|
ÖZET: Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından emeklilik işlemlerinde hatalı bir uygulama yapıldığını iddia ederek Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurmuştur. Başvurusunda, Bağ-Kur sigortalısı olmasına rağmen SSK üzerinden yaşlılık aylığı bağlandığını ve bu durumun mağduriyetine yol açtığını belirtmiştir. Başvuru, 6 Ağustos 2020 tarihinde yapılmış olup, SGK’nın verdiği bilgilere göre başvuranın 4994 gün 4/1-(a) ve 23 gün 4/1-(b) kapsamındaki hizmetleriyle 1 Eylül 2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanmıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın aylığının bağlanmasında herhangi bir hata bulunmadığını ifade etmiştir. 2829 sayılı Kanun gereğince, başvuranın son yedi yıllık hizmet süresi dikkate alınarak en fazla hizmeti bulunan sigortalılık statüsünden aylık bağlandığı belirtilmiştir. Başvuranın, 12 Temmuz 2019’da yaptığı tahsis talebinin ardından, 5000 gün prim ödeme şartını yerine getiremediği için 4/1-(b) kapsamındaki hizmetinin devreye girdiği ve bu nedenle 4/1-(a) kapsamında aylık bağlandığı açıklanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Başvuranın sosyal güvenlik haklarının korunması amacıyla yapılan incelemelerde hukuka aykırı bir durum tespit edilmemiştir. İdarenin, başvuruya ilişkin süreçte iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/1107-S.21.1780 2021/713-S.21.1196
BAŞVURU NO : 2020/92397
KARAR TARİHİ : 19/01/2021 14/01/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Yaşlılık aylığının bağlandığı sigortalılık statüsünün değiştirilmesi talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 06/08/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından emekli olabilir yazısı verildikten sonra tahsis talebinde bulunduğu, SGK tarafından prim gün sayısında eksiklik olduğunun bildirildiğini ve
Bağ-Kur sigortalısı olduğu halde emeklilik işlemlerinde hatalı davranılarak SSK üzerinden emekli aylığının bağlandığını belirterek mağduriyetinin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 26/10/2020 tarihli ve tarihli ve S.20.93225 sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel
Müdürlüğü tarafından gönderilen tarihli ve sayılı yazıda özetle:
2.1 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanunun 8 inci maddesinde; birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanacağı belirtiltidiği, 2.2. Buna göre, başvurana 4994 gün 4/1-(a), 23 gün 4/1-(b) kapsamındaki hizmetleriyle 1/9/2019 tarihinden itibaren 2829 sayılı Kanuna göre 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı bağlandığı, Kurumca hazırlanan tahsis talep dilekçesinde sigortalıların hangi sigortalılık statüsü kapsamında aylık bağlanmasını tercih ettiklerine dair işaretleyecekleri bir alan bulunmadığı, 2.3. Başvuranın 10/7/2019 tarihli dilekçesiyle emekliliğe hak kazanıp kazanmadığı bilgisini talep ettiği, Sıhhiye Sosyal Güvenlik Merkezinin 12/7/2019 tarihli yazısıyla işten ayrılarak yazılı talepte bulunması halinde yaşlılık aylığı bağlanabileceğinin bildirildiği, bunun üzerine 12/7/2019 tarihinde tahsis talebinde bulunduğu, ancak dosyasının tetkikinde 4994 gün 4/1-(a)
kapsamında hizmeti bulunması başka bir ifadeyle 12/7/2019 tarihi itibariyle 5000 gün koşulunu yerine getirememesi nedeniyle aylığa hak kazanamadığı bilgisinin 26/7/2019 tarihinde verildiği, bunun üzerine vergi kaydının devam etmesi nedeniyle 4/1-(b) kapsamındaki hizmetinin devreye girdiği ve 06/08/2019 tarihinde prim borcunu ödeyerek aynı tarihte yaşlılık aylığı talebinde bulunması üzerine 01/09/2019 tarihi itibariyle tarafına 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı bağlandığı, söz konusu hizmetleriyle 4/1-(a) kapsamında bağlanan yaşlılık aylığının sigortalılık statüsünde bir yanlışlık bulunmamakta, bu açıdan maddi bir kaybı söz konusu olmadığı, 3. 08/09/1999 tarihinden önce sigortalı olan 4/1-(a) sigortalılarının aylığa hak kazanma koşulları 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin (A), (B) ve (C) bentlerindeki koşullara göre belirlendiği, anılan maddenin (A) bendine göre, 08/09/1999 tarihi itibariyle kadın sigortalılardan 18, erkek sigortalılardan 23 yıllık sigortalılık süresinin dolduranlardan; kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını dolduran, 15 yıldan beri sigortalı olan ve 3600 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olanlar yaşlılık aylığına hak kazandığı, 3.1. Bu itibarla, Kurumca adı geçene 4994 gün 4/1-(a), 23 gün 4/1-(b) kapsamındaki hizmetleriyle 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı bağlanmasında hata bulunmadığı, hususları ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” ,
5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun Geçici 2 nci maddesinin son fıkrası, “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı veya iştirakçi olup, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına ya da bu Kanunda belirtilen sigortalılık hallerinden birden fazlasına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanun, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunur ve bunlar hakkında, bu Kanunun geçici maddelerindeki hükümler uygulanır. Ancak, bunlardan bu Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına girmeyenlere 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz. Bu Kanunla mülga 2829 sayılı
Kanuna göre 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanması gerekenlerden, bu Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına girmeyenler için, bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri esas alınır. (a) bendi hükümlerinin uygulamasına esas alınacak kanun, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında geçen süreler hariç, bu Kanunla mülga
2829 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenir. Bu Kanuna tabi hizmetlerle 506 sayılı Kanunun
geçici 20 nci maddesine tabi sandıklarda geçen hizmetlerin birleştirilmesinde de bu fıkra hükümleri esas alınmak suretiyle bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.” 7. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin
Birleştirilmesi Hakkında Kanunun “Aylık bağlanacak kurum” başlıklı 8 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.” , 8. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun Geçici 81 inci maddesinin B bendinin a 1 fıkrasında; “ Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte ; …
a) (A) bendi kapsamında olanlar hariç sigortalılık süresi 18 (dahil) yıldan fazla olan kadınlar
20 yıllık sigortalılık süresini ve 40 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 23 yıldan (dahil)
fazla olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 44 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün, …
Şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler.” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran ile idare arasındaki uyuşmazlığın, başvurana aylık bağlanan sigortalılık statüsünden kaynakladığı, başvuran son çalışmasının 5510 sayılı Kanunun 4/1-b kapsamında olduğunu bu nedenle kendisine bu sigortalılık statüsünden aylık bağlanmasını talep ettiği, idarenin ise mevzuatın emrettiği hizmet birleştirmesi usul ve esaslarına göre başvurana son 7 yıl içerinde en çok hizmetinin bulunduğu sigortalılık statüsünden aylık bağladığı anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda başvurunun aydınlatılması için aylık hizmet birleştirmesi kapsamında aylık bağlanan sigortalıların aylık bağlanan sigortalılık statüsünün belirlenmesi noktasında toplanmaktadır.
1 23/05/2002 tarihinde
11. Hizmet birleştirmesi ile farklı sigortalılık statülerinde geçen sürelerin birleştirilmesi bir diğer deyişle 2829 sayılı Yasanın “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde de düzenlendiği üzere çeşitli sosyal güvenlik kurumlarına tabi olarak geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle ilgililerin sosyal güvenliklerinin sağlanması amaçlanmaktadır. Hukuk Genel Kurulunun 07/03/2012 tarih ve E.2011/813,K. 2012/124 sayılı Kararında da bu husus “Esasen; 2829 sayılı
Kanunun amacı hiçbir kurumdaki hizmeti aylık bağlanmasına yeterli olmayan sigortalı ve hak sahiplerine aylık bağlanmasını sağlamak ve değişik kurumlardaki hizmetler birleştirilerek ziyan olmasını önlemektir. Kanun ile, Sosyal Güvenlik sağlayarak kişileri yaşadıkları toplum içinde insan onuruna yaraşır şekilde onu başkalarına muhtaç etmeyecek asgari bir hayat standardı sağlanmak istenmiştir. Aksinin düşünülmesi Anayasanın “sosyal güvenliğin bir insan hakkı olduğuna” ilişkin ilkesine de aykırılık oluşturur.” açıklanmıştır.
12. 5510 sayılı Yasanın yürürlük tarihi olan 01/10/2008 tarihinden önce hizmet birleştirmesi farklı sosyal güvenlik kurumlarında geçen hizmetlerin birleştirilmesi olarak anlaşılmaktayken sosyal güvenlik reformunun sonucu olarak anılan tarih sonrasında ise hizmet birleştirilmesiyle statü birleştirilmesi anlaşılmaktadır. Bu farklılığın doğal bir sonucu olarak ise yapılacak hizmetlerin birleştirilmesinde esas alınacak sigortalılık statüsünün belirlemesinde ilk defa 5510 sayılı Kanuna göre çalışanlar ve 5510 sayılı Kanundan önce sigortalı olanların birleştirlmesin de tabi olacakları esaslar ayrılmaktadır.
13. Başvuruya konu hizmetlerin birleştirilmesinde ise başvuranın ilk defa 01/11/1984tarihinde sigortalılık ilişkisinin başladığı göz önüne alınarak 5510 sayılı Kanunun Geçici 2 nci maddesinin son fıkrası hükmü gereğince; Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı veya iştirakçi olup, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına ya da bu Kanunda belirtilen sigortalılık hallerinden birden fazlasına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanun, bu Kanunla mülga 2829 sayılı
Kanun hükümlerine göre tespit olunur ve bunlar hakkında, bu Kanunun geçici maddelerindeki hükümler uygulanması gerekecektir.
14. Bu durumda başvurana aylık bağlanacak sigortalılık statüsünün tespiti için 2829 sayılı
Kanunun 8 inci maddesinin amir hükmü gereğince; “Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.” 15. Buna göre başvuranın aylığa hak kazanma koşullarını tespit etmek için sigortalı dosyasını incelediğimizde ilk işe giriş ve sigortalık tarihinin 01/11/1984 olduğu 4/1- a kapsamında 4994 gün hizmet 4/1-b kapsamında 23 gün sigortalılık süresinin olduğu anlaşılmıştır. Buna göre 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin B bendine göre başvuranın 23/05/2002 tarihinde 18 yıldan fazla sigortalılık süresi bulunduğundan aylık bağlanma koşulları; 20 yıllık sigortalılık süresini ve 40 yaşını doldurmaları ve 5000 gün prim ödeme şartını gerçekleştirmesi gerekmektedir. Buna göre başvuranın prim gün şartını tahsis talep tarihinde yerine getirmediği ancak halihazırda devam eden vergi kaydına istinaden e 4/1-(b) kapsamındaki hizmetinin devreye girdiği ve 06/08/2019 tarihinde prim borcunu ödeyerek aynı tarihte yaşlılık aylığı talebinde bulunması üzerine 01/09/2019 tarihi itibariyle tarafına 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı bağlandığı anlaşılmıştır.
16. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre yapılacak değerlendirmeler sonucunda, başvurana 2829 sayılı Kanunun amir hükmüne göre başvuranın son yedi yıllık hizmetleri içerinde fiili hizmet süresi fazla olan 4/1-a kapsamında aylık bağlandığı kaldı ki başvuranın hizmetlerinin neredeyse tamamının bu kapsamda sigortalı olarak geçtiği bu bakımdan külfet nimet dengesinin başvuran lehine sağlandığı, başvuranın sosyal güvenlik koruması altına alınarak bu hizmetleri ile 4/1-a kapsamında yaşlılık aylığı bağlanması işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Aydın İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi