Yenileme fonu, amortismana tabi bir iktisadi kıymetin satışından doğan kazancın, aynı nitelikte yeni bir kıymetin edinilmesi amacıyla belirli süreyle vergilenmeden pasifte tutulmasına imkan veren erteleme mekanizmasıdır.
Temel şart
Satılan kıymetin amortismana tabi iktisadi kıymet olması ve yenilemenin işin niteliğine göre zorunlu bulunması veya işletmeyi yönetenlerce yenileme kararı verilmiş olması gerekir.
Fonun muhasebeleştirilmesi
Satış kazancı pasifte özel bir fon hesabına alınır. Fon serbestçe dağıtılamaz veya başka amaçla kullanılamaz.
Süre
Kanundaki üç yıllık süre hesabı uygulamada önemlidir. Sürenin hangi tarihten başlayacağı ve hangi dönem sonunda biteceği konusunda işlem yılı ve güncel VUK hükmü esas alınmalıdır.
Yeni kıymetin amortismanı
Yeni iktisadi kıymetin amortismanları öncelikle yenileme fonundan mahsup edilir. Fon tükendikten sonra kalan amortisman giderleri normal şekilde sonuç hesaplarına alınır.
Yenileme gerçekleşmezse
Kanuni süre içinde yeni kıymet edinilmezse fonda bekleyen tutar ilgili dönemde vergiye tabi kazanca eklenir.
Birden fazla kıymet
Satılan ve alınan kıymetler arasında işlevsel devamlılık aranır. Yenileme fonunun tamamen farklı bir yatırım için kullanılması risklidir.
Uygulamada kontrol listesi
- İşlem tarihi ve o tarihte yürürlükteki hüküm belirlendi mi?
- Şartlar ve istisnalar ayrı ayrı kontrol edildi mi?
- Muhasebe kaydı ile vergisel sonuç birbiriyle uyumlu mu?
- Geçici madde veya özel düzenleme var mı?
- Belgelendirme dosyası yeterli mi?
Kritik not
Yenileme fonu kalıcı istisna değil vergi ertelemesidir. Fon, yeni kıymetin amortismanları üzerinden zaman içinde vergisel sonuca dönüşür.