|
ÖZET: Başvuru, Türkmenistan uyruklu bir öğrencinin, Uşak Üniversitesi Gıda Mühendisliği bölümünde son sınıf öğrencisi olarak, mezuniyet için tek derse yönelik sınırsız sınav hakkı bulunduğu halde ikamet izni talebinin reddedilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 2016 yılından beri öğrenci ikamet izni ile Türkiye’de kalmakta, ancak 29 Eylül 2023 tarihinde ikamet izninin sona erdiğini belirtmektedir. Başvurusunun, öğrencilik kaydının pasif görünmesi nedeniyle kabul edilmediği ifade edilmiştir. Başvuran, ülkesine dönmesi durumunda askere alınacağı için Türkiye’de kalmak istemekte ve ikamet izninin kısa süreli verilmesini talep etmektedir.
Göç İdaresi Başkanlığı, başvuranın yükseköğrenim süresinin yedi yılı aştığını ve bu nedenle öğrenci ikamet izni verilemeyeceğini belirtmiştir. Başvuranın, yalnızca tek ders sınavı için Türkiye’ye giriş yapabileceği, ancak diğer öğrencilik haklarından yararlanamayacağı vurgulanmıştır. Ayrıca, başvuranın Amerika Birleşik Devletleri’ne yapmış olduğu Green Card başvurusunun olumlu sonuçlandığı ve bu nedenle Türkiye’de kalış amacının değiştiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın ikamet izni talebinin reddedilmesi, ilgili mevzuat çerçevesinde hukuka uygun bulunmuş ve başvuranın mevcut durumu göz önünde bulundurularak, ikamet izni için gerekli şartların sağlanmadığı sonucuna varılmıştır. Başvuranın, eğitimini tamamlamak için sınav hakkını kullanarak Türkiye’de kalabileceği, ancak ikamet izni için yasal gereklilikleri yerine getirmesi gerektiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/7876-S.24.12381
BAŞVURU NO : 2024/1895
KARAR TARİHİ : 31.07.2024
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : 7 yıllık azami eğitim süresini aşan ve mezuniyet için tek derse yönelik sınırsız sınav hakkı bulunan başvurana ikamet izni verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05.02.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran adına vekili dilekçesinde kayıtlı hususlarda özetle;
Türkmenistan uyruklu 24.10.1998 doğumlu ve yabancı kimlik numaralı isimli başvuranın, 2016 yılının Kasım ayından itibaren öğrenci ikamet izni ile kaldığını, Başvuranın Uşak Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği son sınıf öğrencisi olduğunu, başvuranın 29.9.2023 tarihinde öğrenci ikamet izninin bittiğini, 26.09.2023 tarihinde e-ikamet sisteminden öğrenciliği henüz bitmediği için ikamet izni başvurusunda bulunduğunu,
19.10.2023 tarihi için İl Göç İdaresi Müdürlüğü için randevu verildiğini ancak başvurusunun alınmadığını,
başvuranın İl Göç İdaresine yapmış olduğu başvurunun İl Göç İdaresi sisteminde öğrenciliğinin “aktif” olarak gözükmemesi sebebiyle ilgili idare tarafından alınmadığını, başvuranın okuldaki öğrenciliğinin 7 yılı doldurmuş olması sebebiyle aktif olarak görünmediğini ancak başvuranın halen son bir dersi kaldığı için öğrenci olduğunu,
Uşak Üniversitesi ilgili mevzuatı gereğince tek dersi kalması sebebiyle başvuranın 2 sene sınırsız sınav hakkının bulunduğunu, bu kapsamda başvuranın öğrenciliğinin devam ettiğini, Başvuranın e-ikamet sistemi üzerinden randevusunu almadan önce İl Göç İdaresine giderek bilgi aldığını, idarenin Müdürü tarafından geçiş başvurusunda bulunması gerektiğinin ve bahar dönemine kadar kısa dönemli kimlik alabileceğinin söylendiğini, bu durum üzerine başvuranın e-ikamet randevu sistemi üzerinden geçiş başvurusunda bulunduğunu ancak randevu günü ilgili idareye gittiğinde evrakların teslim alınamayacağının, kuralların değiştiğinin, ülkeden çıkış yapması gerektiğinin aksi takdirde kaçak duruma düşeceğinin belirtildiğini, Başvuranın öğrenciliğinin İl Göç İdaresinin sisteminde aktif olarak gözükmese de başvuranın ilgili kurallar gereğince 2 senelik sınırsız sınav hakkı bulunduğundan başvurana ilgili idare tarafından 6458 sayılı Kanuna uygun ikamet izni verilmesi gerektiğini, Başvuranın Türkmenistan uyruklu olduğunu ve Türkiye’ye geldiğinden bu yana ülkesine çıkış yapmadığını ve askerlik yaşının gelmesi nedeniyle askere kabulünün sağlanacağını, Türkmenistan’da askerlik süresinin üniversite mezunu olmayanlar için 2 sene olduğunu, askerlik yaşına gelmiş olan başvuranın ülkesine gitmesi durumunda henüz havaalanında iken alınıp askere kabulünün sağlanacağını, başvuranın bu süreçte
Türkiye’ye girmesinin imkânsız olduğunu, bu durumda sınava girme hakkını tamamen kaybedeceğini ve eğitim öğretim hakkının engellenmiş olacağını, başvuranın eğitim imkânları sebebiyle ülkemize geldiğini, ülkesine gitmesi durumunda askere alınacağından çıkış yapmak istemediğini, askere alınması durumunda okuldan tamamen atılacağı korkusunun bulunduğunu, ailesinin de bu süreçte maddi ve manevi olarak yıprandığını, Başvuranın başka bir ülkeye çıkış yapmasının da mümkün olmadığını, böyle bir durumda vize alarak ülkemize giriş yapmak durumunda kalacağını, ancak son dönemlerde Türkmenistan uyruklu yabancılara başka ülkelerin temsilcilikleri tarafından vize verilmediğini, Göç İdaresi Başkanlığı ile YÖK arasında ülkemizde öğrenim gören uluslararası öğrencilerin vize ve ikamet izinlerini kolaylaştırmak için protokol imzalandığını, başvuranın da bu duruma istinaden ikamet talebinde bulunduğunu ancak bu protokolden yararlanmayacağının bildirildiğini iddia ve ifade ederek 6458 sayılı Kanuna uygun olarak ikamet izninin kısa süreli verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Göç İdaresi
Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1) Göç İdaresi Başkanlığının 05/04/2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1.1) Başvuru sahibine ilişkin 01.04.2024 tarihinde gerçekleştirilen GöçNet araştırmasında 26.10.2016
tarihinde Uşak Üniversitesine kayıt yaptırdığı, 26.10.2016-29.09.2023 tarihleri arasında öğrenim görmesine istinaden öğrenci ikamet izniyle ülkemizde yasal kalış sağladığı, 26.09.2023 tarihinde yapmış olduğu “Yükseköğrenimini tamamlayıp 6 ay içinde müracaat edenler” kapsamında kısa dönem ikamet izni başvurusunun üniversite mezuniyetine dair kayıt bulunmaması sebebiyle reddedildiği ancak öğrencilik kaydını aktif hale getirmesi halinde öğrenci ikamet izni başvurusunun yeniden değerlendirilebileceğinin belirtildiği, ret işlemine konu öğrenci ikamet izni başvurusunun bulunmadığı, YÖK öğrenci bilgi sorgulama ekranında şahıs hakkında “Statü: Pasif Öğrenci, Bitiş Tarihi:01.09.2023, Öğrencilik Hakkı: Yok” ibarelerinin yer aldığı, mezun bilgi sorgulama ekranında ise kayıt bulunamadığı,
2.1.2) Halihazırda YÖKSİS kaydı pasif olan ve azami öğrenim süresini dolduran yabancıya öğrenci ikamet
izni düzenlenemeyeceği, farklı bir gerekçeyle ülkede kalış amacı taşıması durumunda şartlarını taşıdığı ikamet izni türüne dair bilgi/belgelerle İl Göç İdaresi Müdürlüğüne başvuru yapabileceği,
2.1.3) Yabancıların ülkede yasal kalış talebinde bulunurken kalış amaçlarına uygun gerekçeyle müracaat
etmeleri gerektiğinden sınav hakkı dışında diğer öğrencilik haklarından yararlanamayanların başkaca bir gerekçe sunmadıkları durumda yalnızca tek ders sınavları için vize genel hükümleri uyarınca ülkeye girişçıkış yapabileceklerinin değerlendirildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
6) 04/04/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun “İkamet izni
çeşitleri” başlıklı 30’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “İkamet izni çeşitleri şunlardır:
a) Kısa dönem ikamet izni b) Aile ikamet izni c) Öğrenci ikamet izni ç) Uzun dönem ikamet izni d) İnsani ikamet izni e) İnsan ticareti mağduru ikamet izni”
6.1) “Kısa dönem ikamet izni” başlıklı 31’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Aşağıda belirtilen
yabancılara kısa dönem ikamet izni verilebilir:
i) Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlardan mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde müracaat edenler”
6.2) “Öğrenci ikamet izni” başlıklı 38’inci maddesinde; “(1) Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda
ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir.
(2) Bakımı ve masrafları gerçek veya tüzel kişi tarafından üstlenilen ilk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılara, velilerinin veya yasal temsilcilerinin muvafakatiyle öğrenimleri süresince birer yıllık sürelerle öğrenci ikamet izni verilebilir ve uzatılabilir.
(3) Öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne ve babası ile diğer yakınlarına, ikamet izni alma konusunda hiçbir hak sağlamaz.
(4) Öğrenim süresi bir yıldan kısa ise öğrenci ikamet izni süresi öğrenim süresini aşamaz.
(5) (Ek: 28/7/2016-6735/27 md.) Kamu kurum ve kuruluşları aracılığıyla gelerek Türkiye’de öğrenim görecek yabancılara, öğrenim süresince ikamet izni verilebilir. “Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir.”
6.3) “Öğrenci ikamet izninin şartları” başlıklı 39’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Öğrenci
ikamet izninde aşağıdaki şartlar aranır:
a) 38 inci madde kapsamındaki bilgi ve belgeleri ibraz etmek b) 7 nci madde kapsamına girmemek c) Türkiye’de kalacağı adres bilgilerini vermek”
6.4) “Öğrenci ikamet izni talebinin reddi, iptali veya uzatılmaması” başlıklı 40’ıncı maddesinde;
“Aşağıdaki hâllerde öğrenci ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi uzatılmaz:
a) 39 uncu maddede aranan şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması b) Öğrenimin sürdürülemeyeceği konusunda kanıtların ortaya çıkması c) Öğrenci ikamet izninin, veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi ç) Hakkında geçerli sınır dışı etme kararı veya Türkiye’ye giriş yasağı bulunması.”
7) 04.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun “Diploma alma, ders kredilerinin
hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44’üncü maddesinin c fıkrasında; “Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar. Hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır. Azami süreler içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez.
…Ancak bu süreler sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmek için son sınıf öğrencilerine, başarısız oldukları bütün dersler için iki ek sınav hakkı verilir. Bu sınavlar sonunda başarısız ders sayısını beş derse indirenlere bu beş ders için üç yarıyıl, ek sınavları almadan beş derse kadar başarısız olan öğrencilere dört yarıyıl (sınıf geçme esasına göre öğretim yapılan kurumlarda iki öğretim yılı); bir dersten başarısız olanlara ise öğrencilik hakkından yararlanmaksızın sınırsız, başarısız oldukları dersin sınavlarına girme hakkı tanınır. İzledikleri programdan mezun olmak için gerekli bütün derslerden
geçer not aldıkları halde yönetmeliklerinde başarılı sayılabilmeleri için öngörülen not ortalamalarını sağlayamamaları sebebiyle ilişikleri kesilme durumuna gelen son dönem (sınıf geçme esasına göre öğretim yapılan kurumlarda son sınıf) öğrencilerine not ortalamalarını yükseltmek üzere diledikleri derslerden sınırsız sınav hakkı tanınır. Bunlardan uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz. Açılacak sınavlara, üst üste veya aralıklı olarak toplam üç eğitimöğretim yılı hiç girmeyen öğrenci, sınırsız sınav hakkından vazgeçmiş sayılır ve bu haktan yararlanamaz.
Sınırsız hak kullanma durumunda olan öğrenciler sınava girdiği ders başına öğrenci katkı payını/öğrenim ücretini ödemeye devam ederler. Ancak bu öğrenciler, sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamazlar. ”
8) 17.03.2016 tarihli ve 29656 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yabancılar ve Uluslararası Koruma
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin “Kısa dönem ikamet izni” başlıklı 28’inci maddesinin onaltıncı fıkrasında; “Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlar mezun oldukları tarihten itibaren altı ay içinde müracaat etmeleri halinde bir defaya mahsus olmak üzere en fazla bir yıl süreli ikamet izni verilebilir. Bu iznin verilmesinde kişinin talebine esas oluşturacak gerekçelerin göz önünde bulundurulmasının yanı sıra ilgili kurum ve kuruluşlardan alınabilecek görüşler de değerlendirilebilir.”
8.1) “Öğrenci ikamet izinlerinin düzenlenmesi” başlıklı 37’nci maddesinin ikinci fıkrasında;
“Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara verilecek ikamet izni, ikamet izni müracaat tarihinden itibaren öğrenim programının tamamını kapsayacak şekilde düzenlenebilir. Normal eğitim süresinde mezun olamayan öğrencinin ikamet izni en fazla birer yıllık sürelerle ve azami eğitim süresini aşmayacak şekilde uzatılır. Mezun olan öğrencilerin ikamet izinleri mezuniyet tarihi itibariyle kesilir ve 26 ncı maddenin birinci fıkrasında belirtilen on günlük süre mezuniyet tarihinden itibaren başlar.”
8.2) “Öğrenci ikamet izni talebinin reddi, iptali veya uzatılmaması” başlıklı 39’uncu maddesinde;
(1) Öğrenci ikamet izni için aranan koşulların bulunmaması veya ortadan kalkması, öğrenimini sürdüremeyeceğiyle ilgili kanıtların ortaya çıkması, iznin amacı dışında kullanıldığının yetkili makamlarca belirlenmesi ve yabancı öğrenci hakkında geçerli sınır dışı etme kararı veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması hallerinde öğrenci ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi uzatılmaz.
(2) Türkiye Burslusu öğrencilerin öğrenci ikamet izinlerinin reddi, uzatılmaması veya iptali halinde burs veren kuruma bilgi verilir.
(3) İkamet izni başvurusunun reddi, iptali veya uzatılmaması kararı yabancıya ya da yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir.
9) 02.05.2021 tarihli ve 31472 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Uşak Üniversitesi Eğitim-Öğretim
ve Sınav Yönetmeliği’nin “Eğitim-öğretim yılı, süresi ve akademik takvim” başlıklı 6’ncı maddesinin dördüncü fıkrasında; “Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar. Hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır. Azami süreler içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez. Ancak Üniversite yetkili kurullarının kararı ve Yükseköğretim Kurulunun onayı ile dört yıl üst üste katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilebilir.”
9.1) “Sınavlar” başlıklı 18’inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Mezun olabilmek için zorunlu staj
çalışması da dâhil olmak üzere, devam koşulunu yerine getirmiş, güz/bahar/yaz öğretimi sonunda tek dersi kalan öğrencilere dilekçe ile başvurmaları halinde Üniversitenin ilgili birimi tarafından belirlenen tarihte bir defaya mahsus tek ders sınav hakkı verilir. Tek ders sınavına dersi hiç almamış olan veya devamsızlıktan kalan öğrenciler giremez. Dilekçe ile müracaat edip sınava girmeyen öğrenci tek ders sınav hakkını kullanmış sayılır. Tek ders sınavına girip başarısız olan öğrenciler tek ders sınavına girdiği dersi, dersin açıldığı dönemde tekrar alırlar. Bu sınavlardan alınan not ara sınav şartı aranmaksızın en az CC ise öğrenci başarılı sayılır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, yedi yıllık eğitim süresini geçirdiğini
ancak tek ders için sınav hakkı bulunduğu için halen öğrenci olduğunu, buna rağmen ikamet izninin devam ettirilmediğini sekiz senedir ülkesine dönmediğini dönüp tekrar vize alarak sınava girmek için Türkiye’ye gelmek istediğinde ülkesinde iki yıllık askere alınacağını ve eğitim hakkını kaybedeceğini iddia ve ifade ederek ikamet izninin kısa süreli verilmesini talep etmektedir.
12) İlgili idarece gönderilen belgelerde ise özetle; Başvuranın 26.10.2016 tarihinde Uşak Üniversitesine
kayıt yaptırdığı, 26.10.2016-29.09.2023 tarihleri arasında öğrenim görmesine istinaden öğrenci ikamet izniyle ülkemizde yasal kalış sağladığı, 26.09.2023 tarihinde yapmış olduğu “Yükseköğrenimini tamamlayıp 6 ay içinde müracaat edenler” kapsamında kısa dönem ikamet izni başvurusunun üniversite mezuniyetine dair kayıt bulunmaması sebebiyle reddedildiği ancak öğrencilik kaydını aktif hale getirmesi halinde öğrenci ikamet izni başvurusunun yeniden değerlendirilebileceğinin belirtildiği, ret işlemine konu öğrenci ikamet izni başvurusunun bulunmadığı, YÖK öğrenci bilgi sorgulama ekranında şahıs hakkında
“Statü: Pasif Öğrenci, Bitiş Tarihi:01.09.2023, Öğrencilik Hakkı: Yok” ibarelerinin yer aldığı, mezun bilgi sorgulama ekranında ise kayıt bulunamadığı, hâlihazırda YÖKSİS kaydı pasif olan ve azami öğrenim süresini dolduran yabancıya öğrenci ikamet izni düzenlenemeyeceği, farklı bir gerekçeyle ülkede kalış amacı taşıması durumunda şartlarını taşıdığı ikamet izni türüne dair bilgi/belgelerle İl Göç İdaresi
Müdürlüğüne başvuru yapabileceği, ancak yabancıların ülkede yasal kalış talebinde bulunurken kalış amaçlarına uygun gerekçeyle müracaat etmeleri gerektiğinden sınav hakkı dışında diğer öğrencilik haklarından yararlanamayanların başkaca bir gerekçe sunmadıkları durumda yalnızca tek ders sınavları için vize genel hükümleri uyarınca ülkeye giriş-çıkış yapabileceklerinin değerlendirildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
13) Başvuru hakkında yapılan incelemede başvuranın;
26.10.2016 tarihinde Uşak Üniversitesi Mühendislik Fakültesine kayıt yaptırdığı,
26.09.2023 tarihinde Kısa Dönem İkamet İzni (“Yükseköğrenimini tamamlayıp 6 ay içinde müracaat
edenler” kalış nedenli) başvuru yaptığı ancak yükseköğretimini süresinde tamamlamadığı için yasal mevzuat gereği başvurusunun reddedildiği,
26.10.2023 tarihinde ilgili konuya istinaden Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuru yaptığı, Kurumumuzca
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği talebinin incelenip değerlendirilmesini teminen Gönderme Kararı verildiği,
02.02.2024 tarihinde Gönderme Kararına istinaden Uşak Valiliğince Kurumumuza iletilen cevabi yazıda;
başvuru sahibinin sunmuş olduğu bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, yabancının Kısa Dönem
İkamet İzni başvurusu yaptığı ve kalış nedeni olarak “Yükseköğretimini tamamlayıp 6 ay içinde müracaat edenler” sebebini seçtiğinin, YÖKSİS sorgulamasında yabancının mezuniyetine dair herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmadığının, öğrencilik kaydının da pasif olduğunun görüldüğünün, yabancının ikamet izni başvurusuna dayanak bilgi ve belge sunmaması sebebiyle başvurusunun reddedildiğinin ifade edildiği, tarihinde başvuranın Kurumumuza “ikamet izni talebi” ile tekrar başvuru yaptığı,
10.06.2024 tarihinde başvuran vekilince Kurumumuza gönderilen ek belgelerde de başvuranın Amerika
Birleşik Devletleri’ne yapmış olduğu Green Card başvurusunun olumlu sonuçlandığı, başvuranın ülkemizde kalıcı bir göçmen olarak hayatını sürdürmek istemediği, bir an önce mümkün olması halinde hak kazandığı Amerika Birleşik Devletleri’ne, bunun mümkün olmaması halinde ise okulundaki son dersi de tamamlayarak yasal olarak menşei ülkesi Türkistan’a çıkış yapmak istediğine yönelik ifadeleri ile kısa dönem ikamet izni verilmesi bunun mümkün olmaması halinde insani ikamet izni verilmesi taleplerinde bulunulduğu anlaşılmıştır.
14) Bu çerçevede tarihli Kurumumuzca incelemesi yapılan uyuşmazlık konusunun özetle; bir
yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, 7 yıllık azami eğitim süresi olan başvuranın bu sürede mezun olmadığı, mezun olabilmesi için tek derse yönelik sınırsız sınav hakkı bulunudığu ve Amerika Birleşik
Devletleri’ne yapmış olduğu Green Card başvurusu olumlu sonuçlanan ve ilk aşama olarak Amerikan
Büyükelçiliğine görüşmeye çağrılan başvurana Amerika Birleşik Devletleri’ne sorunsuz çıkış yapabilmesi için ya da son ders sınavını da vererek menşei ülke Türkistan’a dönebilmesi için ikamet izni verilmesi taleplerine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
15) Ülkemizde vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak
yabancıların ikamet izni almaları zorunludur. İkamet izni çeşitleri ise yabancıların ülkede bulunma amaçlarına göre düzenlenmiştir.
16) 04/04/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun “İkamet izni
çeşitleri” başlıklı 30’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “İkamet izni çeşitleri şunlardır:
a) Kısa dönem ikamet izni b) Aile ikamet izni c) Öğrenci ikamet izni ç) Uzun dönem ikamet izni d) İnsani ikamet izni e) İnsan ticareti mağduru ikamet izni”
şeklindedir. Kanunda kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani, insan ticareti mağduru ikamet izni şeklinde sayma yoluna gidildiği için ikamet izinlerinin belirtilen gerekçelere tesis edilmesi gerekmektedir.
Ayrıca ikamet izninin verilmesine esas olan gerekçenin sona ermesi veya farklı bir gerekçenin ortaya çıkması halinde, yeni kalış amacına uygun ikamet izni talebinde bulunulabilmesi mümkündür.
17) Öğrenci ikamet izni ise; ülkemizde bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da
doktora öğrenimi görecek yabancılara verilmektedir. Bu doğrultuda verilecek ikamet izni müracaat tarihinden itibaren öğrenim programının tamamını kapsayacak şekilde düzenlenebilmekledir. Ayrıca normal eğitim süresinde mezun olamayan öğrencinin ikamet izni en fazla birer yıllık sürelerle ve azami eğitim süresini aşmayacak şekilde uzatılmaktadır. Mezun olan öğrencilerin ikamet izinleri mezuniyet tarihi itibariyle kesilmekte ve Türkiye’de kalmaya devam edecek yabancının, mezuniyet tarihinden itibaren on gün içinde yeni kalış amacına uygun ikamet izni için başvuru yapması gerekmektedir.
18) Azami eğitim süresine yönelik olarak da; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa göre öğrencilerin
öğrenim süresi “bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç”, dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl içinde tamamlamak zorunda oldukları ancak bu süre sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmek için son sınıf öğrencilerinden ek sınavları almadan beş derse kadar başarısız olan öğrencilere dört yarıyıl (sınıf geçme esasına göre öğretim yapılan kurumlarda iki öğretim yılı); bir dersten başarısız olanlara ise öğrencilik hakkından yararlanmaksızın sınırsız, başarısız oldukları dersin sınavlarına girme hakkı tanındığı ifade edilmektedir. Uşak Üniversitesi Eğitim-Öğretim ve Sınav
Yönetmeliğinde de öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl içinde tamamlanmasının zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır. Ayrıca ilgili Yasa hükmünde “Sınırsız hak kullanma durumunda olan öğrenciler sınava girdiği ders başına öğrenci katkı payını/öğrenim ücretini ödemeye devam ederler.
Ancak bu öğrenciler, sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamazlar. ” şeklinde belirtilmiştir.
19) Başvuran tarafından Kurumumuza gönderilen ve Öğrenci İşleri Daire Başkanlığınca hazırlanan
20.10.2023 tarihli belgede de;
“Fakülte: Mühendislik Fakültesi
Programı: Gıda Mühendisliği
Sınıfı:4
Kayıt Tarihi: 26.10.2016
Kayıt Nedeni: YÖS (Yabancı)
Ayrılış Tarihi:– Ayrılış Nedeni: Aktif- Sınırsız Sınav Hakkı Verilen
Bu belgede belirtilen öğrenci halen kayıtlı öğrencimiz olup, 2023-2024 Güz yarıyılında ders kaydı yapmadığından dolayı ilgili yarıyılda öğrencilik haklarından yararlanamaz. Öğrencinin mezun olması için bahar yarıyılından alıp başarılı olması gereken bir dersi bulunmaktadır. Bahar döneminde ders kaydı yaptığı takdirde aktif öğrencimiz olarak görünecektir.” ifadelerinin bulunduğu görülmüştür.
20) Bu çerçevede somut olayda yapılan incelemede başvuranın 26.10.2016 tarihinde Uşak Üniversitesine
kayıt yaptırdığı, 26.10.2016-29.09.2023 tarihleri arasında öğrenim görmesine istinaden öğrenci ikamet izniyle ülkemizde yasal olarak kalış sağladığı anlaşılmaktadır. Ancak son sınıf öğrencisi olan ve mezuniyet için bir dersten daha başarılı olması gereken başvuranın dört yıllık okul için azami yedi yıllık süreyi doldurması nedeniyle 29.09.2023 tarihinden itibaren öğrenci ikamet izni ile kalış sağlayamadığı görülmektedir.
21) Başvuran vekili tarafından “başvuranın İl Göç İdaresi’ne yapmış olduğu başvurunun, İl Göç İdaresi
sisteminde öğrenciliği aktif olarak gözükmemesi sebebiyle ilgili idare tarafından alınmadığı, müvekkilin okuldaki öğrenciliğinin 7 yılını doldurduğu için aktif olarak gözükmediği, ancak başvuranın halen son bir dersi kaldığı için öğrenci olduğu, sistemde aktif olarak gözükmese dahi sınırsız sınav hakkı bulunduğundan kolaylık sağlanarak 6458 sayılı Kanuna uygun ikamet izni verilmesi gerektiği” ifade edilmekle birlikte yukarıda da ifade edildiği üzere Kanuna göre; dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl içinde tamamlamak zorunda oldukları son sınıf öğrencilerinden bir dersten başarısız olanlara ise öğrencilik hakkından yararlanmaksızın sınırsız, başarısız oldukları dersin sınavlarına girme hakkı tanındığı görülmektedir. Ancak eğitim süresince yabancı öğrenciye ikamet izni verilebilmekle birlikte bir dersten başarısız olan ve sınırsız sınav hakkı elde eden bir kişinin söz konusu hükümler gereğince süresiz bir şekilde ikamet izni talep etme hakkına sahip olmayacağı açıktır. Eğitim gerekçesiyle yedi yıl öğrenci ikamet izni almış olan başvurucu, yasada yer alan mezun olması için gerekli azami süreyi geçirdiği için kayıtlarda
“öğrencilik hakkı yok” ifadesinin yer aldığı anlaşılmıştır. Başvuranın sınırsız sınav hakkı olması, yedi yıllık azami süreyi geçirdikten sonra sınırsız olarak ikamet izni alabileceği anlamına gelmemektedir.
Yükseköğretim Kanunu’nda yer alan istisnai bir düzenleme ile ek sınav hakkı tanınmış olup, İdarece ilgi sınavlara ilişkin kısa dönem vize talebinde bulunulabileceği belirtilmiştir.
22) Diğer taraftan başvuru konusu işlemde başvuranın somut olayda 26.09.2023 tarihinde Kısa Dönem
İkamet İzni (“Yükseköğrenimini tamamlayıp 6 ay içinde müracaat edenler” kalış nedenli) başvuru yaptığı anlaşılmıştır. Kanunda kısa dönem ikamet izni verilecek yabancılar “Bilimsel araştırma amacıyla gelecekler”, “Türkiye’de taşınmaz malı bulunanlar”, “Hizmet içi eğitim programlarına katılacaklar”, “Turizm amaçlı kalacaklar”, “Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlardan mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde müracaat edenler” gibi sayma yoluyla belirtilmiştir. İlgi şartları taşımayan bir kişi için, kısa dönem ikamet izni süresi düzenleme imkanı mevcut değildir. Nitekim yasa ile Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlara mezun oldukları tarihten itibaren altı ay içinde müracaat etmeleri halinde bir defaya mahsus olmak üzere en fazla bir yıl süreli ikamet izni verilebilmektedir. Ancak somut olayda başvuranın yükseköğretimini tamamlamamış olması nedeniyle kısa dönem ikamet izninin de düzenlenemediği görülmektedir.
23) Başvuran vekilince, başvuranın ülkesine döndüğünde askere alınacağını ifade ederek 6458 sayılı
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununa uygun bir ikamet izni verilmesi gerektiği, başvurana kısa dönemli ikamet izinlerinden birinin verilmesi, bunun mümkün olmaması halinde insani ikamet izninin düzenlenmesini de talep ettiği anlaşılmaktadır İlgi Kanunun 46’ncı maddesinde belirtilen hallerde insani ikamet izni düzenlenebilmektedir. Nitekim idarece farklı bir gerekçeyle ülkede kalış amacı taşıması durumunda şartlarını taşıdığı ikamet izni türüne dair bilgi/belgelerle İl Göç İdaresi Müdürlüğüne başvuru yapabileceği, ancak yabancıların ülkede yasal kalış talebinde bulunurken kalış amaçlarına uygun gerekçeyle müracaat etmeleri gerekmektedir. Buna karşın Bilgi ve Belge Talebi yazımıza cevaben idarece herhangi bir ikamet izni türü için değerlendirme aşamasında olan başvurunun bulunmadığı ifade edilmiştir.
24) Anayasa’da yabancıların ülkeye girişleri, ülkede ikamet edişleri ve ülkeden çıkarılmalarına ilişkin
konularda herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Uluslararası hukukta da kabul edildiği üzere bu husus, devletin egemenlik yetkisi kapsamında kalmaktadır. Dolayısıyla devletin yabancıları ülkeye kabul etmekte veya sınır dışı etmekte takdir yetkisinin bulunduğu kuşkusuzdur. Ancak anılan işlemlerin
Anayasa’da güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklere müdahale oluşturması hâlinde bireysel
başvuruya konu edilebilmesi mümkündür (Anayasa Mahkemesi, A.A. ve A.A. başvurusu, Esas No:
2015/3941, 1.3.2017, § 54). İncelemesi yapılan somut olayda başvuran 26.10.2016-29.09.2023 tarihleri arasında öğrenim görmesine istinaden öğrenci ikamet izniyle ülkemizde yasal olarak kalış sağladığı ancak dört yıllık bir okulda bir yıllık hazırlık süresi hariç yedi yıllık azami süreyi doldurması nedeniyle
29.09.2023 tarihinden itibaren öğrenci ikamet izni ile kalış sağlayamadığı, kısa dönem ikamet izni için
de yasada sayma yolu ile belirlenen gerekçelerin olması gerektiği, “Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlardan mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde müracaat edenler” için gerekli olan mezuniyet şartını sağlayamadığı tespit edilmektedir.
25) Bu çerçevede her ne kadar başvuran vekili tarafından başvuranın Amerika Birleşik Devletleri’ne
yapmış olduğu Green Card başvurusunun olumlu sonuçlandığı, bunun için büyükelçiliğe randevu için çağrıldığı, başvuranın mümkün olması halinde Amerika Birleşik Devletleri’ne, bunun mümkün olmaması halinde ise okulundaki son dersi de tamamlayarak yasal olarak menşei ülkesine çıkış yapmak istediği ifade edilmekle birlikte, ikamet izni talebinin reddi, ikamet izninin uzatılmaması veya iptali ile bu işlemlerin tebliği sırasında, yabancının Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurularak ikamet izninin verilmesine esas olan gerekçelerin değerlendirilmesi gerekmektedir. Başvuran 4 yıllık bir okulu yedi yılda tamamlamadığı için ve tek dersten sınırsız sınav hakkının “sınavdan başka bir öğrencilik hakkı vermediğinin” yasa ile özel olarak belirlendiği için öğrencilik ikamet izni şartlarına sahip değildir. Mezun olmadığı için mezuniyet sonrası alınabilecek kısa dönem ikamet izni şartlarına haiz değildir. Sınırsız sınav hakkı olduğu için tekrar vize alarak sınava girmek üzere ülkeye girişi mümkündür. Kişinin kendi ülkesinde iki sene askerlik yapacağı ve Amerika
Birleşik Devletlerine çıkış yapmak istemesi, şartları yasada belirlenmiş insani ikamet izni şartları ile uyuşmamaktadır. Aile izni, uzun dönem ikametgah izni, insan ticareti mağduru ikamet izni için gerekli şartlar mevcut değildir. Bu noktada başvuranın talebinin reddedilmesinde hukuka aykırılık tespiti yapılmamıştır. Ayrıca Kurumumuzca başvuran ile görüşülmüş olup, başvuranın 2023-2024 bahar dönemi sınavlarına da girdiği ancak başarısız olduğu ve bütünleme sınavına girmeyi beklediği anlaşılmıştır. Uşak
Üniversitesi Mühendislik Fakültesi yetkilileri ile 22.07.2024 tarihinde gerçekleştirilen telefon görüşmesi sonucunda ise, başvuranın 19.07.2024 tarihindeki bütünleme sınavına girdiği tespit edilmiştir. Ancak her ne kadar sınav sonucu bugün itibariyle açıklanmamış olsa da Üniversite ile yapılan görüşmede başvuranın bütünleme sınavındaki sorulara çoğunlukla boş yanıt verdiğinin belirtilmesi nedeniyle ilgili sınavı geçmek için yeterli puanı alamayacağı değerlendirilmiştir.
26) Sonuç olarak Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın dört yıllık
yükseköğretimi hazırlık süresi olan bir yıl hariç azami yedi yıl olarak belirlenen sürede tamamlamaması ve sınırsız sınav hakkı sahip olmasından başka bir öğrencilik hakkından yararlanamayacağına dair açık yasa hükmü bulunması nedeniyle 29.09.2023 tarihinden itibaren öğrenci ikamet izni ile kalış sağlayamadığı ancak mezuniyet için bir dersten daha başarılı olması gerektiğinden “Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlardan mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde müracaat edenler” kapsamında kısa dönem ikamet izni için aranan mezuniyet şartını sağlayamadığı, başvuranın ikamet izni için yasada belirlenen şartları tamamlamadığı, vize almak suretiyle sınırsız olarak verilen sınav hakkından yararlanarak eğitimini tamamlayabileceği, ancak ikamet izni için yasada belirlenen şartların var olması gerektiği anlaşıldığından idarenin işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
B
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
27) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Uşak İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN VEKİLİNE ve GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi