Yazılı ikazın özlük dosyasında saklanmasının hukuka aykırılığı ve başvuranın itiraz hakkı değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/84396-S.20.91757

BAŞVURU NO : 2020/6774

KARAR TARİHİ : 20/10/2020

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL

MÜDÜRLÜĞÜ

Başvuranın, hakkında tesis edilen yazılı ikaz işleminin iptali

BAŞVURUNUN KONUSU :

ve dilekçesinde adı geçene karşı kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilmesi talepleri hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 22/04/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran Kurumumuza gerçekleştirdiği başvurusunda özetle; DHMİ İzmir Adnan

Menderes Havalimanı Başmüdürlüğü, İşletme Müdürlüğü emrinde görev yaptığını, Şef I. İ’nin, Şube Müdürü T.O.A ve birim Şefi A.Ş. huzurunda kendisine tehdit ve hakarette bulunması nedeniyle Adnan Menderes Havalimanı Başmüdürlüğüne 25/02/2020 tarihli şikâyet dilekçesiyle başvuruda bulunduğunu, adı geçenin de kendisi hakkında vermiş olduğu şikayet dilekçesine istinaden ikisi hakkında disiplin soruşturmasının başlatıldığını, başlatılan disiplin soruşturmasında kendisinin savunması dahi alınmadan tarafına ikaz cezası verildiğini, aynı şekilde adı geçene de yazılı ikaz cezası verildiğini açıklayarak, tarafına verilen yazılı ikazın kaldırılması, ek olarak, I.İ’ye de Devlet Memurları Kanunu 125/D – l maddesinde belirtilen fiil nedeniyle kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilmesi talepleriyle

Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddia hakkında istenen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Devlet

Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 27/08/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. İzmir Adnan Menderes Havalimanı Başmüdürlüğü emrinde görev yapan ve İşletme Şefi I.İ’ye söz konusu işlemi uygulayan mezkur

Başmüdürlükçe öncelikle Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 33/A maddesi uyarınca dostane çözüm yoluna gidilmeye çalışıldığı ancak dostane çözüme ulaşılamadığı, 2.2. ‘ın özlük dosyası incelendiğinde bahse konu disiplin soruşturması ve ikaz haricinde herhangi bir disiplin soruşturması ve disiplin cezası bulunmadığı, 2.3. Başvuran hakkında yapılan bütün işlemlerin Devlet Memurları Kanunu’nun 124. 125.ve 126. maddelerinde belirtilen usul ve esaslar doğrultusunda yürütüldüğü, 2.4. Disiplin Soruşturması sürecinde soruşturma raporu düzenlenirken; ilgili personeller ile şifahi görüşmeler yapılıp ve yazılı, sözlü ifadeleri ile şikâyet dilekçeleri bir bütün olarak değerlendirilerek ceza verilmesine gerek görülmemesi nedeniyle söz konusu personelin yazılı olarak ikaz edildiği, ikazın, bir disiplin cezası olarak uygulanmadığı, kişinin davranışlarının disiplin cezasını gerektirmediği ancak söz konusu davranışlarının tasvip edilmediği durumlarda başvurulan bir yöntem olduğu, amirin, emrindeki memura ikaz yazısı ile görevlerini hatırlatması, uyumluluğu pekiştirmek ve verimliliği artırmak için personelin dikkatini çekmesi, işlerin daha dikkatli ve düzenli yürütülmesi gerektiğini belirtmesi ve hatalı işlerin bir daha yapılmamasını tembihlemesi sorumluluğundaki işleri sevk ve idare etmesinin bir gereği olduğu, 2.5. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Savunma hakkı başlıklı 130. maddesinde “Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez.” hükmünün amir olduğu ancak ikazın bir disiplin cezası olmaması nedeniyle bu işlem tesis edilmeden önce Disiplin amirince soruşturma raporu ve eki dilekçelerdeki bilgilerin incelenerek disiplin cezası verilmemesi yönünde kanaat oluştuğundan ın savunması alınmadan mevcut bilgiler yeterli değerlendirilerek işlemin tesis edildiği, 2.6. Muhakkik raporu ve ekleri doğrultusunda her iki tarafın da bir defaya mahsus olarak ” – Ast – Üst ilişkilerinin kanun ve yönetmeliklere uygun olarak yapılması, – Verilen emir ve talimatların zamanında ve uygun şekilde yerine getirilmesi, İş yeri huzuru ve personel motivasyonlarının bozulmaması, – İkili ilişkilerde hal ve hareketlerin, tavırların saygı kuralları kapsamında olması, – İş ve işlemlerde aksamalara ve gecikmelere neden olmaması bakımından ve benzer olayların tekrar yaşanmaması adına yazılı olarak İKAZ edildiği, ifade edilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı

74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 5.1. “Disiplin amiri ve disiplin cezaları” başlıklı 124 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “Kamu hizmetlerinin gereği gibi yü rü tü lmesini sağlamak amacı ile kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt iç inde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığ ı iş leri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir.” 5.2. “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125 inci maddesinde; Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması, devlet memurluğundan çıkarma.

…

Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir” 5.3. “Cezai kovuşturma ile disiplin kovuşturmasının bir arada yürütülmesi” başlıklı 131 inci maddesinde; “Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.” 6. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü Ana Statüsü “Personele İlişkin

Hükümler” başlıklı 21 inci maddesi; “Kuruluş, müessese ve bağlı ortaklık personelinin; istihdam şekilleri, atama, göreve son verme, yükümlülük ve sorumlulukları, kadro tespiti, ücret, prim, ikramiyeler, yurtdışına gönderme, siyasi faaliyet yasağı, vekalet ücretlerinin dağıtımı ile yönetim kurulu üyesi, denetçi ve tasfiye kurulu üyelerinin ücret ve hakları konusunda KHK ve söz konusu KHK’ ye uygun olarak çıkarılacak Kamu iktisadi Teşebbüsleri Personel rejimi esaslarını düzenleyen kanun hükümleri uygulanır.” düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE

ÖNERİSİ

7. Kamu Başdenetçisi tarafından gerçekleştirilen inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulüyle Tavsiye Kararı hazırlanması yönündeki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran yukarıda 1 numaralı paragrafta da yer verildiği üzere özetle; Adnan Menderes

Havalimanı Başmüdürlüğüne ilettiği şikâyet dilekçesinde I.İ.’nin Şube Müdürü ve Birim Şefi huzurunda şahsına karşı tehdit ve hakaret fiilinde bulunmasından ötürü gerekli disiplin işleminin yapılarak cezalandırılması isteminde bulunmasına karşılık ilgiliye yazılı ikaz verilmesine itiraz ederek adı geçene DMK’nın 125 inci maddesinin D bendinin (l) alt bendi gereğince kademe ilerlemesi cezası verilmesi ve bu süreçte kendisinin savunması alınmadan verilen yazılı ikazın da iptal edilmesi talepleriyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.

11. “Yazılı ikaz” işlemine karşı içtihatlar incelendiğinde, Danıştay 12. Dairesinin

E.2007/4720, K.2010/1065 sayılı Kararına dikkat çekilmesinde fayda bulunmaktadır.

Anılan kararda “Davacının tutum ve davranışlarında daha dikkatli ve tutarlı davranması hususunda ikaz edilmesine ilişkin işlem her ne kadar disiplin cezası niteliği taşımasa da, davacının özlük dosyasına konulması karşısında davacı hakkında davalı idarenin takdir yetkisini kullanacağı çeşitli işlemlerde dikkate alınması olasılığı karşısında; davacının hukuki durumuna ciddi etkiler yapabileceği görüldüğünden söz konusu işlemin idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmiştir.

12. İdare tarafından Kurumumuza ulaştırılan cevabi yazıda ikazın bir disiplin cezası olmadığı, bu işlem tesis edilmeden önce Disiplin amirince soruşturma raporu ve eki dilekçelerdeki bilgilerin incelenerek disiplin cezası verilmemesi yönünde kanaat oluştuğu ifadelerine yer verildiği görülmüşse de 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda “yazılı ikaz” şeklinde bir disiplin cezasına veya müeyyideye yer verilmediği ve yukarıda yer verilen

Danıştay kararında da net bir şekilde ifade edildiği üzere başvurucunun yazılı ikazı yönünde tesis edilen ve özlük dosyasında saklandığı anlaşılan söz konusu işlemin başvurucu üzerinde ileride ciddi hukuksal sonuçlar doğurma ihtimali karşısında, başvuranın özlük dosyasında yazılı ikazın yer almasında hukuka uyarlık bulunmadığı değerlendirilmiştir.

13. Öte yandan, başvuranın Kurumumuza ulaştırdığı şikayet dilekçesinde adı geçen kişi hakkında verilen yazılı ikazın da kaldırılarak ilgili hakkında kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesi talebinde bulunduğu görülmüştür. Başvuranın kendisi hakkında herhangi bir işleme itiraz edebilmesi hukuk devleti ilkesinin bir gereği olmakla birlikte, başkası hakkında tesis edilen bir işleme itiraz edilebilmesi için söz konusu işlemin ilgilinin menfaatini ihlal etmesi gerekliliği de hukukta korunan menfaat dengesinin bir gereğidir.

14. Dilekçede adı geçen kişi hakkında tesis edilen yazılı ikaz işlemine başvuranın itiraz edebilmesi hakkı DMK’da tanınmadığı gibi, başvuranın hukuken korunan menfaatinin salt dilekçede adı geçene yazılı ikaz verilmesi suretiyle ihlal edildiğine dair dosyada herhangi bir veriye de ulaşılmamıştır. Başvuranın kendisine hakaret ve tehditte bulunulduğu ileri sürdüğü görülmüşse de, başvuranın kişilik haklarına yönelik bu gibi eylemlere karşı menfaatinin korunması için İdareye vermiş olduğu şikayet dilekçesine karşılık İdarece hareketsiz kalınmayarak ilgili kişi hakkında disiplin soruşturması başlatıldığı anlaşılmıştır. Açıklanan gerekçelerle, başvuranın başkası hakkında verilen yazılı ikaza itiraz ederek ilgili hakkında kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilmesi talebinin hukuken karşılanabilir bir talep olmadığı değerlendirilmiştir.

15. Yukarıda açıklanan gerekçelerle, başvuran hakkında tesis edilen yazılı ikaz işleminin başvuranın özlük dosyasında saklanmasının hukuka aykırı olduğu, bununla birlikte başkası hakkında tesis edilen yazılı ikazın kaldırılarak yerine kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesi talebinin hukuken karşılanabilir olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında İdarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede İzmir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle,

BAŞVURUNUN KISMEN KABUL KISMEN REDDİNE;

– Başvuranın dilekçesinde adı geçenin yazılı ikazının kaldırılarak ilgiliye kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesi talebinin REDDİNE, – Başvuran hakkında tesis edilen yazılı ikaz işleminin başvuranın özlük dosyasından kaldırılması yönünde Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğüne

TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA ve DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL

MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,

6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Devlet Hava

Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce bu kararın tavsiye kısmı üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi