|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın öğrenim kredisi geri ödemesinin öğrencilik dönemi boyunca ertelenmesi talebi incelenmiştir. İlgili mevzuata göre, öğrencilerin borçları, öğrenim gördükleri kurumun normal öğrenim süresinin bitiminden itibaren iki yıl sonra başlamaktadır. Ancak, başvuranın yatay geçiş yaptığı yeni üniversitede öğrenim görmesine rağmen, ilk üniversitesine ait borç takvimi işletilmeye devam edilmiştir. Bu durum, başvuranın eğitim hakkını zedelemekte ve hakkaniyet ilkesine aykırı bir sonuç doğurmaktadır.
Kararda, öğrencilik durumu göz önünde bulundurulmadan yapılan borç tahsilatının, eğitim sürecini olumsuz etkilediği vurgulanmıştır. Öğrencilerin öğrenim süreleri boyunca borçlarının ertelenmesi gerektiği, aksi takdirde eğitimlerini sürdürebilmelerinin zorlaşacağı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın durumu dikkate alınarak, Gençlik ve Spor Bakanlığına, öğrencilik durumu göz önünde bulundurularak borç geri ödeme tarihinin belirlenmesi hususunda tavsiyede bulunulmuştur. Bu karar, eğitim hakkının korunması ve öğrencilerin yükseköğrenim süreçlerinin kolaylaştırılması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/4080-S.22.6201
BAŞVURU NO : 2021/17578
KARAR TARİHİ : 25/03/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Öğrenim kredisi geri ödeme başlangıç tarihinin belirlenmesinde öğrencilik durumunun dikkate alınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, tarihli başvurusunda, Bursa Uludağ Üniversitesinde öğrenci olduğunu, 2019-2020 eğitim öğretim yılının başında Türk Alman Üniversitesinden yatay geçiş yaptığını, ardından öğrenim kredisinin kesildiğini ve borç ödeme tarihinin 2021 yılının 11. ayı olarak belirlendiğini, ilgili idarenin sitesinde “Devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin öğrenim sürelerinin bitişi ve borçlarının ödeme başlangıç tarihi, yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre tespit edilir.” ifadesinin yer aldığını, ilk başvurusuna cevap verilmediğini belirterek öğrencilik durumunun göz önünde bulundurularak geri ödemelerin şimdiki üniversitesinin bitiş tarihine göre düzenlenmesini talep etmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bilgi ve belge talebimize yönelik
– – sayılı cevabi yazısında, “… yapılan inceleme sonucunda, Genel
Müdürlüğümüzden numara ile öğrenim kredisi almış olan ‘ın eski öğretim kurumundan kayıt sildirdiği tarih (08.10.2019) itibariyle 1 yıldan fazla başarısız olduğu (4 dönem hazırlık okuduğu ve bir üst sınıfa geçemediği), bu sebeple 12.11.2019 tarihli e-devlet nakil başvurusuna istinaden yeni öğretim kurumuna nakil işleminin yapılamadığı ve yine e-devlet üzerinden öğrenciye 29.11.2019 tarihinde bilgi verildiği ve terk tarihine göre geri ödeme tarihinin yeniden düzenlendiği tespit edilmiştir.
3. a) İlgi yazınıza istinaden yapılan incelemeler sonucunda öğrenci ile ilgili yazışmalar ekte sunulmuştur.
4. b) İlgili öğrencinin 12/08/2017 tarihinde Türk-Alman Üniversitesi’ne kayıt olduğu 08/10/2019 tarihinde ayrıldığı, 13/09/2019 tarihinde Bursa Uludağ Üniversitesi’ne kayıt olduğu ve halen aktif öğrenci olduğu anlaşılmıştır.
5. c) İlgili öğrencinin Genel Müdürlüğümüze 2017-2018 öğretim yılında 11/10/2017 tarihinde burs/kredi almak için müracaat ettiği kayıtlarmızın tetkikinden anlaşılmıştır.
6. d) İlgili öğrencinin 13/09/2019 tarihinde öğretim kurumu değişikliği yaptığı tespit edilmiştir.
7. e) Öğrencinin geri ödeme başlangıç tarihi 01/11/2021 olarak belirlenmiştir.
8. f) Öğrencilerin borçları e-devlet üzerinden başvuru yapmaları halinde, endeks uygulamak suretiyle ertelenmektedir.
9. g) Yönetmeliğimiz gereği, eski öğretim kurumunda 1 yıldan fazla başarısız olan öğrencilerin yeni öğretim kurumlarına nakli yapılamadığı için geri ödeme tarihi eski öğretim kurumundan ayrıldığı tarihten
2 yıl sonrası olarak belirlenmektedir. Genel Müdürlüğümüzce mevzuat çerçevesinde işlem yapılmaktadır.
10. h) Şikayet konusuna ilişkin yargı organlarınca görülen bir dava veya verilmiş bir karar bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
11. Anayasanın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde, “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz…Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar….”, 12. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 13. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 14. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun “Kurumun amacı” başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunun amacı; …yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmaktır.”, ‘Kredi Borcunun Tespiti ve
Ödenmesi ile Kredi Teminatı’ başlıklı 16 ncı maddesinde, “…(2) Öğrenci, borcunu öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal eğitim süresinin bitiminden itibaren iki yıl (öğrencinin lisansüstü eğitim yapması halinde dört yıl) sonra başlamak üzere, kredi aldığı sürede ve aylık dönemler halinde (…) ödemek zorundadır. Ancak bu süre (…) bir yıl daha uzatılabilir. Ödeme askerlik dönemine rastlarsa TEFE uygulanmadan askerlik döneminin sonuna kadar ertelenir. (3) Borçlunun, (…) müracaatı esnasında; Sosyal
Güvenlik Kurumu veya sosyal güvenlik kuruluşu niteliğindeki başka kuruluşlarla ilişkisinin bulunmaması halinde, ilgilinin talebi ile borcunu ödemesi kredi alma süresinin bitiminden itibaren endeks uygulanmak sureti ile ve birer yıllık sürelerle (…) uzatılır.”,
15. 25563 sayılı ve 24.08.2004 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Başarısızlık Sebebiyle Bursun Kesilmesi’ başlıklı 24 üncü maddesinde, “Öğretim kurumunca başarısız olduğu bildirilen öğrencilerin bursu kesilir. Bursu kesilen öğrencilere, burslarının kesildiği tarihten itibaren Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim
Kredisi Yönetmeliğinde belirlenecek esaslara göre kredi verilebilir.”
16. 22881 sayılı ve 18.01.1997 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin ‘Öğretim Kurumunu Değiştirme Halinde Kredinin
Kesilmesi’ başlıklı 26 ncı maddesinde, “Devam ettiği öğretim kurumundan bir yıldan fazla başarısız olan veya bir yıldan fazla ara veren öğrencinin, yeni bir öğretim kurumuna kayıt olması halinde kredisi ödenmez.”, ‘Kredi Borcunun Tespiti’ başlıklı 33 üncü maddesinde, “Kurumdan öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresinin bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilir.”, Kredi Borcunun Ödenmesi başlıklı 34 üncü maddesinde, “Önlisans, lisans öğrencilere veya ara vererek Master-Doktora öğrenimi yapan öğrenciler borçlarını; öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresinin bitiminden itibaren iki yıl sonraki aydan başlamak üzere, … Kredi aldığı sürenin yarısı kadar sürede ve üçer aylık dönemler halinde ödemek zorundadırlar. Devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin öğrenim sürelerinin bitiş ve borçlarının tahsilat başlangıç tarihi yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre hesap edilir.
Kredi almaktan vazgeçen öğrencilerde borçlarını yukarıdaki fıkralarda belirtilen hükümlere göre öderler.”, ‘Öğretim Kurumundan Ayrılma Halinde Borcun Ödenmesi’ başlıklı 35 inci maddesinde, “Sağlık sebepleri dışında kendi isteği ile öğretim kurumunu bırakan veya herhangi bir sebeple öğretim kurumundan çıkarılan öğrenciler, öğretim kurumu ile ilişiğinin kesildiği tarihten itibaren bir yıl sonraki tarihi takip eden ödeme döneminden başlamak üzere ve bir yıl içinde üçer aylık dönemler halinde borcunu öder. Öğretim kurumunu değiştirdikten veya kredi almaktan vazgeçtikten sonra öğretim kurumundan ayrılan veya çıkarılanlar hakkında da aynı borç ödeme kuralları uygulanır.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
17. Öğrencilik ile ilişiği devam eden başvurana ait borçların geri ödeme tarihinin belirlenmesinde öğrencilik durumunun gözetilmesi hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
18. Başvuran özetle, öğrenim kredisi geri ödemesinin öğrencilik dönemi boyunca ertelenmesini talep etmektedir.
19. İlgili idare özetle mevzuata göre işlem yapıldığını belirtmektedir.
20. Dosya kapsamından, başvuranın ilk üniversitesinde 1 yıldan fazla başarısız bu sebeple 08.10.2019 tarihi itibari ile ödemelerin durdurulduğunu, başvuranın üniversite eğitimine 12.08.2017 tarihinde Türk-Alman
Üniversitesine kaydolarak başladığı, burs/öğrenim kredisi başvurusunda bulunma tarihinin 11.10.2017 olduğu, başvurusu sonrasında tarafına öğrenim kredisi tahsis edildiği, 2017/2018 eğitim ve öğretim yılında başvuranın yabancı dil hazırlık sınıfında başarısız olduğu (4 dönem hazırlık okuduğu ve bir üst sınıfa geçemediği), Türk-Alman Üniversitesinden resmi olarak 08/10/2019 tarihinde ayrıldığı, 13.09.2019
tarihinde yatay geçiş ile Uludağ Üniversitesine geçiş yaptığı ve 12.11.2019 tarihinde geçiş hakkında bildirimde bulunduğu, yeni öğretim kurumuna nakil işleminin başarısızlık gerekçesiyle yapılamadığı ve yine e-devlet üzerinden öğrenciye 29.11.2019 tarihinde bilgi verildiği ve terk tarihine göre geri ödeme tarihinin yeniden düzenlendiği ve borç geri ödeme başlangıç tarihinin 01/11/2021 olarak belirlendiği anlaşılmıştır.
21. Yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalara göre sadece öğrencilik gerekçesi ile borç erteleme mümkün olmamaktadır. Bununla birlikte yukarıda yer verilen mevzuat gereği kural olarak lisans öğrencilerinin borçlarını; öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresinin bitiminden itibaren iki yıl sonraki aydan başlamak üzere ödemek zorundadırlar. Devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin öğrenim sürelerinin bitiş ve borçlarının tahsilat başlangıç tarihi yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre hesap edilmektedir.
22. Somut olayda başvuranın almak olduğu öğrenim kredisi başarısızlık gerekçesi ile ilk üniversitesinde iken kesilmiştir. Akabinde başvuran yatay geçiş marifetiyle üniversite değiştirmiştir. Yatay geçiş yaptığı üniversitede de ödemelere devam edilmesi talebi reddedilmiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2020/5013 sayılı kararı)
23. Başvuran devam ettiği öğretim kurumunda öğrenim kredisi ödemesi almadığı için öğretim kurumunu değiştiren öğrenciler gibi öğrenim sürelerinin bitiş ve borçlarının tahsilat başlangıç tarihinin yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre hesap edilmesi durumu söz konusu olmayacaktır.
24. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunun 2 nci maddesinde Kurumun esas amacının öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmak olduğu ve bu nedenle öğrencilere burs ve öğrenim kredisi verildiğinin ifade edildiği görülmektedir. Ancak başvuranın yatay geçiş sonrası lisans eğitimi devam ederken ilk üniversitesi dönemine ait borç ödemesi takviminin işlemesi öğrencinin yükseköğrenim görmesini kolaylaştırmamakta aksine zorlaştırmaktadır. Bu yönüyle adı geçen kanunun amacından uzaklaşıldığı görülmektedir. Başvuranın öğreniminin devam ettiği hususu dikkate alındığında mevzuatın somut olayda aleyhe sonuç doğurduğu görülmektedir.
25. Bu yönüyle yatay geçiş marifetiyle öğrenimine devam eden başvurana ait öğrenim kredisi ödeme takviminin işletilmesi mevcut mevzuata uygun olarak değerlendirmekle birlikte hakkaniyeti tesis etmede yetersiz kalmaktadır.
26. Hakkaniyetin, somut bir olayın kendine has özelliklerinin göz önünde bulundurularak adaletin uygulandığı bir eşitlik durumu olduğu ve bazı durumların ve şartların önceden bilinip öngörülememesinden doğacak sakıncaları ortadan kaldırmak için hukuk kurallarının eksik ya da esnek bıraktığı durumlarda etkisini gösteren bir ilke olduğu göz önüne alındığında; mevcut düzenlemeler başvuruya konu somut olayda hakkaniyeti sağlayamamaktadır.
27. Ayrıca İdarenin amacının yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmak olduğu göz önüne alındığında, somut olayımızda öğrencinin öğrenimi devam ederken borç takviminin işletilmesinin İdarenin amacına uygun bir yaklaşım olmadığı değerlendirilmiştir.
28. Böylelikle öğrenimi devam eden öğrencilere ait borç takvimi sürecinin öğrenim süresi sonrasına ertelenmesine yönelik bir düzenlemenin yapılmasına ihtiyaç duyulduğu ve bunun eğitim hakkı kapsamında bir gereklilik olduğu tespit edilmiştir. (Benzer yönde Kamu Denetçiliği Kurumunun 2017/7960 sayılı ve 2019/20554 sayılı Tavsiye Kararları bulunmaktadır.)
29. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın ilk üniversite dönemine ait borcuna ait ödeme takviminin başvuranın yatay geçiş marifetiyle devam ettiği lisans dönemi öğrenciliği döneminde
başlatıldığı, ilgili idarece başvuranın ilk üniversiteden yatay geçiş marifetiyle ayrılmasının ‘terk’ olarak kabul edildiği, başvuranın ‘kendi isteği ile öğretim kurumunu bırakan veya herhangi bir sebeple öğretim kurumundan çıkarılan öğrenci’ durumunda olmadığı, kabul yatay geçiş ile üniversite değişikliğine gittiği, bu durumu da ilgili idareye bildirdiği, ilgili idarenin öğrencilik durumuna vakıf olmasına rağmen başvurana yönelik geri ödeme takvimini öğrenciliği döneminde işlettiği, ödemeleri kesilen öğrenciler için de devam ettiği öğretim kurumunu değiştirmesi durumunda borçlarının tahsilat başlangıç tarihinin yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre hesap edilmesinin öğrencilerin lehine olacağı dikkate alındığında öğrencilerin borç baskısı yaşamaksızın öğrenimlerini tamamlamaları gerektiği ve İdarenin amacının yüksek öğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yüksek öğrenimini kolaylaştırmak olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde idarenin öğrencilikle ilişiği devam eden başvuranın öğrenim kredisine ait borç takvimini işletmesi işleminde hakkaniyete uygunluk tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 30. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
31. Bununla birlikte, mevzuat gereği, öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilmesi gerektiği için başvuranın borcunun öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara son ödemenin yapıldığı tarihe ilişkin endeksin uygulanmasının daha yerinde olacağı, öğrencinin mezuniyet tarihindeki endeksin uygulanması durumunda yine hakkaniyete aykırı bir durum oluşturabileceğini belirtmek gerekmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
32. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Öğrencilik ile ilişiği devam eden başvurana ait borçların geri ödeme tarihinin belirlenmesinde öğrencilik durumunun gözetilmesi hususunda GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi