Yaklaşık maliyet hesaplamasında yüklenici kârının dikkate alınmaması ihale sürecini nasıl etkiler (KİK)

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, idare tarafından yaklaşık maliyetin doğru tespit edildiği konusunda firmalarının tereddüt yaşadığı, eğer doğru hesaplanmışsa ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifi kâr hariç yaklaşık maliyetin altında olmasına rağmen aşırı düşük sorgulaması yapılmadan ihalenin sonuçlandırılmasının hukuka aykırı olduğu iddia edilmektedir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyete ilişkin ilkeler” başlıklı 7’nci maddesinde “(1) İdare tarafından, ihale onay belgesi düzenlenmeden önce, bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre ayrıntılı fiyat ve gerektiğinde miktar araştırması yapılmak suretiyle ihale konusu işin KDV hariç yaklaşık maliyeti hesaplanır ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir.

…

(5) İhale komisyonu tarafından yaklaşık maliyet teklif fiyatları ile birlikte açıklanır. Pazarlık usulü ile yapılan ihalede ise yaklaşık maliyet, son yazılı fiyat teklifleri ile birlikte açıklanır. Bu aşamadan önce yaklaşık maliyet açıklanamaz ve ilan edilemez.”,

“Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktar ve fiyatların tespiti” başlıklı 8’inci maddesinde “(1) İdareler, yaklaşık maliyetin hesaplanabilmesi için öncelikle ihale konusu hizmeti oluşturan iş kalemlerini veya gruplarını ve bunlara ilişkin miktarları tespit ederler. Bu amaçla, idare tarafından gerek duyulduğunda, aşağıda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde miktar araştırması da yapılabilir.

(2) Yaklaşık maliyete ilişkin fiyatların tespitinde;

a) Kamu kurum ve kuruluşlarınca işin niteliğine göre belirlenmiş fiyatlar,

b) İhaleyi yapan idare veya diğer idarelerce gerçekleştirilmiş aynı veya benzer işlerdeki fiyatlar,

c) İlgili odalarca belirlenmiş fiyatlar,

ç) İhale konusu işi oluşturan iş kalemlerine veya gruplarına ilişkin olarak piyasadan yapılacak fiyat araştırması kapsamında elde edilecek fiyat tekliflerinin aritmetik ortalaması alınmak suretiyle ya da konusunda uzman bilirkişi ve ekspertizlerden soruşturularak oluşturulan fiyatlar,

d) İhale konusu işe ilişkin olarak Bütçe Uygulama Talimatlarında ve/veya Sağlık Uygulama Tebliğinde yer alan fiyatlardan KDV veya farklı nitelikteki diğer giderler indirilmek suretiyle bulunan fiyatlar,

Esas alınır.

(3) İdareler yaklaşık maliyete ilişkin fiyatların tespitinde, (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen fiyatların birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanabilirler.

(4) Fiyat araştırması için yapılan çalışmalarda fiyat sorulacak kişi ve kuruluşlara yazılan yazıda fiyatı tespit edilecek iş grubu veya iş kaleminin ayrıntılı özelliklerine yer verilir. Fiyat istenecek kişi ve kuruluşlara aynı koşulları taşıyan yazılarla başvurulur ve fiyatlar KDV hariç istenir. İstenen özellikleri taşımayan veya gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmadığı düşünülen fiyat bildirimleri ve proforma faturalar değerlendirmeye alınmaz ve buna ilişkin gerekçeler yaklaşık maliyet hesap cetvelinde gösterilir.”,

“Yaklaşık maliyetin hesaplanması ve güncellenmesi” başlıklı 9 uncu maddesinde ”

(3) Hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine veya iş gruplarına ilişkin miktarların tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutar, sözleşme giderleri ve genel giderler ile KDV hariç olarak belirlenir. Bulunan bu tutara işin niteliği dikkate alınarak % 20 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı eklenir. Bu tutar, kâr hariç belirlenen genel toplam tutar üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler ile toplanarak yaklaşık maliyet hesaplanır. Buna ilişkin hesap cetveli hazırlayanlarca imzalandıktan sonra, ihale onay belgesinin ekine konularak ihale yetkilisine sunulur. Yüklenici için öngörülen kar tutarının bu cetvelde gösterilmesi zorunludur.

(4) Yaklaşık maliyetin, hesaplandığı tarihten itibaren ihalenin ilk ilan veya davet tarihine kadar güncelliğini kaybettiği durumlarda, işi oluşturan unsurlara ilişkin maliyetler idarelerce, Türkiye İstatistik Kurumu aylık ÜFE Genel Endeksi (2003=100 Üretici Fiyatları Endeksi G satırındaki endeks) üzerinden güncellenir.

(5) Asgari ücret ve diğer işçilik maliyetlerinde ilgili mevzuatından kaynaklanan değişiklikler nedeniyle yaklaşık maliyetin ihale tarihine kadar geçen sürede değişikliğe uğradığının belirlenmesi durumunda, gerekçesi belirtilmek suretiyle ihale komisyonu tarafından, bu maliyetler dikkate alınarak yaklaşık maliyet güncellenir.” hükümleri yer almaktadır.

İncelemeye konu ihalede 90.000 öğün kahvaltı, 200.000 öğün normal yemek ve 16.000 öğün diyet yemek olmak üzere toplam 306.000 öğün yemek için yaklaşık maliyetin tespiti amacıyla Trabzon Fatih Devlet Hastanesi, Rize Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Kelkit Devlet Hastanesi Başhekimliğinden kahvaltı, normal yemek ve diyet yemek öğün bedelleri için fiyat istenildiği, Trabzon Fatih Devlet Hastanesi Başhekimliği tarafından (16.07.2012 tarihli faks iletisi ile) bildirilen öğün fiyatlarının kahvaltı için 1,69 TL normal yemek ve diyet yemek için 3,09 TL, Rize Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliği tarafından (16.07.2012 tarihli faks iletisi ile) bildirilen öğün fiyatlarının kahvaltı için 1,49 TL normal yemek ve diyet yemek için 3,49 TL, Kelkit Devlet Hastanesi Başhekimliği tarafından (16.07.2012 tarihli faks iletisi ile) bildirilen öğün fiyatlarının kahvaltı için 1,79 TL normal yemek için 3,18 ve diyet yemek için 3,15 TL olduğu, idare tarafından başvuru sahibi Seferoğlu Yemek firmasının 2011 yılı ihalesine ilişkin birim fiyat teklif cetvelindeki kahvaltı, normal ve diyet yemek fiyatlarının 2012 yılı için güncellenerek kahvaltı için 1,51 TL normal yemek için 3,21 TL ve diyet yemek için 2,94 TL olarak belirlendiği ve bu fiyatların diğer 3 hastane tarafından bildirilen fiyatlarla birlikte ortalaması alınarak öğün fiyatlarının kahvaltı için 1,62 TL, normal yemek için 3,24 TL ve diyet yemek için 3,17 TL olarak belirlendiği ve ortalama alınan fiyatların da bir kez daha arttırılması suretiyle yaklaşık maliyetin,

“Kahvaltı 90.000 öğün x 1,71 TL = 154.215,00 TL

Normal yemek 200.000 öğün x 3,72 TL = 755.000,00 TL

Diyet yemek 16.000 öğün x 3,35 TL = 53.600,00 TL”

TOPLAM = 951.815,00 TL olarak belirlendiği ve buna ilişkin olarak 14.09.2012 tarihli tutanak düzenlendiği,

Ayrıca ihaleden önce 951.815,00 TL olarak belirlenen yaklaşık maliyetin tespitinde dikkate alınan öğün bedelleri ile miktarların çarpılması sonucu oluşacak toplam tutarın 951.500,00 TL olduğu yönünde 08.10.2012 tarihli tutanak düzenlendiği,

30.10.2012 tarihinde yapılan ihalede ilk oturumda yaklaşık maliyetin 951.500,00 TL olarak açıklandığı, tespit edilmiştir.

İdare tarafından Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yukarıda aktarılan düzenlemelerine paralel olarak idarenin ve diğer idarelerce gerçekleştirilmiş aynı veya benzer işlerdeki fiyatların ortalaması alınarak yaklaşık maliyetin tespit edildiği, ancak anılan Yönetmeliğin yukarıda aktarılan 9’uncu maddesinin 3’üncü fıkrasında belirtildiği şekilde işin niteliği dikkate alınarak %20 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı belirlenmediği, ortalaması alınarak belirlenen fiyatların bir miktar yükseltilmesi suretiyle yaklaşık maliyetin oluşturulduğu belirlenmiştir.

İdare tarafından yaklaşık maliyetin tespitinde dikkate aldığı ortalama öğün fiyatları kullanılarak yapılan hesaplamada yaklaşık maliyet tutarının

Kahvaltı 90.000 öğün x 1,62 TL = 145.800,00 TL

Normal yemek 200.000 öğün x 3,24 TL = 648.000,00 TL

Diyet yemek 16.000 öğün x 3,17 TL = 50.720,00 TL

TOPLAM = 844.520 TL olduğu tespit edilmiştir.

Her ne kadar idare tarafından belirlenen 951.500,00 TL tutarındaki yaklaşık maliyetin içerisinde yüklenici kârı belirtilmemiş ise de ortalama öğün fiyatları dikkate alınması halindeki toplam 844.520,00 TL tutarın üzerine (951.500,00 TL – 844.520,00 TL) = 106.980,00 TL tutarının eklendiği anlaşılmış olup bu tutarın yaklaşık maliyet tutarındaki kâr miktarı olarak dikkate alınması gerektiği anlaşılmıştır.

4734 sayılı Kanun’un 38’inci maddesinde ihale komisyonu tarafından verilen tekliflerin 37’nci maddeye göre değerlendireceği, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit edeceği, bu teklifleri reddetmeden önce belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak isteyeceği, komisyonun; verilen hizmet ve yapım yönteminin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, teklif edilen işin özgünlüğü hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendireceği, bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin tekliflerinin reddedileceği, ihale komisyonunca reddedilmeyen aşırı düşük tekliflerin geçerli teklif olarak dikkate alınacağı hükme bağlanmıştır.

Ayrıca bu hususa Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 59’uncu maddesinde de yer verilmiş ve aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kamu İhale Kurumu tarafından aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlenmiş ise ihale komisyonunun bu düzenlemeyi esas alması gerektiği hüküm altında alınmış, Kamu İhale Genel Tebliğinde de personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde kâr hariç yaklaşık maliyet tutarının üzerindeki tekliflerin aşırı düşük teklif olarak kabul edilmeyeceği açıklanmıştır.

Kârsız yaklaşık maliyetin 844.520,00 TL olduğu dikkate alındığında idare tarafından ihalenin kârsız yaklaşık maliyetinin altında 833.940,00 TL tutarında teklif veren Kölemenoğlu Gıda Mad. San. İnş. Tah. Hay. Tem. Hiz. Tic. Ltd. Şti.nden teklif bileşenlerine ilişkin olarak belgeye dayalı yazılı açıklama istenilmeden ihalenin bu istekli üzerinde bırakılması işlemi uygun bulunmamıştır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden ihale üzerinde bırakılan Kölemenoğlu Gıda Mad. San. İnş. Tah. Hay. Tem. Hiz. Tic. Ltd. Şti.nden teklifin önemli bileşenlerinin neler olduğu belirtilerek 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 38’inci maddesi çerçevesinde teklif bileşenlerine ilişkin olarak belgeye dayalı yazılı açıklama istenilmesi ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oyçokluğu ile karar verildi.