Yapı kullanma izin belgesi alınmadan iş yeri ruhsatı verilebilir mi – Alışveriş merkezleri için ayrıca ruhsat gerekir mi (ÇŞB)

NOT: Özel yapı şeklini gerektiren yapılar dışındaki yapılarda açılacak iş yerleri için yapı kullanma izin belgesinin gerekli olup olmadığı, yapı kullanma izin belgesi verilmiş olan alışveriş merkezleri için ayrıca iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin gerekli olup olmadığı hk.

T.C.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü

Konu : İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı
(Alışveriş Merkezi)

DAĞITIM YERLERİNE

İlgi : Bakanlığımız Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğünün 20/05/2020 tarihli ve E.95703 sayılı yazısı.

İlgi yazı ile özetle özel yapı şeklini gerektiren yapılar dışındaki yapılarda açılacak iş yerleri için yapı kullanma izin belgesinin gerekli olup olmadığı, yapı kullanma izin belgesi verilmiş olan alışveriş merkezleri için ayrıca iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin gerekli olup olmadığı hususunda tereddüt hâsıl olduğundan yazı ilgisinde ve ekinde yer alan İdarelere bu hususlarda açıklayıcı görüşümüzün verilmesi talep edilmiştir.

Bilindiği üzere 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 21 inci maddesi birinci fıkrası “Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir.” hükmünü,
30 uncu maddesinin birinci fıkrası “Yapı tamamen bittiği takdirde tamamının, kısmen kullanılması mümkün kısımları tamamlandığı takdirde bu kısımlarının kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren belediye, valilik bürolarından; 27 nci maddeye göre ruhsata tabi olmayan yapıların tamamen veya kısmen kullanılabilmesi için ise ilgili belediye ve valilikten izin alınması mecburidir. Mal sahibinin müracaatı üzerine, yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespiti gerekir.” hükmünü, 31 inci maddesi “İnşaatın bitme günü, kullanma izninin verildiği tarihtir. Kullanma izni verilmeyen ve alınmayan yapılarda izin alınıncaya kadar elektrik, su ve kanalizasyon hizmetlerinden ve tesislerinden faydalandırılmazlar. Ancak, kullanma izni alan bağımsız bölümler bu hizmetlerden istifade ettirilir.” hükmünü,
42 nci maddesinin birinci fıkrası “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.” hükmünü,
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 4 üncü maddesi “3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.

a) İnsan sağlığına zarar vermemek,
b) Çevre kirliliğine yol açmamak,
c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak.” hükmünü, İşyeri Açma ve Çalışma Yönetmeliği’nin 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi “Özel yapı şeklini gerektiren sinema, tiyatro, düğün salonu, otel, hamam, sauna; ekmek fırını

ile akaryakıt, sıvılaştırılmış petrol gazı, sıvılaştırılmış doğal gaz ve sıkıştırılmış doğal gaz istasyonu için yapı kullanma izin belgesinin alınmış olması” hükmünü,
6 ncı maddesinin birinci fıkrası “Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.” ve üçüncü fıkrası “İşyeri açmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler, işyerlerini bu Yönetmeliğe uygun olarak tanzim ettikten sonra Örnek 1 ve 2’de yer alan durumlarına uygun formu doldurarak yetkili idareye başvurur.” hükmünü,
13 üncü maddesi “İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idareler tarafından ruhsatın verildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde kontrol edilir. İşyerinin bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde ruhsat kesinleşir. Kontrol görevini yerine getirmeyen yetkili idare görevlileri hakkında kanunî işlem yapılır.

İşyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapılacak denetimlerde mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespiti halinde, işyerine bu noksanlık ve hatalarını gidermesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir.

…” hükmünü,
6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 5 inci maddesinin yedinci fıkrası “Büyükşehirlerde, alışveriş merkezlerine yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye büyükşehir belediyeleri yetkilidir. Alışveriş merkezi projesi için yapı ruhsatı verilirken, üst meslek kuruluşlarının görüşü alınır. Bu kuruluşlar görüşlerini on beş iş günü içinde bildirir.” hükmünü,
Geçici 1 inci maddesinin dördüncü fıkrası “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla yapı ruhsatı almış olmakla birlikte işyeri açma ve çalışma ruhsatı almamış olan alışveriş merkezleri hakkında 5 inci maddenin yedinci fıkrası hükmü uygulanmaz.” hükmünü, Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik’in 5 inci maddesinin üçüncü fıkrası “Alışveriş merkezine yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi ve işyeri açma ve çalışma ruhsatını verme, değiştirme ve yenileme yetkisi büyükşehir olan yerlerde büyükşehir belediyesine; diğer yerlerde belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde ilgili belediyelere, belediye sınırları ve mücavir alanlar dışında ise il özel idarelerine aittir.” hükmünü, yedinci fıkrası “4 üncü maddenin birinci fıkrasında belirtilen niteliklere sahip olan alışveriş merkezine yapı kullanma izin belgesi verilir. Kanunun uygulamasında bu belge işyeri açma ve çalışma ruhsatı yerine geçer.” hükmünü,
Geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası “Kanunun yürürlüğe girdiği 29/1/2015 tarihi itibarıyla faaliyette olan alışveriş merkezleri, 4 üncü maddenin (ç) ve (d) bentlerindeki nitelikleri bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde sağlar. Bu fıkra gereğince alışveriş merkezlerinde yapılacak tadilatların yapı ruhsatının yenilenmesini gerektirmesi durumunda ruhsatlandırma, alışveriş merkezine yapı ruhsatını vermiş olan idare tarafından yapılır.” hükmünü amirdir.

Ayrıca Danıştay Onbeşinci Dairesinin 26/01/2016 tarihli ve E: 2014/7244, K: 2016/241 sayılı kararında yapı kullanma izin belgesiyle ilgili; “… 3194 sayılı Yasanın 30. maddesine göre yapı kullanma izin belgesi, yapı tamamlandıktan sonra belediye veya valiliklerce ana yapının bütün bağımsız bölümleri için verilen ve bağımsız bölümlerin amacına uygun kullanılabilir durumda ve projesine uygun inşa edildiğini gösteren belgedir.

…” denilmekte,
Danıştay Sekizinci Dairesinin işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin olarak verdiği 09/11/2004 tarihli ve E: 2004/3323, K: 2004/4280 sayılı kararında; “…ruhsat başvurularını inceleyecek merciilerin, işyeri açma ve çalıştırma ruhsatlarını verirken, işyerinin bulunduğu

yapının imar mevzuatına uygun olup olmadığını göz önünde bulundurması zorunlu olup, imar mevzuatına aykırı (kaçak, tecavüzlü veya ruhsatsız) bir binanın veya işyerinin ruhsatlandırılması olanaklı değildir.

…” denilmekte,
Danıştay Onuncu Dairesinin yapı kullanma izin belgesi bulunmadan, mevzuata aykırı olarak işletildiği anlaşılan kahvehanenin işyeri ruhsatının iptaline ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığına dair 22/10/2002 tarihli ve E: 2000/3789, K: 2002/4019 sayılı kararında; “…Yapı kullanma izin belgesi, işyeri olarak kullanılacak yapının ruhsat ve projesine, bir başka deyişle fenne uygun olduğunu, can ve mal güvenliği yönünden kullanılmasında bir sakınca olmadığını gösteren ve uzman kişilerce yapının İmar Kanununa uygunluğunu saptayan bir belgedir.

Umuma açık bir işyerine ruhsat veya izinler düzenlenirken yapının, kullanılmasında mal ve can güvenliği yönünden sakınca bulunmadığı saptanarak yapı kullanma izin belgesiyle işyeri açılmasında sakınca olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. … …yürürlükteki mevzuat hükümlerine aykırı olarak yapı kullanma izin belgesi bulunmadan işletildiği anlaşılan davacıya ait işyerinin ruhsatının iptaline ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.” denilmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yargı kararları kapsamında;
-Yapı kullanma izni olmayan yapıların kullanılmasının, elektrik, su ve kanalizasyon hizmetlerinden ve tesislerinden faydalandırılmasının mümkün olmadığı ve dahi yetkili idarelerce işyeri ruhsatı düzenlenmesinde ve ruhsatı kesinleştirici denetimlerinde imar mevzuatına uyma yükümlülüğü bulunduğundan yapı kullanma izin belgesi olmayan yerlere işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenemeyeceği, Yönetmelik’in 5/1/(c) maddesinde sayma yoluyla belirtilen faaliyet konularının icra edilebilmesi için özel yapı şeklini gerektiren yapılara ihtiyaç duyması hasebiyle buraların kullanım amacına tahsisli olarak tanzim edilmiş bir yapı kullanma izin belgesine sahip olması gerektiği,
Diğer taraftan bir iş yerinin açılıp faaliyet gösterebilmesinin burası için mevzuatına ve usulüne uygun şekilde tanzim edilmiş işyeri açma ve çalışma ruhsatına sahip olması ile mümkün olduğu, bu belge ile iş yerinin İşyeri Mevzuatı bağlamında her türlü şartı sağlayıp sağlamadığının kontrolünün yapıldığı ve belgenin mevzuata uygunluğun teminatı olduğu, yine bu belgenin başta 3572 sayılı Kanun, 5393 sayılı Kanun ve 5216 sayılı Kanun ve uygulamaya dönük ikincil mevzuatta İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik ile yasal zeminde varlık bulduğu,
-Kanun ile özel bir düzenleme yapılmadığı sürece yapı kullanma izin belgesinin iş yeri açma ve çalışma ruhsatı yerine geçmesinin mümkün olmadığı, nitekim Danıştay Onuncu Dairesince 2016/5541 esas numaralı kararı ile Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesinin yedinci fıkrasının ikinci cümlesinin yürütmesinin durdurulması yönünde bir karar verildiğinin de belirtilmesinde yarar bulunduğu
değerlendirilmektedir.

Bilgilerinize ve gereğini arz ve rica ederim.

Bakan a.

Genel Müdür

Dağıtım:
Gereği: Bilgi:

… Büyükşehir Belediye Başkanlığına … Genel Müdürlüğü
… Belediye Başkanlığına … Bakanlığına
(… Genel Müdürlüğü)
… Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne … Şubesine