|
ÖZET: Bu karar, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün 2020-2021 Bahar Dönemi 100/2000 YÖK Doktora Burs Programı kapsamında başvuranın kaydının silinmesi ile ilgili hukuki uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, mülakat sonucunda kazandığı programa kaydını yaptırmış, ancak YÖK sistemine yalnızca 3 öğrencinin girişinin yapılabileceği gerekçesiyle 4. sırada yer aldığı için kaydının silindiğini belirtmiştir. Bu durum, başvuranın kazanılmış öğrencilik hakkının ihlali olarak değerlendirilmiştir.
Hukuki değerlendirme, kazanılmış hak kavramının uygulanabilirliğine odaklanmıştır. Başvuranın kaydının silinmesi, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen kontenjan sayısının 3 olması nedeniyle gerçekleşmiştir. Ancak, başvuranın kaydının yapılmış olması ve diğer üniversitelerin mülakatlarına katılamaması gibi hususlar, başvuranın mağduriyetini artırmıştır. Sonuç olarak, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi gerektiği yönünde tavsiyede bulunulmuş ve bu durumun hukuka aykırı olduğu tespit edilmiştir. İdarenin, başvuranın kazanılmış hakkına riayet etmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12295-S.21.19722
BAŞVURU NO : 2021/7633
KARAR TARİHİ : 23/08/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI (Re’sen)
MANİSA CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Başvuranın, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler
BAŞVURUNUN KONUSU :
Enstitüsünün 2020-2021 Bahar Dönemi 100/2000 YÖK Doktora Burs
Programı kapsamında kazandığı ve kaydını yaptırdığı “Ticaret ve
Finans Sektörlerinde Dijital Dönüşüm” programından kontenjan eksikliği nedeniyle kaydının silinmesine itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 12.04.2021 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda özetle;
Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünün 2020-2021 Bahar Dönemi 100/2000 YÖK
Doktora Burs Programı kapsamında “Ticaret ve Finans Sektörlerinde Dijital Dönüşüm” programına yaptığı başvuru neticesinde mülakata katıldığını ve mülakat sonuçlarına göre kazanması üzerine kayıt işlemlerini yaptırdığını ve derslere başladığını, fakat 29.03.2021 tarihinde ilgili Anabilim Dalı ve Sosyal Bilimler
Enstitüsü tarafından 100/2000 YÖK bursiyeri olarak yalnız 3 kişinin YÖK sistemine girişinin yapılabildiğinin, 4. sırada alındığı için sisteme girişinin yapılamadığının ve kaydının silineceğinin söylendiğini, bu durumda Manisa Celal Bayar Üniversitesi 100/2000 YÖK Doktora Programına kazanılmış öğrencilik hakkının elinden alındığını, üstelik Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsünün ilgili alanını kazandığından ve hemen kayıt yaptırmak zorunda olduğundan diğer üniversitelerin 100/2000 YÖK Doktora Burs Programı mülakatlarına katılamadığını ve bu durumda 100/2000 YÖK Doktora bursiyeri olarak alacak olduğu burstan ve eğitim döneminden yararlanamayacağı için maddi ve manevi olarak mağdur olduğunu ifade etmekte ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
/
2) Kurumumuzun 19.04.2021 tarihli ve yazısıyla bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup;
2.1) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Yükseköğretim Proje Geliştirme ve Destekleme Daire
Başkanlığının 01.06.2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında; 100/2000 YÖK Doktora Bursunun, 2016-2017 Eğitim Öğretim yılı Bahar döneminden itibaren “Yükseköğretim Kurulu Tarafından Doktora
Programlarına Kayıtlı Öğrencilere Verilecek Burslara İlişkin Usul ve Esaslar” uyarınca yürütülmekte olan bir doktora projesi olduğu, söz konusu Usul ve Esaslar’ın 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında “2)
Yükseköğretim kurumlarından alınan başvuru talepleri YÖK Yürütme Kurulunca değerlendirilir; bu program kapsamında kabul edilen yükseköğretim kurumları, öncelikli alt alanları ve doktora öğrenci sayıları belirlenir ve YÖK Bursları Takip Sistemi üzerinden ilan edilir.” hükmünün yer aldığı, bu hüküm uyarınca 2020-2021 Bahar dönemi için Üniversitelerce yapılan tüm başvuruların değerlendirildiği ve
Yükseköğretim Yürütme Kurulu’nun 17.02.2021 tarihli toplantısıyla uygun bulunan 100/2000 YÖK
Doktora Burs kontenjanlarının, YÖK Bursları Takip Sistemi üzerinden ilan edildiği ve yazıyla
Üniversitelere bildirildiği, Manisa Celal Bayar Üniversitesi’nin 2020-2021 Bahar Döneminde ilan edilen öncelikli alt alanlardan “Ticaret ve Finans Sektöründe Dijital Dönüşüm” öncelikli alt alanı için yapmış olduğu başvuru incelendiğinde bu öncelikli alt alan için 10 öğrenciye burs verilmesinin planladığının görüldüğü ancak Yürütme Kurulunun 17.02.2021 tarihli Kararı ile söz konusu başvuru için “3” kişilik kontenjanın uygun bulunduğunun anlaşıldığı;
2.2) Manisa Celal Bayar Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının 30.04.2021
tarihli ve sayılı yazısı ekindeki Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğünün 28.04.2021 tarihli ve sayılı yazısında;
2.2.1) ’ın, Ticaret ve Finans Sektörlerinde Dijital Dönüşüm YÖK 100/2000 Doktora Programına
19.03.2021 tarihinde şahsen başvuru yaptığı, programa başvuran tüm adayların belgelerinin 23.03.2021
tarihinde ilgili Anabilim Dalına gönderildiği, 25.03.2021 tarihinde açıklanan başvuru sonuçları neticesinde
’ın, ALES, Lisans mezuniyet notu ve adayın mülakat notlarının ağırlıkları alındığında 4. sırada yer aldığı, başvuru sonuçlarının ilgili Anabilim Dalından geldiği gibi yayınlandığı;
2.2.2) ’ın, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünün 2020-2021 Bahar dönemi
100/2000 YÖK Doktora Bursu Kapsamında Ticaret ve Finans Sektörlerinde Dijital Dönüşüm programına yaptığı başvuru neticesinde mülakata katıldığı ve mülakat sonuçlarına göre kazanması üzerine kayıt işlemlerini yaptırdığı ve derslere başladığı şeklindeki iddiaları olduğu, bu iddialardan sınavı ve kayıtla ilgili olanların tamamının doğru ve yapılan işlemleri aktarmakta olduğu, ancak açılan derslerle ilgili karar,
20.04.2020 tarih ve 19/5 sayılı Yönetim Kurulunda onaylandığı için bu tarihten önce resmi olarak derslere
başlanmasının mümkün olmadığı;
2.2.3) İlgili programa başvuru ilan metninde kontenjanın en az 3 (üç) şeklinde belirlendiği ve üst sınır
belirtilmediğinin görülmekte olduğu, programı kazandığı ilan edilen öğrencilerin YÖK sistemine girişi sırasında ilk 3 sıradaki öğrencinin sisteme giriş izni verildiğinden, programı 4. sırada kazandığı ilan edilen
’ın bilgi girişinin yapılamadığı, ilgili program ilan edilen bursa bağlı olduğundan burstan yararlanamayan öğrencinin UBS’den (Üniversite Bilgi Sistemi) kaydının silindiği ve bu çerçevede, ’a sisteme bilgi girişinin yapılamadığı ve kaydının silineceğinin söylendiği ve YÖK sistemine en fazla 3 öğrencinin girişin izin verildiğinden 30.03.2021 tarihinde UBS’den kaydı silindiği ve bu durumun başvurana bildirildiği;
2.2.4) YÖK 100/2000 doktora bursu kontenjanlarının Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlendiğinden,
söz konusu programa ek kontenjan verilmesi durumunda kaydının yapılabileceği;
şeklinde cevaplar verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”;
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 06.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun Ek 44 üncü maddesinde;
“(Ek:15/4/2020-7243/19 md.) Açık öğretim hizmeti veren yükseköğretim kurumlarının döner sermaye işletmelerinin açık öğretim fakültelerine ait alt hesaplarında oluşan gelirler münhasıran bu faaliyetlerin gerektirdiği giderlerde kullanılır ve bu hesaplarda üçer aylık dönemler itibarıyla oluşacak gelir fazlalarının yüzde 80’i her üç ayda bir izleyen ayın onbeşine kadar Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı muhasebe birimi hesabına aktarılır. Aktarılan bu tutar, Başkanlık bütçesinin (B) işaretli cetveline öz gelir, (A) işaretli cetveline ödenek kaydedilir ve Devlet yükseköğretim kurumlarına kaynak aktarmak suretiyle doktoralı bilim insanı ve araştırmacı yetiştirilmesi için kullanılır. Devlet üniversitelerinde bulunan Yükseköğretim
Kurulu tarafından belirlenecek öncelikli alanlarda yapılan doktora programlarındaki öğrencilere 5102 sayılı
Kanuna tabi olmaksızın burs verilebilir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Hazine ve
Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığının uygun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir.”
6) Yükseköğretim Kurulu Tarafından Doktora Programlarına Kayıtlı Öğrencilere Verilecek
Burslara İlişkin Usul ve Esaslar’ın;
6.1) “Doktora burs programı alanı ve ilanı” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Burs verilecek öncelikli
doktora alanları YÖK Yürütme Kurulunca belirlenir ve ilan edilir.”
6.2) “Yükseköğretim kurumlarının başvurusu ve değerlendirme” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1)
Yükseköğretim kurumları, YÖK Yürütme Kurulunca belirlenen öncelikli alt alanlardan, eğitim vermek istedikleri mevcut doktora programlarını ve bu programlardaki öğretim üyesi sayılarını, eğitim öğretim ve araştırma altyapılarını, halen doktora eğitimine devam eden öğrenci sayıları ile bu program kapsamında yetiştirmeyi planladıkları öğrenci sayılarını ve doktora kabul şartlarını YÖK Bursları Takip Sistemi üzerinden YÖK’e bildirir. (2) Yükseköğretim kurumlarından alınan başvuru talepleri YÖK Yürütme
Kurulunca değerlendirilir; bu program kapsamında kabul edilen yükseköğretim kurumları, öncelikli alt alanları ve doktora öğrenci sayıları belirlenir ve YÖK Bursları Takip Sistemi üzerinden ilan edilir. (3) YÖK
Yürütme Kurulu tarafınca uygun bulunan öncelikli alt alanlar ve doktora kontenjanları ilgili yükseköğretim kurumlarınca ilan edilir. (4) YÖK Yürütme Kurulu tarafından belirlenen tarihler dışında yapılan ve YÖK
Bursları Takip Sistemi üzerinden yapılmayan başvurular dikkate alınmaz.”
6.3) “Burs miktarı, süresi ve ödemeler” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci ve dördüncü fıkralarında;
“(2) Doktora eğitimine kabul, ilgili yükseköğretim kurumlarının mevcut lisansüstü öğrenci kabul şartlarına
göre gerçekleştirilir. Yükseköğretim kurumları adayların başvurularını, kendi belirlediği şartlar doğrultusunda değerlendirir. Değerlendirme sonucunda doktora eğitimi alması uygun bulunan ve kesin kayıt yaptıran öğrencilerin listesi her alt alanda en az 3 öğrenci olmak kaydıyla rektörlük tarafından YÖK
Başkanlığına bildirilir. (4) Yükseköğretim kurumlarınca YÖK’e bildirilen listeler (öğrenci adı/soyadı, kayıt yaptırdığı Enstitü ve programı, düzeyi, vb.) ilgili komisyonca incelendikten sonra YÖK Yürütme
Kurulunda görüşülerek uygun bulunan öğrenciler için hesaplanan burs tutarı, bursiyerlere ödenmek üzere ilgili yükseköğretim kurumu hesabına altı aylık dönemler halinde aktarılır.”
6.4) “Programın yürütülmesi” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “(1) 100/2000
YÖK Doktora Burs Programı, YÖK Yürütme Kurulunun belirlediği yükseköğretim kurumları ve programlar itibariyle bu Usul ve Esaslarda belirlenen hükümlere uygun olarak yürütülür. (2) Bu çerçevede desteklenecek yükseköğretim kurumları ve programları ile bursun süresi, tutarı, kapsamı, başvuru şartları, başvuruları değerlendirme ve seçme süreçleri ile programın yürütülmesine ilişkin diğer temel kural ve ilkeler Komisyonun önerisi üzerine YÖK Yürütme Kurulu tarafından belirlenir.”
7) 07.01.2021 tarihli ve “YÖK 100/2000 Doktora Projesi 2020-2021 Eğitim Öğretim Yılı Bahar
Dönemi (9. Çağrı) Başvuruları” başlıklı ilanda
); “Devlet
Yükseköğretim Kurumları başvurmak istedikleri alanlar için 7-22 Ocak 2021 (Saat17:00) tarihleri arasında adresinden başvuru yapacak olup, doldurulan formların
elektronik hallerini Rektörlükler aracılığıyla üst yazı ekinde Başkanlığımıza ulaştıracaklardır… Önemli:
Bu aşamada sadece Üniversitelerin kontenjan taleplerine yönelik başvurular alınacak olup öğrencilere yönelik başvurular bu başvuruların sonuçlanması sonrasında kontenjan hak eden üniversitelerce ilan edilecektir… Yükseköğretim Kurumları ilan edilen öncelikli alanlardan, en fazla 5 alan için en az 3 kontenjan talep ederek başvuru yapabilecektir.”
8) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Yükseköğretim Proje Geliştirme ve Destekleme Daire
Başkanlığının 12.03.2021 tarihli ve sayılı tüm Üniversitelere yazısında; “Yükseköğretim Kurulu
Tarafından Doktora Programlarına Kayıtlı Öğrencilere Verilecek Burslara İlişkin Usul ve Esaslar’ın
“Yükseköğretim Kurumlarının Başvurusu ve değerlendirme” başlıklı 5 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 2020-2021 eğitim öğretim yılı Bahar dönemi için Üniversitelerimiz tarafından yapılan başvurular değerlendirilerek, Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 17.02.2021 tarihli toplantısında uygun bulunan ve uygun bulunmayan kontenjanlar https:// /burslar adresinde ilan edilmiştir. Bu kapsamda; Başkanlığımızca uygun bulunan alan ve kontenjanlarda 2020-2021 Bahar döneminde doktora eğitimine başlamak üzere yükseköğretim kurumlarınca ilana çıkılması, başvuruların alınması, değerlendirilmesi ve kayıt hakkı kazanan öğrencilere ilişkin bilgilerin Koduyla YÖKSİS’e ve https:// adresine girişlerinin yapılarak 31 Mart 2021 Çarşamba günü mesai saati bitimine kadar Başkanlığımıza iletilmesi ve başvuru ilanında da duyurulduğu üzere, her bir alt alan için en az 3 (üç) öğrencinin 2020-2021 eğitim öğretim yılı Bahar döneminde eğitime başlatılması, hâlihazırda aynı yükseköğretim kurumunda veya başka bir yükseköğretim kurumunda 100/2000 YÖK doktora bursiyeri olan öğrencilerin başvurularının kabul edilmemesi” hususlarında gereğinin rica edildiği;
9) Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tarafından yapılan duyuruda;
“Üniversitemiz Sosyal Bilimler Enstitüsüne, 2020-2021 Öğretim Yılı Bahar Yarıyılında 100/2000 YÖK
Doktora Bursları Projesi kapsamında Doktora Programlarına öğrenci alınacaktır.
2020-2021 Öğretim Yılı Bahar Yarıyılı 100/2000 YÖK Doktora Burs Programı Kapsamında Sosyal
Bilimler Enstitüsü Kontenjanları ve Başvuru Ön Koşulları
Anabilim Kontenjan ALES Puan İngilizce Üst Alan Adı Alan Adı Alt Alan Adı Ön
Dalı Türü/Puanı Dil Puanı Koşullar (Doktora)
İşletme 3 (En az) EA/55 55 Ticaret ve İşletme Ticaret ve
Finans Finans
Sektörlerinde Sektörlerinde
Dijital Dijital
Dönüşüm Dönüşüm
2020-2021 Eğitim Öğretim Yılı Bahar Dönemi 100/2000 YÖK Doktora Bursu Başvuru Takvimi
17 – 22 Mart 2021 Başvuru
24 Mart 2021 Bilimsel Değerlendirme
25 Mart 2021 Sonuç Açıklama
26 Mart 2021 Asil Kayıtlar
29 Mart 2021 Yedek Kayıtlar
100/2000 YÖK DOKTORA BURSLARINA;
1. T.C. vatandaşı olmak, 2. Doktora programı için yüksek lisans derecesine sahip olmak.
3. Kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonları ile Devlet veya Vakıf Yükseköğretim Kurumlarının öğretim elemanı kadrolarında çalışmıyor olmak.
4. Halen devlet yükseköğretim kurumunda doktora eğitimine devam ediyorsa tez aşamasına geçmemiş olmak.
5. MCBU Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne göre belirlenen başvuru ve kabul şartlarını taşıyan adaylar başvurabileceklerdir.
6. Aynı Yükseköğretim Kurumu veya başka Yükseköğretim Kurumunda YÖK Doktora Burslusu olmamak.”
şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; başvurunun kabulü ile hatalı davranıldığının kabul edilerek başvuranın mağduriyetinin giderilmesi hususunda Manisa Celal Bayar Üniversitesi Rektörlüğüne tavsiyede bulunulması ve kararın bilgisi için YÖK Başkanlığına da gönderilmesi gerektiği yönünde hazırlanan
“Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Kurumumuza 12.04.2021 tarihinde yapılan başvuruda, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsünün 2020-2021 Bahar Dönemi 100/2000 YÖK Doktora Burs Programı kapsamında
“Ticaret ve Finans Sektörlerinde Dijital Dönüşüm” programına yaptığı başvuru neticesinde başarılı olduğunu ve kayıt işlemlerini yaptırdığını ifade eden başvuranın, 100/2000 YÖK bursiyeri olarak 3 kişinin
YÖK sistemine girişinin yapılabildiği gerekçesi ile 4. sırada alınan kendisinin kaydının silinmesine itiraz ettiği ve kazanılmış öğrencilik hakkı elinden alındığından ve diğer üniversitelerin 100/2000 YÖK Doktora
/
Burs Programı mülakatlarına katılamadığından 100/2000 YÖK Doktora bursiyeri olarak alacak olduğu burstan ve eğitim döneminden yararlanamayacağı için maddi ve manevi olarak mağdur olduğu iddiasıyla mağduriyetinin giderilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
12) Somut olaya bakıldığında;
12.1) Başvuranın 19.03.2021 tarihinde, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünün
2020-2021 Bahar Dönemi 100/2000 YÖK Doktora Burs Programı kapsamındaki “Ticaret ve Finans
Sektörlerinde Dijital Dönüşüm” programına başvurduğu;
12.2) Başvuranın, yapılan bilimsel değerlendirme sonucunda puan ile sırada yer aldığı;
12.3) Başvuran söz konusu programa 4. sırada alındığından ve YÖK sistemine en fazla 3 öğrencinin
girişinin izin verildiğinden 30.03.2021 tarihinde Üniversite Bilgi Sistemi (UBS)’nden kaydının silindiği;
12.4) Başvuranın, 01.04.2021 tarihli itiraz başvurusuna, Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğünün
09.04.2021 tarihli yazısıyla cevap verildiği ve başvuranın Kurumumuza başvurduğu;
Tespit edilmiştir.
13) Konuyla ilgili mevzuata bakıldığında; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na göre devlet
üniversitelerinde bulunan Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenecek öncelikli alanlarda yapılan doktora programlarındaki öğrencilere 5102 sayılı Kanuna tabi olmaksızın burs verilebileceği; Yükseköğretim Kurulu Tarafından Doktora Programlarına Kayıtlı Öğrencilere Verilecek Burslara
İlişkin Usul ve Esaslar’a göre ise, burs verilecek öncelikli doktora alanlarının YÖK Yürütme Kurulunca belirlenip ilan edileceği, yükseköğretim kurumlarının ise YÖK Yürütme Kurulunca belirlenen öncelikli alt alanlardan, eğitim vermek istedikleri mevcut doktora programlarını ve bu programlardaki öğretim üyesi sayılarını, eğitim öğretim ve araştırma altyapılarını, halen doktora eğitimine devam eden öğrenci sayıları ile bu program kapsamında yetiştirmeyi planladıkları öğrenci sayılarını ve doktora kabul şartlarını YÖK
Bursları Takip Sistemi üzerinden YÖK’e bildirecekleri, yükseköğretim kurumlarından alınan başvuru taleplerinin YÖK Yürütme Kurulunca değerlendirileceği ve bu program kapsamında kabul edilen yükseköğretim kurumlarının, öncelikli alt alanlarının ve doktora öğrenci sayılarının belirlenip YÖK
Bursları Takip Sistemi üzerinden ilan edileceği, YÖK Yürütme Kurulu tarafınca uygun bulunan öncelikli alt alanların ve doktora kontenjanlarının ilgili yükseköğretim kurumlarınca ilan edileceği; doktora eğitimine kabulün, ilgili yükseköğretim kurumlarının mevcut lisansüstü öğrenci kabul şartlarına göre gerçekleştirileceği, yükseköğretim kurumlarının adayların başvurularını, kendi belirlediği şartlar doğrultusunda değerlendireceği, değerlendirme sonucunda doktora eğitimi alması uygun bulunan ve kesin kayıt yaptıran öğrencilerin listesinin her alt alanda en az 3 öğrenci olmak kaydıyla rektörlük tarafından
YÖK Başkanlığına bildirileceği, yükseköğretim kurumlarınca YÖK’e bildirilen listelerin ilgili komisyonca incelendikten sonra YÖK Yürütme Kurulunda görüşülerek uygun bulunan öğrenciler için hesaplanan burs tutarının, bursiyerlere ödenmek üzere ilgili yükseköğretim kurumu hesabına altı aylık dönemler halinde aktarılacağı hususlarının düzenlendiği görülmüştür.
14) Başvuranın “kazanılmış öğrencilik hakkı” elinden alındığı iddiası olduğundan “kazanılmış hak”
kavramına bakıldığında; bu kavramın, herhangi bir idari işlemin geri alınması veya kaldırılması veya değiştirilmesi hallerinde önceki idari işlemden doğmuş olan hakların hangi durumlarda ne kadar korunacağı veya korunmayacağı açısından yol gösterici olduğu, ancak kazanılmış hak kavramının kesin sınırlarının çizilemediği ve her olaya göre değişken olduğu dikkate alınarak konunun özelliğine göre değerlendirme
/
yapılması yoluna gidildiği ve bazı koşulların var olup olmadığına bakılarak değerlendirme yapıldığı anlaşılmaktadır. Mesela idari işlemden doğan bir hakkın, kazanılmış hak olarak kabul edilip korunabilmesi için öncelikle üç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerektiği; birincisinin hakkın bireysel idari işlemden doğmuş olması, ikincisinin, bireysel idari işlemin tesis edildiği anda geçerli hukuk kurallarına aykırı olmaması ve üçüncüsünün de, hakkın kişi açısından kesinleşmiş olması koşulları olduğu; bu koşulların her üçünün birlikte gerçekleşmesi halinde, hakkın geçmişe ilişkin boyutunun her zaman korunacağı, iki koşulun gerçekleşmesi halinde, hakkın geleceğe ilişkin boyutunun prensip olarak korunmakla birlikte, korunmayacağı istisnai durumların da olabileceği, hakkın geleceğe ilişkin kullanımının aynı zamanda kamu düzenini bozucu veya kamu hizmetini aksatıcı ve hatta kamu hizmetinin daha iyi yürütülmesini engelleyici sonuç doğuracaksa, bu hakkın geleceğe ilişkin boyutunun (etkisinin) korunamayacağı, bu halde idarenin, yapacağı kaldırma veya değiştirme işlemi ile söz konusu hakkın geleceğe ilişkin etkisine son vermek zorunda olduğu belirtilmektedir. Görüldüğü üzere kazanılmış hakkın var olup olmadığı kararında belli koşulların belirlenmesi bile yeterli olamamakta, özellikle “kişi açısından kesinleşme”den ne anlamamız gerektiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Bu noktada genel hukuki durumun kişiselleşmesinin, çoğunlukla objektif hukuk kuralının bireysel işlemin tesis edilmesiyle uygulanması ve/veya hakkın tekemmül etmesi şeklinde ifade edilirken, az da olsa objektif hukuk kuralının kendiliğinden uygulanacak hale gelmesiyle oluştuğu kabul edilmektedir. Bunu biraz daha açarsak yararlandırıcı nitelikte hüküm içeren bir düzenleyici işlemde, bir hakkın elde edilmesi belirli koşulların gerçekleşmesi şartlarına bağlanmış ise, şartların gerçekleşmesinin, objektif hukuk kuralını, yararlandırıcı hüküm içermesi nedeniyle ilgili kişi hakkında kendiliğinden uygulanacak hale getirdiği, idare tarafından henüz bir idari işlem tesis edilmemiş ve hak bu şekilde kişiselleşmemiş olsa bile, hakkın doğumunun bağlandığı olayın gerçekleşmesiyle hakkın, görünüşte olmasa bile aslında kişiselleşerek doğmuş olduğu ve idarenin bunun gereğini yerine getirmekle yükümlü hale geldiği kabul edilmektedir. (Bkz. Ali Ulusoy, Yeni Türk İdare Hukuku, Ankara: Yetkin
Yayınları, 2019; Yahya ŞAHİN “Yasa ve Düzenleyici İdari İşlemlerin Değişmesinin Kazanılmış Haklar
Yönünden İncelenmesi”, Danıştay Dergisi, Sayı 120, 2009/https://www.danistay.gov.tr/upload/yayinlar/20_05_2019_042753.pdf)
15) Başvurudaki uyuşmazlığın, 2020-2021 Bahar Dönemi 100/2000 YÖK Doktora Burslarından “Ticaret
ve Finans Sektörlerinde Dijital Dönüşüm” programına kabul edilen ve kaydı yapılan başvuranın, 100/2000
YÖK bursiyeri olarak 3 kişinin YÖK sistemine girişinin yapılabildiği gerekçesi ile sırada alınan kendisinin kaydının silinmesinin hukuka aykırı olup olmadığı hususuna ilişkin olduğu değerlendirilmiştir.
16) Dosya kapsamında yapılan incelemede;
16.1) 2020-2021 Öğretim Yılı Bahar Yarıyılı 100/2000 YÖK Doktora Burs Programı kapsamında Manisa
Celal Bayar Üniversitesi tarafından 10 kişilik kontenjan talep edildiği, ancak Yükseköğretim Yürütme
Kurulunca 3 kişilik kontenjanın uygun bulunduğu ve https:// /burslar adresinde ilan edildiği ve uygun bulunan alan ve kontenjanlarda 2020-2021 Bahar döneminde doktora eğitimine başlamak üzere yükseköğretim kurumlarınca ilana çıkılması, başvuruların alınması, değerlendirilmesi ve kayıt hakkı kazanan öğrencilere ilişkin bilgilerin koduyla YÖKSİS’e ve https: /burslar/login adresine girişlerinin yapılması ve başvuru ilanında da duyurulduğu üzere, her bir alt alan için en az 3 (üç)
öğrencinin 2020-2021 eğitim öğretim yılı Bahar döneminde eğitime başlatılması hususlarında gereğin yapılmasının üniversitelerden istenildiği görülmüştür.
16.2) Bunun üzerine Manisa Celal Bayar Üniversitesinin “2020-2021 Öğretim Yılı Bahar Yarıyılı 100/2000
YÖK Doktora Burs Programı Kapsamında Sosyal Bilimler Enstitüsü Kontenjanları ve Başvuru Ön
Koşulları” başlığı ile çıktığı ilanda kontenjanın “3 (en az)” şeklinde ilan edildiği görülmüştür.
16.3) Başvuranın 19.03.2021 tarihinde şahsen başvuru yaptığı ve 25.03.2021 tarihinde başvuruların
değerlendirilmesi neticesinde başvuranın puanla sırada yer aldığı, Üniversitenin Kurumumuza gönderdiği bilgi-belgeler arasında yer alan “2020-2021 Ticaret ve Finans Sektörlerinde Dijital Dönüşüm
YÖK 100/2000 Doktora Bursu Bahar Dönemi Başvuru Sonuçları”nda başvuranın durumu için “Yedek” ibaresi yer alırken, başvuranın Kurumumuza sunduğu bilgi-belgelerde başvuranın “Kazandı” olarak ilan edildiği; başvuranın iddiasını doğrulayacak şekilde başvuranın kaydının, asil kayıtlar için ilan edilen tarih olan 26.03.2021 tarihinde yapıldığı, başvuranın bu durumu Kurumumuza sunduğu 29.03.2021 tarihli YÖK
Başkanlığı Öğrenci Belgesi ile kanıtladığı görülmüş ancak 29.03.2021 tarihinde YÖK sistemine 3 kişinin girişinin yapılabildiğinden sırada olan başvuranın kaydının 30.03.2021 tarihinde silindiği tespit edilmiştir.
17) Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, konuyla ilgili mevzuat ve doktrin birlikte
değerlendirildiğinde;
17.1) Başvuruya konu sürecin mevzuatta belirlenen kurallara uygun olarak yürütüldüğü ve başvuranın da
üniversite tarafından ilan edilen başvuru koşulları ve değerlendirme çerçevesinde hareket ettiği anlaşılmış olup uyuşmazlığın, YÖK Yürütme Kurulunca onaylanan kontenjan sayısı 3 olmasına rağmen YÖK’ün her bir alt alan için en az 3 (üç) öğrencinin 2020-2021 eğitim öğretim yılı Bahar döneminde eğitime başlatılması hususundaki yazısı karşısında üniversite tarafından çıkılan ilanda kontenjanın “3 (en az)” olarak belirlenmesi ve sırada olan başvuranın da kesin kaydının yapılmasında düğümlendiği, diğer bir ifadeyle
YÖK Başkanlığının üniversitelere yazısında yer alan “her bir alt alan için en az 3 (üç) öğrencinin 2020-
2021 eğitim öğretim yılı Bahar döneminde eğitime başlatılması” ibaresinin Üniversite tarafından farklı
yorumlanarak çıkılan program ilanında kontenjan olarak “3 (en az)” şeklinde duyurunun yapıldığı, ilgili mevzuatta yer alan YÖK Yürütme Kurulu tarafınca uygun bulunan öncelikli alt alanların ve doktora kontenjanlarının ilgili yükseköğretim kurumlarınca ilan edileceği düzenlemesi karşısında bu hususta üniversitenin sorumluluğu olduğu, üniversitenin “3 (en az)” kontenjan ilanından sonra takip eden işlemlerin de bu çerçevede devam ettirildiği ve başvuranın kesin kaydının yapıldığı, söz konusu program için uygun bulunan kontenjan sayısının 3 olduğunun YÖK Başkanlığı ile Üniversite arasında yapılan yazışma ve işlemlere konu olduğu, ancak başvuranın bu süreçlerin bir parçası olmadığından bundan doğrudan haberdar olmadığı anlaşılmış olup bu süreçte başvurana atfedilebilecek bir kusur olmadığı, başvuranın öğrenci/vatandaş olarak üniversiteye/idareye güvenerek hareket ettiği değerlendirilmiştir.
17.2) Diğer yandan, yukarıda 14 nolu paragrafta açıklanan kazanılmış hak kavramı açısından başvuruya
konu somut olaya bakıldığında, idari işlemden doğan bir hakkın, kazanılmış hak olarak kabul edilip korunabilmesi için hakkın bireysel idari işlemden doğmuş olması, bireysel idari işlemin tesis edildiği anda geçerli hukuk kurallarına aykırı olmaması ve hakkın kişi açısından kesinleşmiş olması koşullarının birlikte gerçekleşmiş olması gerektiği; buradaki hakkın, 100/2000 YÖK Doktora Burs Programına kabul ve kayıt hakkı olduğu ve bu hakkın bireysel bir idari işlem olan başvuranın 2020-2021 Öğretim Yılı Bahar Yarıyılı 100/2000 YÖK Doktora Burs Programına kabulü ve kaydının yapılması ile doğduğu; ikinci koşul olan bireysel idari işlemin tesis edildiği anda geçerli hukuk kurallarına aykırı olmaması koşuluna bakıldığında, başvuranın ilan edildiği üzere Manisa Celal Bayar Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nde yer alan başvuru ve kabul şartlarını taşıdığı, sadece söz konusu program kontenjanının 3 kişi olması gerekirken başvuranın 4. kişi olarak kabul edildiği, ancak yukarıda da ifade edildiği üzere bu hususta başvurana atfedilebilecek bir kusur olmadığı; son koşul olan hakkın kişi açısından kesinleşmiş olması koşuluna bakıldığında ise üniversitenin, derslerin resmi olarak 20.04.2021 tarihinde başladığından başvuranın derslerin başladığı iddiasının yerinde olmadığını belirttiği görülse de başvuranın mülakata katıldığı ve mülakat sonuçlarına göre kazanması üzerine kayıt işlemlerini yaptırdığı iddialarının doğru olduğunu kabul ettiği, kaldı ki YÖK Başkanlığı Öğrenci Belgesinden de kaydın 26.03.2021 tarihinde
/
yapıldığının açıkça görüldüğü, böylelikle başvuranın kesin kaydının yapıldığının açık ve net olduğu, bununla birlikte her ne kadar doktora eğitimine kabulün, ilgili yükseköğretim kurumunun mevcut lisansüstü öğrenci kabul şartlarına göre gerçekleştirildikten sonra kesin kayıt yaptıran öğrencilerin listesinin her alt alanda en az 3 öğrenci olmak kaydıyla Rektörlük tarafından YÖK Başkanlığına bildirileceği ve YÖK’e bildirilen listelerin ilgili komisyonca incelenmesi neticesinde YÖK Yürütme Kurulunda görüşülerek uygun bulunan öğrenciler için burs ödemesi yapılacağı düzenlemesi karşısında başvuranın burs alıp almama noktasında durumunun kesinleşmediği görülse de burs hakkının doğumunun bağlandığı olay olan kesin kaydın gerçekleşmesiyle başvuranın burs hakkının da doğmuş olduğu ve idarenin bunun gereğini yerine getirmekle yükümlü hale geldiği değerlendirilmiş ve bu çerçevede, başvuranın söz konusu programa kaydıyla ilgili kazanılmış hakkı olduğu sonucuna varılmıştır. Diğer yandan, üniversitenin Kurumumuza gönderdiği yazısında, YÖK 100/2000 doktora bursu kontenjanları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlendiğinden söz konusu programa ek kontenjan verilmesi durumunda başvuranın kaydının yapılabileceğinin belirtildiği de görülmüştür.
17.3) Sonuç olarak, her ne kadar idarelerin yapılan hatalı işlemlerini her zaman geri alabilecekleri kural
olarak belirlenmiş olsa da bu durumlarda kazanılmış hakka riayet edilmesi gerektiğinden ve başvuranın da kazanılmış hakkı olduğu tespit edildiğinden başvuranın iddialarının yerinde olduğu ve kaydının silinmesine dair 30.03.2021 tarihli işlemde hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin, süresinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği; Üniversite tarafından başvurana verilen cevapta ise karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uyulmadığı, bundan böyle bu hususa dikkat edilmesi gerektiği değerlendirilmiş olup idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde
herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa)
arta kalan sürede, Manisa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle;
– Başvurunun KABULÜNE,
– Hatalı davranıldığının kabulü ile başvuranın mağduriyetinin giderilmesi hususunda MANİSA CELAL
BAYAR ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE bulunulmasına,
– Kararın bilgisi için YÖK BAŞKANLIĞANA da gönderilmesine,
/
– 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, MANİSA
CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
– Kararın, BAŞVURAN ile MANİSA CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi