|
ÖZET: Başvuran, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na ait bir taşınmazla ilgili olarak, yapı kayıt belgesindeki ilave ödeme tutarının iptal edilmesini ve mevcut belgenin geçerliliğinin kabul edilmesini talep etmektedir. Başvuruda, taşınmazın 134 m²’lik eklentilerinin bina içine alınması sonrasında, imar barışından yararlanarak 6.811,24 TL ödeme yapıldığı, ancak kiralama amacıyla yapılan başvuruda 33.640 TL’lik yeni bir ödeme talep edildiği belirtilmiştir. Başvuran, taşınmazın toplam alanının 452 m² olduğunu ve ilk ödemenin bu alan için yasal geçerlilik sağladığını ifade ederek, mevzuat değişikliklerinin kişilere aleyhine uygulanmaması gerektiğini savunmaktadır.
İdare, başvurunun incelenmesi sonucunda, yapı kayıt belgesinin yalnızca ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için verildiğini ve başvuranın beyanlarının doğruluğunun denetlenmediğini belirtmiştir. Yapı kayıt belgesinin iptali veya bedel iadesinin yalnızca belirli koşullarda mümkün olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca, başvuranın yapısının ticari olarak kullanılması nedeniyle ek ödeme tahakkuk ettiği ve bu ödemenin henüz yapılmadığı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi kabul edilerek, yapı kayıt belgesinin mevcut kullanım durumuna uygun olarak güncellenmesi ve tahakkuk eden bedelin bildirilmesi tavsiye edilmiştir. İdarenin, başvuranın durumu ile ilgili gerekli düzeltmeleri yapması ve mevzuata uygun hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/46599-S.20.51509
BAŞVURU NO : 2019/22658
KARAR TARİHİ : 16/06/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
ANKARA ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, yapı kayıt belgesinden oluşan ilave ödeme tutarının iptal edilmesini ve mevcut belgenin kabulünü talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 23/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Mh. ada, parsel, Cd. No: adresinde kayıtlı taşınmazındaki 134 m2’lik eklentilerin binanın içine alınması sonrasında Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı İl Müdürlüğünden temin ettiği broşürdeki talimatlara uygun olarak imar barışından faydalanarak Yapı Kayıt Belgesi almak amacıyla 6.811,24 TL ödeme yaptığını, daha sonra taşınmazı kiralamak isteyen kişi tarafından binanın işyeri olarak kullanılmak istenmesi üzerine yapılan başvuru sonucunda 33.640 TL’lik yeni bir ödeme yapılması gerektiğinin görüldüğünü, bu ödemenin yapılamadığını ve bu sebeple taşınmazın kiralanamadığını, 318+134 m2 olmak üzere toplam 452 m2’lik taşınmazın mesken olduğunu ve tamamının yapılan ilk ödeme üzerine yasal hale geldiğini, yapılan mevzuat değişikliklerinin kişiler aleyhine kullanılmaması gerektiğini ifade ederek ilave ödeme tutarının iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla idareden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğü’nün 05/05/2020 tarih ve E. sayılı cevabi yazısında özetle:
2.1. 3194 sayılı Kanun’un Geçici 16 ncı maddesinin (1) inci fıkrası ve Yapı Kayıt Belgesi
Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 4 üncü maddesinin (2) nci fıkrası hükümleri uyarınca
Yapı Kayıt Belgesinin sadece 31/12/2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar için yapı sahipleri ve vekillerince e-Devlet sistemi üzerinden başvuruda bulunulması, sorumluluğu kendilerine ait olmak üzere yapıya ilişkin bilgilerin beyan edilmesi ve yapı kayıt bedelinin ödenmesi suretiyle e-Devlet sistemi üzerinden alındığı, Yapı
Kayıt Belgesi için herhangi bir idareye müracaat edilmesi, belgenin herhangi bir idarece onaylanması veya beyan edilen bilgilerin doğruluğunun belge alınmadan önce Bakanlıkça veya başka bir idarece denetlenmesinin söz konusu olmadığı, müracaatta bulunan tarafından eDevlet sistemi üzerinden yapıya ilişkin bilgilerin beyan edilmesi üzerine sistem tarafından otomatik olarak üretildiği, 2.2. Ancak, Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 10 uncu maddesinin (1)
inci fıkrasında “Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin iş ve işlemler Bakanlık tarafından denetlenebilir.” hükmünün yer aldığı, alınan Yapı Kayıt Belgelerinin incelenmesi ve iptaline ilişkin yetkinin 16/08/2018 tarihinde Valiliklere (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü)
devredildiği, bu kapsamda beyan esaslı alınan Yapı Kayıt Belgelerinin hem re’sen hem de ilgili idarelerin bildirimine ve vatandaşların ihbarına istinaden Valiliklerce denetlenebildiği, eksik ya da hatalı beyanla alınan Belgelerin doğru şekilde güncellenmesinin istenebildiği, yapılacak beyan değişikliğine istinaden ilave bedel oluşması durumunda tahakkuk eden eksik bedelin de tamamlanmasının gerektiği, 2.3. Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 5 inci maddesinin (1) fıkrasının (2) bendi uyarınca herhangi bir yapı/bağımsız bölüm için Yapı Kayıt Belgesi almak için başvuruda bulunulduğunda oluşan yapı kayıt bedeli yapının/bağımsız bölümün “konut” olarak beyan edilmesi durumunda yüzde üç, “ticari” olarak beyan edilmesi durumunda ise yüzde beş katsayısı üzerinden hesaplandığından herhangi bir bağımsız bölümün “ticari” olarak beyan edilmesinin yapı kayıt bedelini artıracağı, 2.4. Ayrıca, Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 5 inci maddesinin (2)
fıkrasının (b) bendinde kapsamında, bir yapı mevcut yapı kullanma izin belgesinde tek bağımsız bölüm olarak görünüyor ise, yapının tamamı zaten tek bağımsız bölümden oluştuğundan dolayı bu yapıda yapılan aykırılıklara ilişkin olarak alınan Yapı Kayıt Belgesine esas yapı kayıt bedeli hesabının, aykırılık ile kazanılan alanın bağımsız birimin mevcut alanına ilave edilmesi suretiyle elde edilen alan üzerinden hesaplanması gerektiği, 2.5. Yapılan incelemede; 3194 sayılı Kanun’un Geçici 16 ncı maddesi kapsamında tarafından Ankara İli, Çankaya İlçesi, Mahallesi, Cadde, No: , ada, parselde bulunan yapının no.lu bağımsız bölümünde “Balkon kapatılması ve eklenti.” Beyanıyla 134,00 m2 lik konut için 14.07.2018 tarih ve başvuru numarası ile 6.811,24 TL bedel ödenerek Yapı Kayıt Belgesinin alındığı, söz konusu belgede beyan değişikliği yapılarak anılan bağımsız bölümde “Balkon kapatılması ve eklenti. 1. Katta balkonların içeri alınması ile yapılan işlemdir.” beyanıyla yine 134,00 m2 lik konut için
01.03.2019 tarih ve başvuru numarası ile ilave bedel oluşmadan yeni Yapı Kayıt
Belgesinin alındığı ve başvuru numaralı belgenin halihazırda aktif olduğu, diğer taraftan bu belgenin Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından incelenmesinden, bildirime istinaden toplam yapı alanı 452 m2 olan 1 bağımsız bölümlü ticari yapı beyanıyla güncellenerek başvurunun 06.04.2019 tarihinde onaylandığı ve numaralı başvurunun oluşturulduğu, bu kapsamda yapılan değişiklikler neticesinde 26.828,76 TL lik ek ödeme tahakkuk ettiği, ancak, söz konusu ödeme henüz yapılmadığı için ödenmeyen tutara her ayın birinde %2 oranında artırılması suretiyle 2.792,37 TL faiz eklendiği ve ödenmesi gereken toplam tutarın 29.621,13 TL olduğunun tespit edildiği, söz konusu bedelin ertelenmesi veya taksitlendirilmesinin mümkün olmadığı, 2.6. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16 ncı maddesi kapsamında, Yapı Kayıt Belgesi almak üzere başvuru yapma süresinin 15/06/2019 tarihinde sona erdiği, 30/06/2019 tarihinde yayınlanan 1267 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararname’sine göre 15/06/2019 tarihine kadar başvuruda bulunmuş olanların yapı kayıt bedeli ödeme süresinin; yapı kayıt bedelinin en az
%25’inin 31/07/2019 tarihine kadar peşin olarak, kalan kısmının ise takip eden aylarda taksitli olarak ve her ayın birinde kalan kısmın %2 oranında artırılması suretiyle hesaplanacak miktarın yatırılması şartıyla 31/12/2019 tarihine kadar uzatıldığı ve sürenin dolduğu, bu kapsamda, 31/07/2019 tarihine kadar yapı kayıt bedelinin yüzde 25’ini yatırmayanların ve tahakkuk eden bedelin %25 ini yatırdığı halde 31/12/2019 tarihine kadar geri kalan yapı kayıt bedelinin tamamını yatırmayanların yapı kayıt belgesi başvurularının iptal edildiği, başvurusu iptal edilenler idareden herhangi bir hizmet/belge almadıklarından bu kişilerin ödedikleri bedellerin iade edildiği, 2.7. Beyan esaslı düzenlenen Yapı Kayıt Belgelerinin sadece üçüncü bir şahsın ihbarına istinaden denetlenmesinin söz konusu olmadığı, Belgelerin incelenmesi ve iptali amacıyla
Bakanlık Müfettişliğince tüm illerde yürütülen denetleme sürecinin devam ettiği, Yapı Kayıt
Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için alınan Belgeler hakkında anılan Usul ve Esasların 8 inci maddesinin (2) nci fıkrası uyarınca işlem tesis edildiği ve söz konusu belgelerin iptal edildiği, ödenen bedellerin iade edilmediği ve başvuru sahibi hakkında suç duyurusunda bulunulduğu, 2.8. Ayrıca, diğer idareler veya vatandaşlarca Valiliklere bildirimde bulunulması halinde de gerekli incelemelerin yapıldığı ve Geçici 16 ncı madde hükmüne aykırı olarak alındığı tespit edilen Yapı Kayıt Belgelerinin iptal edildiği, 2.9. Yapı Kayıt Belgesi alındıktan sonra bu belgenin iptal edilerek yapı kayıt bedelinin tamamının iade edilmesinin, sadece “yapıda ruhsat ve eklerine herhangi bir aykırılık bulunmadığının tespit edilmesi” halinde veya “aynı yapı/aynı bağımsız birim için mükerrer ödeme yapılması” halinde mümkün olduğu, yapı kayıt bedelinin tamamının iadesinin istenildiği yapılarda, yapının yapı kullanma izin belgesi var ise, Valiliklerce yerinde inceleme yapılması suretiyle, söz konusu yapının mevcut haliyle ruhsat ve eki projelerine uygun olduğunun tespit edilmesi halinde yapı kayıt bedelinin tamamının iade edilebildiği, ayrıca yapı kullanma izin belgesi bulunan bir yapıda yapılan aykırılıklar sebebiyle Yapı Kayıt Belgesi alındıktan sonra, söz konusu aykırılıkların ortadan kaldırılarak, yapının ruhsat ve eki projelerine uygun hale getirilmesi halinde de Yapı Kayıt Belgesinin iptal edilerek yapı kayıt bedelinin tamamının iade edilebildiği, 2.10. Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı bir yapı için alınmış olan Yapı Kayıt Belgesinin belirtilenler dışında bir gerekçeyle başvuru sahibinin talebine istinaden iptali ve yapı kayıt bedelinin iadesinin söz konusu olmadığı, Hususlarının ifade edilmiş ve konuya ilişkin bilgi-belgeler gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde “(1) Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve
Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi “(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5.1. “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32 nci maddesi “Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir.
Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar
…
hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.” 5.2. “İdari müeyyideler” başlıklı 42 nci maddesi (Değişik: 9/12/2009-5940/2 md.) “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır:” 5.3. Geçici 16 ncı maddesinin; 5.3.1. Birinci fıkrası “Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.” 5.3.2. İkinci fıkrası “Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak
Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik
Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır…” 5.4. Dördüncü fıkrası “Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun ve 2960 sayılı
Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.” 6. 01/07/2019 tarihli ve 30818 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 30/06/2019 Tarihli Ve 1267sayılı Cumhurbaşkanı Kararının 1 inci maddesi “31/12/2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için Yapı Kayıt Belgesi almak üzere 15/6/2019 tarihine kadar başvuruda bulunmuş olanların yapı kayıt bedeli ödeme süresi; yapı kayıt bedelinin en az %25’inin 31/7/2019 tarihine kadar peşin olarak, kalan kısmının ise takip eden aylarda taksitli olarak ve her ayın birinde kalan kısmın %2 oranında artırılması suretiyle hesaplanacak miktarın yatırılması şartıyla 31/12/2019 tarihine kadar uzatılmıştır.” 7. Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların; 7.1. “Yapı kayıt belgesi müracaatı” başlıklı 4 üncü maddesi; “(1) Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir. Yapı Kayıt
Belgesi için müracaatın 31/10/2018 tarihine kadar yapılması ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin 31/12/2018 tarihine kadar ödenmesi gerekir. Başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
(2) Yapı Kayıt Belgesi için yapı maliklerinden herhangi birisi veya vekili tarafından, e-Devlet üzerinden Yapı Kayıt Sistemindeki Yapı Kayıt Belgesi formunun doldurulması suretiyle müracaatta bulunulabileceği gibi kurum ve kuruluşlara başvurulmak suretiyle de müracaatta bulunulabilir.
(3) Müracaatın e-Devlet üzerinden yapılması durumunda, Yapı Kayıt Belgesi formunun eksiksiz olarak doldurulmasından ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin yatırılmasından sonra, Yapı Kayıt
Sistemi tarafından oluşturulan Yapı Kayıt Belgesi talepte bulunan yapı sahibince e-Devlet üzerinden alınır.
(4) Müracaat kurum ve kuruluşlara yapılmış ise, Yapı Kayıt Belgesi formu müracaat sahibinin beyanına göre eksiksiz olarak doldurulur, Yapı Kayıt Belgesi bedelinin yatırılması sağlanır, Yapı Kayıt Belgesi formu sistem üzerinden onaylanmak üzere Müdürlüğe gönderilir ve formun
Müdürlükçe onaylanmasından sonra bir örneği talepte bulunan yapı sahibine verilir.
(5) Yapı Kayıt Belgesi; yapı ruhsatı veya yapı kullanma izni bulunmayan yapılarda yapının tamamı için yapı kullanma izni bulunan yapılarda ise ruhsat ve eklerine aykırılık hangi bağımsız bölümde/bölümlerde yapılmış ise o bağımsız bölümler için ayrı ayrı veya yapının tamamı tek bir malike ait ise ve aykırılık bütün bağımsız bölümlerde yapılmış ise yapının tamamı için düzenlenir.
7.2. “Yapı kayıt belgesi bedeli ve ödenmesi” başlıklı 5 inci maddesi; (1) Yapı Kayıt Belgesi bedeli, yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak
Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden, konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranındadır. Yapı
Kayıt Belgesi bedeli belirlenirken; a) Yapının bulunduğu arsanın emlak vergi değeri, ilgili belediyesinden temin edilen arsa ve arazi asgari metrekare birim değerleri esas alınmak suretiyle hesaplanır…
b) Yapının yaklaşık maliyet bedeli belirlenirken birim maliyet bedeli; …
c) Yapı Kayıt Belgesi bedeli; yapının bulunduğu arsanın emlak vergi değeri ile binanın toplam yapı alanı dikkate alınarak hesaplanacak yapı yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden, yapının konut veya ticaret olarak tek kullanımlı veya karma kullanımlı olup olmadığı da gözetilerek ve karma kullanımlı yapılarda konut ve ticari olarak kullanılan alanların arsa oranları ayrı ayrı dikkate alınarak konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş katsayısı ile çarpılması suretiyle belirlenir.
(2) Yapı malikleri; …
b) Yapı kullanma izni bulunan yapılardaki aykırılıklarda, aykırılıktan dolayı meydana gelen alan da dâhil olmak üzere, kendi bağımsız bölümünün alanının, bağımsız bölümü ile aynı kullanıma sahip bölümlerin alanının toplamına oranının birinci fıkranın (c) bendi uyarınca kendi bağımsız bölümü ile aynı kullanıma sahip bölümler için hesaplanan Yapı Kayıt Belgesi bedeli ile çarpılması suretiyle hesap edilen bedeli ödemek zorundadır. Yapı kullanma izni bulunan yapılardaki aykırılıklarda, aykırılık hangi bağımsız bölüm/bölümler ile ilgili ise o bölüm/bağımsız bölümlerin yapı maliklerinin, kendi bağımsız bölümleri için ödenmesi gereken bedeli ödemeleri durumunda aykırılığı olan bağımsız bölüm belirtilerek Yapı Kayıt Belgesi düzenlenir. Bağımsız bölümünde aykırılık olmasına rağmen kendi bağımsız bölümüne düşen bedeli ödemeyen ve aykırılığı olan bağımsız bölümünü gösteren Yapı Kayıt Belgesi almayanlar aynı binada başka bir bağımsız bölüm için düzenlenen Yapı Kayıt Belgesinden faydalanmaz.
7.3. “Denetim” başlıklı 10 uncu maddesi; (1) Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin iş ve işlemler Bakanlık tarafından denetlenebilir.
(2) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmesi safhasında e-Devlet sistemi üzerinden veya kurum ve kuruluşlara yapılan müracaatta yalan beyanda bulunulması durumunda; a) Yapı Kayıt Belgesi bedeli eksik olarak ödenmiş ise müracaat sahibince e-Devlet üzerinden gerekli düzeltme işlemi yapılması ve eksik olan meblağın ödenmesi sağlanarak, duruma uygun yeni Yapı Kayıt Belgesi düzenlenir. Eksik olan meblağın ilgilisince ödenmemesi halinde verilmiş olan Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, daha önce yatırılmış olan bedel iade edilmez ve yalan beyanda bulunan hakkında 5237 sayılı Kanunun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur.
b) Yapı Kayıt Belgesi bedeli fazla ödenmiş ise, fazla ödenen kısmın iadesi için Müdürlüğe başvurulur. …”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde hazırlanan “Tavsiye Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 9. Başvuran (1) numaralı paragrafta yer verildiği üzere, Mh. ada, parsel, Cd. No: adresinde kayıtlı taşınmazındaki ruhsat ve eklerine aykırı eklentilerin balkonlarının) binanın içine alınması sonrasında aldığı Yapı Kayıt Belgesinin geçerli sayılmasını, halen konut olarak kullanılmakta olan taşınmazın ticari olduğu belirtilerek oluşturulan son Yapı Kayıt Belgesinin ve bu belgeye istinaden ödemesi gereken tutarın iptalini talep etmektedir.
10. Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması; böylece bu yapıların yıktırılıp yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar malikler ile idareler arasında imar mevzuatından kaynaklanan problemlerin ortadan kaldırılması amacıyla hazırlanan imar barışı düzenlemesi 11/05/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanunun 16 ncı maddesi ile 3194 sayılı İmar Kanunu’na eklenmiştir.
11. 06/06/2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Tebliğ ile anılan Geçici 16 ncı madde uyarınca Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiş ve akabinde 20/09/2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Tebliğ ile Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine
İlişkin Usul ve Esaslarda değişiklik yapılmıştır.
12. Bu kapsamda yapı kullanma izin belgesi olan ve olmayan yapılar için anılan Geçici 16 ncı madde kapsamında nasıl Yapı Kayıt Belgesi alınacağına dair hususlara Yapı Kayıt Belgesi
Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 4 üncü maddesinin (5) inci fıkrası ile 5 inci maddesinin (2) fıkrasının (a) ve (b) bendi hükümlerine yer verildiği, Tebliğde 20/09/2018 tarihinde yapılan değişikliklerle yapı kullanma izin belgesi olan ve olmayan yapılarda nasıl Yapı Kayıt Belgesi alınacağına dair hükümlerin esasında değişiklik yapılmadığı, sadece zikredilen hükümlerden
Tebliğin 4 üncü maddesinin (5) inci fıkrası ile 5 inci maddesinin (2) fıkrasının (b) bendi hükmünün detaylandırıldığı görülmüştür.
13. 3194 sayılı Kanun’un Geçici 16 ncı maddesinin (1) inci fıkrası uyarınca, imar barışının sağlanması amacıyla 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, Kanunun Geçici 16 ncı maddesindeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi gerekmektedir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt
Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilmektedir.
14. Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 4 üncü maddesinde de benzer bir düzenlemeye yer verilmiş, ayrıca Bakanlar Kurulu’nun (Cumhurbaşkanlığının) başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır. Anılan maddede, Yapı Kayıt Belgesi müracaatının e-Devlet üzerinden Yapı Kayıt Sistemindeki Yapı Kayıt
Belgesi formunun eksiksiz olarak doldurulmasından ve bedelinin yatırılmasından sonra alınabileceği kayıt altına alınmıştır. Aynı maddenin beşinci fıkrasında ise “… yapı kullanma izni bulunan yapılarda ruhsat ve eklerine aykırılık hangi bağımsız bölümde/bölümlerde yapılmış ise o bağımsız bölümler için ayrı ayrı veya yapının tamamı tek bir malike ait ise ve aykırılık bütün bağımsız bölümlerde yapılmış ise yapının tamamı için düzenlenir.” denmektedir.
15. Anılan Esasların “Yapı kayıt belgesi bedeli ve ödenmesi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci (1) fıkrası “Yapı Kayıt Belgesi bedeli, yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden, konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranındadır.” şeklinde düzenlenmiştir.
16. Aynı fıkranın (c) bendinde Yapı Kayıt Belgesi bedelinin; yapının bulunduğu arsanın emlak vergi değeri ile binanın toplam yapı alanı dikkate alınarak hesaplanacak yapı yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden, yapının konut veya ticaret olarak tek kullanımlı veya karma kullanımlı olup olmadığı da gözetilerek, konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş katsayısı ile çarpılması suretiyle belirleneceği kurala bağlanmıştır.
17. Aynı maddenin ikinci (2) fıkrasının (b) bendinde ise “Yapı kullanma izni bulunan yapılardaki aykırılıklarda, aykırılıktan dolayı meydana gelen alan da dâhil olmak üzere, kendi bağımsız bölümünün alanının, bağımsız bölümü ile aynı kullanıma sahip bölümlerin alanının toplamına oranının birinci fıkranın (c) bendi uyarınca kendi bağımsız bölümü ile aynı kullanıma sahip bölümler için hesaplanan Yapı Kayıt Belgesi bedeli ile çarpılması suretiyle hesap edilen bedeli ödemek zorundadır…” denmektedir.
18. Anılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; bir yapı mevcut yapı kullanma izin belgesinde tek bağımsız bölüm olarak görünüyor ise, yapının tamamı zaten tek bağımsız bölümden oluştuğundan dolayı bu yapıda yapılan aykırılıklara ilişkin olarak alınan
Yapı Kayıt Belgesine esas yapı kayıt bedeli hesabının, aykırılık ile kazanılan alanın bağımsız birimin mevcut alanına ilave edilmesi suretiyle elde edilen alan üzerinden hesaplanması gerektiği ve Yapı Kayıt Belgesi almak için başvuruda bulunulduğunda oluşan yapı kayıt bedelinin yapının “konut” olarak beyan edilmesi durumunda yüzde üç, “ticari” olarak beyan edilmesi durumunda ise yüzde beş katsayısı üzerinden hesaplanacağı anlaşılmaktadır.
19. Somut dosyada, idare tarafından yapılan inceleme sonucunda; başvuran tarafından 3194 sayılı Kanun’un Geçici 16 ncı maddesi kapsamında şikâyete konu yapının no.lu bağımsız bölümünde “Balkon kapatılması ve eklenti.” beyanıyla 134,00 m2 lik konut için 14/07/2018 tarih ve başvuru numarası ile 6.811,24 TL bedel ödenerek Yapı Kayıt Belgesinin alındığı, söz konusu belgede 01/03/2019 tarihinde beyan değişikliği yapılarak anılan bağımsız bölümde “Balkon kapatılması ve eklenti. 1. Katta balkonların içeri alınması ile yapılan işlemdir.” beyanıyla başvuru numarası ile ilave bedel oluşmadan ( belge numaralı) Yapı Kayıt Belgesinin alındığı ve bu belgenin halihazırda aktif olduğu, son olarak taşınmazdaki aynı aykırılıklar için 06.04.2019 tarihinde toplam yapı alanı 452 m2 olan 1 bağımsız bölümlü ticari yapı beyanıyla güncelleme yapılarak numaralı başvurunun oluşturulduğu, yapılan değişiklikler neticesinde 26.828,76 TL lik ek ödeme tahakkuk ettiği, ancak, söz konusu ödeme henüz yapılmadığı için ödenmeyen tutara her ayın birinde %2 oranında artırılması suretiyle 2.792,37 TL faiz eklendiği ve ödenmesi gereken toplam tutarın
Kurumumuzu muhatap yazının 05/05/2020 tarihi itibariyle 29.621,13 TL olduğu belirtilmiştir.
20. Dosyanın ilgili mevzuat kapsamında incelenmesinden, başvuranın 14.07.2018 tarihli ve başvuru numaralı Yapı Kayıt Belgesi ile 01.03.2019 tarihli ve başvuru numaralı belgeleri 134,00 m2 konut üzerinden hesaplayarak aldığı; ancak dubleks yapının tek bağımsız bölümlü yapı olmasından dolayı aykırılık ile kazanılan alanın yapının tamamına ilave edilmesi suretiyle elde edilen alan üzerinden yani 318+134 m2 olmak üzere toplam 452 m2 üzerinden hesaplanması gerektiği, başvuranın iddia ettiği üzere mevzuatta değişiklik yapılmak suretiyle iskânlı olsun veya olmasın yapının tümünün imar barışına sokulması zorunluluğu getirilmesi ya da mevzuat değişikliğinin başvuranlar aleyhine uygulanması gibi bir durumun olmadığı, dolayısıyla halihazırda aktif olan belge numaralı Yapı Kayıt Belgesinin mevzuata uygun olmadığı tespit edilmiştir.
21. Söz konusu taşınmazın “kiralama suretiyle” ticari kullanıma konu olması sebebiyle, mevcut Yapı Kayıt Belgesinin 06/04/2019 tarihinde mevzuata uygun olarak toplam yapı alanı
452 m2 olan bağımsız bölümlü “ticari yapı” olarak güncellenmiş, ancak tahakkuk eden
26.828,76 TL lik ek ödeme başvuran tarafından ödenmemiştir.
22. Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 25/09/2019 tarihli ve E sayılı yazısında 01/03/2019 tarihli ve belge numaralı Yapı Kayıt Belgesi hakkında, Yapı
Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 10 uncu maddesinin (2)/a fıkra hükmüne atıfta bulunularak “sadece kaçak olarak yapılmış alanın değil, kaçak olarak yapılmış eklenti alanına mevcut bağımsız bölüm alanının eklenmesi suretiyle elde edilen alanın, toplam yapı alanı ve bağımsız bölüm alanı olarak (yani 452 m2 alan üzerinden) beyan edilmesi ve bu kapsamda tahakkuk ettirilen yapı kayıt bedelinin ödenmesi suretiyle güncel Yapı Kayıt Belgesi alınması” yönünde başvurana bildirimde bulunulduğu görülmüştür.
23. Burada özellikle vurgulanması gereken husus, idare tarafından bahse konu yazıda başvuran tarafından 06/04/2019 tarihinde güncellenen ve 26.828,76 TL lik ek ödemesi ödenmediği için aktif hale gelmeyen Yapı Kayıt belgesinin tartışmaya konu edilmediği; ancak 01/03/2019 tarihli ve belge numaralı Yapı Kayıt Belgesinin güncellenerek tahakkuk edecek miktarın ödenmesi hususunda bildirimde bulunulmuş olmasıdır.
24. Ancak bilahare İl Müdürlüğünün 03/12/2019 tarihli yazısıyla 25/09/2019 tarihli yazıya atıfta bulunulduğu, ayrıca ödemesi bekleyen 26.828,76 TL’lik tutarın ödemesinin beklediği hususunun hatırlatıldığı, Yapı Kayıt Belgesinin mevzuata uygun olarak 15 gün içinde yeniden düzenlenerek tahakkuk edecek miktarın ödenmesinin talep edildiği anlaşılmaktadır.
25. Bahse konu yazıya cevaben başvuranın tarihli dilekçesiyle, bahse konu yapının kira sözleşmesinin fesih olunduğuna ilişkin idareye bildirimde bulunduğu ve Kurumumuza yaptığı işbu başvuru sonuçlanıncaya kadar hakkında işlem yürütülmemesini talep ettiği anlaşılmaktadır.
26. Sonuç olarak, başvuranla idare arasında yapılan yazışmalardan ve Bakanlık tarafından
Kurumumuzun bilgi-belge talep yazısına verilen 05/05/2020 tarihli cevabi yazıda da başvuran tarafından kira sözleşmesinin feshedildiği ve yapının kullanım amacının “konut” olduğu beyanının göz ardı edildiği, bu nedenle 06/04/2019 tarihinde tahakkuk eden 26.828,76 TL lik ek ödemenin henüz yapılmaması nedeniyle ödenmeyen tutara her ayın birinde %2 oranında faiz uygulanarak 2.792,37 TL eklendiği ve ödenmesi gereken toplam tutarın 29.621,13 TL olarak bildirildiği tespit edilmiştir.
27. Ancak başvuranın beyanının yanı sıra, dosyaya sunduğu evrakın incelenmesinden, yapılan kira sözleşmesinin feshedildiği, 08/01/2020 tarihinde hukuki arabuluculuğa konu edildiği ve yapının halen “konut” olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda, şikayete konu yapının Yapı Kayıt Belgesinin bedelinin hesaplamasının 452 m2 alan baz alınarak yüzde üç katsayısı üzerinden hesaplanması gerektiği açıktır.
28. Bu kapsamda, başvuranın idarenin yazılarına uygun olarak Yapı Kayıt Belgelerinde gerekli düzeltmeleri yapmadığı anlaşılmakta ise de idarenin de yapının kira sözleşmesinin feshedildiği ve konut olarak kullanıldığı hususunu dikkate almadığı ve başvuranın Yapı Kayıt Belgesinin doğru doldurulması ve başvurana ödemesi gereken nihai tutar konusunda gerekli bildirimde bulunmadığı anlaşılmıştır.
29. Gelinen aşamada, Yapı Kayıt Belgesi almak üzere başvuru yapma süresi 15/06/2019 tarihinde sona ermiş olup, başvuranın Yapı Kayıt Belgesinde gerekli düzeltme işlemini sistem üzerinden yapması an itibariyle mümkün değildir.
30. 30/06/2019 tarihinde yayınlanan 1267 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararına göre 15/06/2019 tarihine kadar başvuruda bulunmuş olanların yapı kayıt bedeli ödeme süresi, yapı kayıt bedelinin en az %25 inin 31/07/2019 tarihine kadar peşin olarak, kalan kısmının ise takip eden aylarda taksitli olarak ve her ayın birinde kalan kısmın %2 oranında artırılması suretiyle hesaplanacak miktarın yatırılması şartıyla 31/12/2019 tarihine kadar uzatılmış olup, bu süre dolmuştur. Bu kapsamda, uyuşmazlığın çözümü için ilgili idarece gerekli hesaplamaların sistem üzerinde düzeltilerek başvurana bildirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
31. Kurumumuzca yapılan değerlendirme sonucunda, şikayete konu yapının ruhsat ve eklerine aykırılık teşkil eden eklentileri için oluşturulan 01/03/2019 tarihli ve belge numaralı Yapı Kayıt Belgesinin, yapının mevcut kullanım durumuna uygun olarak 452 m2 alan üzerinden yüzde üç katsayısı ile güncellenerek idare tarafından yeni bir Yapı Kayıt Belgesi oluşturulması, tahakkuk eden toplam bedelin ve 14/07/2018 tarihinde yapılan 6.811,24 TL ödeme düşüldükten sonra ödenmesi gereken nihai tutarın başvurana tebliğ edilmesi, başvuran tarafından yapılan tebliğe uyulmaması halinde Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve
Esasların 10 uncu maddesinin (2)/a fıkrası hükmü doğrultusunda işlem tesis edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 32. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği görülmüştür.
33. Ancak idare tarafından başvuranın dilekçesine verilen cevabi yazılarda, yukarıda belirtildiği üzere, başvuranın öznel durumunun mevzuata uygun olarak değerlendirilmediği ve başvurana gerekli bildirimde bulunulmadığı, bu sebeple “kanunilik” ilkesine ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun hareket etmediği değerlendirilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
34. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜ İLE; Şikâyete konu yapı için düzenlenen 01/03/2019 tarihli ve V85J3RK3 belge numaralı Yapı Kayıt
Belgesinin, yapının mevcut kullanım durumuna uygun olarak 452 m2 alan üzerinden yüzde üç katsayısı ile güncellenerek idare tarafından yeni bir Yapı Kayıt Belgesi oluşturulması, tahakkuk eden toplam bedelin ve 14/07/2018 tarihinde yapılan 6.811,24 TL ödeme düşüldükten sonra ödenmesi gereken nihai tutarın başvurana tebliğ edilmesi, başvuran tarafından yapılan tebliğe uyulmaması halinde Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 10 uncu maddesinin (2)/a fıkrası hükmü doğrultusunda işlem tesis edilmesi amacıyla ÇEVRE VE
ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Bu kararın BAŞVURANA, ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI’NA ve Ankara
Valiliği’ne (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi