelik talepte bulunulmasının uygun olacağının değerlendirildiği,
2.13. Ayrıca, konuya ilişkin sunmuş cevabi yazısında Yahyalı Belediyesi tarafından alınmış olan Meclis Kararının ilgili mevzuata uygun olmadığından ve hukuki riskler içerdiğinden bahsedildiği, imarsız alanlarda veya uygulama imar planına uygun yolların açılmamış olduğu güzergâhlarda dağıtım şirketinin yatırım yapma yükümlülüğü bulunmadığından, yukarıda belirtilen Kanun hükmü kapsamında işlem tesis edilebilmesini teminen 23/02/2024 tarihli ve sayılı yazı ile
‘a bildirimde bulunularak Yahyalı Belediyesi ile irtibata geçilmesi ve Kanun’a uygun meclis kararı alınması yönünde girişimde bulunulması gerektiğinin bildirildiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Doğalgaz Dağıtım
A.Ş. tarafından gönderilen numaralı yazısı ve eklerinde, özetle;
3.1. Şirketin; 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun 4/4-g/9. bendi 5. alt bendi son cümlesinde yer alan “Doğal gaz dağıtım şirketleri, lisanslarında belirtilen dağıtım bölgesi kapsamında doğal gaz dağıtım faaliyeti yapmakla yetkili olup, dağıtım bölgesi kapsamında bulunan şehirlerin imarlı alanlar bütününde dağıtım faaliyeti yapmakla yükümlüdür.” düzenlemesi ile Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri
Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Bağlantı” başlıklı 36. maddesinde yer alan; “…ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, dağıtım şirketinin tasarrufu altındaki sistemin bağlantı yapmaya imkân veren kapasitede olmasına ve bağlantının teknik ve ekonomik olarak mümkün olması yanında talep sahibinin ilgili mevzuatta
öngörülen işlemleri yapmasına bağlıdır…” hükmünde belirtilen esasları dikkate alarak yatırım faaliyetlerini yerine getirdiği,
3.2. Talebe konu yerde etüt yapıldığı, ilgili yere ulaşan güzergâhta imar planına uygun yol olmadığı ve olası güzergâh üzerinde 3. kişilerin özel mülkiyet hakları bulunduğunun tespit edildiği, bu kapsamda ilgili yerde şebeke yatırımı yapılabilmesi için, öncelikle yapı kayıt belgesi bulunan yapının bulunduğu bölge kavramının yasal gerekliklerinin yerine getirilmesi, öte yandan da 3. kişilerin özel mülkiyetine ait yerlerin şebeke hattı yatırımına uygun hale getirilmesi gerektiği,
3.3. Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin “Lisans sahibi tüzel kişilerin diğer yükümlülükleri” başlıklı 31 inci maddesinde ve diğer taraftan doğal gaz dağıtım şirketlerinin dağıtım lisanslarının Genel
Hükümler bölümünün “Lisans sahibinin temel yükümlülükleri” başlıklı 2’nci maddesinde de dağıtım şirketinin “Lisansı kapsamındaki faaliyetinin gerektirdiği diğer mevzuat hükümlerine uymak” ile yükümlü olduğunun düzenlendiği, ilgililerin iletmiş olduğu taleplerin değerlendirilmesinde diğer mevzuat ve özel hukuk hükümlerine aykırı olacak uygulamaların önüne geçilmesi için tüm bu hususların da dikkate alınması gerektiği,
3.4. Dağıtım yükümlülükleri gereğince her sene başında ilgili belediyeler ile yazışma yaparak doğal gaz alt yapı çalışmalarında kullanmak üzere uygulama imar planlarını, kadastro ve numarataj bilgilerini içeren haritaların sayısal olarak paylaşılmasının talep edildiği,
3.5. 2024 yılı için de gerekli yazışmaların yapıldığı, uygulama imar planlarını, kadastro ve numarataj bilgilerini içeren haritalar sayısal olarak elden kendilerine iletildiği,
3.6. Yahyalı Belediyesinin Meclis Kararı incelendiğinde 4646 sayılı kanundaki şartları tam anlamıyla taşımadığının değerlendirildiği, bir başka ifade ile ilgili belediye meclis kararının, şebeke çalışması yapılacak güzergâhta çalışma yapılması halinde oluşabilecek hukuki riskleri bertaraf edecek nitelikte olmadığı,
3.7. As-Built haritada da görüleceği üzere alternatif güzergâh üzerinde 3. kişilerin özel mülkiyet haklarının bulunduğu, bu kapsamda ilgili yerde şebeke yatırımı yapılabilmesi için, 3. kişilerin özel mülkiyetine ait yerlerin şebeke hattı yatırımına uygun hale getirilmesinin gerektiği, şebeke hattı yatırıma uygun hale getirilmesi durumunda gaz arzının sağlanabileceği,
3.8. Talep edilen bağlantı için kanuni şartların henüz sağlanmadığı, ancak sağlandığı takdirde şirket tarafından şebeke yatırımının değerlendirilebileceği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem
ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun; “Doğal gaz piyasa faaliyetleri” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Dağıtım şirketlerinin yükümlülükleri: …Dağıtım şirketleri sorumluluk alanlarında bulunan tüketicilerin talep etmesi halinde, bu tüketicileri sisteme bağlamakla yükümlüdür. Ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, şirketin tasarrufu altındaki sistemin bağlantı yapmaya imkân veren kapasitede olmasına ve tüketicinin de kendi üzerine düşen ve dağıtım yönetmeliğinde öngörülen işlemleri yapmasına ve belirleyeceği usul ve esaslara göre, bağlantının teknik ve ekonomik olarak gerçekleşmesinin mümkün olmasına bağlıdır. Bu konuda ihtilaf olması halinde bağlantının teknik ve ekonomik olup olmadığına Kurul karar verir. 3) Bağlama talebi reddedilen kullanıcı durumu Kuruma bildirir. Kurul dağıtım şirketinin konu hakkındaki savunmasını aldıktan sonra, bu maddede belirtilen esasların ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde, şirket Kurulun konu hakkında vereceği karara uymak zorundadır… Doğal gaz dağıtım şirketleri, lisanslarında belirtilen dağıtım bölgesi kapsamında doğal gaz dağıtım faaliyeti yapmakla yetkili olup, dağıtım bölgesi kapsamında bulunan şehirlerin imarlı alanlar bütününde dağıtım faaliyeti yapmakla yükümlüdür… 8) (Ek:25/11/2020-7257/7 md.) 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yapı kayıt belgesi alan yapının bulunduğu bölgenin uygulama imar planı olmaması veya uygulama imar planı olmakla birlikte yolların imar mevzuatına uygun olarak açılmamış olması halinde; ilgili belediyenin meclis kararı alarak bu bölgelerde yapılacak şebekelerin yapım tarihinden itibaren 10 yıl içerisinde deplase edilmesi gerektiğinde yatırımın deplase edilen kısmıyla ilgili tüm maliyetleri üstleneceğini taahhüt etmesi şartıyla, doğal gaz dağıtım şirketleri tarafından bu bölgelere şebeke yatırımı yapılabilir.”
7. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun; 7.1. “Parselasyon planlarının hazırlanması” başlıklı 18 inci maddesinde; “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re’sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır…”
6.2. “Tanımlar” başlıklı 5 inci maddesinde; “Bu Kanunda geçen terimlerden bazıları aşağıda tanımlanmıştır. Nazım İmar Planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır… Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır.”
7. 03.11.2002 Tarih ve 24925 Sayılı Resmî Gazete’de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Doğal Gaz
Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin;
7.1. “Bağlantı” başlıklı 36 ncı maddesinde; “ Dağıtım şirketi, sorumluluk alanında bulunan tüketicileri talep etmeleri halinde, dağıtım şebekesine bağlamakla yükümlüdür. Ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, dağıtım şirketinin tasarrufu altındaki sistemin bağlantı yapmaya imkan veren kapasitede olmasına ve
bağlantının teknik ve ekonomik olarak mümkün olması yanında talep sahibinin ilgili mevzuatta öngörülen işlemleri yapmasına bağlıdır. Dağıtım şirketinin, sorumluluk alanı dışına bağlantı yapabilmesi Kurul izni ile mümkündür… Bağlantı talebi reddedilen talep sahibi, dağıtım şirketinin kararının kendisine ulaştığı tarihten itibaren altmış gün içinde Kuruma yazılı olarak başvurarak bağlantının teknik ve ekonomik olarak mümkün olup olmadığının tespitini isteyebilir. Kurul, dağıtım şirketinin konu hakkındaki savunmasını aldıktan sonra, bu maddede belirtilen esasların ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde, dağıtım şirketi
Kurulun bu konuda vereceği karara uymak zorundadır.”
7.2. “Mücbir sebepler” başlıklı 46 ıncı maddesinde; “Bir olayın mücbir sebep hali sayılabilmesi için; olaydan etkilenen tarafın gerekli özen ve dikkati göstermiş ve önlemleri almış olmasına karşın önlenemeyecek, kaçınılamayacak veya giderilemeyecek olması ve bu durumun etkilenen tarafın ilgili mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemesi gerekir.
Mücbir sebeplerin gerçekleşmesi halinde, mücbir sebeplerin etkileri giderilinceye kadar, lisans sahibi bir tüzel kişinin ilgili mevzuattan kaynaklanan yükümlülükleri etkilendikleri oranda Kurul kararıyla ertelenebilir. Söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilemeyeceğinin anlaşıldığı hallerde, Kurul, tüzel kişinin yükümlülüğünün kaldırılmasına da karar verebilir. Yükümlülüklerin ertelenmesi veya kaldırılması kararının verilebilmesi için, lisans sahibi tüzel kişinin mücbir sebebin başlama tarihini, mahiyetini, yükümlülüklerine olan etkilerini ve mümkün olması halinde etkilerin tahmini giderilme süresini içeren başvurusunu, mücbir sebebin başlama tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Kuruma yazılı olarak bildirmesi zorunludur. İletim ve dağıtım faaliyetlerine ilişkin yükümlülüklerin kaldırılması talep edilemez.”
7.3. “Dağıtım şirketinin uyacağı usul ve esaslar” başlıklı 55 inci maddesinde; “ Dağıtım şirketi; …b) Sorumluluk alanında talebe uygun kapasiteyi sağlar, değişen doğal gaz talebine ve şehrin imar planlarının gerektirdiği nüfus yoğunluğuna göre mevcut şebekeyi genişletir, iyileştirir veya yeni şebeke yatırımı planlanmasını yapar ve uygular,”
7.4. “Genişletme yatırımları” başlıklı 56 ncı maddesinde; “Dağıtım şirketi, yıllık talep tahminleri, imara uygun yapılaşma gerçekleşme tespitleri ve şebekenin henüz ulaşmadığı noktalardan gelen bağlantı talepleri doğrultusunda şebeke genişletme fizibilitelerini yaparak şebeke genişletme yatırımlarını ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslara göre projelendirir ve yatırımını gerçekleştirir. Dağıtım şirketi sorumluluk alanındaki talebe uygun kapasitenin yeterliliğini sağlamakla yükümlüdür. Ayrıca şebekenin bulunduğu mahallerde kat artışına yönelik imar değişikliği yapılmış ise bu değişikliğe uygun olarak şebeke kapasite artışı için de gerekli önlemleri alır.”
hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “ Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Mah. Sokak No: /KAYSERİ adresindeki ikametinde doğalgaz arzının bulunmadığını, Yahyalı Belediye Başkanlığı ve Gaz Dağıtım A.Ş tarafından koordineli bir çalışma yaparak doğalgaz götürülmemesine neden olan hususların çözümlenmesi ve doğalgaz arzının sağlanmasını talep etmektedir.
10. Doğal gaz dağıtım hizmeti lisans verilen özel dağıtım şirketleri aracılığıyla yerine getirilen, söz konusu hizmetin gereklerini yapmak konusunda da ilgili dağıtım şirketinin sorumlu olduğu hizmet biçimidir. Söz konusu hizmetlerin tüketicilere sunulması aşamasında dağıtım şirketi, tüketicilerin yeterli, güvenli, sürekli ve kolay bir şekilde hizmet almalarını sağlamakla yükümlüdür. Nitekim doğal gaz hizmetinin sağlanması, hizmette yaşanan aksaklıkların giderilmesi ve gerekli inceleme ve araştırmaları ivedilikle yaparak tüketicilere mevzuat çerçevesinde iyi hizmet sunmak ve geliştirmekle mükelleftir.
11. Doğal gaz hizmetinin sağlanması, özü itibariyle kamu hizmeti olarak nitelendirilebilen ve dağıtım şirketlerinin idare hukuku kurallarıyla bağlı olduğu bir hizmet çeşididir. Bu kapsamda dağıtım şirketi imara uygun yapılaşma gerçekleşme tespitlerini ve talepler doğrultusunda şebeke genişletme çalışmalarını yaparak şebeke genişletme yatırımlarını ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslara göre projelendirmek ve yatırım gerçekleştirmekle görevlidir. Ayrıca dağıtım şirketi sorumluluk alanındaki talebe uygun kapasitenin yeterliliğini de sağlamakla yükümlüdür.
12. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun 4 üncü maddesinde; doğal gaz dağıtım şirketlerinin, dağıtım bölgeleri kapsamında doğal gaz dağıtım faaliyeti yapmakla yetkili olduğu ve dağıtım bölgesi kapsamında bulunan şehirlerin “imarlı alanlarının” bütününde dağıtım faaliyeti yapmakla yükümlü olduğu, yine Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 55 inci maddesinde; Dağıtım şirketinin sorumluluk alanında talebe uygun kapasiteyi sağlamakla, değişen doğal gaz talebine ve şehrin imar planlarının gerektirdiği nüfus yoğunluğuna göre mevcut şebekeyi genişletmekle, iyileştirmekle veya yeni şebeke yatırımı planlanmasını yapmakla ve uygulamakla sorumlu olduğu, 56 ncı maddesinde ise; yıllık talep tahminleri, imara uygun yapılaşma gerçekleşme tespitleri ve şebekenin henüz ulaşmadığı noktalardan gelen bağlantı talepleri doğrultusunda şebeke genişletme fizibilitelerini yaparak şebeke genişletme yatırımlarını ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslara göre projelendirme ve yatırım yapması gerektiği hususları belirtilerek, doğal gaz hizmetinin sağlanması konusunda şirket tarafından yapılması gereken çalışmalara yer verilmiştir.
13. Doğal gaz dağıtım şirketlerinin talepler doğrultusunda doğal gaz hizmeti götürme, şebekenin bulunmadığı bölgelerde genişletme çalışmaları yapma ve hizmetin iyileştirilmesi gibi sorumlulukları var olmakla birlikte, söz konusu sorumluluklarını yerine getirirken teknik altyapı, fiziksel ve hukuksal koşulların da uygun olması gerekmektedir. Bu kapsamda ilgili mevzuat gereği doğal gaz dağıtım şirketlerinin, talepler doğrultusunda bir bölgeye doğal gaz hizmeti götürmesi için öncelikle o bölgenin imarlı bir alan olması, yani 1/1000 ölçekli onaylı ve uygulama görmüş bir imar planının bulunması gerekmekte olup, gelen talepler doğrultusunda gerekli çalışmaları yaparak dağıtım bölgesinde yer alan tüm imarlı alanlara doğal gaz hizmeti sağlamakla yükümlü olduğu görülmektedir. Ancak söz konusu bölgede çalışma yapılmasını engelleyici nitelikte mücbir bir sebebin de bulunmaması gerektiği düzenlenmiştir.
14. Doğal gaz çalışmalarının yapılmasını engelleyen mücbir sebeplere, Enerji Piyasası Düzenleme
Kurumu’nun 05/07/2011 tarih ve sayılı kurul kararında; “Dağıtım şirketlerinin 5 yıllık süreli yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediğinin incelenmesi kapsamında; dağıtım şirketlerinin yatırım faaliyetlerinde; Uygulama İmar Planına uygun yolların açılmış olmaması, Asfalt üst kotu olarak tanımlanan yol kırmızı kotunun oluşmaması, dağıtım şebekesinin imalatı için ilgili mevzuat çerçevesinde
alınması zorunlu olan izin ve ruhsatların alınamamış olması durumlarının Doğal Gaz Piyasası Lisans
Yönetmeliği’nin 46’ncı maddesi kapsamında mücbir sebep olarak değerlendirilmesine,” şeklinde yer verilmiş ve bu hususların varlığı durumunda doğal gaz çalışması yapılmasının fiilen ve hukuken mümkün olmadığı düzenlenmiştir.
15. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda;
15.1. Şebeke güzergahında imar planının bulunmaması veya uygulama imar planına uygun yolların açılmış olmadığı yerlerde şebeke tesis edilmesinin, ileride oluşabilecek şebeke deplase maliyetlerinin getireceği yük ve sistem güvenliği açısından tehlikeli olabileceğinden hareket ile belediyelerin bu konuda doğal gaz dağıtım şirketleri ile koordineli çalışmalarının hayati önem taşıdığı, bu sebeple, şebeke güzergahında imar planı oluşturulması ve imara uygun yolların açılması ve bu yollarda asfalt üst kotu olarak tanımlanan yol kırmızı kotunun oluşması halinde, ilgili belediyenin durumu doğrudan dağıtım şirketine bildirmesi gerektiği, fiili durumlarının yol kırmızı kotuna uygun olduğu belediyece onaylanmış yatırım yükümlülüğündeki cadde ve sokakların, doğal gaz dağıtım şirketi tarafından yatırım programına alınması ve yine ilgili belediyeden alınacak kazı ruhsat izinlerinin verilmesini takiben şebeke imalatlarının gerçekleştirilebildiği,
15.2. Bununla birlikte; 02/12/2020 tarihli ve 31322 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
“7257 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’na eklenen; “3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yapı kayıt belgesi alan yapının bulunduğu bölgenin uygulama imar planı olmaması veya uygulama imar planı olmakla birlikte yolların imar mevzuatına uygun olarak açılmamış olması halinde; ilgili belediyenin meclis kararı alarak bu bölgelerde yapılacak şebekelerin yapım tarihinden itibaren 10 yıl içerisinde deplase edilmesi gerektiğinde yatırımın deplase edilen kısmıyla ilgili tüm maliyetleri üstleneceğini taahhüt etmesi şartıyla, doğal gaz dağıtım şirketleri tarafından bu bölgelerde şebeke yatırımı yapılabilir.” hükmünden de anlaşılacağı üzere, İmar Kanunu kapsamında yapı kayıt belgesi alan yapının bulunduğu bölgenin uygulama imar planı olmaması veya uygulama imar planı olmakla birlikte yolların imar mevzuatına uygun olarak açılmamış olması halinde, ilgili belediye tarafından meclis kararı alınarak doğal gaz dağıtım şirketine gerekli taahhütlerin verilmesi halinde başvuruya konu adrese doğal gaz dağıtım şebekesinin ulaştırılmasının mümkün olabileceği,
15.3. İmar planına uygun yolların açılmamış olduğu bölgelerden yapılan başvurularda uygulama imar planına uygun yolların açılmadığının tespit edilmesi halinde başvuru sahipleri sorunun çözümüne dair ilgili belediye başkanlıklarına yönlendirildiği, bu kapsamda, öncelikle ilgili belediye başkanlığına başvuru yapılarak; başvuruya konu bölgede imar çalışmalarının tamamlanmasına ya da belediyenin meclis kararı alarak dağıtım şirketine taahhüt verilmesine yönelik talepte bulunulmasının uygun olacağının değerlendirildiği, ifade edilmiştir.
16. Doğalgaz Dağıtım A.Ş tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda;
16.1. Talebe konu yerde yapılan etütte ilgili yere ulaşan güzergâhta imar planına uygun yol olmadığı ve olası güzergâh üzerinde 3. kişilerin özel mülkiyet hakları bulunduğunun tespit edildiği, bu kapsamda ilgili yerde şebeke yatırımı yapılabilmesi için, öncelikle yapı kayıt belgesi bulunan yapının bulunduğu bölge kavramının yasal gerekliklerinin yerine getirilmesi, öte yandan da 3. kişilerin özel mülkiyetine ait yerlerin şebeke hattı yatırımına uygun hale getirilmesi gerektiği,
16.2. Bu kapsamda Yahyalı Belediyesi tarafından Meclis Karar alındığı ancak alınan kararın, 4646 sayılı kanundaki şartları tam anlamıyla taşımadığının değerlendirildiği, bir başka ifade ile ilgili belediye meclis kararının, şebeke çalışması yapılacak güzergâhta çalışma yapılması halinde oluşabilecek hukuki riskleri bertaraf edecek nitelikte olmadığı, alternatif güzergâh üzerinde 3. kişilerin özel mülkiyet haklarının bulunduğu, bu kapsamda ilgili yerde şebeke yatırımı yapılabilmesi için, 3. kişilerin özel mülkiyetine ait yerlerin şebeke hattı yatırımına uygun hale getirilmesinin gerektiği, şebeke hattı yatırıma uygun hale getirilmesi durumunda gaz arzının sağlanabileceği, ifadelerine yer verilmiştir.
17. Başvuru konusu talep kapsamında yapılan incelemeler ve ilgili idareler tarafından yapılan açıklamalar neticesinde; başvuruya konu alanda doğal gaz arzının sağlanmasına engel olabilecek nitelikte hukuki ve fiziki engellerin bulunduğu anlaşılmakta ise de, İdareler tarafından yapılan açıklamalardan ve konuyla ilgili bilgi ve belgelerin incelenmesinden, başvuru konusu talebin idarelerin koordineli bir şekilde gerekli işlemleri yapması durumunda çözüme kavuşabileceği anlaşılmış olup, doğal gazın, günümüzde idareler bakımından temel nitelikte bir hizmet ve vatandaş bakımından zorunlu bir ihtiyaç olduğu da göz önünde bulundurularak, doğal gaz hizmetinin ivedilikle sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
18. Kurumumuza yapılan değerlendirme sonucunda; Yahyalı Belediyesi ve Dağıtım Şirketi tarafından koordineli bir çalışma yapılarak başvuruya konu bölgede çeşitli sebeplerle doğal gaz hizmeti götürülememesine neden olan hususların tespit edilerek sorunun ivedilikle çözümlenerek doğal gaz arzının sağlanması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B) İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Kayseri İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUNU KABULÜNE,
Yahyalı Belediyesi ve Doğalgaz Dağıtım Anonim Şirketi tarafından koordineli bir çalışma yapılarak başvuruya konu bölgede çeşitli sebeplerle doğal gaz hizmeti götürülememesine neden olan hususların ivedilikle çözümlenmesi ve doğal gaz arzının sağlanması yönünde YAHYALI
BELEDİYESİ VE DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın YAHYALI BELEDİYESİ VE DOĞALGAZ DAĞITIM
ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
YAHYALI BELEDİYESİ VE DAĞITIM ANONİM
ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi