Yıllık izin ücretlerine sorumluluk zammının dahil edilip edilemeyeceği ve kamu zararına yol açan uygulamaların hukuki değerlendirmesi (Sayıştay)

Konu: Kadrolu işçilere ödenen yıllık izin ücretlerinin kapsamına sorumluluk zammının da dahil edilmesi

1-193 sayılı İlamın 10. Maddesinin C bendi ile, … Belediyesinde çalışan kadrolu işçilere ödenen yıllık izin ücretlerinin kapsamına sorumluluk zammının da dahil edilmesi neticesinde …TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlamda harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan …, …, … ile gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumlu tutulan …, …, … ile …’in aynı mahiyetteki dilekçelerinde özetle;

Düzenlenen raporda; 4857 sayılı Kanunun 50. Maddesi “Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.” Denildiğini, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinin; “izin ücretinin belirlenmesinde; fazla çalışma karşılığı alınacak ücretler, primler, sosyal yardımlar ve iş yerinin devamlı işçisi olup, normal saatler dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler hesaba katılmaz” düzenlemesinin mutlak emredici nitelikte olduğunu,

6356 sayılı Kanunun 33. Maddesinde, “(1) Toplu İş Sözleşmesi, iş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hükümleri içerir. (2) Toplu İş Sözleşmesi, tarafların karşılıklı hak ve borçları ile sözleşmenin uygulanması ve denetimini ve uyuşmazlıkların çözümü için başvurulacak yolları düzenleyen hükümleri de içerebilir. (3)Çerçeve sözleşme, sözleşmenin tarafı olan işçi ve işveren sendikasının üyeleri hakkında uygulanır ve mesleki eğitim, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal sorumluluk ve istihdam politikalarına ilişkili düzenlemeleri içerebilir. 11709 (4) Çerçeve sözleşme, taraflardan birinin çağrısı ve karşı tarafın çağrıya olumlu cevap vermesi ile en az bir, en çok üç yıl için yapılır. (5) Toplu iş sözleşmeleri ve çerçeve sözleşmeler, Anayasaya ve Kanunların emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler içermez.” Hükmünün yer aldığını,

Toplu iş sözleşmeleriyle genel olarak Anayasa ve mevzuattaki mutlak emredici kanun hükümlerine aykırı düzenleme yapılamayacağı açık olmakla birlikte, işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarının korunması veya düzeltilmesine ilişkin olup da, iş (çalışma) ilişkisi çerçevesinde kalan hususların toplu iş sözleşmesinde düzenlenmesinin mümkün olduğunu,

4857 sayılı İş Kanunu’nun 50. Maddesi ve buna dayalı olarak çıkarılan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinin 21. Maddesinin genel düzenleme niteliğinde olduğunu, Toplu İş Sözleşmelerine kısıtlama getirecek bir ibare taşımadığını, maddelerde “hesaba katılmaz” ibaresi bulunmakla birlikte, Toplu İş Sözleşmelerinde işçi lehine buna aykırı düzenleme yapılamayacağının açıkça yazmadığını,

15.03.2015-14.03.2017 tarihleri arasında yürürlükte bulunan Toplu İş Sözleşmesinin “sorumluluk zammı” başlıklı 58/B maddesinin çalışanlara ödenmesi gereken sorumluluk zammı düzenlemelerinin kamu düzenine ve emredici hükümlere aykırı olmadığını belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Başsavcılık mütalaasında;

“Dairesince, Belediyede çalışan kadrolu işçilere ödenen yılık izin ücretlerinin kapsamına sorumluluk zammının da dahil edilmesi sonucu oluşan kamu zararının sorumlulardan tazminine karar verilmiştir.

Sorumlu savunmasında, 4857 sayılı Kanunun 50 ve Toplu İş Sözleşmesinin Sorumluluk zammı başlıklı 58/B madde ve diğer ilgili mevzuat hükümleri gereği, işçilere ödenen yılık izin ücretlerinin kapsamına sorumluluk zammının da dahil edilmesi gerektiği belirtilerek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

4857 sayılı Kanunun 50, 57. maddesi ile Toplu İş Sözleşmesinin Sorumluluk zammı başlıklı 58/B maddesi ve diğer ilgili mevzuat hükümleri gereği, işçilere ödenen yılık izin ücretlerinin kapsamına sorumluluk zammının dahil edilmemesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Bu nedenle, gerekçeli Daire kararının korunmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Arz olunur.” Denilmiştir.

Dosyadaki mevcut belgelerin okunup, incelenmesinden sonra;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

193 sayılı İlamın 10. Maddesinin C bendi ile, … Belediyesinde çalışan kadrolu işçilere ödenen yıllık izin ücretlerinin kapsamına sorumluluk zammının da dahil edilmesi neticesinde …TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

… Belediyesi ve … Sendikası arasında imzalanan ve 15.03.2015 ile 14.03.2017 tarihleri arasını kapsayan Toplu İş Sözleşmesinin “Sorumluluk zammı” başlıklı 58-B maddesinde;

“a) 1. Grubu vasıflı işçilere fiilen çalıştırıldıkları her gün için 4,50 TL.

b) 2. Grubu birim amirleri işçilere fiilen çalıştırıldıkları her gün için 5,00 TL.

2. yıl ücretlere yapılan zam oranında zam uygulanır.”,

… Belediyesi ve … Sendikası arasında imzalanan ve 15.03.2017 ile 14.03.2019 tarihleri arasını kapsayan Toplu İş Sözleşmesinin “Sorumluluk zammı” başlıklı 58-B maddesinde de;

“a) 1. Grubu vasıflı işçilere fiilen çalıştırıldıkları her gün için 5,40 TL.

b) 2. Grubu birim amirleri işçilere fiilen çalıştırıldıkları her gün için 6,00 TL.

2. yıl ücretlere yapılan zam oranında zam uygulanır.” hükümleri yer almaktadır.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; Belediyede çalışan işçilere her ay (hafta tatilleri dışında) Toplu İş Sözleşmesinde belirtilen tutardaki sorumluluk zammının, işçilerin yıllık izinli olup olmadıklarına bakılmaksızın ödendiği görülmüştür. Ancak, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve Toplu Sözleşme uyarınca işçilere yıllık izinli olunan günlerde sorumluluk zammının ödenmemesi gerekmektedir. İşçilerin yıllık izin ücretlerine mevzuata aykırı olarak sorumluluk zammının dahil edilmesi suretiyle kamu zararına neden olunmuştur.

Bu itibarla, 193 sayılı İlamın 10. Maddesinin C bendi ile verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oybirliği ile,

Karar verildiği 17.06.2020 tarih ve 47413 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.