|
ÖZET: Başvuran, yapı denetim sisteminde birden fazla branşta çalışabilme talebinin reddedilmesi üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuruda bulunmuştur. İlgili idare, başvuranın elektrik ve inşaat mühendisliği alanlarında mezun olduğunu belirtmesine rağmen, yapı denetim sisteminin yalnızca tek branşla çalışmaya izin verdiğini ifade etmiştir. İdare, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun ve ilgili yönetmeliklere dayanarak, denetim elemanlarının yalnızca tek bir mesleki alanda faaliyet göstermesi gerektiğini, bu durumun etkin denetim sağlamak amacıyla getirilen bir kısıtlama olduğunu vurgulamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirirken, idarenin mevzuata uygun hareket ettiğini ve hukuka aykırılık tespit edilmediğini belirtmiştir. Başvuranın, yapı denetim sistemindeki kısıtlamaların çalışma hakkını ihlal ettiğine dair bir bulguya ulaşılamamıştır. Ayrıca, yapı denetim kuruluşlarında görev alacak denetçi mimar ve mühendislerin yetki sınırlarının, mezun olunan branş ve sektördeki yükümlülükler dikkate alınarak belirlendiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın yapı denetim sisteminde birden fazla branşla çalışabilme talebinin reddedilmesi yönündeki işlemin iptali talebi, hukuka uygunluk açısından değerlendirildiğinde reddedilmiştir. Bu karar, başvurana ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/1831-S.22.2767
BAŞVURU NO : 2022/838
KARAR TARİHİ : 09/02/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, yapı denetim sisteminde birden fazla branşla çalışabilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptal edilmesi talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 16/01/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, hem elektrik elektronik mühendisi, hem inşaat mühendisi olduğunu, özel sektör olan yapı
denetim kuruluşlarında çalışabilmek için İdarenin veri girişi yaptığı sisteme kayıt olmak gerektiğini, İdarenin yapı denetim sisteminde veri girişinin tek branş olarak yapılabilmekte olduğunu iddia etmektedir.
Başvuran, yapı denetim sisteminde birden fazla branşla çalışmaya engel teşkil eden uygulamanın kaldırılması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 02/09/2021 tarih ve sayılı Gönderme Kararına istinaden Çevre, Şehircilik ve
İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 16/09/2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1) 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinin son fıkrası ve Yapı Denetimi
Uygulama Yönetmeliğinin 16 ncı maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca denetim elemanlarının denetim faaliyeti yürüttüğü sürece başkaca mesleki ve inşaat işleriyle uğraşamayacağı düzenlenmiş ve Yönetmeliğin
15 inci maddesi İle bu kişilere denetim için yetki sınırı belirlendiği,
2.2) Yetki sınırları, mezun olunan ihtisas dalının sektördeki çalışma alanın kişiye getirdiği yük de dikkate
alınarak kişinin aynı anda denetimini yürütebileceği iş miktarına göre belirlenmekte olduğu,
2.3) Bu kapsamda değerIendirildiğinde 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında mezun
olunan lisans dallarından birini tercih ederek denetim faaliyetini yürütmenin uygun olup, aynı anda iki ihtisas dalına ilişkin denetim görevini yürütmenin, getirilen kısıtlamaların düzenlenme amaçları ile 4708 sayılı Kanunun temel hedeflerinden biri olan etkin ve yerinde denetimin sağlanmasına uygun düşmeyeceği değerIendirildiği,
Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında; Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, Denilmektedir.
5) 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun “Amaç, kapsam ve tanımlar” başlıklı birinci
maddesinin (l) bendinde, Denetçi mimar ve mühendis tanımlamasının; “İlgili mühendis ve mimar meslek odalarına üyeliği devam eden ve Bakanlıkça denetçi belgesi verilmiş mühendis ve mimarları ifade eder” şeklinde yapıldığı,
6) Aynı Kanunun “Sorumluluklar ve yapılamayacak işler” başlıklı 3’ünci maddesinin son
fıkrasında; “Yapı denetim kuruluşu denetim faaliyeti dışında başka ticarî faaliyette bulunamaz. Bu kuruluşun denetçi mimar ve mühendislerinin, denetim faaliyeti süresince başkaca meslekî ve inşaat işleri ile ilgili ticarî faaliyette bulunmaları yasaktır.”,
7) 05.02.2008 tarih ve 26778 sayılı Rsmî gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Denetimi
Uygulama Yönetmeliğinin “Denetçi ve yardımcı kontrol elemanının görev ve sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Proje ve uygulama denetçisi mimar ve mühendisler tarafından, proje müelliflerince hazırlanan projelerin mevzuata, Ek-3’te gösterilen Form-1 ile belirlenmiş asgari kriterlere uygunluğu ve detay ve hesapların doğruluğu, kontrol edilir. Var ise, eksiklik ve hataların giderilmesi sağlanır. Eksikliği ve hatası bulunmayan projeler, ilgili denetçi mimar ve denetçi mühendis tarafından onaylanır.”,
8) Aynı Yönetmeliğin “Teknik personelin denetim yetkisi” başlıklı 15’inci maddesinde;
“ (1) Yapı denetim kuruluşunda görev alacak denetçi personelin unvanlarına göre denetim yetkisi sınırları
ve görevleri aşağıda gösterilmiştir:
a) Proje ve uygulama denetçisi mimar, mimari projenin ilgili mevzuata uygunluğunun ve yapının her safhasında bu projelere uygun yapılıp yapılmadığının denetimini yapar. Denetim yetkisi sınırı 360.000 m2 toplam inşaat alanıdır.
b) Proje ve uygulama denetçisi inşaat mühendisi, zemin etüdü raporuyla birlikte yapı statiği, betonarmeçelik-ahşap-yığma yapı hesabı, projelerin ve yapının denetimi ile görevlidir. Denetim yetkisi sınırı 360.000 m2 toplam inşaat alanıdır.
c) Uygulama denetçisi inşaat mühendisi, yapı denetimini yapar. Denetim yetkisi sınırı 120.000 m2’dir.
ç) (Değişik:RG-5/2/2013-28550) Proje ve uygulama denetçisi makine mühendisi, proje ve yapı denetimini yapar. Denetim yetkisi sınırı 180.000 m2’dir.
d ) (Değişik:RG-5/2/2013-28550) Proje ve uygulama denetçisi elektrik mühendisi, proje ve yapı denetimini yapar. Denetim yetkisi sınırı 180.000 m2’dir.
(2) Yapı denetim kuruluşunda görev alan yukarıda yetki sınırları verilmiş proje ve uygulama denetçisi inşaat mühendisi, söz konusu denetim yetkisini kullanırken, denetimi üstlenilen yapıda aynı zamanda uygulama denetçisi olarak görevlendirilebilir.
(3) (Mülga:RG-29/12/2018-30640)(4)
(4) (Değişik:RG-29/12/2018-30640)(4) Yardımcı kontrol elemanı: Yapı denetim kuruluşunda görev alan yardımcı kontrol elemanı, denetçi mimar ve denetçi mühendisin sevk ve idaresi altında görev yapar.
Görevlendirildikleri yapılarda denetçi mimar ve mühendislerin vereceği görevi yerine getirir ve sorumluluğu altında bulunan işlerden dolayı denetçi mimar ve mühendisler ile birlikte müteselsilen sorumludur. Teknik öğretmen, yüksek tekniker, tekniker ve teknisyenler her yıl Bakanlık tarafından yayımlanan Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak Yapı Yaklaşık Birim
Maliyetleri Hakkında Tebliğe göre III. Sınıf B Grubuna (dâhil) kadar olan ve inşaat alanı 13.500 m2’yi geçmeyen bir yapının denetimi üstlenildiğinde, yapı denetim kuruluşunda yardımcı kontrol elemanı olarak
görevlendirilebilir. Denetim yetkisi sınırları, inşaat alanı itibarı ile aşağıdaki tabloda belirtilmiştir:
İnşaat mühendisi ve mimar 30.000 m²
Makine mühendisi 60.000 m²
Elektrik mühendisi 120.000 m² 2
Teknik Öğretmen (İnşaat, Makine, Elektrik) 13.500 m 2
Tekniker (İnşaat, Makine, Elektrik, Yapı Denetimi) 8.500 m 2
Teknisyen (İnşaat, Makine, Elektrik) 3.500 m
(5) (Ek:RG-22/8/2015-29453) Aynı alanda ve aynı proje dahilinde olmak üzere denetçi mimarlar ve mühendisler ile (Değişik ibare:RG-29/12/2018-30640)(4) yardımcı kontrol elemanı mimar ve mühendisler üzerlerinde başka bir iş olmamak koşuluyla denetleme yetkisine sahip oldukları inşaat alanı sınırını aşabilir ancak kendileri için belirlenen yetki sınırının altına düşene kadar başkaca bir yapının denetim işini üstlenemezler.”,
9) Aynı Yönetmeliğin “Teknik personelin yapı denetim kuruluşunda istihdam esasları” başlıklı
16’ncı maddesinin 9’uncu fıkrasında; “Yapı denetim kuruluşunda çalışan yardımcı kontrol elemanları, bu görevi sürdürdükleri süre içinde, başkaca mesleki ve inşaat işleriyle ilgili ticari faaliyette bulunamazlar.
Denetçi mimar ve denetçi mühendisler için Kanunda öngörülen hüküm ve yükümlülükler, yardımcı kontrol elemanları için de geçerlidir.
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvuranın, talebinin reddedilmesi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. 1998 yılında Elektrik-Elektronik Mühendisliğinden, 2021 yılında da İnşaat Mühendisliği bölümünden mezun olan başvuran; yapı denetim sisteminde birden fazla branşta çalışmaya engel teşkil eden uygulamanın kaldırılmasını talep etmiş, İdare ise başvuranın söz konusu talebinin; mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle reddettiği belirtilmiştir.
12. İdarenin Gönderme Kararı üzerine başvurana gönderdiği cevabi yazıda, 4708 sayılı Yapı Denetimi
Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinin son fıkrası ve Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 16 ncı maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca denetim elemanlarının denetim faaliyeti yürüttüğü sürece başkaca mesleki ve inşaat işleriyle uğraşamayacağının düzenlendiği ve Yönetmeliğin 15 inci maddesi ile bu kişilere denetim için yetki sınırının belirlendiği, yetki sınırları, mezun olunan ihtisas dalının sektördeki çalışma alanın kişiye getirdiği yük de dikkate alınarak kişinin aynı anda denetimini yürütebileceği iş miktarına göre belirlenmekte olduğu, bu kapsamda değerIendirildiğinde 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında mezun olunan lisans dallarından birini tercih ederek denetim faaliyetini yürütmenin uygun olduğu, aynı anda iki ihtisas dalına ilişkin denetim görevini yürütmenin, getirilen kısıtlamaların düzenlenme amaçları ile 4708 sayılı Kanunun temel hedeflerinden biri olan etkin ve yerinde denetimin sağlanmasına uygun düşmeyeceğinin değerlendirildiği, belirtilmiştir.
13. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde, “yapı denetim kuruluşu” nun
Bakanlıktan aldığı izin belgesi ile münhasıran yapı denetimi görevini yapan, ortaklarının tamamı mimar ve mühendislerden oluşan tüzel kişiyi ifade ettiği; “denetçi mimar ve mühendis” in ise ilgili mühendis ve mimar meslek odalarına üyeliği devam eden ve Bakanlıkça denetçi belgesi verilmiş mühendis ve mimarları ifade ettiği; 3 üncü maddesinin son fıkrasında ise, yapı denetim kuruluşunun denetim faaliyeti dışında başka ticarî faaliyette bulunamayacağı, bu kuruluşun denetçi mimar ve mühendislerinin, denetim faaliyeti süresince başkaca meslekî ve inşaat işleri ile ilgili ticarî faaliyette bulunmalarının yasak olduğu öngörülmüştür. Buna göre Kanunda belirtilen başkaca iş yapma yasağının yapı denetimde çalışanların denetim süresince yapı denetimi harici iş yapmasını yasakladığı, denetçi mimar ve mühendislerin denetim faaliyeti süreci dışında başkaca meslekî ve inşaat işleri ile ilgili ticarî faaliyette bulunmalarının mümkün bulunduğu, anlaşılmaktadır.
14. Yine 4708 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde; ilgili idarelerin bu Kanunda belirtilen hususlara ilişkin görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetim kuruluşlarının sınıflandırılması, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar kuruluşu sayısının belirlenmesi ile kuruluş safhasında sahip olunması gereken asgarî nitelikler; yapı denetim izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartlar, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esasları; denetçi belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartları ile görev ve sorumlulukları; diğer yapı sorumlularının nitelikleri, görevleri ile çalışma usul ve esasları; Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonunun görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetimi hizmet sözleşmesine ve feshine ilişkin esaslar; hizmet bedelinin ödenmesi, bu Kanun uyarınca denetlenerek inşa edilen yapılara sertifika verilmesi ve düzenlenecek meslek içi eğitimlere ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenleneceğine hükmedilmiştir.
15. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 12 nci maddesi gereğince, bu Kanuna göre faaliyet gösteren yapı denetim kuruluşlarının kuruluş ve çalışmaları, yapı denetim kuruluşlarında görev alacak denetçi mimar ve mühendisler ile diğer görevlilerde aranacak nitelikler ve Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği 05/02/2008 tarih ve 26778 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
16. Söz konusu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde proje ve uygulama denetçisi mimar ve mühendislerin görev ve sorumluluklarına yer verildiği, aynı maddenin son fıkrasında, maddede sayılan işlemlerin ihtisas konusuna göre ilgili denetçi ve yardımcı kontrol elemanlarının denetiminde sürdürüleceği; 14 üncü
maddesinde, yapı denetimi kuruluşunun denetimini üstlendiği proje ve yapım işlerinde, Kanun ve bu
Yönetmelik hükümleri ile belirlenmiş görevlerini denetçi mimar ve denetçi mühendisler eliyle yürüteceği; denetçi belgesinin ( a) Türkiye Cumhuriyeti tâbiiyetinde olması. b) Şantiyelerde iş görebileceklerine ilişkin olarak, görevini devamlı olarak yapmaya engel bir durumu olmadığının ilgili sağlık kurum veya kuruluşunca belirlenmesi. c) Mimar veya ilgili mühendis olması. ç) İlgili meslek odasına kayıtlı olması. d)
T.C. kimlik numarasına sahip olması. E) Belli suçlardan adli sicil kaydının bulunmaması.) ve mesleğinde fiilen en az beş yıl çalıştığına ilişkin olarak ilgili kurum ve kuruluşlardan alınacak belgeleri ibraz etmesi, şartlarını taşıyan mimar ve mühendislere verileceği hususlarının düzenlendiği görülmüş olup, başvuranın
1998 yılında Elektrik-Elektronik Mühendisliğinden, 2021 yılında da İnşaat Mühendisliği bölümünden
mezun olduğunu belirttiği, dolayısıyla inşaat mühendisliği alanında fiilen en az beş yıl çalışmasının da bulunmadığı anlaşılmaktadır.
17. Ayrıca yapı denetim kuruluşunda görev alacak denetçi personelin unvanlarına göre denetim yetkisi sınırları ve görevlerinin gösterildiği, söz konusu Yönetmeliğin 15 inci maddesine göre; proje ve uygulama denetçisi inşaat mühendisinin denetim yetkisi sınırının 360.000 m2, uygulama denetçisi inşaat mühendisinin denetim yetkisi sınırının 120.000 m2, proje ve uygulama denetçisi elektrik mühendisinin 2 denetim yetkisi sınırının 180.000 m toplam inşaat alanı olarak belirlendiği, dolayısıyla mevzuat hükümleri gereğince denetim yetkisi sınırlarının, inşaat alanı itibarı ile branşlara göre belirlendiği, kaldı ki İdarenin yazısında da yetki sınırlarının, mezun olunan ihtisas dalının sektördeki çalışma alanın kişiye getirdiği yük de dikkate alınarak kişinin aynı anda denetimini yürütebileceği iş miktarına göre belirlenmekte olduğunun belirtildiği, görülmektedir.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirmede, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun amacının can ve mal güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu, söz konusu amaçların gerçekleştirilmesini teminen bu Kanunun 12 nci maddesi gereğince, yapı denetim kuruluşlarında görev alacak denetçi mimar ve mühendisler ile diğer görevlilerde aranacak niteliklerinin ilgili Yönetmelikle belirlendiği, ilgili Yönetmelik hükümleri incelendiğinde proje ve uygulama denetçisi mimar ve mühendislerinin görevlerinin ihtisas konusuna göre ilgili denetçi ve yardımcı kontrol elemanlarının denetiminde sürdürüleceği, ayrıca yapı denetim kuruluşunda görev alacak denetçi personelin unvanlarına göre denetim yetkisi sınırları ve görevlerinin inşaat alanı itibarı ile branşlara göre belirlendiği, kaldı ki İdarenin yazısında da yetki sınırlarının, mezun olunan ihtisas dalının sektördeki çalışma alanın kişiye getirdiği yük de dikkate alınarak kişinin aynı anda denetimini yürütebileceği iş miktarına göre belirlenmekte olduğunun belirtildiği hususları dikkate alındığında; ilgili mevzuatta yapı denetiminin etkin yürütülmesi için ihtisaslaşmanın esas alınmasının ve aynı anda iki ihtisas dalına ilişkin denetim görevini yürütme hususunda getirilen kısıtlamanın, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun amacına uygun olduğu ve dosya kapsamında söz konusu düzenlemenin çalışma hakkını ihlal ettiğine ilişkin bir tespit yapılamadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Söz konusu hususta yapılan değerlendirme neticesinde; İdareden gönderilen yazının makul süre içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği incelenmiş olup, adı geçen İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, ilkelerine uygun davrandığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, Başvuranın, yapı denetim sisteminde birden fazla branşla çalışabilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptal edilmesi talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA VE ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi