Yardımcı hizmetli personelin kıyafet zorunluluğu ve kamu hizmetinin tarafsızlığı için kıyafet yükümlülüğünün hukuka uygunluğu değerlendirmesi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/9584-S.22.14739

BAŞVURU NO : 2022/920

KARAR TARİHİ : 01/08/2022

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI

Farklı statüde görev yapan personelin aynı iş elbisesini

BAŞVURUNUN KONUSU :

giymemesi talebine ilişkindir.

BAŞVURU TARİHİ : 18/01/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran vekili Av. özetle; Türkiye Büyük Millet

Meclisinde görev yapan ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4 üncü maddesinin (A) ve (B) bendi kapsamında istihdam edilen yardımcı hizmetli personelin iş yaparken iş önlüğü giyme zorunluluğunun bulunduğunu, hizmetli personelin temizlik işi bittiğinde iş elbiselerini giyerek amirlerine ve memurlarına yardımcı olmak amacıyla evrak taşımak için bulundukları görev mahallinde beklediklerini, anılan maddenin (D) bendi kapsamında işçi statüsünde çalışan personele sözleşme ile zorunlu tutulan işçi elbisenin aynı zamanda Kanun’un (A) ve (B) bendine göre çalışan hizmetlilere de giydirildiğini, dolayısıyla bu kadroda çalışan personelin takım elbise giyemediğini belirterek TBMM bünyesinde görev yapan 657 sayılı

Kanun’un 4 üncü maddesinin (A) ve (B) bendine göre istihdam edilen yardımcı hizmetler sınıfı personel ile mezkûr maddenin (D) bendi uyarınca istihdam edilen personelin aynı iş önlüğünü giymemesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi belge isteme yazısına istinaden Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı

Destek Hizmetleri Başkanlığından alınan cevabi yazıda özetle;

2.1. Bilindiği üzere, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Kıyafet mecburiyeti” başlıklı Ek 19 uncu maddesinde “Devlet memurları, kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve yönetmeliklerin öngördüğü kılık ve kıyafet kurallarına uymak mecburiyetindedirler.” hükmünün yer aldığı, aynı zamanda, Kamu

Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmelik ile de kamu personelinin kılık ve kıyafette birlik ve bütünlük içinde bulunmalarını sağlamayı amaçlayan düzenlemelere yer verildiği, 2.2. Bahse konu Yönetmeliğin, genel ve katma bütçeli kurumlar, mahalli idareler, döner sermayeli kuruluşlar ve kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların iştirakleri ve müesseselerinde çalışan her sınıf ve derecedeki memurlar, sözleşmeli ve geçici görevle çalışan personel ile işçilerin kılık ve kıyafetlerinin düzenlenmesine ilişkin esasları kapsamakta olup Yönetmeliğin 5 nci maddesinde “Ancak bazı hizmetler için özel iş kıyafetleri varsa görev sırasında kurum amirinin izni ile bu kıyafet kullanılır.” hükmüne de yer verildiği, 2.3. Diğer taraftan, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatı Personeli Giyecek Yardımı

Yönetmeliği’nin eki II Sayılı Cetvelde söz konusu personele hizmete özel olarak verilecek giyecek eşyaları içerisinde takım elbiseye yer verilmediği, 2.4. Söz konusu personelin, statü ayrımı gözetilmeksizin yaptıkları işin niteliğine bağlı olarak aynı görev tanımlarına tabi olduklarından sadece fiilen temizlik hizmeti sundukları saatlerde iş önlüğü giymekte olup mesainin kalan saatlerinde önlük giyinmelerini gerektiren hal olmadıkça; önlük giymelerini gerektirecek bir zorunluluklarının bulunmadığı, 2.5. Bu itibarla, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4’üncü maddesinin (A) ve (B) bentleri kapsamında istihdam edilen yardımcı hizmetler sınıfı personelinin, anılan maddenin (D) bendi kapsamında işçi statüsünde çalışan personel ile aynı iş önlüğünü giymek istememesi ve takım elbise giymesi yönündeki taleplerinin Kurum tarafından uygun görülmediği, Hususları bildirilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun; 5.1.“Amaç” başlıklı 2 nci maddesi;

“Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.

Bu Kanunda öngörülen yönetmelikler Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulur.” 5.2.“İstihdam şekilleri” başlıklı 4 üncü maddesi; “Kamu hizmetleri; memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür.

A) Memur: Mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler, bu Kanunun uygulanmasında memur sayılır.

Yukarıdaki tanımlananlar dışındaki kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır.

B) Sözleşmeli personel:

Kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği için şart olan, zaruri ve istisnai hallere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde, ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileridir.

…

D) İşçiler:

(Değişik birinci cümle: 4/4/2007 – 5620/4 md.) (A), (B) ve (C) fıkralarında belirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuatı gereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçici iş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan geçici işçilerdir. Bunlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.” 5.3.“Kıyafet mecburiyeti” başlıklı Ek 19 uncu maddesi; “(12/5/1982 – 2670/42 md. ile gelen Ek 1 inci md. hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir.) Devlet memurları, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmeliklerin öngördüğü kılık ve kıyafet kurallarına uymak mecburiyetindedirler.” 6. 25/10/1982 tarihli ve 17849 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında

Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmeliğin; 6.1. 1 inci maddesi; “Bu Yönetmelik, kamu personelinin Atatürk devrim ve ilkelerine uygun, uygar, aşırılığa kaçmayacak şekilde sade bir kılık ve kıyafette olmalarını, kılık ve kıyafette birlik ve bütünlük içinde bulunmalarını sağlamayı amaçlamaktadır.” 6.2. 2 nci maddesi; “Bu Yönetmelik, genel ve katma bütçeli kurumlar, mahalli idareler, döner sermayeli kuruluşlar ve kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların iştirakleri ve müesseselerinde çalışan her sınıf ve derecedeki memurlar,

sözleşmeli ve geçici görevle çalışan personel ile işçilerin kılık ve kıyafetlerinin düzenlenmesine ilişkin esasları kapsar.” 6.3. 4 üncü maddesi; “Kurum ve kuruluşlarda görevli memur, sözleşmeli personel, geçici personel ile hizmetliler ve işçilerin giyimlerinde sadelik, temizlik ve hizmete uygunluk esastır.” 6.4. 5 inci maddesi;

2 nci maddede sözü edilen personelin kılık ve kıyafette uyacakları hususlar:

…

c. (Ek: 4/10/2013-2013/5443 K.) Ancak bazı hizmetler için özel iş kıyafetleri varsa görev sırasında kurum amirinin izni ile bu kıyafet kullanılır.” 7. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatı Personeli Giyecek Yardımı

Yönetmeliğinin; 7.1. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesi; “(Başkanlık Divanı’nın 11.12.2019 tarihli ve 29 numaralı Kararıyla değişik) Bu Yönetmelik, Türkiye Büyük

Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatında, 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları

Kanunu’nun 4 üncü maddesinin (A) ve (B) fıkralarına göre çalıştırılan personeli kapsar.” 7.2. “Kullanma ve korumada sorumluluk” başlıklı 7 nci maddesi; Hizmete özel eşya verilen personel, bunları en iyi şekilde kullanmak ve korumakla yükümlüdür.

Hizmete özel eşyanın veriliş amacına göre kullanılıp kullanılmadığı, personelin bağlı bulunduğu birim amirince kontrol edilir. Personel, verilen giyim eşyasını amacı dışında kullanamaz, şeklini değiştiremez, başkasına devredemez ve satamaz.”

Hükmünü amirdir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Kurumumuza başvuruda bulunan başvuran vekili özetle; Türkiye Büyük Millet Meclisinde görev yapan ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4 üncü maddesinin (A) ve (B) bendi kapsamında istihdam edilen yardımcı hizmetli personelin iş yaparken iş önlüğü giyme zorunluluğunun bulunduğunu, anılan maddenin (D) bendi kapsamında işçi statüsünde çalışan personele sözleşme ile zorunlu tutulan işçi

elbisenin aynı zamanda Kanun’un (A) ve (B) bendine göre çalışan hizmetlilere de giydirildiğini dolayısıyla bu kadroda çalışan personelin takım elbise giyemediğini belirterek TBMM bünyesinde görev yapan 657 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin (A) ve (B) bendine göre istihdam edilen yardımcı hizmetler sınıfı personel ile mezkûr maddenin (D) bendi uyarınca istihdam edilen personelin aynı iş önlüğünü giymemesini talep etmektedir.

10. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı tarafından gönderilen cevabi yazıda ise özetle; söz konusu personelin, statü ayrımı gözetilmeksizin yaptıkları işin niteliğine bağlı olarak aynı görev tanımlarına tabi olduklarından sadece fiilen temizlik hizmeti sundukları saatlerde iş önlüğü giymekte olup mesainin kalan saatlerinde önlük giyinmelerini gerektiren hal olmadıkça; önlük giymelerini gerektirecek bir zorunluluklarının bulunmadığı, bu itibarla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4’üncü maddesinin (A) ve (B) bentleri kapsamında istihdam edilen yardımcı hizmetler sınıfı personelinin, anılan maddenin (D)

bendi kapsamında işçi statüsünde çalışan personel ile aynı iş önlüğünü giymek istememesi ve takım elbise giymesi yönündeki taleplerinin Kurum tarafından uygun görülmediği hususları ifade edilmiştir.

11. Başvuru konusu ile ilgili mevzuat incelendiğinde; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Kıyafet mecburiyeti” başlıklı Ek 19 uncu maddesinde Devlet memurlarının; Kanun, Cumhurbaşkanlığı

Kararnamesi ve Yönetmeliklerin öngördüğü kılık ve kıyafet kurallarına uymak mecburiyetinde olduğu kuralına yer verildiği görülmektedir. Kadın ve erkek memurların ve hatta diğer kamu görevlilerinin kılık kıyafet hükümleri ise, 25/10/1982 tarihli ve 17849 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Kurum ve

Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmelik ile düzenlenmiştir.

12. Mezkûr Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde Kurum ve kuruluşlarda görevli memur, sözleşmeli personel, geçici personel ile hizmetliler ve işçilerin giyimlerinde sadelik, temizlik ve hizmete uygunluğun esas olduğu, yine Yönetmeliğin 16 ncı maddesinde ise Bu Yönetmeliğe aykırı hareket edenlere 657 sayılı Devlet memurları Kanunu’nun disiplin cezalarına ilişkin hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmıştır.

13. Kamu hizmetini yürüten personel açısından kıyafet özgürlüğünün ayrı bir önemi bulunmaktadır. Kamu hizmetlerinin yansız ve tarafsız yürütülmesi ilkesinin bir gereği olarak kamu personelinin de nesnel bir dış görünüşünün bulunması gerekmektedir. Bu itibarla diğer kişilerden farklı olarak kıyafet özgürlüğü kamu görevlileri açısından sınırlanmaktadır. Kamu görevlilerine getirilen bu sınırlamanın temel amacı kamu hizmetlerinin görümünü sağlamak ve dolayısıyla kamu menfaatini temin etmektir Nitekim Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmeliğin 1 inci maddesinde de bu

Yönetmelik ile kamu personelinin Atatürk devrim ve ilkelerine uygun, uygar, aşırılığa kaçmayacak şekilde sade bir kılık ve kıyafette olmalarını, kılık ve kıyafette birlik ve bütünlük içinde bulunmalarını sağlamanın amaçlandığı vurgulanmaktadır.

14. Yönetmelikte yer alan yükümlülükler, kamu görevlilerinin yürüttükleri hizmetlerin zorunlu kıldığı durumlar dışında kalan kıyafet yükümlülükleriyle ilgilidir. Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup olanlar, hâkimler, savcılar ile Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapanların anılan kıyafet yükümlülüğü dışında bir elbise giymesinin de gerekebileceği kuralına Yönetmelik kapsamında yer verilmiştir. Yine Yönetmeliğe göre, resmi elbise ve üniforma giymek zorunda olanların, ilgili kurum ve kuruluşun özel yönetmeliklerinde belirtilen usul ve esaslara tabi olduğu düzenlemesine yer verilmiştir.

15. Somut olay kapsamında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı bünyesinde çalışan kamu personelinin kıyafet yükümlülükleri ile ilgili düzenlemelere Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari

Teşkilatı Personeli Giyecek Yardımı Yönetmeliğinde yer verildiği görülmektedir. Yönetmeliğin 2 nci maddesinde Yönetmelik hükümlerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4 üncü maddesinin (A) ve (B) fıkralarına göre çalıştırılan personeli kapsayacağı, 7 nci maddesinde de personele verilen hizmete özel eşyanın veriliş amacına göre kullanılıp kullanılmadığının personelin bağlı bulunduğu birim amirince kontrol edileceği hüküm altına alınmıştır.

16. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatı Personeli Giyecek Yardımı Yönetmeliğinin eki cetveller incelendiğinde ise 657 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin (A) ve (B) fıkraları uyarınca görev yapan personele hizmete özel olarak verilecek giyecek eşyaları içerisinde de takım elbiseye yer verilmediği görülmektedir. Anılan cetvelde koruma memuru, genel kurul teşrifatçısı, şef garson gibi kadrolarda görev yapan personele takım elbise verileceği düzenlemesine de yer verildiği görülmektedir. Bu noktada idarenin statü ayrımı gözetilmeden personelin yaptıkları işin niteliğine bağlı olarak kıyafet düzenlemesini kurala bağladığı görülmektedir.

17. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; ilgili idarenin Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde 657 sayılı

Kanun’un 4 üncü maddesinin (A) ve (B) fıkraları kapsamında görev yapan personelin takım elbise giymesi yönündeki talebini reddetmesi yönünde tezahür eden idari işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

19. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)

dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare

Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın başvuran vekiline ve TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi