Yeni Toplu İş Sözleşmesi hükümlerinden yararlanma talebi için dayanışma dilekçesinin yenilenmesi gerekliliği (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/6867-S.22.10547

BAŞVURU NO : 2021/21564

KARAR TARİHİ : 31/05/2022

RET KARARI

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

Başvuranın eski TİS dönemine ait dayanışma dilekçesine dayanarak

BAŞVURUNUN KONUSU :

yeni TİS hükümlerinden yararlanma talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 20/12/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda; başvuran özetle, 13.11.2020 tarihinde

Marmara Üniversitesine vermiş olduğu 30.11.2020 tarihli ve sayılı dayanışma dilekçesi ile iş yerinde uygulanan Toplu İş Sözleşmesinden yararlanmak isteğini belirttiğini ancak 2021 Kasım ayı itibarıyla Üniversite tarafından işçi personele 01.01.2021 tarihinden itibaren maaş zamları yapılarak maaş farklarının ödendiği halde tarafına herhangi bir ödeme yapılmadığını, daha sonra ise istemeyerek de olsa haklarını alabilmek için sendikaya üye olduğunu belirterek Toplu Sözleşmeden kaynaklanan ve diğer işçilere verilen maaş zamlarının ve sosyal haklarının yasal faizleriyle birlikte tarafına ödenmesi talebiyle

Kurumumuza başvurmuştur.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 25.01.2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Marmara Üniversitesi Rektörlüğü İdari Ve Mali İşler Daire Başkanlığından alınan 28.02.2022 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; başvuranın 13.11.2020 tarihinde Marmara Üniversitesine vermiş olduğu 30.11.2020 tarih ve sayılı dayanışma aidatı kesilmesine dair dilekçesi ile iş yerinde uygulanan (01.01.2019 – 31.12.2020 tarihleri arasında geçerli olan)

Toplu İş Sözleşmesi’nden dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak isteğini beyan ettiği ve belirtilen tarihlerde TİS’ten yeni toplu sözleşme imzalanana kadar yararlandığı belirtilerek 6356 sayılı Kanunun 39

/

uncu maddesi hükümlerine yer verildikten sonra, önceki TİS döneminde sendikaya dayanışma aidatı ödeyerek TİS hükümlerinden faydalanan başvuranın, yeni TİS için dayanışma aidatı dilekçesini yenilemeyerek yazılı olarak iradesini beyan etmediği için bu dönemde dayanışma aidatı kesintisi de yapılmadığı, yeni Toplu İş Sözleşmesinin 21.09.2021 tarihinde imzalandığı ve 01.01.2021-31.12.2022 tarihleri arasını kapsadığı; başvuranın, yetkili sendikaya 01.10.2021 tarihinde üye olduğu ve bu tarihten itibaren TİS hükümlerinden yararlanmaya devam ettiği, tüm haklardan 01.10.2021 tarihine kadar bir önceki

TİS hükümlerine göre yararlandığı ve konu hakkında ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış herhangi bir dava bulunmadığı, ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Sendika kurma hakkı” başlıklı 51 inci maddesinde; “Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.” hükmüne, “Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde; “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.” hükmüne, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”” hükmüne, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun “Toplu iş sözleşmesinden yararlanma” başlıklı 39 uncu maddesinde; (1) Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır.

(2) Toplu iş sözleşmesinden, sözleşmenin imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanır.

(3) Toplu iş sözleşmesinin imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında iş sözleşmesi sona eren üyeler de, iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar toplu iş sözleşmesinden yararlanır.

(4) Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir. (İptal dördüncü cümle:Anayasa Mahkemesinin 30/12/2020 tarihli ve E.:2020/57; K.:2020/83 sayılı Kararı ile)

(5) Dayanışma aidatının miktarı, üyelik aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika tüzüğünde belirlenir.

/

(6) Faaliyeti durdurulmuş sendikalara dayanışma aidatı ödenmez.

(7) Bu Kanun anlamında işveren vekilleri ile toplu iş sözleşmesi görüşmelerine işvereni temsilen katılanlar, toplu iş sözleşmesinden yararlanamaz.

(8) Grev sonunda yapılan toplu iş sözleşmesinden, 65 inci maddeye göre zorunlu olarak çalışanlar dışında işyerinde çalışmış olanlar aksine hüküm bulunmadıkça yararlanamaz.

düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. 1 no.lu paragrafta da açıklandığı üzere başvuran özetle 13.11.2020 tarihinde Marmara

Üniversitesine vermiş olduğu 30.11.2020 tarihli ve sayılı dayanışma dilekçesi ile iş yerinde uygulanan Toplu İş Sözleşmesinden yararlanmak isteğini belirttiğini ancak 2021 Kasım ayı itibarıyla

Üniversite tarafından işçi personele 01.01.2021 tarihinden itibaren maaş zamları yapılarak maaş farklarının ödendiği halde tarafına herhangi bir ödeme yapılmadığını, daha sonra ise istemeyerek de olsa haklarını alabilmek için sendikaya üye olduğunu belirterek Toplu Sözleşmeden kaynaklanan ve diğer işçilere verilen maaş zamlarının ve sosyal haklarının yasal faizleriyle birlikte tarafına ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur. Kısaca başvuran yeni TİS dönemi için ayrı bir dayanışma dilekçesi vermemiştir.

8. Bu çerçevede uyuşmazlığın çözümü bakımından ; her bir sözleşme döneminde dayanışma dilekçesinin yenilenmesi gerekip gerekmediği hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Bilindiği üzere işçiler yetkili sendikaya üye olmadan, başka bir sendikaya üyeliği devam ettirerek ya da hiçbir sendikaya üye olmadan, işverene dayanışma aidatı dilekçesi vererek TİS’ ten yararlanma hakkına sahip olabilmektedir. Dayanışma aidatı dilekçesi, verildiği günden başlayarak TİS’ ten doğan hakların işçi tarafından kazanılmasını sağlar.

9. 03/03/2021 tarihli ve 31412 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Anayasa Mahkemesi’nin oy çokluğu ile aldığı 31/12/2020 tarihli kararında 6356 sayılı Kanunun 39. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan

“İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.” hükmü Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi bu kararından önce söz konusu hüküm nedeniyle dayanışma aidatı dilekçesi veren işçinin TİS’ ten doğan hakları kullanmaya başlaması TİS’ in imza tarihi ile başlıyordu. Anayasa Mahkemesi kararını; dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanmak isteyen işçilerin imza tarihi öncesine yönelik haklardan yararlanmalarının mümkün olmamasının hem olumsuz hem olumlu sendika hakkını hem de toplu iş sözleşmesi hakkını sınırladığı, kuralla getirilen sınırlamanın sendikalar arası rekabeti taraf sendika lehine haksız şekilde bozduğu ve demokratik toplum düzenine uygun olmadığı gerekçelerine dayandırmıştır.

/

10. Anayasa Mahkemesi kararının yayınlandığı 03/03/2021 tarihi itibariyle söz konusu hüküm madde metninden çıkarılmış ve 6356 sayılı Kanunun 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrası “Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir.” şeklini almıştır.

11. Anayasa Mahkemesi iptal gerekçesinde, dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanmak isteyen işçilerin, toplu iş sözleşmesinin geriye etkili olan hükümlerinden faydalanamamalarını toplu iş sözleşmesi hakkının sınırlanması olarak görmüştür. Buna göre yetkili işçi sendikasının belirlendiği tarih itibariyle aidatların kaynakta kesilerek işçi sendikasına gönderilme yükümlülüğünün doğmasından hareketle Kanunun uygulanmasına binaen dayanışma aidatı başvurularının yetkili işçi sendikasının tespit edildiği tarih itibariyle yapılmasının toplu iş sözleşmesi düzeni açısından uygun olacağı, yetkili işçi sendikasının henüz belli olmadığı bir tarihte dayanışma aidatı başvurusunun yapılması durumunda ise ortada henüz başlamış bir toplu iş sözleşmesi süreci bulunmadığından toplu iş sözleşmesinden yararlanmanın söz konusu olamayacağı, işçi sendikasının belirleneceği tarihe kadar işverenliğin aidat kesme yükümlülüğünün doğmayacağı, ayrıca Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye dönük uygulanamayacağı Çalışma Bakanlığınca mütalaa edilmiştir. (Çalışma ve Sosyal Güvenlik

Bakanlığının Sağlık Bakanlığına hitaplı 28/05/2021 E-6851 sayılı yazısı)

12. Yukarıda yer alan hükümler ve açıklamalar çerçevesinde; yetkili işçi sendikasının belirlendiği tarih itibariyle aidatların kaynakta kesilerek işçi sendikasına gönderilme yükümlülüğünün doğmasından hareketle, her bir TİS dönemi için ayrı bir dayanışma dilekçesi verilmesi gerektiği, daha açık bir ifadeyle işçinin her bir TİS için o TİS’e taraf sendikaya dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma iradesini ortaya koyması gerektiği açıktır. Zaten dayanışma aidatı miktarı “Dayanışma aidatının miktarı, üyelik aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika tüzüğünde belirlenir.” hükmü gereği sendikadan sendikaya değişiklik gösterecektir. Yeni miktar için de irade beyanı esastır. Diğer taraftan idarenin her bir TİS döneminde işçiyi bilgilendirmesine ilişkin bir hüküm mevzuatta bulunmamaktadır. Eski TİS’in sona ermesi ile birlikte başvuran maaş bordrosundan dayanışma aidatı kesintisi yapılmadığını görebilmesi mümkündür.

/

13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 13.11.2020 tarihli dilekçesi ile dayanışma dilekçesini sunarak TİS den yararlanma talebinde bulunan başvuranın Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 39’ncu maddesi hükümleri uyarınca dayanışma dilekçesini verdiği tarih itibariyle TİS hükümlerinden yararlanabileceği, başvuranın eski TİS dönemine ait dayanışma dilekçesine dayanarak 21.09.2021 tarihinde imzalanan yeni TİS hükümlerinden yararlanma talebinin reddi ile ayrıca başvurunca 01.10.2021 tarihinde sözleşmeci sendikaya üye olduğunu belirtmekte ise de üyeliğin sözleşmenin imza tarihinden sonra gerçekleşmesi nedeniyle 6356 sayılı

Kanunu’nun 39’uncu maddesinin ikinci fıkrasının imza tarihinden sonra üye olanların ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren sözleşme hükümlerinden yararlanacaklarına ilişkin düzenlemesi nedeniyle sözleşmenin yürürlük tarihi ile imza tarihi arasındaki döneme ilişkin maaş farklarının başvurana ödenmemesinin hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

15. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret

Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İstanbul İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURAN ile MARAMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi