|
ÖZET: Başvuran, yivsiz av tüfeği ruhsatı almak için sağlık raporu talep etmiş, ancak sol kulağındaki işitme kaybı nedeniyle “yivsiz av tüfeği ruhsatı alamaz” kararı verilmiştir. Başvuran, itirazında sağ kulağının normal olduğunu ve iki kulağın sağlam olmasıyla ilgili bir hüküm bulunmadığını belirterek, sağlık raporunun düzeltilmesini talep etmiştir. Sağlık Bakanlığı, mevzuat gereği yivsiz av tüfeği ruhsatı almak isteyenlerin işitme ve yön tayin kabiliyetine sahip olmaları gerektiğini, bu şartın sağlanabilmesi için her iki kulakta belirli bir işitme seviyesinin arandığını ifade etmiştir.
Danıştay, başvuranın sol kulağındaki işitme kaybının, ruhsat alımını etkileyen bir durum olduğunu ve bu nedenle verilen sağlık raporunun hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. Tek taraflı işitme kaybının, kişinin işitme ve yön tayin kabiliyetini etkilediği tıbben kabul edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6020-S.23.9896
BAŞVURU NO : 2023/992
KARAR TARİHİ : 15/05/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, “yivsiz av tüfeği ruhsatı alamaz” kararlı sağlık raporuna itirazı
BAŞVURU TARİHİ : 19/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 19.01.2023 tarihinde başvuru yapan özetle; Yivsiz av tüfeği ruhsatı almak için 22.12.2022 tarihinde İstanbul Beşiktaş Devlet Hastanesine sağlık raporu için başvurduğunu, raporunun olumsuz olması üzerine 30.12.2022 tarihinde İstanbul Sağlık İl
Müdürlüğüne dilekçe verdiğini ve adı geçen idare tarafından 16.01.2023 tarihli cevabi yazıyla sağlık raporunda yazan teşhisin aynısı yazılarak herhangi bir mevzuat hükmüne dayandırılmadan ret cevabı verildiğini, 20.10.2020 tarih ve sayılı Makam Olur’u ile aynı tarihte yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin “Yivsizav tüfeği ruhsatı almak isteyenlerin muayenelerine ilişkin genel esaslar” başlıklı 31.4. maddesinde “Yivsizav tüfeği kullanımı sırasında atış yapılan hedeften veya etraftan gelen seslerin, duyulabilmesi, işitme ve yön tayini kabiliyetinin olması gerekir.” hükmünün yer aldığını, 22/12/2022 tarihli sağlık kurulunda “Yapılan odyometrik inceleme sonucuna göre sol kulakta çok ileri derecede SN tip işitme kaybı mevcut. Sağda işitme normal 4 kHz den sonra normal sınırların altında ani düşüş gözlenmektedir.” teşhisine istinaden
“Yivsiz avtüfeği ruhsatı alamaz.” kararı çıktığını, sağ kulağının normal olmasına ve “işitme ve yön tayin” kabiliyeti olmasına rağmen sağlık raporunun olumsuz çıktığını, bahse konu yönergede iki kulağının da sağlam olmasıyla ilgili herhangi bir hüküm bulunmadığını belirterek, mevzuata ve hukuka aykırı bir şekilde düzenlendiğini iddia ettiği sağlık raporunun düzeltilmesini talep etmiştir.
2. Başvuru ekinde yer alan Devlet Hastanesinde görev yapan Kulak Burun Boğaz Hastalıkları
Uzmanı Dr. ’nun görüş yazısında özetle; 22.12.2022 tarihinde KBB polikliniğine “yivsiz av tüfeği ruhsatı” almak için başvuran adı geçene yapılan odyolojik inceleme sonucunda “Sol kulağında çok ileri derecede sensörinöral tipte işitme kaybı saptanmıştır. Sağ kulağında işitme normal olup, 4 kHz’den sonra normal sınırlar altında ani düşüş saptanmıştır.” denildiği, yivsiz av tüfeği ruhsatı alma mevzuatına göre kişinin işitme ve yön tayin kabiliyetinin olması gerektiğinden bahisle bu şartın
sağlanabilmesi için her iki kulakta belirli bir işitme seviyesinin arandığı belirtilerek, başvuranın sol kulağında çok ileri derecede SN tipi işitme kaybı saptandığından dolayı “yivsiz av tüfeği ruhsatı alamaz” kararına varıldığı ifade edilmiştir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Kurumumuzun 01.02.2023 tarih ve sayılı yazısı ile Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri
Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Genel Müdürlüğün 17.04.2023 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle; 3.1. Bakanlığın Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergesinin “Yivsiz av tüfeği ruhsatı almak isteyenlerin muayenelerine ilişkin genel esaslar” başlıklı 31 inci maddesinde; “(1) Yivsiz av tüfeği ruhsatı almak isteyenlerin muayeneleri; Sağlık Bakanlığına ve Üniversitelere bağlı sağlık hizmet sunucuları tarafından bu Yönerge hükümlerine göre yapılır. Kişi hakkında “durum bildirir tek hekim raporu” düzenlenir. (2) Silahın güvenli bir şekilde kullanıma hazır hale getirilmesi, güvenli olarak kullanılması, silahın tam olarak kavranabilmesi için baskın kullanılan ekstremite ayrımı olmaksızın her iki üst ekstremite de kavrama yapabilme ve güç kullanabilme hareket kabiliyeti olması gerekir. (3)
Yivsiz av tüfeği kullanımı sırasında atış yapılan hedefin görülebilmesi için görme kabiliyetinin olması gerekir. (4) Yivsiz av tüfeği kullanımı sırasında atış yapılan hedeften veya etraftan gelen seslerin, duyulabilmesi, işitme ve yön tayini kabiliyetinin olması gerekir. (5) Psikiyatrik yönden iyilik halinde olmadığı değerlendirilenler ilgili uzmana sevk edilir. (6) Şuur durumunu etkileyen, vücutta aşırı düşkünlük yapmış herhangi bir dâhili hastalığı olanlara silah bulundurma ve taşıma ruhsatı verilmez.
(7) Yivsiz av tüfeği almak isteyen kişinin muayenesi mevcut durumuna göre yapılır. Hastalıkları bulunan fakat silah ruhsatı verilmesine esas teşkil edecek sağlık raporu alabilecek düzeyde yeterli görülenlerden, zamanla hastalığının kötüleşebilme ihtimali bulunanlara, doktor tarafından kontrol muayenesi zorunluluğu getirilebilir. Belirli zaman sonra kontrol şartı ile verilen sağlık raporlarının takibi, kişiye ruhsatı veren birim tarafından yapılır. Öngörülen kontrol muayenesinin sonunda, doktor görüşlerini içeren sağlık raporu düzenlenir. (8) Yivsiz av tüfeği ruhsatı alınabilmesine dair sağlık şartlarını taşımadığı sonradan anlaşılanlar veya sahip olduğu iyilik halini kaybettiği anlaşılanlar, ilgili emniyet birimlerine bildirilir.” hükmünün yer aldığı, 3.2. Yivsiz av tüfeği sağlık şartlarına dair hükümler Bakanlıklarınca meri mevzuata dahil edilirken ilgili branş uzmanlarından oluşan bilimsel komisyon marifetiyle karar alındığı, 3.3. Başvuru sahibinin şikayetine dair yapılan incelemede verilen rapora esas işitme testi yapılarak tespit edilen fonksiyon kaybından dolayı olumsuz karar verildiğinin görüldüğü ve kararın usule uygun olduğu
Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 30.09.2019 tarih ve sayılı Makam Olur’u ile aynı tarihte yürürlüğe konulan
10.10.2020 ve 09.09.2021 tarihli değişikliklerin işlendiği Sağlık Raporları Usul ve Esasları
Hakkında Yönergenin 6.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Bu Yönergede geçen; …
g) Fenne ve usule aykırı rapor: Tıp biliminin genel kabul görmüş uygulamalarına ve bu Yönergede tespit edilen usul ve esaslara uyulmaksızın düzenlenen raporları; …
s) Tek hekim raporları: Kişilerin sağlık durumları hakkında kararın tek hekim tarafından verildiği raporları, …
ifade eder.” 6.2. “Yivsiz av tüfeği ruhsatı almak isteyenlerin muayenelerine ilişkin genel esaslar” başlıklı 31 inci maddesinde; “(1) Yivsiz av tüfeği ruhsatı almak isteyenlerin muayeneleri; Sağlık Bakanlığına ve Üniversitelere bağlı sağlık hizmet sunucuları tarafından bu Yönerge hükümlerine göre yapılır. Kişi hakkında “durum bildirir tek hekim raporu” düzenlenir.
…
(4) Yivsiz av tüfeği kullanımı sırasında atış yapılan hedeften veya etraftan gelen seslerin, duyulabilmesi, işitme ve yön tayini kabiliyetinin olması gerekir.
…
(7) Yivsiz av tüfeği almak isteyen kişinin muayenesi mevcut durumuna göre yapılır. Hastalıkları bulunan fakat silah ruhsatı verilmesine esas teşkil edecek sağlık raporu alabilecek düzeyde yeterli görülenlerden, zamanla hastalığının kötüleşebilme ihtimali bulunanlara, doktor tarafından kontrol muayenesi zorunluluğu getirilebilir. Belirli zaman sonra kontrol şartı ile verilen sağlık raporlarının takibi, kişiye ruhsatı veren birim tarafından yapılır. Öngörülen kontrol muayenesinin sonunda, doktor görüşlerini içeren sağlık raporu düzenlenir.
(8) Yivsiz av tüfeği ruhsatı alınabilmesine dair sağlık şartlarını taşımadığı sonradan anlaşılanlar veya sahip olduğu iyilik halini kaybettiği anlaşılanlar, ilgili emniyet birimlerine bildirilir.”
Hükümleri amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ile tüm bilgi ve belgeler birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle; Yivsiz av tüfeği ruhsatı almak için İstanbul Beşiktaş Devlet Hastanesine başvurduğunu, sol kulağında işitme kaybı olması nedeniyle “Yivsiz av tüfeği ruhsatı alamaz.” kararı verildiğini, İstanbul Sağlık İl Müdürlüğüne vermiş olduğu itiraz dilekçesine de aynı gerekçeyle ret cevabı verildiğini, Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergende iki kulağının da sağlam olmasıyla ilgili herhangi bir hüküm bulunmadığını, sağ kulağının normal olmasına ve “işitme ve yön tayin” kabiliyeti olmasına rağmen olumsuz karar verilmesinin mevzuata ve hukuka aykırı olduğunu iddia ederek, sağlık raporunun düzeltilmesini talep etmiştir.
9. Konuyla ilgili olarak Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından ise özetle; Bakanlığın Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergesinin “Yivsiz av tüfeği ruhsatı almak isteyenlerin muayenelerine ilişkin genel esaslar” başlıklı 31 inci maddesi hükümlerine yer verildikten sonra bu hükümler mevzuata dahil edilirken ilgili branş uzmanlarından oluşan bilimsel komisyon marifetiyle karar alındığı, başvuru sahibinin şikayetine dair yapılan incelemede verilen rapora esas işitme testi yapılarak tespit edilen fonksiyon kaybından dolayı olumsuz karar verildiğinin görüldüğü ve kararın usule uygun olduğu belirtilmiştir.
10. Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergede, yivsiz av tüfeği kullanımı sırasında atış yapılan hedeften veya etraftan gelen seslerin duyulabilmesi için yivsiz av tüfeği ruhsatı talep eden kişilerde işitme ve yön tayini kabiliyetinin olması gerektiği düzenlenmiştir.
11. Başvuranın Devlet Hastanesine “yivsiz av tüfeği ruhsatı” almak için başvurusu üzerine muayenesini gerçekleştiren Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanı Dr. tarafından odyolojik inceleme sonucunda başvuranın sol kulağında çok ileri derecede sensörinöral tipte işitme kaybı saptandığı, herhangi bir kişinin bahse konu ruhsatı alabilmesi için işitme ve yön tayin kabiliyetinin olması gerektiği, bu şartın sağlanabilmesi için ise her iki kulakta da belirli bir işitme seviyesinin arandığı, neticede başvurana “yivsiz av tüfeği ruhsatı alamaz” kararının verildiği anlaşılmıştır.
12. Prof. Dr. ’nun Kulak Burun Boğaz Uygulamaları Dergisinde yayımlanmış “Tek taraflı işitme kayıplarına yaklaşım” başlıklı derlemesinde; “Tek taraflı işitme kaybı bir kulakta normal işitme varken karşı kulakta 20 dB ve daha fazla sensörinöral işitme kaybı olmasıdır…
Normal işiten kişilerde her iki kulaktan gelen uyaranlar superior olivary complex (SOC) birleşir ve bu seviyeden sonra merkezi işitme sistemi iki taraflı uyaranları almaya ve işlemlemeye başlar.
SOC’de üç temel çekirdek grubu vardır. Bunlar medial superior olive (MSO), lateral superior olive (LSO) ve trapezoid cisimciğin orta çekirdeğidir. Bunlardan MSO alçak-orta frekanslara duyarlılık gösterirken, LSO yüksek frekanslara hassastır ve SOC’nin temel işlevi olan kulaklar arası (interaural) zaman ve şiddet farklılıklarının algılanması gelen sesin frekansına göre bu bölgede gerçekleştirilir. Çift taraflı işitmenin avantajları sesin yönünün tayin edilebilmesi, özellikle gürültülü ortamlarda konuşmanın daha iyi anlaşılabilmesi ve ses kalitesinin iyileşmesi olarak sayılabilir. Bu yararların sağlanabilmesi için çift kulak artım/ikinci kulağın artı yararı (binaural summation/ redundancy), gürültünün bastırılması (binaural squelch) ve başın gölgeleme etkisi gibi fonksiyonlar kullanılır. Başın gölgeleme etkisi, her iki kulağa gelen sesin şiddet ve zaman farklılıkları ile yön tayinine katkı sağlar. Bir yönden gelen sesler o taraftaki kulağa daha önce ulaşırken, uzaktaki kulağa daha geç ulaşmaktadır. Bu durum kulaklar arası zaman gecikmesi olarak adlandırılır ve özellikle alçak frekanslardaki (1500 Hz altı) seslerde önemlidir. Aynı şekilde
/
kulaklar arası şiddet farkı da sesin lokalizasyonunda önemlidir. Kafanın gölgeleme etkisi ile sesin şiddeti, uzaktaki kulağa zayıflayarak ulaşır. Bu durum yüksek frekanslarda etkindir. Çift kulak artım sayesinde düşük şiddetteki ya da uzak mesafedeki konuşmaların kolayca anlaşılması sağlanırken çift kulak gürültünün bastırılması ile işitme sistemi gelen sesleri daha yüksek sinyal/gürültü oranı ile işler ve bu sayede gürültülü ortamda hedef sinyalin anlaşılma oranını artırır.”
Denildiği görülmüştür (Kulak Burun Boğaz Uygulamaları, 2013;1(2):47-52 doi:
10.5606/kbbu.2013.98608).
13. Sonuç olarak konuyla ilgili tüm bilgi ve belge bir arada değerlendirildiğinde; başvuranın sol kulağındaki işitme kaybına ilişkin herhangi bir itirazının bulunmadığı, tek taraflı işitme kaybının ise kişinin işitme ve yön kabiliyetini etkilediğinin tıbben kabulünün gerektiği, ilgili mevzuat gereğince
Devlet Hastanesinde sol kulağındaki işitme kaybı nedeniyle başvurana “YİVSİZ AV TÜFEĞİ
RUHSATI ALAMAZ.” kararlı sağlık raporunun düzenlenmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığından başvurunun reddi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükmüne yer verilmiştir. Dosya kapsamında ilgili idarece başvurana verilen cevaplarda “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görüldüğünden, bundan böyle ilgili idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre başvurunun REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi