|
ÖZET: Başvuran, 6 Mart 2023 tarihinde yer altı su kuyusu açma talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurmuştur. İlgili idare, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan değerlendirmelerde, başvurunun yeraltı su tahsislerine kapalı bir akiferde bulunduğu gerekçesiyle reddedildiğini bildirmiştir. İdare, yeraltı sularının korunması ve yönetimi ile ilgili mevzuat çerçevesinde, akiferlerin emniyetli rezerv seviyelerinin aşılmaması gerektiğini vurgulamıştır.
Başvuruya ilişkin olarak yapılan incelemelerde, Manisa ilindeki talep edilen alanın, 16 Şubat 2021 tarihli genel müdürlük oluru ile yeni yeraltı suyu tahsislerine kapatıldığı belirtilmiştir. Ayrıca, su tahsisleri ile ilgili yönetmelik hükümleri gereği, su kaynaklarının kalitesinin korunması ve verimli kullanımının sağlanması esas alınmaktadır. Bu bağlamda, başvuranın talebinin hukuka uygun olarak reddedildiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın iddiaları ve idarenin açıklamaları incelendiğinde, başvurunun reddine dair hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddi yönünde karar almış ve bu karar, başvurana ve Tarım ve Orman Bakanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/5661-S.23.9324
BAŞVURU NO : 2023/3106
KARAR TARİHİ : 08/05/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Yer altı su kuyusu açma talebi hakkında
BAŞVURU TARİHİ : 06/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuru dilekçesinde özetle başvuran, yer altı su kuyusu açma talebiyle Kurumumuza başvuruda
bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 13/03/2023 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden Devlet Su
İşleri Genel Müdürlüğü Yeraltısuları Dairesi Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 07/04/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1) Yeraltısuları ile ilgili tüm iş ve işlemler 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun ile bu kanuna istinaden
hazırlanan Yeraltısuları Yönetmeliği ve Yeraltısuları Teknik Yönetmeliğine bağlı olarak yürütülmekte olduğu, 167 sayılı Kanun’a göre yeraltısularının her türlü araştırılması, incelenmesi ve korunmasının
Kurumlarının görevleri arasında yer aldığı,
2.2) Yeraltısuları ile ilgili iş ve işlemlerde Daire Başkanlığı olarak önceliklerinin talebin geldiği sahanın
yeraltısuyu tahsislerine açık olup olmadığı hususunda olduğu, yapılan hidrojeolojik etütler neticesinde her bir yeraltı suyu akiferinin emniyetli rezervi belirlendiği, 167 Sayılı Kanunda emniyetli verim/rezerv “Yeraltı suyu deposu verimine zarar vermeden devamlı olarak alınabilecek su miktarı” olarak tanımlanmakta olduğu, bu nedenle bir akiferdeki tahsis/ fiili çekim emniyetli rezerve ulaştığında saha yeni tahsise kapatılmakta olduğu, aksi takdirde yeraltısuyu seviyeleri düşmeye devam edecek ve akifer yapısının bozulacağı, 167 sayılı Kanunun 5 inci maddesi her arazi sahibine kendi arazisinde yeraltısuyu arama ve bulduğunda kullanma hakkı tanıyacağı, ancak bunun için akiferin emniyetli veriminin henüz dolmamış olması gerektiği,
2.3) Konu ile ilgili olarak DSİ 2. Bölge Müdürlüğünden görüş istenmiş olup, Bölge Müdürlüğünden
gelen cevabi yazıda; bireysel kuyu açılması talep edilen sahanın Manisa İli, İlçesi, Mahallesi, ada, parselde olduğu, bu parselin ise havzası, Belge Doğrulama Kodu: ee57-c02f-4a50 Belge Doğrulama Adresi: https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/
havzasında bulunduğu ve bu alt havzanın tahsise kapalı olduğunun belirtildiği, alt havzası, havzasının diğer bazı alt havzaları ile birlikte 16.02.2021 tarih ve sayılı Genel Müdürlük Olur’u ile yeni yeraltısuyu tahsislerine kapatıldığı,
2.4) Ayrıca konunun Kurumun farklı birimleri tarafından da değerlendirilmiş olup, İşletme ve Bakım Dairesi
Başkanlığı konuyu sulama tesislerinin sürdürülebilirliği açısından değerlendirdiği ve Su Tahsisleri Hakkında
Yönetmeliğin 6. maddesine istinaden talebinin olumsuz karşılandığı,
2.5) Özet olarak yeraltı suyu aranması talep edilen parsel yeraltısuyu tahsislerine kapalı bir akiferde
bulunduğundan bu aşamada talebin olumlu karşılanması mümkün görülmediği, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında; Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, Denilmektedir.
5) 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un;
5.1) “Yeraltı sularının mülkiyeti” başlıklı birinci maddesinde; “Yeraltı suları umumi sular meyanında olup
Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bu suların her türlü araştırılması, kullanılması, korunması ve tescili bu kanun hükümlerine tabidir.”
5.2) “Yeraltı suyu işletme sahalarının tesbit ve ilanı” başlıklı üçüncü maddesinde; “Sınırları ve yapısal
özellikleri belirlendikçe yeraltısuyu sahaları,Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün teklifi üzerine,ilgili bakanlıkça “Yeraltısuyu İşletme Alanları” kabul ve ilan edilir.”
5.3) “İlan edilmiş yeraltı suyu işletme sahaları dışında yeraltı suyu aranması ve kullanılması” başlıklı
5’inci maddesinde; “İlan edilmiş yeraltı suyu işletme sahaları dışında her arazi sahibi; arazisinde yeraltı suyu aramak, suyu bulduktan sonra, bunun kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmak hakkına maliktir.
Ancak bu işler 8 inci maddenin şümülüne girdiği takdirde belge alınması mecburidir. Faydalı ihtiyaç miktarı dördüncü madde hükümlerine göre tayin olunur.”
5.4) “Belge alınması ve bilgi verilmesi mecburiyeti” başlıklı 8’inci maddesinde; “Aşağıdaki (a) ve (b)
fıkralarında beyan edilen kazıların yapılması veya kuyuların açılması için Devlet Su İşleri Umum
Müdürlüğünden belge alınması mecburidir……”
6) Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik’in;
6.1) “Amaç” başlıklı birinci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; ilgili kanunların verdiği yetkiye istinaden
su kaynaklarının diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca tahsisi, kiralanması, ruhsatlandırılması gibi işlemlerde
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün görüşünün alınmasına ilişkin usul ve esaslar ile münhasıran Devlet Su
İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılacak su tahsislerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
6.2) “İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; “(1) Su tahsislerinde temel ilkeler şunlardır:
a) Su kaynaklarının kalite ve miktarının korunması, geliştirilmesi, iyileştirilmesi esastır.
b) Su, kullanım önceliklerine uygun olarak tahsis edilir.
c) Tahsis edilen suların kullanılmasında, suyun kirletilmemesi, su kalitesini olumsuz yönde değiştirecek etkenlerin kaynağında yok edilmesi esastır.
ç) Tahsis edilen suların korunması ve verimli kullanımının sağlanması amacıyla, faaliyetten sorumlu kurum ve kuruluşlar, kendi mevzuatlarından kaynaklanan yetkileri kapsamında faaliyeti izler. Tahsis amacı dışında veya tahsis edilen miktarın üzerinde su kullanımının tespiti halinde DSİ’ye bildirilir.
d) Yeraltı suyu işletme sahalarında, içme ve kullanma amaçlı yeraltı su kullanımları ile yeraltı suyuna doğrudan bağımlı kullanımlar hariç öncelikli olarak yüzey sularının değerlendirilmesi esastır.
e) Su potansiyeli öncelikle havzası içerisinde kullanım önceliklerine göre değerlendirilir.
f) Tahsis işlemlerinde su kaynaklarının korunması, geliştirilmesi ve kullanılmasını ilgilendiren her türlü iş ve işlemlerde, havza planları da dikkate alınır.
g) Tahsis izni verilen miktardan daha fazla ve amacın dışında su kullanılamaz, üçüncü şahıslara devredilemez, kiralanamaz ve satılamaz.
ğ) Su kaynağındaki su hakları ve mevcut ve mutasavver projeler ile memba ve mansabındaki su kullanımları dikkate alınarak, talep edilen noktada suyun yeterli olması durumunda, su kullanım önceliklerine göre bir veya birden çok amaç için su kullanımına izin verilebilir.
h) Su tahsisi, emniyetli su miktarını aşmayacak şekilde düzenlenir.
ı) Yıllara göre artış gösteren tahsis taleplerinde, tahsisler yıllık ihtiyaçlara göre düzenlenir.
i) Su kaynağındaki su hakları ve mevcut ve mutasavver projeler ile memba ve mansabındaki su kullanımları dikkate alınarak, talep edilen noktada suyun yeterli olması durumunda, yıl içerisinde belirlenen sürelerde geçici su tahsisi yapılabilir.
j) Sulak alanların ve su ürünleri yetiştiriciliği alanlarının korunması esastır.
k) Tahsis edilen sular, kullanımdan sonra kullanıcı tarafından alıcı ortam koşulları bakımından ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınarak deşarj edilir.
l) Havzanın özelliğine ve olabilecek gelişmesine bağlı olarak önceden öngörülemeyen, ancak özel ve tüzel kişilerden gelen sulama maksatlı su kullanım taleplerinde, kullanım önceliği de dikkate alınarak, HES tesisi yeri yıllık ortalama akımın tesisin fizibilitesini etkilemeyecek oranına (%2’sine) kadar su kullanım talepleri, DSİ tarafından uygun görülmesi halinde karşılanabilir.
m) Tahsis edilen suyun iletiminde ve kullanımında tasarruf kriterleri azami şekilde göz önünde bulundurulur.”
6.3) “Su tahsisi yapılamayacak durumlar” başlıklı 6’ncı maddesşnde; “(1) Suyun rejimi, miktarı ve
kullanım öncelikleri dikkate alınarak aşağıda belirtilen hallerde sular tahsise konu edilemez:
a) Çeşme suları ile içme ve kullanma suyunu karşılayacak miktar hariç kadimden beri kullanılan sular.
b) Çatılardan akan yağmur suları ya da yağmur suyu birikintileri.
c) İçme ve kullanma amaçlı tahsis edilmiş sulardan ayrıca ticari amaçlı olarak su tahsisi.
ç) Özel sular.
d) Önceden öngörülemeyen su haklarının korunması için içme ve kullanma suları dışında hidrolojik açıdan zamanın %80’inde 0,5 l/s altında bulunan sular.
e) Çevresel su ihtiyacının altında kalması durumunda kaynak suları.
6.4) “Değerlendirme” başlıklı 10’uncu maddesşnde; “(1) Su tahsis talepleri aşağıdaki usullere göre
değerlendirilir:
/
a) 9 uncu maddede belirtilen şartlara uygun olan ve suya bağlı yapılacak faaliyete izin veren ve faaliyetlerden sorumlu kurum ya da kuruluşlar tarafından gönderilen talepler değerlendirmeye alınır.
b) Suyun miktarı ve kalitesi esas alınarak kullanım önceliklerine göre tahsis yapılır ya da tahsis yapılması için ilgili kurum/kuruluşa görüş verilir.
c) Talep edilen su, öncelikli kullanımlar dikkate alınarak mevcut ve mutasavver projeler açısından değerlendirilir.
ç) Suyun etkin ve verimli kullanılabilmesi için, yıllara göre su ihtiyaçları dikkate alınarak tahsis yapılabilir.
d) Göl, gölet, baraj, regülatör ve benzeri yapıların akarsuyunu etkileyen alanlardan yapılan talepler, proje verileri ve beslenim koşulları göz önünde bulundurularak değerlendirilir.
e) Tarımsal amaçlı bireysel su kullanım talepleri, bir yıllık bitki ve çok yıllık bitki talebine göre değerlendirilir.
f) OSB alanı içerisinde bulunan tesislere OSB’ye tahsis edilen suyun dışında ayrıca münferit su tahsisi yapılmaz.
g) Sulama suyu taleplerinde, çok yıllık bitkiler için uzun süreli ve tek yıllık bitkiler için ise mevsimlik su potansiyeli dikkate alınır.
ğ) Bireysel sulama suyu taleplerinde başvuru önceliğine göre kaynağa en yakın taşınmazların su ihtiyacının karşılanması dikkate alınır.
h) Hayvan yetiştiriciliği amacıyla kullanılan sular tarımsal faaliyet kapsamında değerlendirilir.
ı) Yapılan inceleme sonucunda, talebin amacına uygun olmadığının tespiti halinde talep reddedilir.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran; 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere yer altı su kuyusu açma talebiyle Kurumumuza başvuruda
bulunmuştur.
9) Başvuranın söz konusu talebinin; yeraltı suyu aranması talep edilen parselin yeraltısuyu tahsislerine kapalı
bir akiferde bulunduğu gerekçesiyle reddedildiği görülmektedir.
10) Burada, başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesinin yasal dayanağı bulunup bulunmadığı”
hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
11) Burada, yukarıda açıklanan ilgili mevzuata göre, talebin geldiği sahanın yeraltısuyu tahsislerine açık olup
olmadığı hususu önem taşımaktadır.
12) Yapılan hidrojeolojik etütler neticesinde her bir yeraltı suyu akiferinin emniyetli rezervi belirlendiği,
bir akiferdeki tahsis/fiili çekim emniyetli rezerve ulaştığında saha yeni tahsise kapatılmakta olduğu, aksi takdirde yeraltısuyu seviyeleri düşmeye devam edecek ve akifer yapısının bozulacağı İdarenin Kurumumuza göndermiş olduğu yazıdan anlaşılmaktadır.
13) Konu ile ilgili olarak DSİ 2. Bölge Müdürlüğünden görüş istendiği, gelen cevabi yazıda; bireysel
kuyu açılması talep edilen sahanın Manisa İli, İlçesi, Mahallesi, ada, parselde olduğu, bu parselin ise havzası, havzasında bulunduğu ve bu alt havzanın tahsise kapalı olduğunun belirtildiği, Kemalpaşa alt havzası, havzasının diğer bazı alt havzaları ile birlikte
16.02.2021 tarih ve sayılı Genel Müdürlük Olur’u ile yeni yeraltısuyu tahsislerine kapatıldığı
belirtilmiştir.
14) Somut olaya ilişkin ilgili mevzuatta yer alan düzenlemelere göre,
14.1) Su kaynaklarının kalite ve miktarının korunması, geliştirilmesi, iyileştirilmesi esas olduğu,
14.2) Tahsis edilen suların korunması ve verimli kullanımının sağlanması amacıyla, faaliyetten sorumlu kurum
ve kuruluşlar, kendi mevzuatlarından kaynaklanan yetkileri kapsamında faaliyeti izleyeceği,
14.3) Çevresel su ihtiyacının altında kalması durumunda kaynak sularının tahsise konu edilemeyeceği,
14.4) Yeraltı suları umumi sular meyanında olup Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu,
İncelenmiş olup, söz konusu düzenlemelerde amaç bütünüyle “Su kaynaklarının kalite ve miktarının korunması, geliştirilmesi, iyileştirilmesi” hususudur.
15) Yukarıda yapılan açıklamalar ve mevzuat birlikte değerlendirildiğinde, başvuranın talebinin reddine ilişkin
idari işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Söz konusu hususta yapılan değerlendirme neticesinde; ilgili İdarelerden istenilen bilgi ve belgelerin makul süre içerisinde ve gerekçeli olarak incelenmiş olup, adı geçen İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, ilkelerine uygun davrandığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Manisa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII . KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, Başvurunun REDDİNE, Kararın Başvurana ve TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi