|
ÖZET: Başvuran, emekli maaşından yersiz ödeme gerekçesiyle yapılan kesintinin iptalini ve tahsil edilen ödemenin geri iadesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın geçmişteki hizmetlerinin iptali nedeniyle yersiz ödeme yapıldığını belirterek, bu işlemin hukuka uygun olduğunu savunmuştur. Yapılan denetimlerde, başvuranın sigortalı olarak bildirilen hizmetlerinin sahte olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvuranın yaşlılık aylığı iptal edilmiş ve yersiz ödemeler için borç kaydı oluşturulmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını inceleyerek, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işlemlerinin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir. Denetim raporları, başvuranın sigortalı olarak bildirilen hizmetlerinin fiili çalışmaya dayanmadığını ortaya koymuştur. Bu bağlamda, başvurunun reddine yönelik öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur. Sonuç olarak, başvuranın talebi, yapılan incelemeler ve denetim raporları doğrultusunda reddedilmiştir. İlgili idarenin işlemine karşı yargı yolu açık olup, başvuranın dava açma süresi, kararın tebliğ tarihinden itibaren işlemeye devam edecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/16658-S.22.25518
BAŞVURU NO : 2022/10693
KARAR TARİHİ : 21/12/2022
RET KARARI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Yersiz ödeme kaynaklı işlemler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29/07/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza T.C. Kimlik Numaralı tarafından yapılan başvuruda, başvuran özetle; sicil nolu emekli maaşından yersiz ödeme gerekçesiyle kesinti yapıldığını belirterek işlemin iptalini ve tarafından tahsil edilen ödemenin iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 23/09/2022 tarihli ve sayılı yazısına istinaden Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 27/10/2022 tarihli ve sayılı cevabî yazıda özetle; 2.1. Başvuranın 28.03.2012 tarih ve sayılı dilekçesine istinaden, mülga 506 sayılı Kanunun geçici 81/B-D maddesi hükmünce 47 yaş, 25 yıllık sigortalılık süresi ve 5150 prim ödeme gün sayısı şartlarına tabi olarak, 5315 prim ödeme gün sayısı üzerinden 01.04.20212 tarihinden itibaren tahsis numarası ile yaşlılık aylığı bağlandığı, 2.2. Başvuranın iptal edilen hizmetlerinden sonra sosyal güvenlik destek primine tabi olarak bildirilen hizmetleri tüm sigorta kolları kapsamında değerlendirilerek 05.01.2021 tarihindeki işten ayrılışı tahsis talebi olarak kabul edilerek 01.02.2021 tarihinden geçerli olmak üzere yine mülga 506 sayılı Kanunun geçici 81/B-D maddesi kapsamında yaşlılık aylığı bağlandığı, /
2.3. Başvuranın iptal edilen hizmetler nedeniyle tahsis talep tarihindeki aylığa hak kazanma koşullarını kaybetmesi nedeniyle 01.04.20212 tarihinden itibaren bağlanan yaşlılık aylığının başlangıç tarihi itibariyle iptal edildiği ve yapılan yersiz ödemelerin 5510 sayılı Kanunun 96 (a) bendi uyarınca borç çıkartıldığı, 2.4. İptal edilen döneme ilişkin olarak sigortalı adına bildirilen primlerin ödendiği, 2.5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları Kanun hükümlerine, Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları 506, 2925, 1479 ve mülga 2926 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlendiği, Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına prim ödeyenlerin, bu sigorta kollarından aylığa hak kazanıp kazanmadıklarının tespitinde; belli bir yaşa ulaşma, belli bir süre prim ödeme, belli bir süre sigortalı olma, sigortalı işten ayrılma ve Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarının yerine getirilmesi aranmakta olup, bu koşullardan herhangi birinin eksik olması halinde, sigortalıya aylık bağlanmasına imkân bulunmadığı, 2.6. Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca düzenlenen denetim raporlarının incelenmesinde, sigortalıların aylık bağlama işlemleri sırasında dikkate alınan hizmetlerin sahte olduğunun tespit edilmesi halinde, söz konusu hizmetler için hizmet bildirimi ve hizmet birleştirmesi yapılmaması nedenleriyle, sigortalıların gerek aylığa hak kazanma koşullarının tespitinde, gerekse gelir/aylık bağlama işlemlerinde anılan hizmetlerin dikkate alınmadığı, 5510 sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında borç kaydı oluşturulduğu, 2.7. Sosyal Güvenlik Denetmenliğince hazırlanan 03.12.2021 tarih ve sayılı rapora istinaden sicil numaralı Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş. unvanlı işyerinden 08.08.2007-31.03.2009 tarihleri arasında bildirilen hizmetlerin sahte olduğunun tespit edilmesi nedeniyle ilgili sahte hizmetlerin iptal edildiği, 2.8. 5510 sayılı Kanunun 59 uncu maddesinin birinci fıkrasına göre, sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmasına ilişkin denetimler Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları tarafından yapılmakta olduğu bahse konu denetim raporunun usulüne uygun olarak düzenlendiği, 2.9. Başvuru konusu ile ilgili olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “(…) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler(…)” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 Sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir (…)” hükmü yer almaktadır.
5. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanun’nun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesin 4 ve 5 inci fıkralarında “ Kısa vadeli sigorta kolları: İş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası kollarını, Uzun vadeli sigorta kolları: Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarını,” tanımladığı, 5.2. “Sigortalı Sayılanlar” başlıklı 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında “Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, b) Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise; 1) Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar, 2) Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar, 3)
Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları, 4) Tarımsal faaliyette bulunanlar,…………….”, 5.3. “Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi” başlıklı 59’uncu maddesinde; “Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür. Askeri işyerlerine ait sigorta işlemlerinin denetim ve kontrolü, askeri iş müfettişleri tarafından da yapılabilir. Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir. İşverenler ve sigortalılar ile işyeri sahipleri, tasfiye ve iflas idaresinin memurları, işle ilgili gerçek ve tüzel kişiler, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarına bilgi verilmek üzere çağrıldıkları zaman gelmek, gerekli olan defter, belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek, görevlerini yapmak için her türlü kolaylığı sağlamak ve bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler.
Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları görevlerini yaparken, tüm kamu görevlileri gerekli kolaylığı gösterir ve yardımcı olurlar. Bu Kanunun uygulanması bakımından, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları, 4857 sayılı İş Kanununda belirtilen denetim, teftiş ve kontrol yetkisini de haizdir… Kurumca belirlenen usul ve esaslara aykırı hareket ederek Kurum zararına sebebiyet verdiği anlaşılan serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirler tarafından düzenlenen raporlar dikkate alınmaz ve bunların daha sonra düzenleyecekleri raporlar Kurumca işleme konulmaz.
Gerçeğe aykırı rapor düzenleyen serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirler, Kurumun bu nedenle uğradığı zarardan işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olup, bunlar hakkında, genel hükümlere göre Kurumun takip hakkı saklıdır. Meslek mensupları, işverenlerin devamlı işyerlerinin sigortalıları ile yaptıkları işler ile Kurumda tescil edilmemiş veya tescil edilmiş olmakla birlikte işçilik bildiriminde bulunulmamış olan yukarıdaki işler hakkında inceleme yapamazlar. Kamu idarelerinin
denetim elemanları kendi mevzuatı gereğince işyerlerinde yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler sırasında, çalıştırılanların sigortalı olup olmadığını da tespit ederek, sigortasız çalıştırılanları Kuruma bildirmek zorundadır. Bu kurumlar ayrıca kendi mevzuatları gereğince yaptıkları inceleme ve tespitler sırasında bu Kanuna göre sigortalı sayılanların prime esas kazançlarının veya sigortalı gün sayılarının eksik bildirilmesi sonucunu doğuran tespitlerini de en geç bir ay içinde Kuruma bildirirler. Kurum bu bildirimleri esas almak üzere gerekli yasal işlemi yapar. İlgililerin itiraz hakları saklıdır. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”, 5.4. “Yersiz ödemelerin geri alınması” başlıklı 96 ncı maddesinde; “Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler; a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden, b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.
Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır.
Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanunî faizi ile birlikte hesaplanan borç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyle uygulanır.
Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” 6. 5510 sayılı Kanun’un 96 ncı maddesine istinaden düzenlenen ve 27/09/2008 tarihli 27010 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan Fazla veya Yersiz Ödemelerin Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in; 6.1. “İlgililerin kasıtlı ve kusurlu davranışlarından doğan fazla veya yersiz ödemeler” başlıklı 5 inci maddesinde; a) Kuruma verilen veya ibraz edilen belgelerle gerçeğe aykırı bildirimde bulunulması, b) Örneği Kurumca hazırlanan belgelerle bildirilmesi taahhüt edilen durum değişikliklerinin bir ay içinde
Kuruma bildirilmemesi,
c) Kanunda öngörülen şartlar yerine gelmediği hâlde, sahte bilgi ve belgelerle sağlık hizmetleri ve diğer haklardan, ödeneklerden yararlanılması ile gelir veya aylık bağlatılması, ç) Sahte hizmet kazandırılmak suretiyle sağlık hizmetleri ve diğer haklardan, ödeneklerden yararlanılması ile gelir veya aylık bağlatılması, d) Boşanma nedeniyle gelir veya aylık bağlandıktan sonra boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşanması, e) Gelir ve aylıklarının kesilmesi gerektiği hâlde durumun gizlenmesi ve/veya bildirilmemesi, f) Sigortalılar ile gelir veya aylık alanlara yapılan ödemelerden, hak sahipliği sona ermesine rağmen her hangi bir kişi tarafından tahsilat yapılması, ilgililerin kasıtlı ve kusurlu davranışlarını oluşturur. (Ek cümle:RG-23/6/2017-30105) Ancak, sigortalılıklarının (b) bendinde belirtilen süre içerisinde bildirim yükümlüleri tarafından Kuruma bildirilmesi halinde ya da Kurum tarafından yeni bir gelir veya aylık bağlanması durumunda ilgililer (b) ve (e) bentleri kapsamında kasıtlı veya kusurlu sayılmaz.
(2) Birinci fıkrada sayılan durumların tespit edildiği tarihten geriye doğru en fazla on yıllık süre içinde yapılan fazla veya yersiz ödemeler, her bir ödemenin yapıldığı tarihten itibaren hesaplanacak kanunî faizi ile birlikte tahsil edilir.
6.2. 15/05/2008 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri
Yönetmeliğinin “Hizmet kayıtlarının düzeltilmesi” başlıklı 24 üncü maddesinde; “(1) Kurumca hizmet kayıtları; a) Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca veya kamu idarelerinin denetim elemanlarınca düzenlenen raporlarda gerçeğe aykırı hizmet kazandırıldığının veya hatalı ve eksik kayıt bulunduğunun tespit edilmesi, b) Sigortalının prime esas kazançları, gün sayıları ve prim tahsilatına ilişkin bilgilerin hatalı veya eksik aktarıldığının tespit edilmesi, c) Kesinleşen yargı kararları ile sigortalıya hizmet kazandırılması veya Kurum kayıtlarında var olan hizmet veya prime esas kazançların yeniden belirlenmesi, hallerinde düzeltilir, iptal edilir veya yeni kayıt oluşturulur.
(2) Birinci fıkra gereğince, hizmet kayıtlarında yapılacak güncelleme, iptal ve yeni kayıt oluşturma işlemleri, ünite amirinden alınacak olur üzerine, konu ile ilgili bilgisayara giriş yetkisi verilen ünite personelince yerine getirilir. Bu şekilde güncellenen bilgisayar kayıtları, her gün alınacak çalışma listeleri ile karşılaştırılarak mutabakatı sağlandıktan sonra, eski ve yeni kayıtlara ait hizmet dökümlerinin onaylı birer örneği sigortalıların dosyalarında muhafaza edilir. Ancak birinci fıkra (b) bendi gereğince hizmet kayıtlarında yapılacak iptal ve yeni kayıt oluşturma işlemleri, üyeleri Kurumca belirlenecek komisyon kararına göre yapılır. (Ek cümle: 25.08.2016 – 29812 s. R.G. Yön./7. md.) Sigortalı ve hak sahiplerine gelir veya aylık bağlanmadan önce hizmet kayıtları güncellenir.”, hükmü düzenlenmiştir.
/
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran özetle; sicil nolu emekli maaşından yersiz ödeme gerekçesiyle kesinti yapıldığını belirterek işlemin iptalini ve tarafından tahsil edilen ödemenin iadesini talep etmektedir.
9. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından özetle başvuranın 28.03.2012 tarih ve sayılı dilekçesine istinaden, mülga 506 sayılı Kanunun geçici 81/B-D maddesi hükmünce 47 yaş, 25 yıllık sigortalılık süresi ve 5150 prim ödeme gün sayısı şartlarına tabi olarak, 5315 prim ödeme gün sayısı üzerinden 01.04.20212 tarihinden itibaren tahsis numarası ile yaşlılık aylığı bağlandığı, başvuranın iptal edilen hizmetlerinden sonra sosyal güvenlik destek primine tabi olarak bildirilen hizmetleri tüm sigorta kolları kapsamında değerlendirilerek 05.01.2021 tarihindeki işten ayrılışı tahsis talebi olarak kabul edilerek 01.02.2021 tarihinden geçerli olmak üzere yine mülga 506 sayılı Kanunun geçici 81/B-D maddesi kapsamında yaşlılık aylığı bağlandığı, başvuranın iptal edilen hizmetler nedeniyle tahsis talep tarihindeki aylığa hak kazanma koşullarını kaybetmesi nedeniyle 01.04.20212 tarihinden itibaren bağlanan yaşlılık aylığının başlangıç tarihi itibariyle iptal edildiği ve yapılan yersiz ödemelerin 5510 sayılı Kanunun
96 (a) bendi uyarınca borç çıkartıldığı, Sosyal Güvenlik Kurumu denetim ve kontrolle görevli memurlarınca
düzenlenen denetim raporlarının incelenmesinde, sigortalıların aylık bağlama işlemleri sırasında dikkate alınan hizmetlerin sahte olduğunun tespit edilmesi halinde, söz konusu hizmetler için hizmet bildirimi ve hizmet birleştirmesi yapılmaması nedenleriyle, sigortalıların gerek aylığa hak kazanma koşullarının tespitinde, gerekse gelir/aylık bağlama işlemlerinde anılan hizmetlerin dikkate alınmadığı, Sosyal Güvenlik Denetmenliğince hazırlanan 03.12.2021 tarih ve sayılı rapora istinaden sicil numaralı Modekon Modern Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş. unvanlı işyerinden 08.08.2007-
31.03.2009 tarihleri arasında bildirilen hizmetlerin sahte olduğunun tespit edilmesi nedeniyle ilgili sahte
hizmetlerin iptal edildiği, Öte yandan, Kanunun 96 ncı maddesi; “Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler; a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden, /
b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmi dört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır. Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır.” hükmü uyarınca sahte hizmet kazandırılmak suretiyle, yardımlardan yararlandırılması ile gelir ve aylık bağlatılması, sigortalının kasıtlı kusurlu davranışlarından doğan yersiz ödemeler kapsamında sayıldığından ödenen aylıklar için, 5510 sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında borç kaydı oluşturulduğu tespit edilmiştir.
10. Bu çerçevede uyuşmazlığın; başvuranın Çankaya Sosyal Güvenlik Merkezi’nde sayılı dosyada Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş. adına işlem gören işyerindeki sigortalılık sürelerinin geçersiz sayılmasından ortaya çıktığı; dolayısıyla SGK tarafından yapılan inceleme, araştırma ve denetimin mevzuata uygun yapılıp yapılmadığı ile söz konusu denetim neticesinde yapılan işlemlerin hukuka uygun olup olmadığı noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
11. Fiili çalışmaya dayanmayan sigortalılık sürelerinin iptali üzerine kesilen emekli aylıklarının yeniden bağlanması ve çıkarılan borçların iptal edilmesi talebiyle Kurumumuza yapılan başvurular üzerine yapılan inceleme ve araştırmada, öncelikle hizmetlerin iptaline dayanak olan denetim raporları titizlikle incelenmekte ve her somut olay özelinde denetim raporunun gerek usul gerekse içerik yönünden, idarece yapılan işleme dayanak olacak sonuca ulaşmaya yeterli nitelikte bulgu, tespit ve açıklama içerip içermediği değerlendirilmektedir. Nitekim tesis edilen işlemin sigortalılar yönünden ortaya çıkardığı sonucun etkileri göz önüne alındığında, açık bir kanaate ulaşmaya yeterli nitelikte olmadığı değerlendirilen denetim raporları üzerine tesis edilen işlemler hakkında, öncelikle yeniden ve sağlıklı bir denetim yapılması, ardından bu denetim sonucuna göre işlem tesis edilmesi tavsiyesinde bulunulurken, açık bir kanaate ulaşmaya yeterli nitelikte olduğu değerlendirilen denetim raporları üzerine tesis edilen işlemlere yönelik başvurular hakkında ret kararı verilmektedir (Bkz. Tavsiye Kararları için: 30/11/2018 tarihli ve Başvuru
No: 2018/7475; 16/10/2019 tarihli ve Başvuru No : 2022/10693 2019/8250; 4/8/2020 tarihli ve Başvuru No : 2022/10693 2020/69440; Ret Kararları için: 16/10/2019 tarihli ve Başvuru No : 2022/10693 2019/8956; 11/12/2019 tarihli ve
Başvuru No : 2022/106932019/12852).
12. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar sigortalı addedilmiştir. 5510 sayılı Kanun bakımından sigortalı sayılmanın hukuki şartlarından iş ilişkisi, esas olarak hizmet akdine dayanmalıdır ve hizmet akdine tabi çalışma işverene ait işyerinde yerine getirilmelidir. Bir başka ifadeyle 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendine göre (SSK) sigortalı sayılmanın temel kuralı, iş veya çalışma ilişkisinin hizmet akdine dayanması gerektiğidir. Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanunda hizmet akdinin tarifine yer verilmemiş olup hizmet akdi Borçlar Kanunda tanımlanmıştır. Borçlar Kanununa göre hizmet akdi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşme olarak tanımlanmıştır. Bu tanıma göre
kişinin belirli veya belirsiz bir zamanda hizmetini kiralaması hizmet sözleşmesidir. Anayasa Mahkemesi ise hizmet akdinin iş, ücret ve bağımlılık olmak üzere üç unsurdan oluştuğuna karar vermiştir. (Anayasa
Mahkemesinin Esas No.1963/336, Karar No.1967/29 ve Resmi Gazete tarih/sayı: 19/10/1968/13031)
13. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi numaralı ve 13/02/2017 tarihli kararında; “Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli değildir. Aynı zamanda o kimsenin Yasa’nın belirlediği biçimde (506 sayılı Yasa’nın ikinci maddesi ve 5510 sayılı Yasa’nın 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Yasa’nın 6 ncı maddesi ile 5510 sayılı
Yasa’nın 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.” hükmüne varılmış olup, aynı Dairenin numaralı ve 17/02/2015 tarihli kararında da; davanın yasal dayanağını oluşturan sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığının zorunlu olduğu, eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça, hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilemeyeceği, Kurumun suç duyurusu üzerine ceza soruşturması yapılıp yapılmadığı ve buna bağlı olarak dava açılıp açılmadığının araştırılması gerektiği, 5510 sayılı Yasanın 59 uncu maddesine göre aksi kanıtlanana kadar Kurum denetim memurlarının inceleme raporundaki tespitlerin doğru olduğu ifade edilmiştir.
14. Başvuranın Çankaya Sosyal Güvenlik Merkezi’nde sicil sayılı dosyada Modekon Modern Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş. adına işlem gören işyerinde yapılan sigortalılık bildirimlerinin fiili çalışmaya dayanıp dayanmadığının değerlendirilmesi için anılan sigortalılık bildirimlerinin iptaline dayanak teşkil eden 03.12.2021 tarih ve sayılı denetim raporunun incelenmesi gerekmektedir. Buna göre; 14.1. Anılan raporun fiili dayanağının Çankaya Sosyal Güvenlik Merkezi’nde sicil sayılı dosyada işlem gören Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş. adlı işyerinin 18/12/2013 tarih ve Sayılı Rapora istinaden sahte işyeri olup olmadığının tespiti amacıyla Kurumca denetim sürecinin başlatıldığı, 14.2. Başvuruya konu mevcut denetim kapsamında; Kurumun işyerine ilişkin kendi kayıtlarının incelendiği, adına hizmet bildirilen kişilerin ve işverenin ifadeye çağrıldığı, işyeri kayıt ve belgelerinin incelenmek üzere işverenden istenildiği, 15. Denetim raporunda özetle aşağıdaki tespitlere yer verildiği; 15.1. Kurum kayıtlarında unvan bilgisinin Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş. olduğu, “büro hizmeti” mahiyetinde iş yapan işyeri olarak alındığı, 23/07/2012 tarihinde işin bitimi sebebiyle Kanun kapsamından çıkarıldığı, işyerinin 29/06/2021 tarihi itibariyle toplam 1.028.664,79 TL tutarında SGK’ya borcunun olduğu, işyeri dosyasından 4 aylık bordro şeklinde bildirim yapıldığı, 2000/2.Dönem ve 2002/1.
Dönem aralığında herhangi bir sigortalılık bildiriminin olmadığının tespit edildiği,
15.2. Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş. ünvanlı işyerinin 01/05/1993-31/07/2012 dönemine ait yasa gereği tutulması zorunlu bulunan defter ve belgeleri ile ücret bordrolarının işverenden istenmesine ve ek süre de verilmiş olmasına rağmen ibraz edilmediği, 15.3.Çankaya Sosyal Güvenlik Merkezinde sicil numaralı dosyada işlem gören
Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş. ünvanlı işyeri ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kontrol Memuru
tarafından düzenlenen 20.05.2009 tarih ve sayılı raporda Sok. No:
/ adresindeki işyerine 08/04/2009 tarihinde gidildiği, söz konusu adresteki dairenin apartman dairesi olduğu ve kapının çalınması sonrası daireden yanıt alınamadığı, adresteki apartmanın kapıcısı ile yapılan görüşmede kişinin 9 numaralı dairenin ev olarak kullanıldığını, Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş adlı bir firmanın mezkur adreste görev yapmadığını, kesinlikle böyle bir firmayı tanımadığını beyan ettiği hususlarının tespit edildiği, Sok. No: / adresinde mukim şirket yetkilisi kendilerinin 10 yıldan beri mezkur adreste faaliyet gösterdiklerini, mülk sahibi olduklarını, söz konusu firmayı tanımadıklarını, diğer kamu kurumlarından da bu firma için çok gelip gidenin olduğunu,…beyan ettiğini, Yapı ve
Dek. San. Tic. A.Ş adına e-Bildirge, Kullanıcı Kodu ve Kullanıcı şifresinin iptal edilmesi ve işyerine şüphe kodunun konulması için işverene Tescil Servisine bilgi verilmesinin uygu olacağı…sonuç ve kanaatine varıldığı, 15.4. Hitit Vergi Dairesi Müdürlüğünün 10/10/2016 tarih ve varide numaralı cevap yazısında; ödevlinin 24/04/2004 tarihi itibariyle Hitit Vergi Dairesi mükellefi olduğu, inşaat taahhüt işi ile iştigal ettiği, ancak mevcut bilinen iş ve ikametgah adreslerinde bulunamadığı tespit edilerek 2004/13 Uygulama İç
Genelgesi doğrultusunda mükellefiyetinin 24/04/2006 tarihinde resen kapatıldığı,Vergi Müfettişi tarafından düzenlenen 2009-2010-2011 ve 2012 yıllarını kapsayan Vergi Tekniği Raporunun sonuç bölümünde önerilen vergi ve cezaların şirket yetkilisi .’ye …Tuzla/İSTANBUL adesine tebliğ edildiği, 15.5. Başvuranın ifadesinin alındığı, ifadesinde Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş.ünvanlı işyerinde 08/08/2007-08/06/2008 ve 04/08/2008-31/03/2009 tarihleri arasında çalışıp çalışmadığını hatırlayamadığını, bir dönem mobilya polyesterci olarak kendi işyeri olduğunu, daha sonra işler iyi gitmeyince kapattıklarını, işyerini kapattıktan sonra çok fazla işyerinde çalıştığını, genellikle inşaat işyerlerinde kapı ve demir boyama işleri yaptığını, çok fazla işyerinde çalıştığından ve kendisine sorulan işyerinde yaklaşık 10 yıl gibi uzun bir süre önce çalıştığından bu işyerini adını hatırlayamadığını, kimseye sigortalı görünmek için para vermediğini . diye birini tanımadığını, isminin yabancı gelmediğini, .Bey için hiç tanımadığı biri diyemeceğini ama kendisini tam hatırlayamadığını beyan ettiğini, Ancak başvuranın birçok şeyi hatırlamaması,işyerinden resen terk tarihi olan 24/04/2006 tarihinden sonra da sigortalılık bildiriminin yapıldığının anlaşılması ve işyerinden sigortalı bildirildiği dönemde işyerinin faal olduğuna dair bir tespit yapılamaması sebebiyle kişinin işyerinden yapılan sigortalılık bildirimlerinin fiili çalışmaya dayandığına dair tespit yapılamadığı, /
15.6. Çankaya Sosyal Güvenlik Merkezi’nde sicil sayılı dosyada işlem gören Yapı ve Dek. San. Tic. A.Ş. ünvanlı işyerinden 01/01/1996 tarih itibariyle ., . ve . haricinde sigortalı bildirilen ve işyerinden yapılan bildirimlerinin fiili çalışmaya dayandığına dair bir tespit yapılamayan tüm kişilerin söz konusu işyerinden yapılan işe giriş bildirgeleri, işten ayrılış bildirgeleri ile bildirilen tüm sigorta ve hizmetlerinin iptal edilmesi gerektiği, 15.7. Soruşturma sonucunda hizmetleri iptal edilen sigortalıların 5520 Sayılı Kanunun 4/a,4/b ve 4/c maddeleri kapsamında emekli olup olmadığının tetkiki, emekli olmuş ise sigorta günlerinin iptalinden sonra emeklilik haklarını kaybedip kaybetmediğinin belirlenmesi ve yersiz ödenen emekli maaşlarının ilgiliden tahsil edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varıldığı belirtilmiştir.
16. Yukarıda yapılan açıklamalar ve ilgili denetmen raporu çerçevesinde yapılan incelemede; başvuran adına sicil sayılı dosyada Yapı ve Dek. San.
Tic. A.Ş. unvanlı işyerinden bildirilen hizmetlerin, başvuran adına bildirilen hizmetlerin fiili çalışmaya dayanmadığı gerekçesiyle iptal edilmesinin, anılan işlemlerin dayanağı denetim raporunun açık bir kanaate ulaşmaya yeterli bulgu, tespit ve açıklamaya dayandığı değerlendirildiğinden, başvuruya konu hizmetlerin idarece iptal edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından başvurucuya makul sürede cevapların verildiği ancak başvurucuya verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi