Türü

Koyun (Ovis Aries ).

Irkı

Çine Çaparı.

Yerel Adı/ Adları

Çine Çaparı, Çapar.

Uluslararası Adı

Cine Capari.

Elde Edilişi

Bilinmiyor.

Esas Yetiştirme Yeri

Çine ve Bozdoğan ilçeleri (Madran dağı yöreleri) ağırlıklı olmak üzere Aydın ilinin özellikle dağlık kesimlerinde yetiştirilegelmiştir.

Yayılma Alanı

Aydın ili sınırları dışında Denizli, Muğla ve Uşak illerinin Aydın’a sınır bazı yörelerinde de geçmişte yetiştirilmiştir. Halihazırda biri kamuya ait olmak üzere sadece 3 sürü kapsamında saf olarak yetiştiriciliği sürdürülmektedir.

Bağlı Olduğu Yetiştirici Örgütünün Adı

Bağlı olduğu yetiştirici örgütü olmamakla birlikte Karya Koyunu Geliştirme Derneği (KAR-DER) tarafından ırkın korunmasına yönelik çalışmalar desteklenmektedir.

Sayısal Varlığı

Adnan Menderes Üniversitesi-Çine Çaparı Koyunları Koruma Programı (ADÜ-ÇÇKP) koruma sürüsü ve koruma altına alınan 2 yetiştirici sürüsü olmak üzere toplam 3 sürüde, 2008 yılı haziran ayı verilerine göre 104 baş koyun ve 11 baş koç bulunmaktadır. Yapılan ayrıntılı saha taramalarında başka saf sürüye rastlanmamıştır.

Yetiştirme/Verim Yönü

Et ve süt üretimi ön plandadır.

Yetiştirme Sistemleri

Şekli (Yerleşik (çiftlik, aile ve mera koyunculuğu) ve göçer)

Yerleşik aile işletmeleri söz konusudur. Genelde tepe veya dağlık alanlarda otlatma yapılmaktadır. Göçer yetiştiricilik söz konusu değildir.

Barınma (Ağıl, sundurma ve açıkta/barınakta kalma süresi)

Genelde sundurma tipi veya kargı ve çalılarla oluşturulmuş basit barınaklarda yetiştirilmektedir. Yaz aylarında gündüz, kış aylarında ise gece barınakta tutulmaktadırlar.

Ergin Hayvanların

Beslenmesi (Tümüyle otlatma, otlatma+kaba yem, karışık, kesif yem, tamamen kesif yem)

Ergin hayvanlar merada otlatılmaktadır. Ancak aşım veya doğum dönemi gibi kritik süreçlerde ekonomik gücü yeterli olan yetiştiriciler meraya ilaveten çok az miktarda kesif yem desteği sağlayabilmektedirler.

Yetiştirme Bölgesinin Doğal Koşulları (Dağlık alanlar, su eksikliği, iklimsel koşulları vs.)

Genelde dağlık alanlarda yetiştirilmektedir. Bu alanlar yaz ve sonbahar başlangıcında genelde zayıf kuru otlarla, diğer dönemlerde ise çok güçlü sayılmayacak yeşil otlarla kaplıdır.

Benzeri Irk/Irklar

Bölgede benzeşebileceği ırk son dönemde yok olan yağlı kuyruklu Ödemiş ırkıdır. Ancak Ödemiş ırkından başta kuyruk şekli ve büyüklüğü ile renk olmak üzere birçok yönden belirgin farklılıklar sergilemektedir.

MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ

Vücut Yapısı Genel Tanımı

Vücut orta büyüklüktedir. Baş vücuda göre biraz küçük, kulaklar orta büyüklükte ve sarkıktır. Vücut genellikle bej veya açık gri renkte; baş, kulaklar, bacaklar ve karın altı kahverengiden siyaha kadar değişebilen tonlardaki renkle ya da bu renkleri içeren lekelerle kaplıdır. Sağıma elverişli iri meme başlarına sahiptir. Yağlı kuyrukludur.

Vücut Örtü Rengi

Siyah

Gri

Mavi

Kırmızı

Kahverengi

Sarı

Sarımsı

Beyaz

Başlıca Tek Renk

Renk Kombinasyonu

X

X

X

X

Özel Renk Karakteristiği

Baş, bacaklar haricinde vücut genellikle bej veya açık gri olup, açık kahve renklilere de rastlanır. Bazı hayvanlarda baş ve bacakların yanında karın altı bölgesi, kahverengiden siyaha kadar değişebilen tonlardaki renkle ya da bu renkleri içeren lekelerle kaplıdır. Irkın isminde yer alan Çapar kelimesi de bu lekeli yapıyı ifade etmektedir.

Deri Rengi

BAŞ ÖZELLİKLERİ

Baş Yapısı (Türe özgü nitelikleri ve varsa özgün nitelikleri)

Diğer yerli ırklarımıza oranla biraz daha küçük baş yapısına sahiptir. Baş uzunluğu ortalama 18.7;. alın genişliği ortalama 11.3 cm’dir .

Boynuzluluk % ve Yapısı (şekli, ebadı, kabarcık varsa, belirtilmesi )

Erkek

Erkeklerin tamamı spiral boynuzludur.

Dişi

Çoğunlukla boynuzsuzdur. Nadiren küçük ve zayıf yapılı boynuzlara rastlanabilir.

Kulak Yapısı

Orta büyüklükte ve sarkık kulak yapısına sahiptir. Kulak uzunluğu ortalama 13.7 cm’dir.

Küpe Sakal

Hayvanların bazılarında (~%15) küpeye rastlanmaktadır. Sakal yoktur.

VÜCUT ÖLÇÜLERİ

Erkek

Dişi

Min.

Mak.

Ort.

Min.

Mak.

Ort.

Sağrı Yük., cm

64.0

75.5

68.4

51.0

74.0

64.0

Cidago Yük., cm

60.5

76.0

69.0

54.0

74.0

63.5

Sırt Yük., cm

61.3

75.0

68.0

50.1

68.0

61.5

Göğüs Derinliği, cm

29.2

39.5

33.5

20.0

36.0

29.4

Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm

18.0

22.5

20.9

14.0

24.7

18.2

Göğüs Çevresi, cm

88.0

100.0

95.4

69.0

96.0

81.8

Vücut Uzunluğu ,cm

60.8

70.0

63.4

52.0

72.5

61.9

Ergin Ağırlık, kg

  40.5

70.5

58.5

23.5

55.5

37.6

Kuyruk Yapısı

Yağlı kuyruklu olup, diğer yağlı kuyruklu ırklarımızdan daha toplu bir kuyruk yapısına sahiptir. Kuyruk ucu ince ve içe kıvrıktır. Kuyruk uzunluğu ortalama 36.0 cm olup, 23.2 cm’lik kısmını kuyruk gövdesi, 12.8 cm’lik kısmını da ince kuyruk ucu oluşturmaktadır.

Meme Yapısı

Meme uçları belirgin biçimde iri yapıdadır.

IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLER

Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık)

Oldukça kanaatkâr, hastalıklara ve kötü çevresel koşullara dirençli hayvanlardır. Kuzuların yaşama gücü ve gelişme hızları yüksektir.

ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ

Dişi

                                                                   Mevsim

Min.

Mak.

Ort.

Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu

Ağustos-Eylül aylarında çiftleşmeler gerçekleşmektedir.

Doğum Oranı (doğuran  koyun  / koç altı koyun), %

90.0-95.0

Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun)

1.0

2.0

1.1

Yaşama Gücü, %

Sütten kesime kadar

Damızlık çağa kadar

VERİM ÖZELLİKLERİ

SÜT

Dişi

Min.            

Mak.

Ort.

Laktasyon Süt Verimi, kg

47.7±2.6

Laktasyon Süresi, gün

146± 8.5

Süt Özellikleri

Sütteki Protein %

Sütteki Yağ %

YAPAĞI

Yapağı Tipi

Halı tipi kaba-karışık yapağı.

Yapağı Verimi, kg

1.2

Randımanı, %

72.8

İncelik, mikron

Uzunluk (lüle), cm

8.7

Birörneklilik

BÜYÜME ÖZELLİKLERİ

Erkek

Dişi

Min.    

Mak.

Ort.

Min.     

Mak.

Ort.

Doğum Ağırlığı, kg

2.6

5.7

4.0

2.1

5.0

3.5

Sütten Kesim Yaşı, gün

Sütten Kesim Canlı Ağ., kg

Ergenlik Çağı

Yaş, gün

Ağırlık, kg

İlk Damızlıkta Kullanma

Yaş, gün

Ağırlık, kg

Erkek

Min.

Mak.

Ort.

Günlük Ağırlık Artışı, g

KARKAS  ÖZELLİKLERİ

Karkas Ağırlığı, kg

Sıcak

Soğuk

Karkas Randımanı , %

Sıcak

Soğuk

48.8

Et Kalite Özellikleri(yağ, lezzet, kıvam, koku, renk)

POST/DERİ

Post Ağırlığı, kg

Deri Özellikleri

DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ

Sürü İçgüdüsü

Çok iyi.

Analık İçgüdüsü

Çok İyi.

Yürüme Yeteneği

İyi.

Otlama Yeteneği

Çok iyi.

Sağılabilme Yeteneği

Meme başlarının büyüklüğü dolayısıyla sağıma elverişli.

Sevk  ve İdare Kolaylığı (Mizaç)

Oldukça sakin mizaçlı olması dolayısıyla merada sürü idaresinin oldukça kolay olduğu yetiştiricilerin ortak kanısıdır.

Diğer

GENETİK ÖZELLİKLERİ

Genetik Mesafe

Mevcut üç Çine Çaparı sürüsünde RAPD primerleri ile yapılan DNA analizleri sonucunda sürüler arası genetik benzerlikler 0.8439 ile 0.9037 arasındadır.

Kromozom Anormallikleri

Tipik Gen Markerleri (işaretleyiciler)

Major Genler

Diğer

Mitokondriyal DNA analizinde Çine Çaparı koyunlarda diğer ırklarda yaygın gözlenen HA, HB ve HC haplogrupları gözlenmiştir.

Y kromozomuna dayalı genetik analizde ise Çine Çaparı koyunlar diğer birçok yerli koyun ırkımız gibi 6 ve 8 nolu haplotip gruplarında yer almışlardır.

DİĞER ÖZELLİKLERİ

Yumurtlama sayısı (n=22) = 1.23±0.123

Doğumda kuzu sayısına ilişkin tekrarlama derecesi (34 koyunun 136 kaydı) = 0.04

Laparoskopik intrauterin tohumlama başarısı (Doğum sonuçlarına göre, n=23) = %69.6

Kuzularda canlı ağırlık (~2.5 aylık yaşta, n=14) = 14.30±0.422 kg

Kuzularda canlı ağırlık (~5 aylık yaşta, n=16) = 20.89±1.208 kg

5 aylık yaşta ortalama 25.41 kg canlı ağırlıkta 63 gün süreyle yoğun besiye alınan kuzularda besi sonu canlı ağırlığı 38.73 kg ve günlük ortalama canlı ağırlık artışı 211 gram olmuştur.