Yardımcı engelli gözetmeninin görev tanımındaki “veya” ifadesi, görevlerin kısmen yerine getirilmesini mümkün kılar mı (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Bu karar, başvuranın Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yapılan “Yardımcı Engelli Gözetmeni” görevlendirmesi ile ilgili ücret talebini incelemektedir. Başvuran, görevi fiilen yerine getirdiğini iddia ederken, Bakanlık, adayın ek süreyi beklemeden sınavdan çıkması nedeniyle başvuranın görevini yerine getirmediğini savunmuştur. Millî Eğitim Bakanlığı Merkezî Sistem Sınav Yönergesi’nin 24. maddesi, yardımcı engelli gözetmeninin görev tanımını belirlemekte ve bu görevlerin yerine getirilmemesi durumunda ödemelerin salon başkanı üzerinden yapılacağını belirtmektedir.

Hukuki değerlendirme, başvuranın görev tanımının “veya” ifadesi ile esnek olduğunu ve yalnızca bir kısmının yerine getirilmesinin yeterli olabileceğini ortaya koymaktadır. Ancak, Bakanlık tarafından sunulan gerekçeler, hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmamaktadır. Sonuç olarak, başvurana salon başkanı üzerinden ödeme yapılması işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvuranın talebinin kabul edilmesi ve mağduriyetinin giderilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/13224-S.22.20234

BAŞVURU NO : 2022/8828

KARAR TARİHİ : 11/10/2022

TAVSİYE KARARI

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

Başvuranın yardımcı engelli gözetmeni ücretinin tarafına ödenmesi talebi

BAŞVURUNUN KONUSU :

hk.

BAŞVURU TARİHİ : 20/06/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, MEB tarafından merkezi olarak 05.06.2022 tarihinde yapılan

Sınavla Öğrenci Alan Ortaöğretim Kurumları Sınavında görev almak için başvurduğunu, Sancaktepe İlçesi

Borsa İstanbul Muhsin Yazıcıoğlu İmam Hatip Ortaokulunda yedek engelli gözetmeni olarak (tek kişilik salonda) görevlendirildiğini, görevini fiilen yerine getirmesine rağmen, sınav yapılan okulun yönetimi tarafından “adaya okuma/kodlama işlemi yapmadığı ve adayın kendisi için belirlenen 20 dakikalık ek süreyi kullanmadığı” gerekçeleri ile görevinin salon başkanı olarak sistemde değiştirildiğini, salon başkanlarına 1650 rakamı üzerinden ödeme yapılırken yardımcı engelli gözetmenlere 2000 rakamı üzerinden ödeme yapıldığını, aday hakkında sadece tek kişilik sınıf ve 20 dakika ek süre tedbiri alındığını, bu sebeple okuma/kodlama işlemini yapmadığından söz edilemeyeceğini, MEB Merkezi Sistem Sınav Yönergesinin Yardımcı Engelli

Gözetmeni başlıklı 24. maddesinde “Engeli nedeniyle kendisine yardımcı görevlendirilecek adaya soruların okunması, kodlama işlemleri ve/veya sınav okul veya binalarındaki diğer ihtiyaçları için nezaret edecek görevlilerdir. Bu görevliler, bölge sınav yürütme komisyonunca sınavın özelliğine göre ilgili alan öğretmenlerinden ya da ihtiyaca göre özel eğitim öğretmenleri arasından seçilir” hükmünün yer aldığını, hüküm metninde okuma/kodlama işlemi ile adayın ihtiyaçlarını giderme görevleri arasında ve ile birlikte veya ifadesi kullanıldığını, yani, görevlinin kendisine verilmesi durumunda bu iki görevi de yerine getirmekle yükümlü olmakla birlikte, görev ücreti ödenmesi için iki görevin de yapılmasının zaruri olmadığını, ayrıca adayın ek süreyi kullanmadığı gerekçesinin de hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, zira bir salonda aday veya adayların tamamının sınava girmemesi durumunda görevlilere ödeme yapılmakta olduğunu, bahsi geçen ek sürenin aday tarafından kullanmamasının tarafının görevi yerine getirmediği şeklinde yorumlanamayacağını iddia ederek, Bakanlıkça yapılan görevlendirmesinde yer alan ”Yardımcı Engelli Gözetmeni” ücretinin tarafına ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Milli Eğitim

Bakanlığı Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 07/07/2022 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;

2.1. Merkezi Sınav Görevlendirme İşlemlerinin 4. maddesinin Salon Görevlileri başlığının (b) bendine göre

‘nın görev tanımının, görevini fiilen yerine getirmemesi ve adayın belirtilen ek süreyi beklemeden sınavdan çıkması sebebiyle, görevlinin Mebbis Sisteminde Salon Başkanı olarak girişinin yapıldığı,

2.2. Şikayete konu talebe ilişkin başvuran veya diğer ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış bir dava bulunmadığı,

ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. Millî Eğitim Bakanlığı Merkezi Sistem Sınav Yönergesinin, “Yardımcı engelli gözetmeni” başlıklı 24 üncü maddesinde; “(1) Engeli nedeniyle kendisine yardımcı görevlendirilecek adaya soruların okunması, kodlama işlemleri ve/veya sınav okul veya binalarındaki diğer ihtiyaçları için nezaret edecek görevlilerdir. Bu görevliler, bölge sınav yürütme komisyonunca sınavın özelliğine göre ilgili alan öğretmenlerinden ya da ihtiyaca göre özel eğitim öğretmenleri arasından seçilir.”

6. Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 25.05.2022 tarih ve sayılı 2022 Merkezi Sınav Görevlendirme İşlemleri konulu yazısında, “… b) Yardımcı engelli gözetmeni; İlgi (a) Yönergenin 24 üncü maddesi gereğince;

Evde veya hastanede sınava girecek öğrenciler ile tek kişilik salonda sınava girecek öğrencilerin bulunduğu salonlarda; sayısal bölüm için matematik branşından bir (1) , sözel bölüm içim ise öğrencinin yabancı diline uygun alan öğretmenlerinden bir (1) kişi olmak üzere toplam iki (2) yardımcı engelli gözetmeni MEBBİS sisteminden görevlendirilmiş olup öğretmenlerin görev onay işlemleri sona ermiştir.

Başvuru onay işlemi sonunda eksik kalan yardımcı engelli gözetmenleri, ilgili Millî Eğitim Müdürlüklerince resen yapılacak görevlendirmeler ile tamamlanacaktır. Bu salonlara; sayısal bölüm için matematik, sözel bölüm içim ise öğrencinin yabancı diline uygun alan öğretmenleri arasından ilgili Millî Eğitim Müdürlükleri tarafından resen görevlendirme yapılacaktır.

Evde veya hastanede yapılan sınavlarda, oturum başlangıç ve bitiş saatlerine özen gösterilecek, soru kitapçıkları dahil sınava ait hiçbir evrak evde veya hastanede bırakılmayacaktır.

Yardımcı engelli gözetmenleri gün içinde yapılacak iki oturum için aynı ev, hastane veya salonda görevlendirilecek ve kendilerine görev aldıkları her oturum için ayrı ücret ödenecektir.

Tek kişilik salonda sınava girecek adayın sınava girmemesi durumunda, yardımcı engelli gözetmenliği işi fiilen yapılmamış olduğundan bu görevlilere ait ödemeler salon başkanı ve gözetmen üzerinden yapılacaktır.”

hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ve tavsiyede bulunulması yönünde öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, Bakanlıkça yapılan görevlendirmesinde yer alan ”Yardımcı

Engelli Gözetmeni” ücretinin tarafına ödenmesini talep etmektedir.

9. İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, başvuranın görevini fiilen yerine getirmediği ve adayın ek süreyi beklemeden sınavdan çıkması gerekçesiyle Bakanlıkça yapılan Yardımcı

Engelli Gözetmeni görevlendirmesinin Bakanlık sisteminde salon başkanı olarak düzeltildiği anlaşılmaktadır.

10. Millî Eğitim Bakanlığı Merkezî Sistem Sınav Yönergesinin, 24 üncü maddesinde; yardımcı engelli gözetmeni, engeli nedeniyle kendisine yardımcı görevlendirilecek adaya soruların okunması, kodlama işlemleri ve/veya sınav okul veya binalarındaki diğer ihtiyaçları için nezaret edecek görevliler olarak tanımlanmakta, Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğünün

Merkezi Sınav Görevlendirme İşlemleri konulu yazısında ise, tek kişilik salonda sınava girecek adayın sınava girmemesi durumunda, yardımcı engelli gözetmenliği işi fiilen yapılmamış olduğundan bu görevlilere ait ödemelerin salon başkanı ve gözetmen üzerinden yapılacağı açıklamasına yer verilmektedir.

11. Hukuk devleti, insan haklarına saygılı, bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kurmak ve bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün davranışlarında Anayasaya ve hukuk kurallarına uyan, işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan Devlettir. (AYM, E. 2002/38, K.

2002/89, KT: 08.10.2002) Bu kapsamda, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları doğrultusunda hareket etmesi kuşkusuz hukuk devleti ilkesinin gereklerinden birini teşkil etmektedir.

12. Somut olayda, her ne kadar ilgili idarece, başvuranın görevini fiilen yerine getirmediği ve adayın ek süreyi beklemeden sınavdan çıktığı ifade edilmişse de, Millî Eğitim Bakanlığı Merkezî Sistem Sınav Yönergesinin

24 üncü maddesi uyarınca, yardımcı engelli gözetmeninin görev tanımının, engeli nedeniyle kendisine

yardımcı görevlendirilecek adaya soruların okunması, kodlama işlemleri ve/veya sınav okul veya binalarındaki diğer ihtiyaçları için nezaret edilmesi olarak öngörüldüğü, söz konusu madde hükmünün metninde, görev tanımı kapsamında öngörülen fiiller arasında ve/veya ibarelerinin kullanıldığı, bu kapsamda, engeli bulunan adaya görev tanımı kapsamında öngörülen soruların okunması, kodlama işlemleri ile sınav okul veya binalarındaki diğer ihtiyaçları için nezaret edilmesi şeklinde fiillerin bütününün yardımcı engelli gözetmeni tarafından yerine getirilebileceği gibi, soruların okunması, kodlama işlemleri ya da sınav okul veya binalarındaki diğer ihtiyaçlar için engeli bulunan adaya nezaret edilmesi şeklindeki seçimlik fillerden birinin de yardımcı engelli gözetmeni tarafından yerine getirilebileceğinin açık olduğu, ayrıca, Millî Eğitim Bakanlığı

Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Merkezi Sınav Görevlendirme İşlemleri konulu yazısında da, yardımcı engelli gözetmenine görevini fiilen yerine getirmemiş olması nedeniyle ödemenin salon başkanı üzerinden yapılması imkanının da sadece tek kişilik salonda sınava girecek adayın sınava girmemesi hali ile sınırlı olarak getirildiği, bu itibarla, yukarıda yer verilen Yönergenin 24’üncü maddesi hükmü metni ile Bakanlık yazısının 4. maddesinin Salon Görevlileri başlığının (b) bendinin son paragrafında yer alan açık ifade doğrultusunda, başvuranın görevini fiilen yerine getirmediğini kabule imkan bulunmadığı gibi, adaya verilen ek süre sona ermeden önce adayın sınavdan çıkması halinde başvuranın görevini fiilen yerine getirmemiş sayılacağını kabule imkan veren bir mevzuat hükmü de bulunmadığı hususları bir bütün olarak dikkate alındığında, ilgili idarece, başvurana salon başkanı üzerinden ödeme yapılması işleminin dayanağı olarak sunulan gerekçenin hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmayacağı değerlendirilmektedir.

13. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak; başvurana salon başkanı üzerinden ödeme yapılması işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

/

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,

Başvurana salon başkanı üzerinden ödeme yapılması işleminin makul süre içerisinde geri alınarak mağduriyetinin giderilmesi hususunda MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE

BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, MİLLİ

EĞİTİM BAKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın başvurana ve gereği için MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/