|
ÖZET: Başvuru, Gaziantep İli Karkamış Belediyesi Alaçalı Mahallesi’nde bulunan bir taşınmaz üzerindeki yapı kayıt belgesine yönelik şikayetler içermektedir. Şikayetçi, bu taşınmazda yalnızca bir ambar bulunduğu ve yapı kayıt belgesi alındıktan sonra ek yapıların inşa edildiğini iddia ederek, ilgili yapının yıkılmasını talep etmiştir. Ancak, Karkamış Belediyesi, başvuranın şikayetinden vazgeçtiğini belirtmiştir. İlgili idareler, başvurunun içeriği üzerine gerekli incelemeleri yapmış, ancak yapı kayıt belgesinin iptali için yeterli sebep bulamamıştır.
Gaziantep Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, başvuruya ilişkin belgeleri değerlendirerek, yapı kayıt belgesinin geçerliliğini koruduğunu ve başvuranın iddialarının araştırılması gerektiğini önermiştir. Yapı kayıt belgesinin iptali talebi reddedilmiş, ancak yapı kayıt belgesinde hatalı veya eksik beyan olup olmadığının tespit edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. İlgili idarelere, bu hususta gerekli işlemlerin yapılması yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi ile yapı kayıt belgesinin iptali talebinin reddedilmesi kararlaştırılmıştır. İlgili idarelerin, yapı kayıt belgesinin geçerliliği ve taşınmaz üzerindeki yapıların durumu hakkında gerekli incelemeleri yapması beklenmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/65020-S.20.70544
BAŞVURU NO : 2020/1451
KARAR TARİHİ : 17/07/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GAZİANTEP ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL
MÜDÜRLÜĞÜ
KARKAMIŞ BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Köy boşluğundaki taşınmaza yapılan yapı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 22/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi, Gaziantep İli Karkamış Belediyesi Alaçalı Mahallesi köy boşluğundaki taşınmaza
ilişkin olarak isimli kişinin yapı kayıt belgesi aldığını, söz konusu yapı kayıt belgesinin alındığı süreçte ilgili taşınmazda sadece bir ambar ve etrafı duvarlarla çevrili bir yapı olmasına rağmen yapı kayıt kayıt belgesi alındıktan sonra ev ve başka bir yapı daha yapıldığını, konuyla ilişkin olarak belediyeye söz konusu yapının yıkılmasına yönelik şikayette bulunduğunu ancak talebinin yerine getirilmediğini belirterek ilgili yapının yıkılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuruya konu iddialar hakkında Gaziantep Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünden
ve Karkamış Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiş olup Gaziantep Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 06/03/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) tarafından Müdürlüğe sunulan 30/12/2019 tarihli şikâyete dair, ilgili
kurumların yazışmaları neticesinde Müdürlüğün 16/01/2020 tarihli ve sayılı yazısı ile cevap verildiği,
2.2) Aynı şahsa ait, numaralı Gaziantep Valiliği Açık Kapı başvurusu ve
başvuru sayısı ve 31/01/2020 tarihli Cimer başvurusu ile yapılan yeni şikayetler üzerine, Müdürlük tarafından inceleme yapılır ve Karkamış Belediyesi ile görüşmeler yürütülür iken, Karkamış Belediyesinin 19/02/2020 tarih ve sayılı yazısı ve numaralı Gaziantep
Valiliği Açık Kapı başvurusu ile tarafından şikâyetten vazgeçildiği, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, (…) az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır…”
6.2) Geçici 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Afet risklerine hazırlık kapsamında
ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt
Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.”, dokuzuncu fıkrasında; “Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.”
7) 06/06/2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin
Usul ve Esaslar”a ilişkin Tebliğ’in, “Yapı kayıt belgesi müracaatı” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir…”
7.1) “Yapı kayıt belgesinin kullanım yerleri” başlıklı 6 ncı maddesinin 7 inci fıkrasında;
“Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda ruhsat alınmaksızın yapılabilecek basit onarım ve tadilatlar yapılabilir.”
7.2) “Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar” başlıklı 8 inci maddesinde; (1) Yapı
Kayıt Belgesi; … ç) Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde, d)
Kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemez. … (2) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı
Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek yapı kayıt belgesinin iptali talebinin reddi, diğer yandan yapı kayıt belgesinde hatalı veya eksik beyan olup olmadığının ya da yapı kayıt belgesi alındıktan sonra kaçak ve ruhsatsız bir yapı yapılıp yapılmadığının tespit edilerek sonucuna göre gerekli işlemlerin yapılması yönünde hazırlanan
Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, köy boşluğundaki taşınmaza ilişkin
yapı kayıt belgesi alındığı, yapı kayıt kayıt belgesi alındıktan sonra ev ve başka bir yapı daha yapıldığını, konuyla ilişkin olarak belediyeye söz konusu yapının yıkılmasına yönelik şikâyette bulunduğunu ancak talebinin yerine getirilmediğini belirterek yapı kayıt belgesinin iptal edilerek ilgili yapının yıkılmasını talep etmiştir.
10) Somut olayda yapılan incelemede; başvuranın Karkamış Belediye Başkanlığına vermiş
olduğu 19/02/2020 tarihli dilekçesi ile “mülkiyeti maliye hazinesine ait olan taşınmaza” yönelik şikayetinden vazgeçtiği anlaşılmıştır. Nitekim şikayetçi ile yapılan görüşmede de; başvuranın şikayetinden vazgeçtiği teyit edilmiş bununla birlikte söz konusu taşınmazın mülkiyetinin hazineye ait olduğu anlaşıldığından incelemeye devam etme gereği hâsıl olmuştur.
11) Bilindiği üzere yerleşim yerlerindeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına
uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla hazırlanan İmar Kanunu; belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapıları kapsamaktadır. Bu bağlamda sağlıklı ve dengeli bir çevrenin oluşturulması bakımından imar mevzuatına aykırılık oluşturan yapılarla ilgili yasal işlemlerin süresi içinde yerine getirilerek mevzuata aykırı yapılara yönelik gerekli işlemlerinin ilgili idarelerce yürütülmesi ve bu konuda gerekli tertip ve tedbirlerin alınması gerekmektedir. Nitekim 3194 sayılı İmar
Kanunun 32 inci ve 42 inci maddeleri ile sayılan amaçların yerine getirilmesine yardımcı olacak yaptırımlar düzenlenerek belediye encümenin yapması gerekenleri kesin bir biçimde hükme bağlanmıştır.
12) Bununla birlikte İmar Kanunu’na eklenen geçici 16 ncı madde ile 31/12/2017 tarihinden
önce yapılan ruhsat ve ruhsat eklerine aykırı yapılara Yapı Kayıt Belgesi (YKB) düzenlenmesi öngörülmüş ve Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar 06/06/2018 tarihli ve
30443 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Yapı Kayıt Belgesi; ruhsatsız veya ruhsat ve
eklerine aykırı olarak 31/12/2017 tarihinden önce yapılan bir yapının kayıt altına alınması ve kullanımına yönelik olarak verilen, imar bakımından ilave bir hak sağlamayan ve kazanılmış hak oluşturmayan, yapının imar durumu ve ruhsata uygun hale getirilmesi veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar verilen geçerli olan geçici bir belgedir.
(https://www.tbb.gov.tr/storage/usefiles/rrehber_ve_bilgi_notlari/imar _barisi.pdf.)
13) Yapının İmar Barışı Kanunu kapsamı dışında bırakılan yerlerde inşa edilmemiş olması,
yapı kayıt belgesi alabilme şartlarından birisini oluşturmaktadır. Nitekim 3194 sayılı Kanun’un geçici 16 ncı maddesinde Kanun kapsamı dışında kalan alanlar sayılmıştır. Usul ve Esaslarda da kapsam dışında kalan alanlar belirtilmiş ve 8/d maddesinde; kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
14) Bu kapsamda yapılan incelemede; mülkiyetinin hazineye ait olan söz konusu taşınmazın
kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş bir taşınmaz olmadığı diğer bir ifadeyle Kanun ve Esaslarda belirtilen yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek hazineye ait taşınmazlardan olmadığından imar barışından faydalanılabilecek yerlerden olduğu anlaşılmıştır.
15) Şikayete konu olan asıl husus yapı kayıt belgesi alındıktan sonra 2019 yılında mülkiyeti
hazineye ait söz konusu taşınmazda tek katlı yapının haricinde, bu yapının arkasında ve üzerinde yeni yapıların yapıldığı iddiası hakkındadır.
16) Bilindiği üzere Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6 ncı maddesinde
yapı kayıt belgesi verilen yapılarda ruhsat alınmaksızın yapılabilecek basit onarım ve tadilatlar yapılabileceği belirtilmiştir. Bu hükmün mefhum-u muhalifinden, yapı kayıt belgesi alınan yapılarda, ruhsata tabi imalatların yapılamayacağı anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle yapı kayıt belgesi alındıktan sonra yapılan yapılar için yapı kayıt belgesi geçerli olmadığından söz konusu kaçak ve ruhsatsız yapılan yapılar için, 3194 sayılı İmar Kanununun 32 ve 42 inci maddeleri doğrultusunda işlem yürütülmesi gerekmektedir. Ancak ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yaptırımların uygulanabilmesi için ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür.
17) Somut olayda yapılan inceleme ve Karkamış Belediyesi ile Çevre ve Şehircilik İl
Müdürlüğü ile yapılan görüşmeler neticesinde; başvuranın konuyla ilgili 2018 yılında ilgili idarelere başvurularda bulunduğu, Karkamış Belediye Başkanlığının 14/02/2018 tarihli yazısında “On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Altı İlçe Kurulması ve Bazı Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun hükümleri gereğince İl Özel
İdaresinin hüküm ve tasarrufunda olan Alaçalı Köyünün, köy vasfını yitirerek Alaçalı
Mahallesi olarak revize edildiği, bununla birlikte köy yerleşim yerinde yer alan yapıların yapım tarihine ilişkin kayıtlarda herhangi bir envanter kaydının olmadığı, bahse konu taşınmazın inşaat tarihinin belediyenin yetkili kılındığı tarihten itibaren önce yapıldığı” hususlarının yer aldığı anlaşılmıştır. Başvuranın Kurumumuza göndermiş olduğu dilekçede söz konusu taşınmazda yapı kayıt belgesi aldıktan sonra yeni eklentiler yapıldığı iddiasının yer aldığı anlaşıldığından bu tarihten sonra herhangi bir eklenti yapılıp yapılmadığın araştırılması gerektiği değerlendirilmiştir. Bu kapsamda yapılan incelemede; mülkiyeti hazineye ait olan taşınmazda 02/01/2019 tarihinde yapı kayıt belgesinin temin edildiği, belge başvurusunda 140 2 m , “Tarımsal Amaçlı Kullanılan Yapı” şeklinde beyanda bulunulduğu anlaşılmış olup Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 16/01/2020 tarihli ve sayılı yazısında; başvuru görselleri üzerinde yapılan incelemede, tek katlı bir yapıya dair görseller tespit edildiği, yapının arka ve önünde başka bir yapı görseli tespit edilmediği belirtilmiştir. Yapılan şikayet kapsamında İl Müdürlüğü yetkilileri tarafından yerinde inceleme yapıldığı bununla birlikte yapı kayıt belgesinin iptal işlemine gerekçe olabilecek herhangi bir tespitte bulunulmadığı belirtilmiştir.
18) Bununla birlikte her ne kadar İl Müdürlüğü tarafından yerinde yapılan incelemede yapı
kayıt belgesinin iptal işlemine gerekçe olabilecek herhangi bir tespitte bulunulmamış olsa da; ilgililer tarafından yapılan incelemede, yapı kayıt belgesine esas teşkil eden beyanlarda
/görsellerde bir farklılık olup olmadığına ve yapı kayıt belgesi alındıktan sonra yeni yapı yapılıp yapılmadığına yönelik hususlarda bir tespitin bulunmadığı ve başvuranın şikâyetten vazgeçmesi nedeniyle Müdürlük tarafından herhangi bir işlem yürütülmediği anlaşılmıştır.
Ayrıca söz konusu taşınmazda yapı kayıt belgesi alındıktan sonra yeni yapı yapıldığına ilişkin şikayet üzerine ilgili Belediye tarafından yapılan iş ve işlemlerle ilgili bir tespit yapılamamıştır.
Ancak; yapı kayıt belgesi alındıktan sonra yapılan yapılar için yapı kayıt belgesi geçerli olmadığından söz konusu kaçak ve ruhsatsız yapılan yapılar için, 3194 sayılı İmar Kanununun
32 ve 42 inci maddeleri doğrultusunda işlem yürütülmesi gerektiği ya da Yapı Kayıt Belgesi
almak için başvuruda bulunarak hatalı ve eksik beyanda bulunduğu halde Yapı Kayıt Belgesi için ödeme yapmış ve bu hatalı veya eksik beyanla Yapı Kayıt Belgesini almış olanların ada/parsel değişikliği, adres değişikliği, bağımsız bölüm sayısı değişikliği ile sınırlı, dolayısıyla daha önce yapılmış olan ödeme tutarını değiştirmeyen nitelikte ise işleme onay verdikten sonra güncel Yapı Kayıt Belgesini üretebileceği anlaşılmıştır.
19) Bu çerçevede mülkiyeti hazineye ait olan söz konusu taşınmazla ilgili yapı kayıt belgesinin
alındığı süreçteki beyanlar ve bulgular ile yapının güncel hali arasında bir farklılık olup olmadığının araştırılarak hatalı ve eksik beyan bulunup bulunmadığı ya da yapı kayıt belgesi alındıktan sonra kaçak ve ruhsatsız bir yapı yapılıp yapılmadığı hususlarının tespit edilmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Nitekim yapı kayıt belgesi alındıktan sonra yapılan yapılar için yapı kayıt belgesi geçerli olmadığından; kaçak ve ruhsatsız bir yapı yapıldığının tespit edilmesi halinde 3194 sayılı İmar Kanununun 32 ve 42 inci maddeleri doğrultusunda belediye encümeni tarafından gerekli işlemlerin yapılması gerekmektedir.
20) Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin
incelenmesi ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yapı kayıt belgesinin iptali talebinin reddi, diğer yandan yapı kayıt belgesinde hatalı veya eksik beyan olup olmadığının ya da yapı kayıt belgesi alındıktan sonra kaçak ve ruhsatsız bir yapı yapılıp yapılmadığının tespit edilerek sonucuna göre gerekli işlemlerin yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Gaziantep İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN KISMEN REDDİ
KISMEN KABULÜNE;
Yapı kayıt belgesinin iptali talebinin REDDİNE, Diğer yandan yapı kayıt belgesinde hatalı veya eksik beyan olup olmadığının ya da yapı kayıt belgesi alındıktan sonra kaçak ve ruhsatsız bir yapı yapılıp yapılmadığının tespit edilerek sonucuna göre gerekli işlemlerin yapılması hususunda GAZİANTEP ÇEVRE VE
ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ İLE KARKAMIŞ BELEDİYE BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, GAZİANTEP ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ
İLE KARKAMIŞ BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi