TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 12202-12202 |sayi|95802452-101.07.04-E.95802452-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/710 2018/ 710
KARAR TARİHİ : 09/07/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1- Maliye Bakanlığı 2- Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezi Başkanlığı 3- Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı 4- Devlet Personel Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Yükseköğretim Kurumları Yabancı Dil
Sınavının (YÖKDİL), Yabancı Dil
Sınavına (YDS) eşdeğer sayılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 22/01/2018 22.1.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran vekilince; Mali Hizmetler Uzmanlığı Yönetmeliğinde
Kamu Personeli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavının (KPDS) yerine uygulamada Yabancı Dil
Seviye Belirleme Sınavının (YDS) geçerli olarak kabul edildiği, dernek üyelerinden bir kısmının
YÖKDİL sınavına girerek 70 puan ve üstü puan aldığı, bilimsel dil yeterliliğinin sağlanması açısından YÖK tarafından YDS’ye eşdeğer kabul edildiği ifade edilen YÖKDİL sınavının, Mali
Hizmetler Uzman Yardımcılarının Uzmanlığa geçiş aşamasında da geçerli sayılmasının hakkaniyet gereği olduğu belirtilerek YÖKDİL sınavının eşdeğerliği hususunda Maliye Bakanlığı ve Devlet
Personel Başkanlığı tarafından gerekli mevzuat değişiklikleri de dahil konu hakkında gerekli çalışmaların yapılması talebinde bulunulmuştur .
1 / 7II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Maliye Bakanlığının 26/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazısında özetle; YÖKDİL sınavının
yüksek lisans ve doktora eğitimi ile doçentlik başvuruları, Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı ile
Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı sonuçları uyarınca yapılan yerleştirme işlemleri ve öğretim üyesi dışında öğretim elemanı kadrolarına atamalarda kullanılmak üzere yapıldığı, dolayısıyla YÖKDİL sınavının 657 sayılı Kanunun ek 41 inci maddesinde yer alan yabancı dil şartının karşılanmasında dikkate alınmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir .
3) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 16/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazısında özetle;
YÖKDİL sınavının, idareleri ile Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü ve Anakara Üniversitesi
Rektörlüğü arasında imzalan protokol uyarınca YÖK Başkanlığının himayesinde gerçekleştirildiği, sınav sorularının hazırlanmasında Ankara Üniversitesinin yetkili olduğu ve sınav organizasyonunun ise Anadolu Üniversitesi tarafından gerçekleştirildiği açıklanmıştır . “Öğretim Üyesi Dışındaki
Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş
Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”, “Doçentlik Sınav Yönetmeliği” ve
“Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği” hükümleri uyarınca Kurullarınca kabul edilecek merkezi yabancı dil sınavlarının “Yükseköğretim Kurumları Yabancı Dil (YÖKDİL) Sınavı” ile
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan “Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı “ olarak belirlenmesine Yürütme Kurulu’nun 01/ 02/ 2017 tarihli toplantısında karar verildiği belirtildikten sonra, YÖKDİL Sınav sonuçlarının, yüksek lisans ve doktora eğitimi başvuruları, doçentlik başvuruları, TUS, DUS ve EUS sonuçları uyarınca yapılan yerleştirme işlemleri ve öğretim üyesi dışında öğretim elemanı kadrolarına (Araştırma Görevlisi, Öğretim Görevlisi, Uzman, Okutman, Çevirici, Eğitim-Öğretim Planlamacısı) atamalarında kullanılabildiğini ifade edilmiş, YÖKDİL’in Uzman Yardımcılığından Uzman kadrolarına geçiş aşamasında kullanılabilmesi için ise yasal bir düzenlemeye gidilmesinin gerektiği değerlendirmesine yer verilmiştir .
4) Devlet Personel Başkanlığının 25/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazısında özetle; 6114 sayılı
Kanunun 7 inci maddesinin altıncı fıkrası gereğince YDS sınavının denkliği ÖSYM Başkanlığı tarafından belirlendiğinden YÖKDİL sınavının YDS sınavına eşdeğer kabul edilmesi hususunda
ÖSYM Başkanlığına başvuru yapılması gerektiği ifade edilmiştir .
5) Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının 22.02.2018 tarih ve sayılı ve
13.04.2018 tarih ve sayılı yazılarında özetle; 6114 sayılı Kanunun 7 inci maddesinin altıncı
fıkrası ve idarenin kanuniliği ilkesi gereğince idarelerince yapılan YDS sınavının ulusal bir yabancı dil sınavı olan YÖKDİL sınavına eşdeğer sayılmasının yürürlükteki mevzuat kapsamında mümkün bulunmadığı belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
6) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
6.1) “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve
idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar .”
2 / 76.2) “ Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinin dördüncü fıkrası; “Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”
7) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun;
7.1) “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile
ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
7.2) “Kuruma Başvuru ve Yapılacak İşlemler” başlıklı 17 nci maddesinin üçüncü fıkrası;
“Yapılan başvurulardan; a) Belli bir konuyu içermeyenler, b) Yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin olanlar, c) İkinci fıkrada belirtilen şartları taşımayanlar, ç) Sebepleri, konusu ve tarafları aynı olanlar ile daha önce sonuçlandırılanlar, incelenmez .”
8) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Uzman İstihdamı” başlıklı EK- 41 inci maddesi ;
Uzman yardımcılığına atananlar, en az üç yıl çalışmak ve istihdam edildikleri birimlerce belirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezi, oluşturulacak tez jürisi tarafından kabul edilmek kaydıyla, yapılacak yeterlik sınavına girmeye hak kazanırlar . Süresi içinde tezlerini sunmayan veya tezleri kabul edilmeyenlere tezlerini sunmaları veya yeni bir tez hazırlamaları için altı ayı aşmamak üzere ilave süre verilir . Yeterlik sınavında başarılı olanların uzman kadrolarına atanabilmeleri, Kamu
Personeli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavından asgari (C), Dışişleri Uzmanlığı için asgari (B) düzeyinde veya dil yeterliği bakımından bunlara denkliği kabul edilen ve uluslararası geçerliliği bulunan başka bir belgeye yeterlik sınavından itibaren en geç iki yıl içinde sahip olma şartına bağlıdır .”
9) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Doçentlik Sınavı” başlıklı 24 üncü maddesinin (a)
fıkrasının ikinci bendi; “( 2) Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî bir yabancı dil sınavından en az elli beş puan veya uluslararası geçerliliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen bir yabancı dil sınavından buna denk bir puan almış olmak; doçentlik bilim alanının belli bir yabancı dille ilgili olması halinde ise bu sınavı başka bir yabancı dilde vermek…”
10) 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri
Hakkındaki Kanunun 7 nci maddesinin altıncı fıkrası; “( 6) Başkanlık tarafından farklı zamanlarda yapılan sıralama veya seviye tespit sınavlarının eşdeğerliği, her bir sınav sonucunun geçerlilik süresi ile Başkanlığın yaptığı yabancı dil sınavlarının uluslararası yabancı dil sınavlarıyla eşdeğerliği, ilgili uzman raporlarına dayalı olarak, Yönetim Kurulu kararı ile belirlenir .
(Ek cümle : 2/ 12/ 2016- 6764/ 69 md .) Başkanlık eşdeğerlik belirlediği uluslararası yabancı dil sınav uygulamalarını yapan merkezlerde her türlü inceleme yapabilir veya yaptırabilir .”
11) 17/ 2/ 2011 tarih ve 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının Teşkilat
ve Görevleri Hakkındaki Kanun’un 7 nci maddesinin altıncı fıkrasına dayanılarak hazırlanan
“Yabancı Dil Sınavlarının Eşdeğerliklerini Belirleme Yönergesinin “ Görev ve yetki başlıklı 4
3 / 7üncü maddesinde : “ 6114 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, Başkanlık
tarafından farklı zamanlarda yapılan sıralama veya seviye tespit sınavlarının eşdeğerliği, her bir sınav sonucunun geçerlilik süresi ile Başkanlığın yaptığı yabancı dil sınavlarının uluslararası yabancı dil sınavlarıyla eşdeğerliği, Eşdeğerlik Çalışma Komisyonu raporlarına dayalı olarak, Yönetim
Kurulu kararı ile belirlenir .”
12) Malî Hizmetler Uzmanlığı Yönetmeliğinin “Uzmanlığa Atanma” başlıklı 20 ncı maddesinin
birinci fıkrası; “ Yeterlik sınavında başarılı olanların Malî Hizmetler Uzmanı kadro/pozisyonlarına atanabilmeleri, uzman yardımcılığı döneminde alınmış olmak kaydıyla, Kamu Personeli Yabancı Dil
Bilgisi Seviye Tespit Sınavından (KPDS) asgari (C) düzeyinde veya dil yeterliği bakımından buna denkliği kabul edilen ve uluslararası geçerliliği bulunan başka bir belgeye sahip olma şartına bağlıdır .”
13) 04/ 01/ 2013 tarihli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Belirleme Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmeliğin “Atıflar” başlıklı 14 üncü maddesi; “İlgili mevzuatta Kamu Personeli Yabancı Dil
Bilgisi Seviye Tespit Sınavına yapılan atıflar Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavına yapılmış sayılır .”
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
14) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi
yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15) Başvuran, Mali Hizmetler Uzman Yardımcılarının Uzmanlığa geçiş aşamasında aranan dil şartı
ile ilgili olarak YÖKDİL sınavının eşdeğerliği hususunda Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel
Başkanlığı tarafından gerekli mevzuat değişiklikleri de dahil konu hakkında çalışma yapılmasını, ÖSYM Başkanlığına eşdeğerlik başvurusunda bulunulmasının sağlanmasını ve ÖSYM’nin ilgili eşdeğerlik tablosunda YÖKDİL sınavının yerinin belli edilerek YÖKDİL sınavının YDS’ye eşdeğer olduğuna dair düzenleme yapılmasını talep etmektedir .
16) Kurumumuza yapılan 19/ 10/ 2017 tarihli başvuru ile YÖKDİL ve YDS eşdeğerliğinin
sağlanmasının talep edildiği, bu itibarla başvuruya konu talep hakkında daha önce Kurumumuzca inceleme gerçekleştirildiği anlaşılmakla birlikte; 19/ 10/ 2017 tarihli başvuru ile iş bu başvurunun taraflarının farklı olduğu görülerek 6328 sayılı Kurum Kanununun 17 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca başvuru hakkında inceleme ve araştırmaya geçilmesine karar verilmiştir .
17) Talep konusu hakkında ilgili idareler ile yapılan yazışmalarda; başta 657 sayılı Kanunun ek 41
inci maddesi ile 6114 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin altıncı fıkrası olmak üzere, yürürlükte olan mevzuat gereğince talebin gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığının açıklandığı görülmüştür .
İfade edilmelidir ki, yürürlükte olan mevzuat hükümleri gereğince YÖKDİL ile YDS’nin eşdeğer olmadığı hususunda bir ihtilaf mevcut bulunmamaktadır . Aksine, ilgili mevzuat hükümleriyle bu iki sınavın eşdeğer sayılmamasının mağduriyet yarattığı ileri sürülerek, adı geçen sınavların eşdeğerliğinin sağlanmasına yönelik talepte bulunulmuştur . Dolayısıyla inceleme
4 / 7konusunun, YÖKDİL ile YDS’nin hakkaniyet gereğince eşdeğer sayılıp sayılamayacağı hususu ile
sınırlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir .
18) Kurumumuzca yapılan araştırmada; son yıllarda ülkemizde gerçekleştirilen yabancı dil
yeterliğini ölçen KPDS, YDS ile YÖKDİL sınavlarında 70 ve üzeri puan alan aday oranına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir . Tablonun incelenmesinden; YDS’den (C) seviyesi ve üzeri puan alanların oranının % 20 seviyesinde kaldığı, KPDS ve YÖKDİL’de ise bu oranın nispeten daha yüksek olduğu tespit edilmiştir .
Sınav Başarı oranı Sınav Başarı oranı
2010 KPDS SONBAHAR % 34 2015 YDS SONBAHAR % 20
2011 KPDS İLKBAHAR % 22 2016 YDS İLKBAHAR % 13
2013 YDS İLKBAHAR % 8 2016 YDS SONBAHAR % 20
2013 YDS SONBAHAR % 16 2017 YDS İLKBAHAR % 18
2017 YÖKDİL MART
2014 YDS SONBAHAR % 26 % 30
(SOSYAL)
2017 YÖKDİL TEMMUZ
2015 YDS İLKBAHAR % 14 % 20
(SOSYAL)
Tablo 1: Ülkemizde yabancı dil yeterliği belirleme amaçlı gerçekleştirilen merkezi sınavlar ve bu sınavlarda “70” ve üzeri puanların oranları
19) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığınca YÖKDİL Sınavının yapılacağının adaylara duyurulması
sürecinde “ Adayların her iki sınava da girebilecekleri ve her iki sınavın da eşit geçerliliği olacağı” ilan edilmiştir . Ayrıca ilk yapılan YÖKDİL Sınavı öncesi hazırlanan sınav giriş kılavuzunda “Sınava yükseköğretim kurumlarında lisansüstü eğitim ve doçentlik sınavına başvurmak isteyen adaylar ve üniversitelerce akademik yükseltmelerde kendilerinden akademik dil yeterliliği puanı istenen adaylar ile dil yeterliğini tespit ettirmek isteyen diğer adayların” girebileceği belirtilmiştir . 07/ 02/ 2018 tarihli güncel kılavuzda ise sınava; yükseköğretim kurumlarında lisansüstü eğitim ve doçentlik sınavına başvurmak isteyen adaylar ile üniversitelerce akademik yükseltmelerde kendilerinden akademik dil yeterliliği puanı istenen adayların katılabileceği ifadelerine yer verilmiştir .
20) Mevcut durumda bir kimsenin, YÖKDİL Sınavından aldığı neticeye göre diğer şartlardan
bağımsız olarak her seviyedeki akademik personel alımı için (araştırma görevlisi, uzman, doçent)
yeterli dil şartını sağlarken, YDS’den gerekli puanı alamadığı için uzman kadrosuna atanmada dil seviyesi bakımından yeterli olarak değerlendirilmemesinin hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir . Ayrıca farklı sınavlarda yabancı dil sorusu sormak yerine, 2013 yılında tek bir merkezi sınava geçilmişken, yabancı dil sınav sürecinin iyileştirilmesi gerekçesiyle TIPDİL ve
YÖKDİL gibi sınavlarla alternatif yabancı dil sınavına geçilmesi suretiyle sağlık ve akademi çalışanları lehine bir durum oluşturulması da hakkaniyete aykırılığın farklı bir boyutunu göstermektedir . YÖKDİL Sınavının uygulamaya geçirilmesi ile uzman yardımcısı olarak istihdam edilenler aleyhine oluşan hakkaniyete aykırılığın giderilebilmesi için YÖKDİL Sınavının YDS’ye göre eşdeğerliğinin belirlenmesi ile YÖKDİL Sınavının uzman yardımcısı olarak istihdam edilenlerin dil yeterliliğini belgelendirebileceği sınavlar arasında sayılması gerektiği
5 / 7değerlendirilmektedir .
21) 01/ 02/ 2017 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu tarafından alınan kararla YDS ile YÖKDİL
Sınavının, akademisyen alımlarında ve akademik unvan almada aranan dil yeterliği sağlamada denk kabul edilen bir merkezi sınav olduğu tespit edilmiştir . YÖKDİL Sınavının üniversitelerde istenen dil yeterliğini belgelendirmede bir ölçüt olarak kabul edilmesiyle, akademisyenlerce evrensel bilgiye daha rahat ulaşılmasına ve öğretim üyelerinin daha iyi yetiştirilmesine yönelik işlevi yerine getirebildiğinin kabul edildiği görülmektedir . Yürüttükleri kamu hizmetleri farklı olsa da bir kamu idaresinde dil yeterliğini sağlamada resmi olarak kabul edilen bir sınavın farklı bir kamu idaresinde geçerli sayılmamasının kamu personeli arasında eşitliği zedeleyeceği ve adaletin bir görünümü olan hakkaniyete aykırı sonuçlar doğuracağı açıktır . Hakkaniyetin, somut bir olayın kendine has özelliklerinin göz önünde bulundurularak adaletin uygulandığı bir eşitlik durumu olduğu ve bazı durum ve şartların önceden bilinip öngörülememesinden doğacak sakıncaları ortadan kaldırmak için hukuk kurallarının eksik ya da esnek bıraktığı durumlarda etkisini gösteren bir ilke olduğu göz önüne alınmalıdır .
22) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; YÖKDİL sınavı ile YDS’nin eşdeğer
sayılması talebine yönelik ilgili idarelerce işlem tesis edilmemesine dair işlemin hakkaniyet ilkesine aykırılık oluşturduğu ve söz konusu hakkaniyete aykırılığın düzenleyici işlemlerle giderilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarelerin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Danıştaya yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvurunun KABULÜNE,
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Uzman İstihdamı” başlıklı EK- 41’inci maddesi
kapsamında uzman yardımcısı kadrosunda istihdam edilenlerin dil yeterliğini belgelendirecekleri sınavlar içerisine YÖKDİL Sınavının da dâhil edilmesi için gerekli çalışmaların yapılması hususunda; BAŞBAKANLIK, ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI (DEVLET
PERSONEL BAŞKANLIĞI), YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI ve ÖLÇME,
SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA,
6 / 7YÖKDİL sınavının YDS ile eşdeğerliği hususunda gerekli düzenleyici işlemlerin yapılması ve
çalışmaların yürütülmesi hususunda; YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI ve
ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Muhatap idareler tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, BAŞBAKANLIĞA, DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞINA,
ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA, YÜKSEKÖĞRETİM
KURULU BAŞKANLIĞINA ve bilgisi için MALİYE BAKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi