|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, 16/04/2017 tarihli Halkoylaması sırasında Bafra İlçesi’nde bir sandıkta yedek üye olarak görevlendirilen başvuranın, asıl üyenin göreve gelmesi nedeniyle ödeme talebinin reddedilmesi hukuki olarak değerlendirilmektedir. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un 23 ve 73. maddeleri ile Yüksek Seçim Kurulu’nun 106 sayılı Kararı, asıl üyenin görev yapması durumunda yedek üyenin görevlendirilemeyeceğini açıkça belirtmektedir. Başvuranın, asıl üyenin görevini yapmadığı bir durumda görev alabileceği, ancak bu durumun gerçekleşmediği anlaşılmaktadır.
Kararda, sandık kurulu başkanlarının usulsüz görevlendirme yapmasının sorumluluğu altında olduğu ve bu tür durumların yasal düzenlemelere aykırı olduğu vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, başvuranın görevlendirilmesi hukuka aykırı olduğu için, kendisine ödeme yapılmasının mümkün olmadığına karar verilmiştir. Bu durum, seçim süreçlerinde yasal düzenlemelere uyulmasının önemini ortaya koymaktadır. |
özetle; 3.1. Sandık kurullarının, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanunun 21 inci, 22 nci, 23 üncü ve 24 üncü maddeleri ile Yüksek Seçim Kurulunun 14/ 02/ 2017 tarihli ve 97 sayılı Kararı ile kabul edilen Anayasa Değişikliği Halkoylamasında Sandık Kurullarının
Oluşumu, Görev ve Yetkilerini Gösterir 135/I sayılı Genelgenin 2 nci, 3 üncü ve 4 üncü maddeleri doğrultusunda oluşturularak başkan ve üyelerinin belirlendiği, 3.2. Bafra İlçesinde … no.lu sandıkta başvuranın … Partisi yedek üyesi olarak görevlendirildiği, bordro ve tahakkuk müzekkeresi ile sandık sonuç tutanağı incelendiğinde ise, başvuranın yedek üye olarak görevlendirildiği sandıktaki asıl üyenin seçim günü görev yapmış olduğunun görüldüğü, 3.3. Sandık kurulu asıl üyelerinden göreve gelmeyenlerin yerine, öncelikle gelmeyen üyenin yedeğinin alınacağına dair hükmün, 298 sayılı Kanunun 23 üncü ve 73 üncü maddeleri ile 135/I sayılı Genelgenin 11 inci maddesinde düzenlendiği, ayrıca 16/ 04/ 2017 tarihinde yapılan Anayasa
Değişikliği Halkoylamasında Görev Alan Kişilere Ödenen Gündelik Miktar ile Sair Harcamalara
İlişkin Usul ve Esasların Yüksek Seçim Kurulunun 15/ 02/ 2017 tarihli ve 106 sayılı Kararı ile belirlendiği, ilgili Kararın “İlçe seçim kurulları tarafından yapılacak ödemeler” üst başlığı altında yer alan “Sandık kurullarına ve bina sorumlularına yapılacak ödemeler” alt başlıklı 6 ncı maddesinin son paragrafında, “Sandık kurulu partili üyelerinden görevlerine gelmeyenlerin yerine yedekleri alınır .
Ancak siyasi partilerin sandıkta görevli asıl ve yedek partili üyelerinin gelmemesi ve gelmeyen üyelere rağmen üç sandık kurulu üyesinin varlığı halinde üyeliklerin seçmen üye yoluyla tamamlanması yoluna gidilmez, buna rağmen görevlendirilen üyenin varlığı halinde bunlara ücret ödenmez, bu durum sandık kurulu başkanlarına verilecek kursta özellikle belirtilir . Bir sandıkta aynı partiden hem asıl, hem de yedek üyeye görev verilmez, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası yazılmamış ve tespiti de mümkün olmayan sandık görevlilerine ödeme yapılmaz .” hükmünün bulunduğu, 3.4. 298 sayılı Kanunun 23 üncü ve 73 üncü maddeleri, 135/I sayılı Genelgenin 11 inci maddesi ile
Yüksek Seçim Kurulunun 15/ 02/ 2017 tarihli ve 106 sayılı Kararının 6 ncı maddesi gereği, asıl üye görevini ifa etmediği takdirde yedek üyenin görev yapabileceğinin açık olduğu, bu hususun İlçe
Seçim Kurullarınca sandık kurulu başkanlarına verilen eğitimde özellikle belirtildiği, söz konusu yasal düzenlemelere aykırı olarak sandık kurulu başkanları tarafından yapılan usulsüz görevlendirmelerin sandık kurulu başkanının sorumluluğu altında olduğu, 3.5. 298 sayılı Kanunun 73 üncü maddesi ve 135/I sayılı Genelgenin 11 inci maddesinde, siyasi parti üyelerinden gelmeyenlerin yerine yedeklerinin getirileceği, bunun dahi mümkün olmadığı durumlarda kurul üyelerinin sayısının üç kişiden aşağı düşmesi durumunda başkan tarafından sandık kuruluna görevlendirme yapılabileceği, yine Yüksek Seçim Kurulunun 106 sayılı Kararının 6 ncı maddesinde de sandık kurulu asıl ve yedek üyelerinin göreve gelmemesi ve gelmeyen üyelere rağmen üç sandık kurulu üyesinin bulunması halinde üyeliklerin seçmen üye yoluyla tamamlanması yoluna gidilmeyeceğinin düzenlendiği, buna rağmen görevlendirme yapılsa dahi gündelik ödenemeyeceğinin belirtildiği, dolayısıyla asıl üye ve yedek üyenin birlikte görev yapamayacağı, usulsüz görevlendirme yapılsa da gündelik ödenemeyeceği hususu ile kimi sandık kurulu asıl ve yedek üyeleri birlikte gelmemesine rağmen üç sandık kurulu üyesinin varlığı
2 / 7halinde görevlendirme yapılamayacağı, yapılsa dahi gündelik ödenemeyeceği hususunun açık
olduğu, 3.6. Sonuç olarak, … no.lu sandıkta … Partisi asıl üyesinin seçim günü göreve geldiği, başvuranın ancak bu asıl üyenin görevini yapmadığı durumda görev alabileceği, sandık kurulu başkanı tarafından … Partisi asıl üyesi … no.lu sandıkta görevini ifa etmesine rağmen, sandıktaki görevine gelmeyen başka bir parti üyesinin yerine 298 sayılı Kanunun 23 üncü ve 73 üncü maddeleri, 135/I sayılı Genelgenin 11 inci maddesi ile Yüksek Seçim Kurulunun 15/ 02/ 2017 tarihli ve 106 sayılı Kararına aykırı olarak başvurana görev verildiğinin anlaşıldığı, dolayısıyla ilgili Kanun maddeleri gereği ilgili kişiye ödeme yapılmasının mümkün olmadığı şeklinde değerlendirme yapılmıştır .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . … ” , 5. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 6. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun “Sandık kurulu” başlıklı 21 inci maddesinde; “Sandık kurulu bir başkan ile altı asıl ve altı yedek üyeden kurulur . Bu kurul asıl üyeleriyle toplanır .”, 6.1. “Sandık kurulu üyelikleri” başlıklı 23 üncü maddesinde; “Sandık kurulu üyelikleri aşağıdaki
şekilde belli edilir :
… Yukarıdaki fıkralar gereğince belirlenen sandık kurulu asıl üyelerinden göreve gelmeyenin yerine, öncelikle, gelmeyen üyenin yedeği alınır . …”, 6.2. “Kurulda çoğunluğun sağlanması” başlıklı 73 üncü maddesinde; “Sandık başında, oy verme başlamazdan önce veya oy verme sırasında, sandık kuruluna dahil siyasi parti üyelerinden biri veya birkaçı görevini yapmazsa, ceza hükümleri saklı kalmak üzere, yerine siyasi parti yedek üyelerinden biri getirilir . Bu dahi mümkün olmaz ve kurul üyeleri üçten aşağı düşerse, bu cihet tutanağa geçirilir ve eksikler, o sandık alanında seçme yeterliğini haiz ve okur-yazar olanlar arasından, başkanın seçeceği kimselerle doldurulur .”, 7. Anayasa Değişikliği Halk Oylamasında Sandık Kurullarının Oluşumu, Görev ve Yetkilerini
Gösterir 135/I Sayılı Genelgenin “Sandık kurullarının oluşumu” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Sandık kurulu, bir başkan, altı asıl ve altı yedek üyeden oluşur ve asıl üyeleri ile toplanır .”,
3 / 77.1. “Sandık kurulu üyelikleri” başlıklı 4 üncü maddesinde; “… Sandık kurulu başkanı ve üç
üyenin hazır bulunması halinde eksik üyeliklerin tamamlanması yoluna gidilmez .”, 7.2. “Başkan veya üyelerden bir kısmının göreve gelmemesi (Çoğunluğun sağlanması)” başlıklı
11 inci maddesinde; “Sandık başında, oy verme başlamadan önce veya oy verme sırasında, sandık
kurulu üyelerinden biri veya birkaçı görevini yapmazsa, ceza hükümleri saklı kalmak üzere, yerine yedek üyelerden biri getirilir . Şayet, bu dahi mümkün olmaz ve kurul üyeleri sayısı üçten aşağı düşerse bu konu tutanağa geçirilir ve eksiklikler, o sandık alanında seçme yeterliliğine sahip, okur-yazar olanlar arasından başkanın seçeceği kimselerle tamamlanır ( 298/ 73) .
Göreve gelmeyen veya bırakıp giden başkan yahut üyenin yerine görevlendirilen kişi, önceki başkan veya üye daha sonra gelse dahi görevini sürdürür . …
Sandık kurulu başkanı ve üç üyenin hazır bulunması halinde eksik üyeliklerin tamamlanması yoluna gidilmez .”, 8. Halkoylamasında Görev Alacak Kişilere Ödenecek Gündelik Miktarı ile Sair Harcamalara
İlişkin Usul ve Esaslara İlişkin Yüksek Seçim Kurulunun 2017/ 106 sayılı Kararında “Sandık kurullarına ve bina sorumlularına yapılacak ödemeler” başlıklı maddesinde; “… Sandık kurulu partili üyelerinden görevlerine gelmeyenlerin yerine yedekleri alınır . Ancak siyasi partilerin sandıkta görevli asıl ve yedek partili üyelerinin gelmemesi ve gelmeyen üyelere rağmen üç sandık kurulu üyesinin varlığı halinde üyeliklerin seçmen üye yoluyla tamamlanması yoluna gidilmez, buna rağmen görevlendirilen üyenin varlığı halinde bunlara ücret ödenmez, bu durum sandık kurulu başkanlarına verilecek kursta özellikle belirtilir . Bir sandıkta aynı partiden hem asıl, hem de yedek üyeye görev verilmez, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası yazılmamış ve tespiti de mümkün olmayan sandık görevlilerine ödeme yapılmaz .”, düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, 16/ 04/ 2017 tarihli Halkoylaması için Bafra
İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı tarafından … İlkokulu … no.lu sandıkta … Partisi yedek üyesi olarak görevlendirildiğini, ilgili tarihte göreve geldiğini ancak sonrasında tarafına ödeme yapılmadığını, asıl üyenin göreve gelmesi nedeniyle tarafına ödeme yapılamayacağı bilgisi verildiğini belirterek hatalı işlem hakkında sorumluların bulunmasını ve mağduriyetinin tazmini için gerekli işlemlerin yapılmasını talep ettiği anlaşılmıştır .
11. 16/04/ 2017 tarihli Halkoylamasına ilişkin Samsun İli Bafra İlçesi… İlkokulu… no.lu sandıkta …
Partisi asıl üyesi olarak … ın, yedek üyesi olarak ise başvuranın görevlendirildiğinin anlaşıldığı,
4 / 7başvuranın görevlendirildiği … Partisi asıl ve yedek üye listeleri, sanık sonuç tutanağı ile bordro ve
tahakkuk müzekkeresi incelendiğinde, başvuranla birlikte asıl üye olarak görevlendirilen üyenin göreve geldiği, bu bağlamda … no.lu sandığa ilişkin bordro ve tahakkuk müzekkeresinde, sandık kurulu üyelerinin isimlerinin ve imzalarının bulunduğu, isimlerinin altında hangi partinin üyesi olduklarının yazılı olduğu, bu nedenle başvuranın … Partisinin asıl üyesinin göreve gelmediğini iddia etmesinin ve bu durumdan haberdar olmamasının makul olmadığı kanaatine ulaşılmıştır .
12. Yine sandık sonuç tutanağı ile bordro ve tahakkuk müzekkeresinden, başvuranın, yedek üye olarak görevlendirildiği ancak, başka bir partinin asıl ve yedek üyesinin göreve gelmemesi nedeni ile bu partinin asıl üyesinin yerine görevlendirildiği görülmüştür .
13. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun ilgili maddesinde (prg .6), sandık kurulunun bir başkan ile altı asıl ve altı yedek üyeden oluşacağı, kurulun asıl üyelerle toplanacağı, asıl üyelerinden göreve gelmeyenin yerine öncelikle gelmeyen üyenin yedeğinin alınacağı, bunun mümkün olmaması ve kurul üyelerinin üçten aşağı düşmesi halinde, eksiklerin o sandık alanında seçme yeterliğini haiz ve okur-yazar olanlar arasından başkanın seçeceği kimselerle doldurulacağı belirtilmiştir . Yine, Anayasa Değişikliği Halk Oylamasında Sandık
Kurullarının Oluşumu, Görev ve Yetkilerini Gösterir 135/I sayılı Genelgede de (prg .7), aynı hususlara değinildiği, sandık kurulu başkanı ve üç üyenin hazır bulunması halinde eksik üyeliklerin tamamlanması yoluna gidilemeyeceği düzenlenmiştir . 2017/ 106 sayılı Yüksek Seçim Kurulu
Kararında (prg .8), sandık kurulu partili üyelerinden görevlerine gelmeyenlerin yerine yedeklerinin alınacağı, ancak siyasi partilerin sandıkta görevli asıl ve yedek partili üyelerinin göreve gelmemesi ve gelmeyen üyelere rağmen üç sandık kurulu üyesinin varolması halinde üyeliklerin seçmen üye yoluyla tamamlanması yoluna gidilmeyeceği, buna rağmen görevlendirilen üye olması halinde bunlara ücret ödenmeyeceği, bu durumun sandık kurulu başkanlarına verilecek kursta özellikle belirtileceği, ayrıca sandıkta aynı partiden hem asıl, hem de yedek üyeye görev verilmeyeceği hükme bağlanmıştır .
14. İlgili İdare tarafından, İlçe Seçim Kurulunca sandık kurulu başkanlarına verilen eğitimlerde sandık kurulunda asıl üyenin göreve gelmesi halinde yedek üyenin görevlendirilmemesi gerektiğinin özellikle belirtildiği , ayrıca 2017/ 106 sayılı Yüksek Seçim Kurulu Kararında siyasi partilerin sandıkta görevli asıl ve yedek partili üyelerinin gelmemesi ve gelmeyen üyelere rağmen üç sandık kurulu üyesinin varlığı halinde üyeliklerin seçmen üye yoluyla tamamlanması yoluna gidilmeyeceği, buna rağmen görevlendirilen üyenin varlığı halinde bunlara ücret ödenmeyeceği, bu durumun da sandık kurulu başkanlarına verilecek kursta özellikle belirtileceğinin düzenlendiği açıklanmakla birlikte söz konusu yasal düzenlemelere aykırı olarak sandık kurulu başkanları tarafından yapılan usulsüz görevlendirmelerin sandık kurulu başkanının sorumluluğu altında olduğu ifade edilmiştir .
Dolayısıyla, seçimlerle ilgili gerekli eğitimlerden geçen Sanık Kurulu Başkanlığınca, sandık kurulunun oluşumu için gerekli çoğunluğun sağlanmasına rağmen yedek üyelerden görevlendirme yapılmasının 298 sayılı Kanuna, Yüksek Seçim Kurulunun 135/I sayılı Genelgesine ve 2017/ 106 sayılı Yüksek Seçim Kurulu Kararına aykırı olduğu anlaşıldığından, başvurana ödeme yapılmamasına yönelik idari işlemde hukuka aykırılık tespit edilememiştir .
.
5 / 715. Ayrıca, bir ülkenin demokratik olduğunun en önemli ölçütlerinden biri de serbest ve adil
seçimlerdir . Demokratik devletler seçimlerin bu şekilde gerçekleşmesi için kanunun verdiği yetkileri sonuna kadar kullanmak zorundadır . Bunun yanında, özellikle seçime katılım gösteren partilerin seçim sürecinde, öncelikle kendi hak ve menfaatlerini de korumak adına, sandıklarda görev almaları ve temsilci bulundurmaları önem taşımaktadır . Bu nedenle siyasi partilerin sandıkta görevlendirecekleri temsilcilerin seçiminde sandık başında bulunabilecek görevlileri seçmeleri, temsilcilerin sandık başında bulunmalarının temini için gerekli çabayı göstermeleri ve takibinin sağlanması gerekmektedir . Bu kapsamda, demokratik seçimlerin vazgeçilmez unsuru olan siyasi partilerin; Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri uyarınca Yüksek Seçim Kurulu tarafından alınan kararlar ile diğer düzenleyici işlemlere ilişkin üzerine düşen yükümlülükleri titizlikle yerine getirmesi büyük önem arz etmektedir .
16. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, 16/ 04/ 2017 tarihli Halkoylamasına ilişkin Samsun İli Bafra İlçesi … İlkokulu
… no.lu sandık kurulunda siyasi partili yedek üyesi olarak görevlendirilen başvurana, 2017/ 106 sayılı Yüksek Seçim Kurulu Kararı gereğince ödeme yapılamaması işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırılık yönünün tespit edilemediği sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde
“kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarelerin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve YÜKSEK SEÇİM KURULU BAŞKANLIĞI ’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
.
6 / 7Kamu Başdenetçisi