Yapı kullanma izni verilmesi sürecinde Çankaya Belediyesi’nin yasal süre içinde işlem yapmaması nedeniyle oluşan mağduriyet (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 1198-1198 |sayi|3632-101.07.06-E.3632-101.07.06-E.

BAŞVURU NO : 2018/9352 2018/ 9352

KARAR TARİHİ : 16/01/2019 |tarih|

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURU VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –

BAŞVURUYA KONU İDARE : Çankaya Belediye Başkanlığı

BAŞVURUNUN KONUSU : Yapı kullanma izin belgesi verilmesi talebi hakkındadır .

BAŞVURU TARİHİ : 20/07/2018 20.7.2018

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEBİ

1. Şikâyetçi 30/ 03/ 2018 tarihli başvurusunda, Beytepe Mah . ada numaralı parselde yer alan konutuna dair iskân ile ilgili bütün evrak ve kontrol işlerinin tamamlandığını, proje müellifinin imzaya gelmediğini, Çankaya Belediyesince iskân yazısının yazılmadığını, iskân alamadığından dolayı maddi ve manevi zarara uğradığını iddia ederek iskân yazısının verilmesini talep etmişti .

2. Şikâyetçi 30/ 03/ 2018 tarihli başvurusu hakkında Gönderme Kararı verilmiştir . Gönderme

Kararına ilgili idare olan Çankaya Belediye Başkanlığı tarafından yasal süre içinde cevap verilmemiştir .

3. Şikâyetçi, 24/ 07/ 2018 tarihli başvurusunda, mağduriyetinin devam ettiğini, Kamu Denetçiliği

Kurumuna başvuruda bulunduğu için konutunun Yapı Denetim Şubesi aracılığı ile iki kere kontrol edildiğini ve zor durumda olduğunu belirterek gereğinin yapılmasını talep etmektedir .

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

4. Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün 26/ 09/ 2018 tarih ve sayılı yazısında, “İlgi yazılarınızda belirtilen Beytepe, imarın ada sayılı parselindeki bina ile ilgili olarak; Belediyemiz teknik elemanları tarafından müteakip aralıklarla yapılan kontrollerde binanın kapalı olması nedeniyle gerekli kontroller yapılamamış ve en son İmar ve Şehircilik

Müdürlüğü Yapı Denetim Birimi tarafından binadaki Ruhsat eki onaylı mimari projesine aykırı hususlarla ilgili 24.09.2018 tarih sayılı tespit zaptı düzenlenmiş ve ilgilisine tebligat yapılmış olup söz konusu tespit zaptında belirtilen imara aykırı hususların giderilmesine müteakip

Yapı Kullanma İzin (İskân) Belgesi düzenlenebilecektir .” ifadelerine yer verilmiştir .

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi

1 / 6III. İLGİLİ MEVZUAT

5. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu

Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” hükmü yer almaktadır .

6. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır .

7. 3194 sayılı İmar Kanununun “Yapı kullanma izni ” başlıklı 30 uncu maddesinde; “ Yapı tamamen bittiği takdirde tamamının, kısmen kullanılması mümkün kısımları tamamlandığı takdirde bu kısımlarının kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren belediye, valilik bürolarından; 27 nci maddeye göre ruhsata tabi olmayan yapıların tamamen veya kısmen kullanılabilmesi için ise ilgili belediye ve valilikten izin alınması mecburidir . Mal sahibinin müracaatı üzerine, yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespiti gerekir .

Belediyeler, valilikler mal sahiplerinin müracaatlarını en geç otuz gün içinde neticelendirmek mecburiyetindedir . Aksi halde bu müddetin sonunda yapının tamamının veya biten kısmının kullanılmasına izin verilmiş sayılır .

Bu maddeye göre verilen izin yapı sahibini kanuna, ruhsat ve eklerine riayetsizlikten doğacak mesuliyetten kurtarmayacağı gibi her türlü vergi, resim ve harç ödeme mükellefiyetinden de kurtarmaz ” hükmü yer almaktadır .

8. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 64 üncü maddesinin on ikinci fıkrasında; “Yapının ruhsat ve eki projelerine uygun olarak yasal süresi içinde tamamlandığı ilgili idare tarafından fenni mesuller ve yapı sahibi ile birlikte belgelenmiş ise, yapı kullanma izin belgesi düzenlenmeden önce yapı müteahhidinin, şantiye şefinin, mimari proje müellifinin vefat etmesi, mahkûmiyet ve benzeri nedenlerle kendisine ulaşılamadığı veya yapının yapı kullanma izni almasına engel haklı bir gerekçe göstermeksizin imzadan imtina ettiği durumlarda; yapı kullanma izin belgesinde ilgili bölümlere yapı müteahhidinin, şantiye şefinin, mimari proje müellifinin bilgileri kaydedilerek imzaları olmadan yapı kullanma izin belgesi düzenlenir ve bu kişiler, haklarında işlem yapılmak üzere ilgili meslek odasına bildirilir . Bu durumda daha önce ilgili idare tarafından verilmiş iskâna uygunluk raporu, süresi içinde yapılan yapı kullanma izin belgesi başvurusuna ilişkin belgeler, ilgililere ulaşılamadığına dair belgeler ve bunlarla yapılan sözleşmeler ruhsat dosyasında bulunmak zorundadır . Yapı kullanma izin belgesinde müteahhidin, şantiye şefinin, mimari proje müellifinin imzasının bulunmaması, sorumluluklarını ortadan kaldırmaz .” hükmü bulunmaktadır .

IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Başvurunun kısmen ret kısmen kabulü ile; tüm yapıya ilişkin yapı kullanma izni verilmesi talebinin reddine, yapı kullanma izni verilmesi sürecinde gösterilen geciktirici tutumun 3194 sayılı

Kanunun 30 uncu maddesinde hükme bağlanan yükümlülükleri ihlal etmesinden dolayı hatalı davranıldığının kabulü ile bodrum, çatı arası kat ve birinci kat harici bölümlere yapı kullanma izni verilmesi bakımından gerekli şartları taşıyıp taşımadığı konusunda yeniden değerlendirme yapılması hususlarında, Çankaya Belediye Başkanlığına tavsiyede bulunulması önerilmiştir .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi

2 / 610. Şikâyetçi, yapı kullanma izin belgesi talep etmektedir .

11. İlgili idare, imara aykırı hususların giderilmesine müteakip Yapı Kullanma İzin (İskân) Belgesi düzenlenebileceğini belirtmektedir .

12. Dosya kapsamına göre, yapıya ilişkin tarihsiz tespit tutanağı bulunduğu, tutanakta ‘ Planlı

Alanlar İmar Yönetmeliğinin 64 üncü maddesinin on ikinci fıkrası uyarınca, ada numaralı parselde bulunan yapı yerinde kontrol edilmiş ve tamamlandığı tespit edilmiştir .’ ifadelerinin yer aldığı, tutanağın mal sahibi, mimar, inşaat mühendisi, elektrik mühendisi, makine mühendisi ve

Belediye Yetkilisi başlığı altında -İnşaat Teknikeri tarafından imza altına alındığı, proje müellifi ’nün imzasının bulunmadığı, şikâyetçinin 29/ 12/ 2017 tarihli dilekçe ile proje müellifinin imzasının tamamlanması amacıyla Çankaya Belediyesine başvurduğu, Çankaya

Belediye Başkanlığının 29/ 12/ 2017 tarihli dilekçesi ile müellif ’ye mevzuat hükümlerinin hatırlatıldığı, proje müellifinin 01/ 02/ 2018 tarihinde noter aracılığı ile mimari projeye aykırılık bulunduğu gerekçesi sorumluluk kabul etmediğini ihtar ettiği, şikâyetçinin dilekçelerinde motifleri kaldırmak ve çatı arasını kullanıma uygun hale getirmek istemediğini belirttiği, Çankaya

Belediyesi İmar Müdürlüğü tarafından cilt ve numaralı ve 24/ 09/ 2019 tarihli zabıtnamenin düzenlendiği, zabıtnamede “İmarın ada sayılı parselinde yapı kullanma izin belgesi bulunmayan … villa mahallinde yapılan kontrolde, 20 Aralık 1999 onay tarihli mimari projesine aykırı olarak; Bodrum katta depoya ait 3 adet pencerenin … iptal edilerek …. ebatında tek pencere olarak düzenlendiği, … arasındaki mevcut duvarın iptal edilerek … aksında yeni duvar örüldüğü, kombi odasına ait … abadındaki …pencerenin iptal edilerek yan cepheden … ilave pencere açıldığı, sığınak içerisinde … ebadında pencere açıldığı, depo giriş kapısının iptal edildiği, birinci katta mevcut banyo arasındaki havalandırma boşluklarının bir kısmına döşeme atılarak kullanıma katıldığı, çatı arası katında ön ve arka cephede … çapında pencere açıldığı, çatı boşluklarına geçiş için ilave 2 adet kapı açıldığı tespit edilmiştir . İnş . dur. İmalatlar tamamlanmış .

Kısmi iskan durumundadır .” ifadelerine yer verildiği hususları tespit edilmiştir .

13. 3194 sayılı İmar Kanununun 30 uncu maddesi, yapının tamamen bitmesi halinde tamamının, kısmen kullanılması mümkün kısımlarının tamamlanması durumunda ise, bu kısımlarının kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren belediyeden izin alınmasını mecburi kılmıştır . Söz konusu iznin alınması için mal sahibinin müracaat etmesi ve yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ile kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespit edilmesi gerekmektedir . Ayrıca

Kanunun anılan hükmü, müracaatların en geç 30 gün içinde neticelendirilmesi mükellefiyetini de ilgili idarelere getirmiş bulunmaktadır . Hatta bu müddetin sonunda gerekli işlemlerin tesis edilmemesi halinde, yapı kullanma izninin verilmiş sayılacağı da açıkça Kanunun 30 uncu maddesinin ikinci fıkrasında hükme bağlanmıştır . Bu hususta, Danıştay 6. Dairesi de, 07/ 11/ 2002 tarihli ve 2001/ 5448 E ., 2002/ 4886 K. sayılı kararında, “3194 sayılı İmar Kanununun yapı kullanma iznini düzenleyen 30. maddesinin 2 nci fıkrasında, belediyelerin, valiliklerin mal sahiplerinin müracaatlarını en geç otuz gün içinde neticelendirmek mecburiyetinde olduğu, aksi halde bu müddetin sonunda yapının tamamının veya biten kısmının kullanılmasına izin verilmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır . Anılan Yasa kuralı uyarınca davacının başvurusu üzerine yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin saptanması halinde ilgili idarece yapı kullanma izninin verileceği, başvuru tarihinden itibaren otuz gün içinde ilgili idarece yanıt verilmediği takdirde yapının kullanılmasına izin verilmiş sayılacağı açık olduğu…” ifadelerine yer vermiştir . (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2018/ 3354 sayılı kararı)

14. Başvuru bağlamında, şikâyetçi tarafından, ilgili yapı için yapı kullanma izni belgesi verilmesi talebiyle Çankaya Belediye Başkanlığına yaptığı başvuruda 3194 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinde belirtilen süre aşılmıştır .

15. İdarelerin anılan Kanun hükmünde belirtildiği üzere, 30 günlük inceleme süresi içinde ilgilisine

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi

3 / 6cevap vermesi yasal bir zorunluluktur . Bu zorunluluğa uyulmaması ise, yine Kanun koyucu

tarafından yapı kullanma izninin verilmiş sayılacağı kabulüyle neticeye vardırılmıştır . İdare hukuku bağlamında “zımni kabul” olarak ifade edilen bu durum, idarenin işlem tesis etmeyip hareketsiz kalmasından kaynaklı olumsuzlukların kanunun açık hükmüyle giderilmesini ve idarelerin sürelere uymak suretiyle ilgililerinin taleplerini sürüncemede bırakamamalarını sağlamayı amaçlamaktadır .

Ancak başvuruya muhatap Çankaya Belediyesi, yasal yükümlülüğünü yerine getirmekten imtina etmiştir . Bu durum da, Kanunun gerektirdiği şekilde, başvuruya konu yapıya zımnen yapı kullanma izninin verildiğini gözler önüne sermektedir . Yani söz konusu yapı, belli bir süre için Kanun gereğince yapı kullanma iznine sahip olmuştur . (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2018/ 3354 sayılı kararı)

16. Bununla birlikte, Kurumumuzun bilgi-belge talep yazıları sonrasında, ilgili idarenin, başvuruya konu yapıyı denetlemesi üzerine, bazı proje aykırılıklarını tespit ettiği ve bunun üzerine zabıtname tutulduğu dosya kapsamından anlaşılmıştır . Bu durum, 3194 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin üçüncü fıkrasındaki, yapı kullanma izninin verilmiş olmasının ruhsat ve eklerine riayetsizlikten doğan sorumluluğu ortadan kaldırmayacağı yönündeki hüküm gereğince, yapı kullanma iznine ilişkin kabullerin temelinden sarsıldığını da göstermektedir . Ancak yapıdaki hukuka aykırılıklar, ilgili idarenin, yapı kullanma izninin verilmesi sürecinde ortaya koyduğu geciktirici tavrın hem kanuni gerekliliklere hem de iyi yönetim anlayışına aykırı olduğu gerçeğini değiştirmemektedir .

(Kamu Denetçiliği Kurumunun 2018/ 3354 sayılı kararı)

17. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 64 üncü maddesinin on ikinci fıkrasında “Yapının ruhsat ve eki projelerine uygun olarak yasal süresi içinde tamamlandığı” ifadesi bulunmasına rağmen yine madde içinde ‘…Daha önce ilgili idare tarafından verilmiş iskâna uygunluk raporu’ nun arandığı, yukarıda bahsi geçen tarihsiz tutanağın proje müellifinin durumunun meslek odasına bildirilmesi üzerine kurgulanan mevzuat hükmüne ilişkin olduğu, yapının mevzuata ve projeye uygun olduğuna dair bir tespit daha bulunması gerektiği, idarenin ise 24/ 09/ 2019 tarihli zabıtname ile bodrum katta ve birinci katta eksiklik tespit ederek kısmi iskan durumunda olduğunu belirttiği, bu kapsamda ilgili idarenin, parsel sorgusunda 3 katlı betonarme mesken ve arsa olarak tanımlanan ada ve sayılı parsele yönelik varsa bodrum, çatı arası kat ve birinci kat harici bölümlerin ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespit ile kısmen kullanılması mümkün ise bu kısımlara yönelik yapı kullanma izin belgesi düzenlemesi gerektiği hususları tespit edilmiştir .

18. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; mimari projesine aykırılıkları tespit edilen yapı bakımından, yapı kullanma izni verilmemesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı, ancak ilgili idarenin yapı kullanma izni verilmesi sürecinde gösterdiği tutumun 3194 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinde hükme bağlanan yükümlülükleri ihlal ettiği tespit edilmiştir .

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; 20. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idare tarafından, şikâyetçinin yapı kullanma izni talebine yasal süre içerisinde cevap verilmediği, bu kapsamda, şikâyetçiyi bilgilendirici mahiyette gerekçeli-detaylı bir şekilde işlem tesis edilmediği; böylece

“ kararların gerekçeli olması, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine riayet edilmediği tespit edilmiş olup bundan böyle söz konusu ilkelere uygun davranılması

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi

4 / 6önerilmektedir .

21. Bununla birlikte, Kurumumuzun 17/ 08/ 2018 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına

Belediye Başkanlığınca verilen cevapta, başvuruya ilişkin detaylı bilgilerin yer almadığı tespit edilmiştir . 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 18 inci maddesi bağlamında, inceleme-araştırmaya konu hususlarla ilgili talep edilen bilgi, belge ve değerlendirmelerin Kuruma ulaştırılması yasal bir zorunluluktur . Bu hükmün madde gerekçesinde de, “Maddede, Başdenetçinin ve Denetçilerin görevlerini gerektiği gibi yapabilmeleri için ilgili merciden istedikleri bilgi veya belgelerin tam ve doğru olarak zamanında gönderilmesi zorunluluğu vurgulanmakta, aykırı davrananlar hakkında yapılacak işlem gösterilmektedir” ifadelerine yer verilerek, söz konusu talep yazıları bakımından muhatap idarelere getirilen yükümlülüğün kapsamı belirlenmiştir . Dolayısıyla ilgili cevabi yazıların, Kurum tarafından istenen bilgileri karşılamaya matuf ve gerekçeli olması gerekmektedir . Oysaki başvuruya ilişkin Çankaya Belediye Başkanlığının anılan yazısı, belirtilen nitelikleri sağlamamış ve bu suretle başvuru kapsamındaki incelemeyi olumsuz etkilemiştir .

Özellikle de şikâyetçinin Kurumumuzla paylaştığı bilgi ve resmi yazışmalar dışındaki bilgi-belgelerden kararın hazırlanmasında yararlanılamaması, bu durumun açık göstergesidir . Bu bakımdan, ilgili Başkanlığın 6328 sayılı Kanun kapsamındaki bilgi-belge taleplerine ilişkin yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmesi önem arz etmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KISMEN RET KISMEN

KABULÜ ile;

Tüm yapıya ilişkin yapı kullanma izni verilmesi talebinin REDDİNE, Yapı kullanma izni verilmesi sürecinde gösterilen geciktirici tutumun 3194 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinde hükme bağlanan yükümlülükleri ihlal etmesinden dolayı HATALI

DAVRANILDIĞININ KABULÜ ile bodrum, çatı arası kat ve birinci kat harici bölümlere yapı kullanma izni verilmesi bakımından gerekli şartları taşıyıp taşımadığı konusunda YENİDEN

DEĞERLENDİRME YAPILMASI hususlarında, ÇANKAYA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA

TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA ve ÇANKAYA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğ edilmesine,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,

Çankaya Belediye Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde

Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .

Şeref MALKOÇ

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi

5 / 6Kamu Başdenetçisi

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi