|
ÖZET: Başvuru sahibi, 2014 Mart ayında emekliliğe hak kazandığını, ancak 10/11/2018 tarihinde yapılan SGK denetimi sonucunda çalıştığı iş yerinin bulunmadığı gerekçesiyle ödenen primlerin iptal edilerek emeklilik hakkının elinden alındığını iddia etmektedir. Başvuran, SGK’nın kendisine 5225 gün üzerinden emekliliğe hak kazandığını bildirdiğini, ancak gerekli denetimlerin yapılmaması ve memur hatası nedeniyle mağduriyet yaşadığını belirtmektedir. Bu nedenle, ödenen maaşların geri istenmesinin yol açtığı mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emeklilik talebinin 5510 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirildiğini ve yapılan denetimlerde bildirilen hizmetlerin sahte olduğunun tespit edildiğini açıklamıştır. Denetim raporları sonucunda, başvuranın gerekli prim gün sayısını karşılamadığı ve bu nedenle yaşlılık aylığının iptal edildiği belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın iptal edilen hizmetleri nedeniyle yersiz ödenen aylıkların geri alınması işlemlerinin devam ettiği ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığına karar vermiştir. Başvurunun reddine yönelik öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuş ve bu karar, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/8726-S.13406
BAŞVURU NO : 2019/7267
KARAR TARİHİ : 19/09/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Yersiz Ödeme hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 29/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuru sahibi tarafından yapılan başvuruda özetle, Unkapanı Sosyal Güvenlik Merkezi
Müdürlüğünce 2014 Mart ayında emekliliğe hak kazandığını, 10/11/2018 tarihinde SGK tarafından yapılan işyeri denetimi sonucunda çalışılan iş yeri olmadığı gerekçesiyle ödenen primlerin iptal edildiğini ve emeklilik hakkının elinden alındığını, halbuki söz konusu işyeri olmadan SGK primleri ödenmesinin imkansız olduğunu, önceden SGK Müdürlüğünce kendisine 5225 gün üzerinden emekliliğe hak kazandığını söylendiğini, fakat zamanında gerekli denetimler yapılmadığı ve memur hatası sebebiyle emeklilik hakkının kaldırıldığını ifade ederek ve ödenen maaşların geri istenmesinden kaynaklanan mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 19/04/2019 tarih ve … sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge isteme
yazısına istinaden, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’nın (SGK) 13/05/2019 tarih ve …
sayılı yazılarında;
2.1) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre sigortalı olanların
yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları Kanun hükümlerine, Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının 506, 2925, 1479 ve mülga
2926 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlendiği, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına
prim ödeyenlerin, bu sigorta kollarından aylığa hak kazanıp kazanmadıklarının tespitinde; belli bir yaşa ulaşma, belli bir süre prim ödeme, belli bir süre sigortalı olma, sigortalı işten ayrılma ve Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarının yerine getirilmesinin arandığı, bu koşullardan herhangi birinin eksik olması halinde, sigortalıya aylık bağlanmasına imkan bulunmadığı,
2.2) Ayrıca, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca düzenlenen denetim
raporlarının incelenmesinde, sigortalıların aylık bağlama işlemleri sırasında dikkate alınan hizmetlerinin sahte olduğunun tespit edilmesi halinde söz konusu hizmetler için hizmet bildirimi ve hizmet birleştirmesi yapılmaması nedenleriyle, sigortalıların gerek aylığa hak kazanma koşullarının tespitinde, gerekse gelir/aylık bağlama işlemlerinde anılan hizmetlerinin dikkate alınmadığı,
2.3) Sigortalıya 28/02/2014 tarihli tahsis talebine istinaden 01/03/2014 tarihinden itibaren 506
sayılı Kanunun geçici 81’inci maddesinin (B-e) bendine göre … tahsis numarası ile 5234 prim ödeme gün sayısı ile yaşlılık sigortasından aylık bağlandığı, daha sonra Kurumun denetim ve kontrolle yetkilendirilen memurları tarafından … Tic. Ltd. Şti. ünvanlı işyerinde yapılan denetim sonucu 05/05/2012-02/10/2012 süresi çalışmalarının fiili olmadığının tespit edilmesi nedeniyle anılan sürelere ait 148 günlük çalışmanın iptal edildiği, ayrıca … ünvanlı işyerinde geçen 26/07/2013-13/02/2014 süresine ait 197 günlük çalışmaya kontrollü işyeri (K)
kodu verildiği, “kontrollü işyeri” kodu konulan işyerlerinden bildirilen sigortalı hizmetler henüz iptal edilmemiş olmakla birlikte denetim sonuçlanıncaya kadar hizmet bildirme ve birleştirme işlemi gerçekleştirilmeyeceği, yapılan işlemler sonucunda ilgilinin aylık bağlanması için gerekli prim ödeme gün sayısı koşulunu yerine getirmediğinin tespit edilmesi nedeniyle yaşlılık aylığının mevzuat hükümleri gereğince başlangıç tarihi (01/03/2014)
itibariyle iptal edildiği,
2.4) Söz konusu fiili çalışmaya dayanmadığı tespit edilen hizmetin iptal edilmesi işleminin
sigortalı hatasından kaynaklandığının tespit edilmesi nedeniyle yersiz ödendiği tespit edilen aylıkların Kanunun 96’ncı maddesinin (a) bendi gereğince borç kaydı oluşturulmasına ilişkin işlemlerinin devam ettiği, bahse konu işyerinde geçen çalışmaların fiili olup olmadığı hususu çalıştığı işyerinin denetimi sonucu tespit edilmiş olup, tahsis talebinde bulunan sigortalılar hakkında şüpheli görülmedikçe araştırma yapılmadığı, sigortalının iptal edilen hizmetlerinden sonra yaşlılık aylığı bağlanması için 5225 prim ödeme gün sayısı koşulunu oluşturması gerektiği, ilgilinin 4889 prim ödeme gün sayısı bulunduğundan, mevcut hizmetleriyle aylığa hak kazanamadığı, sigortalıların kasıtlı ve kusurlu davranışları sebebiyle de uzlaşma sağlanmasının mümkün olmadığı açıklaması yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı
74’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri yer almaktadır.
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun “Yersiz ödemelerin
geri alınması” başlıklı 96’ncı maddesinde; Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler;
5.1) a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye
doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden, b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, üç aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.
6) 5510 sayılı Kanun’un 96’ncı maddesine istinaden düzenlenen ve 27/09/2008 tarihli
27010 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Fazla veya Yersiz Ödemelerin Tahsiline
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in; “İlgililerin kasıtlı ve kusurlu davranışlarından doğan fazla veya yersiz ödemeler” başlıklı 5’inci maddesinde; (1) Bu
Yönetmeliğin uygulamasında; a) Kuruma verilen veya ibraz edilen belgelerle gerçeğe aykırı bildirimde bulunulması, c) Kanunda öngörülen şartlar yerine gelmediği hâlde, sahte bilgi ve belgelerle sağlık hizmetleri ve diğer haklardan, ödeneklerden yararlanılması ile gelir veya aylık bağlatılması, ç) Sahte hizmet kazandırılmak suretiyle sağlık hizmetleri ve diğer haklardan, ödeneklerden yararlanılması ile gelir veya aylık bağlatılması, ilgililerin kasıtlı ve kusurlu davranışlarını oluşturur.
(2) Birinci fıkrada sayılan durumların tespit edildiği tarihten geriye doğru en fazla on yıllık süre içinde yapılan fazla veya yersiz ödemeler, her bir ödemenin yapıldığı tarihten itibaren hesaplanacak kanunî faizi ile birlikte tahsil edilir.
(3) (Değişik: RG-4/5/2013-28637) Birinci fıkranın (b) ve (d) bentlerinde belirtilen durumlar ile aynı fıkranın (f) bendi kapsamında, bir aylık döneme ilişkin gelir ve aylıkların her hangi bir kişi tarafından tahsil edilmesi hali hariç olmak üzere, Kurumun yanlış işlem ve ödeme yapmasına sebebiyet veren ve bu suretle adına borç tahakkuk ettirilen ve/veya borç tahakkuk ettirilmesine neden olan kişiler hakkında, ayrıca Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur.
6.1) Fazla veya yersiz ödemenin tespiti başlıklı 7’nci maddesinde; (1) Fazla veya yersiz
ödeme; kontrol, denetim, inceleme, Sayıştayca kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilir.
7) Mülga 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun Geçici Madde 81’inci maddesinde –
(Ek: 25/8/1999 – 4447/17 md.)
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; B) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/3 md.) 23.5.2002 tarihinde; e) Sigortalılık süresi 14 (dahil) yıldan fazla, 15 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 44 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 17 yıl (dahil) dan fazla, 18 yıl 6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları ve en az 5225 gün, Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler.
8) 12/05/2010 Tarih ve 27579 Sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigorta
İşlemleri Yönetmeliğinin “Hizmet kayıtlarının düzeltilmesi” başlıklı 24’üncü maddesinde; (1) Kurumca hizmet kayıtları; a) Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca veya kamu idarelerinin denetim elemanlarınca düzenlenen raporlarda gerçeğe aykırı hizmet kazandırıldığının veya hatalı ve eksik kayıt bulunduğunun tespit edilmesi, hallerinde düzeltilir, iptal edilir veya yeni kayıt oluşturulur.
9) 27/09/2008 tarih ve 27010 Sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İdarelerinin
Denetim Elemanlarınca Yapılacak Tespitler Hakkında Yönetmeliğin Primler başlıklı 8’inci maddesinde; (3) Kamu idarelerinin denetim elemanlarının tespitleri ile ilgili olarak
Kurum alacağının tahsilinde, zaman aşımı süresi, soruşturma, denetim ve inceleme sonuçlarının Kuruma intikal ettiği tarihten itibaren on yıl olarak uygulanır.
10) Sahte, kontrollü ve şüpheli işyerleri ile ilgili yapılacak işlemler hakkında Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığının 05/02/2018 tarih ve 2018/6 no’lu Genelgesinde; 1Genel Açıklamalar bölümünde; -“Sahte İşyeri” ve “Kontrollü İşyeri”nden bildirimi yapılan sigortalılar hakkında yersiz olarak hizmet bildirme ve birleştirme yapılmaması ve kendileri ile hak sahiplerine Kurumca kısa ve uzun vadeli sigorta kolları yönünden yardım yapılmaması, -“Sahte İşyeri”nden bildirimi yapılan sigortalılar hakkında ise tespit tarihinden önce bu nitelikteki bildirimlerin geçersiz sayılması nedeniyle durumlarının güncellenmesi, akabinde, haksız ve yersiz yapılmış olan işlemlerin geri alınması, 2-Sahte, Kontrollü Ve Şüpheli İşyeri Tanımlamaları İle Tanımlama Yapılan İşyerleri
Hakkında Yapılacak İşlemler:
Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan denetimler sonucunda “Sahte
İşyeri” tescili yaptırdığı tespit edilen kişilere ait işyerleri sisteme “Sahte İşyeri” olarak tanımlanacaktır.
-Her ay düzenli olarak APHB göndermelerine rağmen Kurumumuzca tebliğe çıkartılan işyeri sicil ve işkolu kodu numarası bildirimi, idari para cezası, ödeme emiri gibi yazıları tebellüğ etmediği ve primlerini de ödemediği veya çok cüz’i tutarda ödeme yaptığı anlaşılan işyerleri sisteme, -Sahte işyerlerinin belirgin özellikleri de dikkate alınarak tespit edilen kriterler kapsamında
Kurumda tescilli bulunan işyerleri arasında sahte olma potansiyeli yüksek olan işyerleri sistem tarafından, “Kontrollü İşyeri” olarak tanımlanacaktır.
2.1.4.3- Sahte olduğu tespit edilen sigortalıların hizmeti ve tescili geciktirilmeksizin iptal edilir.
2.2.2- Kontrollü işyerlerinin sistem tarafından tespit edilmesi, liste alınması ve denetime sevki: Sahte işyerlerinin belirgin özellikleri de dikkate alınarak tespit edilen kriterler kapsamında Kurumda tescilli bulunan işyerleri arasında sahte olma potansiyeli yüksek olan işyerleri sistem tarafından tespit edilerek otomatik olarak “Kontrollü İşyeri” tanımlaması yapılacaktır.
Düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11) Başvuru sahibinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuru sahibi 2014 Mart ayında emekliliğe hak kazandığını, daha önceden Unkapanı
Sosyal Güvenlik Merkezi Müdürlüğünce kendisine 5225 gün üzerinden emekliliğe hak kazandığını söylenmesine rağmen 10/11/2018 tarihinde SGK tarafından yapılan işyeri denetimi sonucunda çalışılan iş yeri olmadığı gerekçesiyle ödenen primlerin iptal edildiğini ve emeklilik hakkının elinden alındığını, zamanında gerekli denetimler yapılmadığı ve memur hatası sebebiyle emeklilik hakkının kaldırıldığını ve ödenen maaşların geri istenmesinden kaynaklanan mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
13) Başvuru sahibine 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun
geçici 1’inci maddesi uyarınca mülga 506 sayılı Kanunun geçici 81’inci maddesinin (B-e)
bendine göre 5234 prim ödeme gün sayısı ile yaşlılık sigortasından aylık bağlandığı, daha sonradan SGK denetim ve kontrolle görevli memurlarınca düzenlenen denetim raporları neticesinde çalıştığı önceki iş yerlerinde hizmetinin fiili çalışmaya dayanmadığının tespit edilmesiyle söz konusu çalışmalara ait hizmet sürelerinin iptal edildiği, bir diğer iş yeri için de “kontrollü işyeri” kodu konulduğu, bundan dolayı da hizmet bildirme ve birleştirme işlemi gerçekleştirilmediğinden aylık bağlanması için gerekli prim ödeme gün sayısı koşulunu yerine getirmediği tespit edilmesi nedeniyle yaşlılık aylığının 01/03/2014 itibariyle iptal edildiği
İdarenin açıklamasından anlaşılmaktadır.
14) Başvuru sahibinin hizmet dökümüyle ilgili Sosyal Güvenlik Denetmenliği
Araştırma/Soruşturma ve İnceleme Raporunda; hizmet dökümünde bildirimi yapılan … Tic.
Ltd. şirket işyerinden yapılan işe girişlerin ve tüm bildirimlerin iptal edilmesi gerektiği, söz konusu firma üzerinden bildirimi yapılan kişilere sigortalı oldukları dönemde yapılan gelir/aylık/ödenek ve sağlık harcamalarının 5510 sayılı Yasanın 96’ncı maddesi gereği tahsil edilmesi gerektiği; bildirimi yapılan kişilerden emekli olanların tespit edilmesi ve durumlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiği; emeklilik şartlarını kaybedenlerin yaşlılık aylıklarının kesilmesi ve sigortalı oldukları dönemde yapılan sağlık yardımlarının ve aylık ödemelerinin anılan madde gereği tahsil edilmesi gerektiği, öte yandan bir diğer işyeri olan
“…” ünvanlı işyerindeki “kontrollü çalışmalarının” mevcut olduğu, konuyla ilgili yapılan bildirimlerin fiili çalışmaya dayanıp dayanmadığı ve işyerinin sahte işyeri olup olmadığı hususunda incelemenin devam ettiği görülmektedir.
15) 5510 sayılı Kanun’un 96’ncı maddesine istinaden düzenlenen kuralın, Kurum tarafından
Kanun’a aykırı şekilde ilgililere yapılan ödemelerin geri alınmasıyla Kurum’un gider kaybının önlenmesini ve Kurum’un aleyhine sebepsiz zenginleşmeye engel olunmasını sağlamak için kamu yararı amacıyla çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Böyle bir düzenlemenin anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun takdirinde olduğu da açıktır. Öte yandan Kurum’un hatalı işleminden kaynaklanan nedenlerle yapılan fazla veya yersiz ödemelerin yaptırımı, ilgililerin kasıtlı veya kusurlu davranışı sonucu yapılan fazla veya yersiz ödemelerin hükümlerine göre hafifletilmiş, kanun koyucu sebepsiz zenginleşene hatalı işlemin tebliğinden itibaren yirmi dört ay gibi uzun bir süre faizsiz iade yapması için seçenek tanımıştır. Dolayısıyla kural Anayasa’nın 2.
maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine aykırı değildir. (Anayasa Mahkemesi Kararı, Esas
Sayısı: 2015/97, Karar Sayısı: 2016/10, Karar Tarihi : 19/09/2019 10.2.2016 R.G. Tarih-Sayı : 2019/8726-S.1340603.03.201629642).
16) Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde SGK denetim ve kontrol görevlilerince
yapılacak inceleme sonuçlarına göre gerçeğe aykırı hizmet kazandırılması veya hatalı ve eksik kayıt durumlarında hizmetlerin düzeltileceği ve iptal edileceği, bununla ilgili olarak da kurum alacağının tahsilinde zaman aşımı süresinin denetim ve inceleme sonuçlarının kuruma intikal ettiği tarihten itibaren on (10) yıl olarak uygulanacağı belirtilmiştir.
17) Ayrıca, 5510 sayılı Yasa’nın 96’uncu maddesiyle getirilen düzenleme, sebepsiz
zenginleşmede iade konusuna ilişkin özel bir düzenleme niteliğinde olup, zamanaşımı hükmü olarak nitelenmesine olanak bulunmamaktadır. (Yargıtay 10’uncu Hukuk Dairesi, Esas
No:2007/22686 Karar No:2009/6618 Karar Tarihi : 19/09/201907.04.2009). Bunun temel amacının da sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini korumak olduğu, dolayısıyla kamu yararı amacını taşıdığı değerlendirilmektedir.
18) Bununla ilgili olarak SGK Genelgesiyle “sahte işyeri” ve “kontrollü işyeri” bildirimi
yapılan sigortalılar hakkında hizmet bildirme ve birleştirme yapılmaması, akabinde haksız ve yersiz yapılmış olan işlemlerin geri alınmasına imkan tanınmıştır. 5510 Sayılı Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma şartlarının 506
Sayılı Kanunla belirlendiği, buna göre de belli bir yaş, belli bir süre prim ödeme, belli bir süre sigortalı olma, sigortalı işten ayrılma ve Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarının eksik olduğu durumlarda sigortalıya aylık bağlanamayacağı anlaşılmaktadır.
19) SGK tarafından yapılan hatalı ödemelerin tahsilindeki usul 5510 Kanun’un 96 ncı
maddesinde; kusurun bireyden veya Kurumdan kaynaklanması durumuna göre değişmektedir.
Anılan maddenin (a) bendinde; yersiz ödemenin kişilerin kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğması durumunda, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede, ödeme tarihinden itibaren hesaplanan kanuni faiziyle birlikte geri alınacağı hüküm altına alınmıştır. Sigortalılar veya SGK aleyhine özel ve kamusal bir zararın meydana gelmemesi için kamu idarelerin kamu hizmetlerinin hızlı, kaliteli, basitleştirilmiş ve düşük maliyetli bir şekilde yerine getirilmesini sağlamak için gerekli tedbirleri alması önem arz etmektedir. Yersiz ödemelerin geri alınmasındaki temel maksadın sosyal güvenlik sistemi aktüeryal dengesinin sağlanması, bunun da kamu yararını sağlamaya yönelik olduğu anlaşılmaktadır.
20) Anayasa Mahkemesi’nin, 15/12/2006 tarihli, 2006/111 E.ve 2006/112 K. sayılı Kararında,
Sosyal Güvenlik Kurumunun amacına uygun olarak hizmet verebilmesi sahip olduğu parasal kaynaklara bağlı olduğundan, temel kaynağı prim olan bu Kurumda sigortalıların kuralda belirtilen süre kadar prim ödemek suretiyle Kurum ile ilişkilerini devam ettirmelerini ve
Kurumun sağlayacağı haklardan bu suretle yararlanmalarını öngören böyle bir düzenleme sistemin doğal bir sonucu olduğuna karar vermiştir.
21) Başvuru sahibi sigortalının yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının mülga 506 sayılı
Kanunun Geçici 81’inci maddesinin B-e maddesine göre belirlendiği, başvurana her ne kadar
5234 prim ödeme gün sayısı üzerinden önceden 01/03/2014 tarihi itibariyle emekli aylığı
bağlanmış olsa da hakkında geriye yönelik yapılan kontrol ve denetim neticesinde fiili çalışmanın olmadığı ve çalıştığı firma hakkında “kontrollü işyeri” tespiti yapılması neticesinde hizmet süresinin ve yaşlılık aylığının iptal edilmesi ile hizmet birleştirme işlemlerinin durdurulmasının ilgili mevzuat kapsamında yapıldığı kuşkusuzdur. Söz konusu işlemin kamu yararı çerçevesinde meşru bir amaç taşıdığı değerlendirilmektedir. Zira aksi durum, kişilerin sebepsiz zenginleşmesine yol açabileceği gibi sosyal güvenlik fonlarına katkıda bulundukları halde kanunlardaki koşulları sağlamadıkları gerekçesiyle ödemelerden mahrum kalan kimseler yönünden de adil olmayan sonuçların doğmasına sebep olacaktır. Bu durum; sınırlı kamu kaynaklarının uygun olmayan yöntemlerle dağıtımına cevaz verilmesi anlamına geleceğinden, kamu yararıyla da örtüşmeyecektir.
22) Dolayısıyla idarece hatalı olarak yaşlılık aylığı bağlanan sigortalılarla ilgili yapılacak
inceleme ve araştırma bulgularının ilgili Yönetmelik kapsamında inceleme sonuçlarının idareye ulaştığından itibaren 10 yıl içerisinde işleme alınmasının kurum zararının önlenmesine yönelik tedbirler arasında olduğu açıktır. Buna göre, somut olayda, yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri, değinilen Anayasa Mahkemesi kararları ve dosya içindeki bilgi ve belgeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde; idare tarafından yapılan denetim ve inceleme raporlarına istinaden yaşlılık aylığı bağlanma şartlarına haiz olmadığı anlaşılan başvuru sahibinin emekli aylığının iptal edilmesi ve kendisine yersiz ödeme kapsamında borç çıkarılması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı,
24) Ancak başvuru sahibinin hizmet bildirimine konu çalışmalarının iptal edilmesine esas
olan 29/02/2016 tarihli SGK Denetim Raporu olmasına rağmen 01/03/2014 ila 30/11/2018 tarihleri arasındaki dönem için yapılan ödemelerle ilgili borç çıkarıldığı, söz konusu inceleme rapor tarihi dikkate alınmadan başvuru sahibine yaklaşık 3 yıla yakın fuzuli ödeme yapıldığı, bunun da geri istenmesi ile hizmet birleştirmede dikkate alınan “kontrollü işyeri” kaydı ile ilgili yapılan incelemenin sürdüğü, dolayısıyla idare tarafından söz konusu işlemlerde makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi işlemlerinde, ayrıca idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci
maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE, Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi