Yaşlılık Aylığı İptalinde Sahte Sigorta Bildirimi İddialarının Geçerliliği ve Hukuki Güvenlik İlkeleri Üzerine Değerlendirme (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/2434 E.  ,  2024/4898 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/2741 E., 2023/3181 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 16. İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/395 E., 2021/287 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali ve itirazın iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın kabulüne, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davalı-birleşen dava davacısı SGK Başkanlığı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı-birleşen dava davacısı SGK Başkanlığı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Asıl davada davacı … vekili; davacının yaşlılık aylığının iptaline dair Kurum işleminin iptaliyle, aylığın kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanarak faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Birleşen İzmir 14. İş Mahkemesinin 2021/58 E. – 2021/84 K. sayılı dosyasında davacı Kurum vekili; Kurum müfettişince yapılan denetimler sonucunda davalının sahte sigorta bildiriminin tespit edildiğini, iptal edilen sigorta prim gün sayıları sonucunda yaşlılık aylığının kesildiğini beyanla, 04.04.2009- 23.04.2019 tarihleri arasında davalıya yapılan 145.688,47 TL asıl alacak ve 78.657,36 TL işlemiş faizinin tahsili amacıyla yapılan İzmir 25. İcra Müdürlüğünün 2020/10489 Esas kayıtlı ilamsız takibe davalının itirazının iptaline, takibin devamına ve %20 icra inkar tazminatına karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı, davacı tanıkları ile raporda ifadeleri alınan tanıkların iş yerinin Alsancak-… İş Hanında olduğunu tereddütsüz beyan ettiklerinden … Ege Kauçuk iş yerinin sahte olduğu belirtilen … Caddesinde kurulu iş yerinde çalışmadıkları, çalışılan iş yerinin gene tanık ifadeleriyle tanımlanan Sağnak Kauçuk iş yeri olduğunun anlaşıldığı, bu iş yerinin sahte olup olmadığı hususunda yapılan bir tespit bulunmadığı, işveren tarafından sigorta bildirimlerinin sahte kabul edilen … iş yerinden değil Sağnak Kauçuk iş yerinden yapılması gerektiği, bu hususun işverenin sorumluluğunda olduğu, diğer yandan Kurum, müfettiş raporuyla 2018 yılında iptalini yaptığı sigorta bildirimlerine ait 2002 ve 2003 yılında tahsil ettiği primleri uzun yıllar kullandığından davacının iptali yapılan dönemdeki prim ödemelerine göre 506 sayılı Kanun’un 85 inci maddesi ve 5510 sayılı Kanun’un 50 ve 51 inci maddeleri uyarınca isteğe bağlı sigortalı kabul edilmesi Kanun maddelerine aykırı olmadığı gibi bu dönemin primleri zamanında tahsil edildiğinden Kurumun aktüeryal dengesinin bozulmayacağı, kamu zararı oluşmayacağı, bordro tanığı olarak dinlenilen …’in beyanının, davacı tanıklarının beyanları ile tutarlı olduğu, davacının … Kauçuk isimli bir iş yerinde geçen çalışmalarının bu tanıkların beyanları ile sabit olduğu üzere fiili ve gerçek olduğu, bu haliyle asıl dosyada davacının davasının kabul edilmesinin gerektiği, birleşen dosyada ise her ne kadar SGK tarafından takibe yapılan itirazın iptali talepli dava açılmış ise de davacının çalışmalarının fiili ve gerçek çalışma olduğu görülebildiğinden takibe yapılan itirazın da haklı ve yerinde olduğu gerekçesine dayalı olarak asıl dosya olan 2019/395 Esas sayılı dosyada davanın kabulü ile davacı …’ın 2/4327356 nolu tahsis dosyasından almakta olduğu yaşlılık aylığının kesilmesine yönelik Kurum işleminin iptali ile kesilen yaşlılık aylığının davacıya kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanmasına ve ödenmemiş olan yaşlılık aylıklarının davalı tarafça yasal faiziyle beraber davacıya ödenmesine, birleşen İzmir 14. İş Mahkemesinin 2021/58 Esas sayılı dosyasında davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde SGK Başkanlığı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Asıl davada davalı, birleşen davada davacı Kurum vekili, dosyada toplanan delillerle davacının çalışmalarının bildirildiği … Ege Kauçuk adlı iş yerinin sahte iş yeri olmadığı konusunda sağlıklı bir tespit yapılamadığını, 5510 sayılı Kanun’un 59 uncu maddesi uyarınca Kurum denetim elemanları tarafından düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu ve aksinin ispatının ancak eş değerdeki belgelerle mümkün olabileceğini, davacı tarafından bu yönde bir belge sunulmadığı gibi, İlk Derece Mahkemesi kararında da … Ege Kauçuk Plastik Metal San. Ltd. Şti. adlı iş yerindeki çalışmaların sahte olmadığına dair bir tespit yapılamadığını beyanla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak, asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulü ile %20 oranında icra inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 2007 yılındaki ön tespitte belirtilmesine rağmen 2018 yılında düzenlenen denetmen raporunda, davacının, yaşlılık aylığı alabilmek için, sahte sigortalılığına yönelik somut bir eyleminin bulunduğuna ilişkin iddianın yer almadığı gibi, Kurum tarafından, yaşlılık aylığının iptali üzerine, davacının, 540 günlük askerlik borçlanma olanağından 211 günlük askerlik borçlanmasını, iptale konu olan dönemde de yapma hakkı bulunduğu, diğer taraftan, yaşlılık aylığı bağlandıktan 11 yıl sonra denetimin sonuçlandığı ve aylık bağlandıktan 12 yıl sonra, davacı 56 yaşında iken yaşlılık aylığının kesildiği ve davacının, yaşlılık aylığı kesildiği tarih itibariyle çalışabilme, iş bulabilme koşulları değerlendirildiğinde, Kurumun iptal işleminin, hukuk devleti, hukuki güvenlik, iyi yönetim ve ölçülülük yükümlülüğü, mülkiyet hakkı ilkelerine aykırılık teşkil ettiği gerekçesiyle SGK Başkanlığı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde SGK Başkanlığı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
SGK Başkanlığı vekili, istinaf kararında Kurumun işlemlerinin somut olaya uygunluğu noktasında inceleme yapılmadığını, hukuki güvenlik ilkesi gereği uzunca bir zaman sonrasında aylığın iptal edilmesi işleminin kabul edilemez olduğundan bahisle başvurunun reddedildiğini, 16.02.2018 tarih ve 2018/MDK/017 sayılı denetmen raporunda 2001/03 dönemi ve sonrası için yapılan bildirimlerin sahte olduğunun tespit edildiğini, davacı-karşı davalının bu iş yerinden ilk bildiriminin 01.12.2001 tarihinde olduğunu, sahtelik tespitinin yapıldığı döneme ilişkin Mahkeme tarafından aksi bir tespit yapılmamakla birlikte çalışmaların … Kauçuk adlı iş yerinde geçtiği kabul edilerek … Ege Kauçuk iş yerinden yapılan iptal edilmiş hizmetlerin geçerli sayıldığını ve bu durumun kendi içinde çelişki içerdiğini, davacı-karşı davalının iptal edilen dönemdeki hizmetleri fiili ve gerçek olsa dahi … Ege Kauçuk unvanlı iş yerinden olmadığının açıkça belirlenmiş olduğunu, ancak davacı-karşı davalının … Kauçuk ünvanlı iş yeri yönünden herhangi bir iddiasının da söz konusu olmadığını, Mahkeme tarafından hizmetlerin hüküm kurmaya elverişli olmayan delillerle geçerli sayılmasının kabulünün mümkün olmadığını, sigortalının tam olarak nerede çalıştığı belirlenmeksizin hizmet kazandırılmasının istinaf kararında belirtilen hukuki güvenlik ilkesine aykırılık teşkil ettiğini belirterek, temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının dava dışı … Ege Kauçuk Plastik..Ltd. Şti iş yerinden bildirilen çalışmalarının fiili olmadığı gerekçesiyle Kurumun denetim raporuna dayalı olarak iptal edilmesi ve buna bağlı olarak yaşlılık aylığı koşullarını yitiren davacının yaşlılık aylığının iptali ile yersiz ödemelerin borç çıkarılmasına dair Kurum işleminin iptali; birleşen davada aylık iptali nedeniyle davacıya yapılmış yersiz aylık ödemelerinin tahsili için Kurum tarafından başlatılan takibe yapılan itirazın iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun’un 59 ve 86 ncı maddeleri.

3. Değerlendirme
Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun’un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu iş yeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup Mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

Somut olayda, davacının, 14.02.2007 tarihli tahsis talebi üzerine, 02.05.1978 ila 13.02.2007 tarihleri arasında 5.051 gün 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılığına istinaden davacıya 506 sayılı Kanun’un Geçici 81/B maddesi kapsamında 01.03.2007 tarihinden yaşlılık aylığı bağlandığı, davacının, 01.12.2001 – 30.04.2002 ve 01.07.2003 – 31.08.2003 tarihleri arasında … Ege Kauçuk Plastik Metal San. Ltd. Şti. iş yerinden bildirilen çalışmalarının 16.02.2018 tarihli denetmen raporu ile iptal edilmesi üzerine, davacının aylık koşullarını yitirmesi nedeniyle yaşlılık aylığının iptal edilerek 04.04.2009- 23.04.2019 tarihleri arasında ödenen yaşlılık aylıkları için 5510 sayılı Kanun’un 96/a maddesi kapsamında borç tahakkuku yapıldığı, davacının, 23.05.2019 tarihli dilekçesi ile askerlik borçlanması talebinde bulunduğu, 211 günlük süreye ilişkin borçlanma bedelinin ödenmesi ve 24.05.2019 tarihli tahsis talebi üzerine, davacıya 01.06.2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığı anlaşılmaktadır.

Davacının iptale konu çalışmalarının bildirildiği 1119020.035 sicil numaralı … Ege Kauçuk Plastik Metal San. Ltd. Şti. iş yeri, … Cad. No:357/1 adresinde metal kauçuk plastik imalatı işi mahiyetinde 05.02.1998 ile 31.05.2006 tarihleri arasında kanun kapsamında bulunmaktadır. 1272537 sicil numarasında tescilli … Kauçuk Plastik ve Metal San. Tic. Ltd. Şti.’nin ise … Cad. 5/112 Pasaport Konak/İzmir adresinde kauçuk,plastik metal alım ve satımı işinden 24.2.2006 tarihinden itibaren Kanun kapsamında olduğu, vergi kaydına göre bu şirketin işe başlama tarihinin 07.12.2005 olduğu, plastik poşet, çöp torbası vs. imalatı işi mahiyetinde bulunduğu, yine … Kauçuk şirketinin Ticaret Siciline tescil tarihinin de bu tarih olduğu, ortaklarının … … ve aynı zamanda … Ege Kauçuk Plastik Metal San. Ltd. Şti. iş yerinin de yetkilisi olan … … … olduğu, … Kauçuk iş yeri 2006 öncesi Kanun kapsamında olmadığından bu iş yerinden verilmiş ihtilaflı döneme ilişkin dönem bordrosu bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Öncelikle, davacının beyanı alınmak suretiyle, davacının talebinin iptale konu çalışmaların, … Ege Kauçuk Plastik Metal San. Ltd. Şti. iş yerinde geçtiği ve Kurum tarafından iptal edilen çalışmanın fiili ve gerçek olduğu iddiasına mı yönelik olduğu, yoksa Mahkeme gerekçesinde çalışıldığı ifade edilen dava dışı … Kauçuk Plastik Ltd. Şti. iş yerinde geçtiği iddiasında mı bulunduğu hususu açıklığa kavuşturulmalı, davacının iptal edilen çalışmaların … Kauçuk Plastik Ltd. Şti. iş yerinde geçtiğini iddia etmesi durumunda ilgili şirketin davaya katılımı sağlanarak yargılamaya devam edilmeli ve giderek fiili ve gerçek olduğu iddia edilen iptale konu çalışma döneminde … Ltd. Şti’nin tescil ve kapsam durumu araştırılmalı bu kapsamda anılan şirketin vergi kayıtları Ticaret Sicil kayıtları celbedilerek fiili ve gerçek çalışmanın mevcut olup olmadığı hususu irdelenmeli ve birleşen dava yönünden de aylığın iptalinin yerinde olup olmadığı bu çerçevede değerlendirilmelidir.

Kabule göre de; İlk Derece Mahkemesince gerekçe bölümünde, çalışılan iş yerinin tanık ifadeleriyle tanımlanan Sağnak Kauçuk iş yeri olduğunun anlaşıldığı, işveren tarafından sigorta bildirimlerinin sahte kabul edilen … iş yerinden değil Sağnak Kauçuk iş yerinden yapılması gerektiği belirlemesi yapıldıktan sonra, biraz aşağıda önceki anlatım ve kabul ile açıkça tezat oluşturacak şekilde davacının … Kauçuk isimli iş yerinde geçen çalışmalarının bu tanıkların beyanları ile sabit olduğu üzere fiili ve gerçek olduğu ifade edilerek çelişki yaratılmak suretiyle karar tesisi isabetsizdir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

06.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.