|
ÖZET: Başvuran, 2014 yılında emeklilik talebinde bulunmuş, ancak 2015 yılında yapılan denetimlerde bazı prim günlerinin fiili çalışmaya dayanmadığı belirlenmiş ve bu nedenle emeklilik işlemleri durdurulmuştur. Başvuran, bu süreçte yersiz ödemelerin tahsil edilmesi nedeniyle mağduriyet yaşadığını ifade ederek, yapılan işlemin iptalini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın aylığının iptaline ilişkin kararını, yersiz ödenen aylıkların borç kaydedilmesi gerekçesiyle savunmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir. Başvuranın emeklilik aylığının kesilmesi ve borçlandırılması işlemlerinin, ilgili mevzuat çerçevesinde gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, başvuranın itiraz süreçleri hakkında yeterli bilgilendirme yapılmadığına dikkat çekilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na tebliği sağlanmıştır. Başvuranın, kararın tebliğ tarihinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7237-S.11014
BAŞVURU NO : 2019/7337
KARAR TARİHİ : 16/08/2019
RET KARARI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvurana yapılan yersiz ödemenin tahsilatı hakkında yapılan işlemin iptali talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/04/2019
I.BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuran, 16/05/2014 tarihinde SGK’ya emeklilik talebi ile başvurduğunu, maaşının
Temmuz 2014’ de yatırıldığını, ancak 2015 yılı Ocak ayında Esenyurt sosyal Güvenlik Merkezi
Müdürlüğü’nden aranılarak 2 gün prim eksiğinin bulunması sebebiyle emeklilik işleminin durdurulduğunu, Mart 2015’de ise aylığın ödenmeye başladığını ve 15 ay maaşının ¼’ünün kesildiğini, ancak daha sonra kendisine ödenmeyen borç tutarı iddiası ile haciz gönderildiğini ifade etmiş, mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 08/0582019 tarihli ve … sayılı bilgi belge isteme yazımıza gönderilen, Sosyal Güvenlik
Kurumunun 24/05/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Başvuranın tahsis dosyasının incelenmesinde tarafına bağlanan yaşlılık aylığının, SGK tarafından yapılan denetim sonucunda fiilen çalışmaya dayanmayan hizmetlerinin tespiti ve bu hizmetlerin iptali neticesinde aylığa hak kazanma koşullarının tahsis talep tarihi itibariyle oluşmaması nedeniyle iptal edildiği ve yersiz ödenen aylıkların tarafına borç kaydedildiği, 2.2. Başvurana, 506 sayılı Kanun gereği yaşlılık aylığı bağlandığı, ancak 17/07/2014 tarih ve
… sayılı rapor gereği başvuranın 01/09/2013 ile 30/09/2013 tarihleri arasındaki hizmetlerinin fiili çalışmaya dayanmayan hizmetlerinin iptaliyle tahsis talep tarihi itibariyle yaşlılık aylığına hak kazanamadığı, 2.3. Sahte sigortalılığa istinaden yaşlılık aylığı bağlanmasında Kurum hatası söz konusu olmadığından, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin Geçici 35 inci maddesinin uygulanamadığı ve tarafına yersiz ödenen yaşlılık aylığı tutarı 5510 sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin (a) bendi hükümleri gereğince 01/06/2014 ile 22/02/2015 tarihleri arasında yapılan ödemelerin yersiz yapıldığı anlaşıldığından başvurana borç kaydedildiği, 2.4. Başvuranın Kuruma herhangi bir başvurusunun bulunmadığı,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 16/06/2006 tarihli ve 26200 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; “Yersiz ödemelerin geri alınması” başlıklı 96 ncı maddesinde; “Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu
Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler; a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden, b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmi dört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonunda, itibaren hesaplanacak olan kanuni faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.
Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanuni faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır.
Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanuni faizi ile birlikte hesaplanan borç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyle uygulanır.
Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
6. Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 2018/38 sayılı
Genelgesi; 6.1. “Yaşlılık Aylığının Kesilmesi ve Yeniden Bağlanması Yaşlılık aylığının kesilmesi ve yeniden bağlanmasında, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa bu Kanuna tabi sigortalılar
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ile Kanunun yürürlük tarihinden önce mülga kanunlara göre sigortalı olanlar için farklılık bulunmaktadır.” 6.2. “Aylığa Hak Kazanma Koşullarının Oluşmadığının Aylık Bağlandıktan Sonra Tespit
Edilmesi ve Aylığın Tekrar Başlaması 6.5.1. Kurumumuza tahsis talebinde bulunan 4/1-(a), 4/1-(b) ve 4/1-(c) sigortalılarının talep tarihi itibariyle Kanunda öngörülen aylık bağlama koşullarını yerine getirip getirmediklerine bakılarak aylık bağlama işlemleri gerçekleştirilmekte, bu koşulların oluşmadığının daha sonra tespit edilmesi halinde ise, sigortalıya ödenen aylıklar başlangıç tarihi itibariyle iptal edilerek yersiz ödenen aylıkların tahsili yoluna gidilmektedir.” 6.3. “Bu sigortalıların yeniden aylık bağlanması talebinde bulunmaları halinde, aylığa hak kazanma koşullarının oluşması koşuluyla, aylık bağlanması talep tarihlerini takip eden ay başından itibaren aylıkları tekrar bağlanmaktadır.”
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, somut olayda başvuranın talebini yerine getirmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu tespit edildiğinden, talebin reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuranın 14/05/2014 tarihinde tahsis talebinde bulunmasının akabinde, idare tarafından
506 sayılı Kanun’un Geçici 81’inci maddesine istinaden 5094 prim gün sayısı esas alınarak
başvurana yaşlılık sigortasından aylık bağlandığı, bununla birlikte idarece 2.2. numaralı paragrafta açıklandığı üzere yapılan denetim sonucu 01/09/2013 ile 30/09/2013 tarihleri arasındaki prim ödemelerinin fiili çalışmaya dayanmadığının tespit edildiği, bunun üzerine 01/06/2014 ile 22/02/2015 tarihleri arasında ödenen aylıkların yersiz ödenmesi sebebiyle 5510 sayılı Kanun’un 96’ncı maddesi uyarınca başvuran aleyhine borç kaydedildiği, başvuranın söz konusu işlemin iptalini talep ettiği anlaşılmıştır.
9. İdarece Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucu; idarece yapılan denetim neticesinde başvuranın … … ünvanlı işyerinde çalıştığı sırada ödenen sigorta primlerinin fiili çalışmaya dayanmamasının denetim raporu neticesinde ortaya çıkarıldığı, buna istinaden söz konusu prim günlerinin iptal edilmesi sebebiyle başvuranın toplam prim sayısının
5094 olan prim gün sayısının 5064’ düştüğü, bu durumda başvuranın ödenen primlerinin 5075
olması gereken prim gün sayısını karşılamaması sebebiyle yaşlılık aylığının iptal edildiği anlaşılmıştır.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
10. Ancak daha sonra başvuranın 11 gün prim eksiğinin, 248 gün SGDP çalışmalarının tüm sigorta kollarına dönüştürülerek tamamlandığı, 13/02/2015 tarih ve … sayı ile ikinci tahsis talebinde bulunması üzerine toplam 5321 gün üzerinden başvurana 01/03/2015 tarihi itibariyle yaşlılık aylığı bağlandığı anlaşılmıştır.
11. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın aylığının kesilmesine ve tarafına borç yansıtılmasına dayanak, 17/07/2014 tarih ve … sayılı rapor kapsamında, … …
ünvanlı işyerinde 01/09/2013 ile 30/09/2013 tarihleri arasındaki prim ödemelerinin fiili çalışmaya dayanmadığının tespit edildiği, başvuranın 01/09/2013 ile 30/09/2013 tarihleri arasındaki çalışmalarının silinmesiyle birlikte emeklilik şartlarından olan 5075 gün koşulunu sağlamadığı gerekçesiyle aylığın bağlandığı tarih olan 22/02/2015 tarihi itibariyle aylığının iptal edilmesi işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve ilkelerine uygun davrandığı, ancak başvuranın emekli aylığının iptaline esas 22/02/2015 tarihli idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE, Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.