|
ÖZET: Başvuru, emekli olduktan sonra Hacettepe Tıp Eğitimi bölümünde çalıştığını belirten bir kişinin, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından kendisine yansıtılan 10.500 TL’lik borcun iptali talebi üzerine yapılmıştır. Başvuran, emeklilik sürecinde çalıştığı dönemde sigorta girişinin yapılması ve buna bağlı olarak kendisine yersiz ödeme yapıldığını iddia etmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emekli aylığı alırken çalıştığı süre zarfında yapılan ödemelerin hukuka aykırı olduğunu belirterek, bu nedenle borç kaydı oluşturulmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve Sosyal Güvenlik Kurumu’nun açıklamalarını değerlendirerek, idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir. Başvuranın emekli aylığı almakta iken Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde çalışmasının, 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesine aykırı olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla, yapılan ödemelerin yersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiş ve bu karar, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yasal yollara başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7823-S.11959
BAŞVURU NO : 2019/6925
KARAR TARİHİ : 29/08/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Yersiz ödeme kapsamında tarafına yansıtılan borcun iptali talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran özetle; emekli olduktan sonra Hacettepe Tıp Eğitimi bölümünde standart hasta olarak öğrenci eğitiminde haftada 1-2 gün ve yarım gün olarak görev yaptığını ve saatlik 50 TL kazandığını, ilgili idare tarafından bilgisi dışında yıl boyunca toplam 3 ay olmak üzere sigorta girişinin yapıldığını, Halk
Bankasına hesap açtırıp hesaplarına para yatırdığını ancak bu tutarın bir kısmını elden geri alındığını, sonrasında ise kamu kurum ve kuruluşlarda çalışmayacağı gerekçesiyle SGK’nın kendisinde 10.500 TL borç çıkardığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 30/05/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nden alınan 21/06/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle; 2.1. Başvurana, 12/09/2007 tarihli tahsis talebine istinaden, 15/09/2007 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanunun geçici 81/B-C bendi gereğince yaşlılık aylığı bağlandığı, daha sonra 15/10/2014-14/11/2014, 15/02/2015-14/03/2015, 15/04/2015-14/05/2015, 15/02/201614/03/2016, 15/04/2016-14/05/2016 ve 15/10/2016-14/11/2016 tarihleri arasında 5335 sayılı
Kanunun 30 uncu maddesi kapsamında … sicil numaralı Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi
Hastanesinde çalıştığının tespit edildiği, 2.2. 5335 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi kapsamında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesinde yaşlılık aylığı kesilmeden çalışması nedeniyle sigortalıya ödenen bu aylıklara ilişkin olarak,
5510 sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre faizsiz olarak borç
kaydı oluşturulduğu, 2.3. Sigortalının, 25/07/2018 tarihli ve … sayılı yazı ile Sıhhiye Sosyal Güvenlik Merkezine başvurarak borca itiraz ettiği, bu başvuruyla ilgili Merkez Müdürlüğünce sigortalıya 27/07/2018 tarih ve … sayılı yazı ile cevap verildiği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 21/04/2005 tarihli ve 5335 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin ikinci fıkrasında; “Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz ve görev yapamazlar.
Üçüncü fıkrasında; Diğer kanunların emeklilik veya yaşlılık aylığı almakta iken emeklilik veya yaşlılık aylıkları ve/veya diğer tazminatları kesilmeksizin atanmaya, çalıştırılmaya veya görevlendirilmeye izin veren hükümleri ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun ek 11 inci maddesine göre 1.1.2005 tarihinden önce alınmış Bakanlar Kurulu kararları uygulanmaz.
Bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri; a) Cumhurbaşkanlığına seçilenler,
b) Cumhurbaşkanı yardımcılığı veya bakanlığa atananlar, c) Yasama Organı üyeliğine seçilenler, d) Mahalli idareler seçimleri sonucuna göre görev alanlar, e) Sadece toplantı veya huzur ücreti ya da hakkı ödenen görevleri yürütenler ile yönetim ve denetim kurulu üyeliği ücreti karşılığında görevlendirilenler, f) Yaş haddini aşmamış olmaları kaydıyla her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ders ücreti karşılığı ders görevi verilenler (üniversitelerde ders ücreti karşılığı ders görevi verilenler hakkında yaş haddini aşmamış olmaları kaydı aranmaz.), g) Vakıf üniversitelerinde görev alanlar, h) Özel kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde emeklilik veya yaşlılık aylığı kesilmeksizin çalıştırılma veya görev yapma hakkı verilenlerden Cumhurbaşkanı tarafından atanan veya görevlendirilenler ve Türkiye Büyük Millet Meclisince yapılan seçimler sonucunda görev verilenler, i) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 60 ıncı maddesinin (a) fıkrası uyarınca Yasama
Organı üyeliğinin bitiminden sonra öğretim üyesi olarak atanmış olanlar, j) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun ek 36 ncı maddesi kapsamında istihdam edilen ihtiyat pilotlar ile Millî Savunma Bakanlığı ve bağlı birimlerinde personel ve askeri öğrenci temin faaliyetine yönelik hizmetlerin yürütülmesi için görevlendirilen emekli subay ve astsubaylar, k) 18/3/1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanununun 74 üncü maddesine göre görevlendirilen güvenlik korucuları,
Hakkında uygulanmaz.”
Aynı Maddenin Ek fıkrasında; “İkinci fıkraya göre emeklilik veya yaşlılık aylığı kesilenlerin sigortalılıklarının sona erdiği tarih yazılı istek tarihi kabul edilerek ilgili sosyal güvenlik kanunlarına göre aylıkları yeniden bağlanır.”
6. 31/05/2006 tarihli 5510 Sayılı Kanun’un 96 ncı maddesinde; “Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler; a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden, b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmi dört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin
Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.”
Aynı Kanunun Geçici 14 üncü maddesinde “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce iştirakçi veya sigortalı olanlar, vazife malullüğü, malullük ve yaşlılık veya emekli aylığı bağlananlar ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte sosyal güvenlik destek primi ödeyerek çalışmaya devam edenler hakkında; bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında çalışmaya başlayanlar hariç olmak üzere sosyal güvenlik destek primine tabi olma bakımından bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerinin uygulanmasına devam edilir.” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuranın, 12/09/2007 tarihli tahsis talebine istinaden, SGK tarafından, 15/09/2007 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanunun geçici 81/B-C bendi gereğince tarafına yaşlılık aylığı bağlandığı, daha sonra 15/10/2014-14/11/2014, 15/02/2015-14/03/2015, 15/04/201514/05/2015, 15/02/2016-14/03/2016, 15/04/2016-14/05/2016 ve 15/10/2016-14/11/2016 tarihleri arasında 5335 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi kapsamında … sicil numaralı
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde çalıştığının tespit edildiği, yaşlılık aylığı kesilmeden çalışması nedeniyle sigortalıya ödenen bu aylıklara ilişkin olarak, 5510 sayılı
Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre faizsiz olarak 10.461,33 TL’lik borç kaydı oluşturulduğu, başvuranın söz konusu borcun iptali talebinin SGK tarafından reddedilmesi üzerine Kurumumuza başvuruda bulunduğu ve mağduriyetinin giderilmesini talep ettiği görülmektedir.
9. Başvuruya ilişkin yapılan incelemede; başvuran ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasındaki ihtilafın, başvurana yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra çalışmaları nedeniyle tarafına yansıtılan borcun iptal edilip edilmeyeceği noktasında toplandığı görülmektedir.
10. Başvuru dosyası ve eklerinin incelemesinden; başvuranın, 15/09/2007 tarihinden itibaren emekli aylığı almakta iken, 15/10/2014-14/11/2016 tarihleri arasında, Hacettepe Üniversitesi
Tıp Fakültesi Hastanesi’nde standart hasta olarak çalıştığı, başvuranın 15/10/2014-14/11/2016 tarihleri arasında sosyal güvenlik destek primine tabi 180 gün sigorta priminin Hacettepe
Üniversitesi tarafından yatırıldığı tespit edilmiştir.
11. 5335 Sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin ikinci fıkrasında belirtildiği üzere emekli aylığı almakta iken, genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görev alıp, aynı Kanunda belirtilen istisnalar kapsamında olmayan çalışanların emekli aylıklarının kesileceği açıkça hüküm altına alınmıştır.
12. Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumunda emekli aylığı almakta iken, genel bütçe kapsamında yer alan Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesinde 180 gün süreyle çalışmış olup,
5335 Sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince, tıp fakültesinde çalışmış
olduğu dönemlerde başvuranın emekli aylığının kesilmesi gerekmekte iken, Hacettepe
Üniversitesi Tıp Fakültesinde çalıştığı dönemler içinde emekli aylığı almaya devam etmiş olup, bu dönem içinde alınan emekli aylıkları 5335 Sayılı Kanunun 30 uncu maddesine aykırılık teşkil etmektedir. Kanun maddesine aykırı olarak ilgili dönemlerde yapılan ödemeler yersiz ödemenin konusunu oluşturmakta olup, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan bu ödemelerin iadesinin talep edilmesi, gerekmektedir.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, başvurucunun emekli aylığı almakta Hacettepe Üniversitesi Tıp
Fakültesinde çalışması sebebiyle ödenen aylıkların yersiz ödeme kapsamında talep edilmesi işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ve başvurunun reddedilmesine sebebiyet veren hususların net olarak belirtilmediği bu nedenle de“kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
15. Sosyal Güvenlik Kurumunun bu tür durumlara sebep verilmemesi için, hizmetin gerekleri göz önüne alınarak personelin eğitimine, yetiştirilmesine, kendi içinde kontrol ve denetim mekanizmalarına önem vererek gereken altyapının kurulması, böylelikle Kurum hatası yapılsa bile bu hataların düzeltilmesin de makul zaman içinde orantılılık ölçülerine riayet edilmesinin sağlanması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİ, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi