|
ÖZET: Başvuran, Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi öğrencisi olduğunu belirterek, yaş sınırı nedeniyle indirimli öğrenci ulaşım kartının yenilenmediğini ifade etmiştir. Bursa’da yaş sınırlamasının kaldırıldığını, ancak İstanbul’da kendisine dönüş yapılmadığını ve mezuniyetinin beklendiğini iddia ederek, kartının aktif hale getirilmesini talep etmiştir. Başvuranın sunduğu belgelerde, 1995 yılında kaydolduğu ve 4. sınıf öğrencisi olduğu bilgisi yer almaktadır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruya ilişkin inceleme yaparak İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Yükseköğretim Kurulu’ndan bilgi talep etmiştir. Gelen yanıtlara göre, başvuranın Yükseköğretim Kurulu Sistemi (YÖKSİS) sorgusunda öğrencilik kaydının bulunmadığı tespit edilmiştir. İlgili mevzuat gereği, öğrenci İstanbulkartı verilmesi için YÖKSİS kaydının doğrulanması şarttır. Başvuranın azami öğrenim süresini aşması nedeniyle öğrencilik hakkının bulunmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın indirimli öğrenci ulaşım kartı talebinin reddedilmesi yönünde karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun hukuka uygun olduğunu ve idarenin takdir yetkisini kullanırken kamu yararını gözettiğini değerlendirmiştir. Başvuru sahibinin, indirimli ulaşım kartı için gerekli şartları sağlamadığı sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/144-S.23.227
BAŞVURU NO : 2022/10022
KARAR TARİHİ : 04/01/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Başvuranın öğrenci ulaşım kartının aktif hale getirilmesine yönelik
BAŞVURUNUN KONUSU :
talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/07/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; Anadolu Üniversitesi İşletme fakültesi öğrencisi
olduğunu ancak yaş şartı nedeniyle indirimli öğrenci ulaşım kartının yenilenmediğini, toplu taşımada yaş sınırlamasının Bursa’da kaldırıldığını, kendisine dönüş yapılamayarak mezun olmasının beklendiğini, iddia ve ifade ederek; indirimli öğrenci kartının aktif hale getirilmesini talep etmektedir. Dosya ekinde başvuran tarafından öğrenci olduğuna dair Kurumumuza sunmuş olduğu öğrenci belgesinde; Kayıt
Tarihi: 06.10.1995, Eğitim Türü / Öğrenim Süresi: Açık Öğretim / 4, Sınıf: 4. Sınıf bilgileri yer almaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu
hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığından ve
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Kurumumuzca yazılan bilgi belge talep yazısına cevaben Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş.’nin sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1) Başvuru sahibinin, Kamu Denetçiliği Kurumuna yapmış olduğu 17/04/2022 tarihli, yaşı sebebiyle
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin öğrenci istanbulkartını yenilemediği, öğrenci kartının yenilenmesi
gerektiği konulu başvurusuna istinaden sayılı, 2022/5804 başvuru no.lu ve 06/06/2022 karar tarihli yazı gönderildiği ve ilgisi nedeniyle Şirketlerine iletildiği İstanbul Elektrik
Tramvay ve Tünel İşletmeleri Genel Müdürlüğüne hitaben 27/06/2022 tarihli ve sayılı yazı ile başvuru sahibinin, öğrenci istanbulkartına vizeleme işlemi yapılmama nedeninin yaşından ötürü olmaması, yapılan YÖKSİS sorgusunda öğrencilik kaydının bulunmamasından kaynaklanması sebebiyle şikayet başvurusunun reddine karar verilmesi gerektiği,
2.2) İstanbulkart Yönetmeliğin 4/1-a maddesindeki şartları sağlayan kişilere öğrenci istanbulkartı
verilebildiği,
2.3) Yönetmeliğin 4/1-a maddesi hükmüne göre Yüksek Öğretim Kurumu Kanunu kapsamında eğitim
gören başvuru sahibinin öğrencilik durumunun YÖKSİS kaydı ile doğrulanması şartı ile kendisine öğrenci istanbulkartı verilebileceği, ancak başvuru sahibinin yapılan güncel YÖKSİS sorgusunda öğrenci kaydının bulunmadığı, yönetmeliğin ilgili maddesindeki şartı karşılamadığından kendisine öğrenci istanbulkartı verilemediği,
2.4) Şirketleri tarafından kurumlarla herhangi bir yazışmanın yapılmamakta olduğu, sistemde öğrencilik
kaydı çıkmayan başvuru sahiplerine YÖKSİS ve MEB sisteminde öğrenciliği doğrulanan kişilerin öğrenci istanbulkartına hak kazanacağı, YÖKSİS’te doğrulama alınmaması halinde ilgili okul/kurum ile iletişime geçmeleri gerektiği bilgisi verildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
3) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 62712 sayılı cevabi yazısında;
3.1) Belediyeler ve kamu kurumlarının YÖKSİS’deki öğrencilik bilgilerine kendilerine sağlanan web
üzerinden erişebildikleri, bu web servislerinin ilgili kurumun bildirdiği amaca göre YÖKSİS üzerinden erişebildikleri, bu web servisleri ilgili Kurumun bildirdiği amaca göre YÖKSİS sistemindeki uygun veri başlıklarını içerdiği, öğrencilik verileri detayında üniversitelerin (ilgili yükseköğretim kurumu) tarafından aktarılan bilgilerden birisinin de öğrencilik hakkı var mı bilgisinin olduğu, mezun olmamış ancak belli kurallar dahilinde öğrenciliğe ait sosyal hakların kullanılmayacağı durumların üniversitesi tarafından bu durumun düzenlendiği, belediye ve/veya diğer kurumlara verilen bazı web servislerinde bu alan taleplerine göre yer aldığı,
3.2) İlgili öğrencinin 27 yıldır aynı bölümde öğrenci olmakla birlikte üniversitesi tarafından belirlenen
şartları taşıması nedeniyle 27/09/2021 tarihi itibariyle öğrencilik hakkı var mı bilgisi hayır olarak girildiği, anılan Belediyeye verilen web servislerinde bu hak durumunun yer aldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 18/10/1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
5) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
7) 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe
belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin görev,
yetki ve sorumlulukları şunlardır:
f) Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek”,
8) 08/01/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet
Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, toplu taşım hizmetlerinde öğrenci ve basın kimlik kartı sahiplerine indirim uygulamaya yetkilidirler”
9) 04/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Diploma alma, ders kredilerinin
hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44 ncü maddesinin c fıkrasında; “(Değişik: 13/2/2011-6111/171 md.) Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar. Hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır. Azami süreler içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez. Ancak üniversite yetkili kurullarının kararı ve Yükseköğretim Kurulunun onayı ile dört yıl üst üste katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilebilir. Yatay geçiş ve çift ana dal eğitiminin usul ve esasları ile azami öğrenim süreleri, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Ancak bu süreler sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmek için son sınıf öğrencilerine, başarısız oldukları bütün dersler için iki ek sınav hakkı verilir. Bu sınavlar sonunda başarısız ders sayısını beş derse indirenlere bu beş ders için üç yarıyıl, ek sınavları almadan beş derse kadar başarısız olan öğrencilere dört yarıyıl (sınıf geçme esasına göre öğretim yapılan kurumlarda iki öğretim yılı); bir dersten başarısız olanlara ise öğrencilik hakkından yararlanmaksızın sınırsız, başarısız oldukları dersin sınavlarına girme hakkı tanınır. İzledikleri programdan mezun olmak için gerekli bütün derslerden geçer not aldıkları halde yönetmeliklerinde başarılı sayılabilmeleri için öngörülen not ortalamalarını sağlayamamaları sebebiyle ilişikleri kesilme durumuna gelen son dönem (sınıf geçme esasına göre öğretim yapılan kurumlarda son sınıf) öğrencilerine not ortalamalarını yükseltmek üzere diledikleri derslerden sınırsız sınav hakkı tanınır. Bunlardan uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz. Açılacak sınavlara, üst üste veya aralıklı olarak toplam üç eğitim-öğretim yılı hiç girmeyen öğrenci, sınırsız sınav hakkından vazgeçmiş sayılır ve bu haktan
yararlanamaz. Sınırsız hak kullanma durumunda olan öğrenciler sınava girdiği ders başına öğrenci katkı payını/öğrenim ücretini ödemeye devam ederler. Ancak bu öğrenciler, sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamazlar. (Değişik cümle:15/4/2020-7243/6 md.) Açık öğretim öğrencileri, katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeleri ve her dönem başında kayıtlarını yenilemeleri koşuluyla bu sürelerle kısıtlı değildir. (Ek cümle:15/4/2020-7243/6 md.) Açık öğretim sisteminde üst üste dört dönem bu koşulları yerine getirmeyen öğrencinin ilgili programdan ilişiği kesilir.”
10) Anadolu Üniversitesi Açıköğretim, İktisat ve İşletme Fakülteleri Eğitim-Öğretim ve Sınav
Yönetmeliğinin “Eğitim-öğretim süresi” başlıklı 5 nci maddesinde; “Öğrencilere, öğrenimlerini tamamlamaları için tanınan program süresi; 2 yıllık önlisans programları için 4 yarıyıl, 4 yıllık lisans programları için 8 yarıyıldır. Azami süreler ise öğrencinin kayıt yaptırdığı dönemden başlamak üzere önlisans programları için 8 yarıyıl, lisans programları için 14 yarıyıldır. Öğrenci, azami süreler boyunca öğrencilik haklarından yararlanır. Öğrenci, kayıt yenilemediği dönemlerde öğrencilik haklarından yararlanamaz. Öğrencinin kayıt yenilemediği dönemler, azami eğitim-öğretim süresinden sayılır”
11) Ulaşımda İstanbulkart Yönetmeliğinin “İstanbulkart Çeşitleri” başlıklı 4 ncü maddesinde; “(1)
Ücretsiz, indirimli ve ücretli İstanbulkart çeşitleri şunlardır: a) Öğrenci İstanbulkartı: Millî Savunma
Üniversitesi, Yüksek Öğretim Kurumu Kanunu kapsamında eğitim gören ve YÖKSİS kaydı doğrulanan öğrenciler ile Milli Eğitim Temel Kanunu, Özel Öğretim Kurumları Kanunu, Çıraklık Eğitim Kanunu ve diğer kanunlar kapsamında eğitim gören ve kaydı elektronik sistem üzerinden doğrulanan kişilere verilen kişiselleştirilmiş İstanbulkartını ifade eder. Lise öğrenimini bitirdiği halde üniversite sınavına girip herhangi bir üniversiteye yerleşmeye hak kazanamayan ya da tercih yapmayan kişiler 1 yıl süre ile öğrenci sayılır.”
11.1) “İstanbulkart Genel Esasları” başlıklı 5 nci maddesinde; “(1) İstanbulkartın toplu taşımada
kullanılmasına, ilgili mevzuat gereği indirimli ve/veya ücretsiz ulaşım imkânı sağlanan hak sahiplerinin tespitine dair uygulama esasları TUHİM tarafından belirlenerek, BELBİM tarafından uygulamaya konulur.”
11.2) “İstanbulkartın Vizeleme İşlemi” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Vize işlemi, kart sahiplerinin hak
sahipliğinin doğrulanarak kart kullanım süresinin belirli aralıklarla uzatılması işlemidir. Vizelemenin hangi aralıklarla yapılacağı BELBİM tarafından belirlenir ve internet sitesinde ilan edilir” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, Anadolu Üniversitesi İşletme fakültesi
öğrencisi olduğunu ancak yaş şartı nedeniyle indirimli öğrenci ulaşım kartının yenilenmediğini, toplu taşımada yaş sınırlamasının Bursa’da kaldırıldığını, kendisine dönüş yapılamayarak mezun olmasının beklendiğini, iddia ve ifade ederek; indirimli öğrenci kartının aktif hale getirilmesini talep etmektedir.
Dosya ekinde başvuran tarafından öğrenci olduğuna dair Kurumumuza sunmuş olduğu öğrenci belgesinde; Kayıt Tarihi: 06.10.1995, Eğitim Türü / Öğrenim Süresi: Açık Öğretim / 4, Sınıf: 4. Sınıf bilgilerinin yer almaktadır.
14) Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması durumu ile
karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
15) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile büyükşehir belediyelerine verilen en önemli görevlerden
biri ulaşım hizmetinin sunulmasıdır. İlgili mevzuat hükümleri kapsamında bazı vatandaşlar ulaşım hizmetinden ücretsiz veya indirimli yararlanabilmektedir. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının
Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesi ile belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelere, toplu taşım hizmetlerinde öğrenci ve basın kimlik kartı sahiplerine indirim uygulama yetkisi verilmiştir. Ancak ilgi maddede indirim uygulama kriterleri yer almamakta olup, söz konusu kriterleri belirleme yetkisi belediyelerin takdir yetkisine bırakılmıştır.
16) Zira idarenin bazı kamu hizmetlerini nasıl yerine getireceğini ve alacağı kararların içeriğini yasalarla
önceden saptama olanağı yoktur. İdareye belli konularda takdir yetkisi tanımak, görevlerinin niteliği yönünden gerekebilmektedir. Yasa koyucu, idarenin görev ve yetkilerini belirlerken idareyi, bazı yetkileri kullanıp kullanmamada, bu yetkilerin kullanılmasının gereklerini saptamada az ya da çok serbest bırakabilir. İdare kendisine tanınan bu yetkiyi, yasaların gösterdiği sınırlar içinde ve kamu yararı için kullanmak zorundadır. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin “keyfi” olarak hareket edebileceği anlamına gelmemektedir. İdare takdir yetkisini kullanırken; yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, kamu yararını gözetmeli, hizmetin gereklerini göz önüne almalı, gerekçe göstermeli ve eğer yasalar özel koşullar öngörmüş ise bunlara da uymalıdır.
17) Bu noktada yürüttüğü hizmetler nedeniyle idareye tanınmış olan bir takım yasal ayrıcalık ve
üstünlükler, keyfi bir idari yönetimi amaçlamamakta, idari hizmetlerin çeşitliliğine bağlı olarak, idareye belirli sınırlar içinde hareket etme özgürlüğü tanıyarak, hizmetin en etkin biçimde yapılması, kamu yararının en üst düzeyde gerçekleştirilmesini amaçlamaktadır. İdareye yasalarla tanınan bu ayrıcalık ve üstünlükler, yine aynı yasalar tarafından hukuka uygun olup olmamaları açısından denetlemeye tabi tutulmak zorundadırlar. Bir yandan bireysel hak ve özgürlüklerin korunması diğer yandan kamu hizmetinin yürütülmesi gerekliliği, her iki amaç arasında dengeli bir uyumun sağlanması zorunluluğunu ortaya koymaktadır. (Kadir KORKMAZ, “Takdir Yetkisinin Disiplin Hukukunda
Kullanımı ve Yargısal Denetimi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.XIII,S.1-2,s.241243,2009)
18) Somut olayda da başvuran; toplu taşımada yaş sınırlamasının Bursa’da kaldırıldığını ancak
kendisinin öğrenci olmasına rağmen İstanbul’da öğrenci ulaşım kartının aktif hale getirilmediğini ve indirimli öğrenci ulaşım kartını kullanamadığını ifade etmektedir. İlgili idare ise; başvuru sahibinin,
öğrenci istanbulkartına vizeleme işlemi yapılmama nedeninin YÖKSİS sorgusunda başvuranın öğrencilik kaydının bulunmamasından kaynaklandığını, başvuru sahibinin öğrencilik durumunun YÖKSİS kaydı ile doğrulanması durumunda kendisine öğrenci istanbulkartı verilebileceği, ancak başvuru sahibinin yapılan güncel YÖKSİS sorgusunda öğrenci kaydının bulunmadığı bu nedenle yönetmeliğin ilgili maddesindeki şartı karşılamadığından öğrenci istanbulkartı verilemediği ifade edilmiştir.
19) Bu bağlamda dosya kapsamında incelemesi yapılan esas uyuşmazlığın; YÖKSİS sorgusunda öğrenci
kaydının bulunmaması nedeniyle başvurana indirimli öğrenci ulaşım kartı verilememesinden kaynaklandığı anlaşılmıştır.
20) Dosya ekinde başvuran tarafından öğrenci olduğuna dair Kurumumuza sunmuş olduğu öğrenci
belgesinin incelenmesi neticesinde de ilgili belgede; Kayıt Tarihi: 06.10.1995
Eğitim Türü / Öğrenim Süresi: Açık Öğretim / 4
Sınıf: 4. Sınıf
Program: Anadolu Üniversitesi/İşletme Fakültesi/İşletme Bölümü/İşletme Pr. (Açıköğretim)/ bilgilerinin yer aldığı tespit edilmiştir.
21) Başvuranın dosya ekinde göndermiş olduğu öğrenci belgesine istinaden YÖKSİS kaydı sorgulamasında
başvuranın öğrenci kaydının bulunup bulunmadığı ile ilgilinin YÖKSİS kaydında bir hata olup olmadığına ilişkin bilgiler Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından talep edilmiş olup adı geçen idare tarafından
Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda; ilgili öğrencinin 27 yıldır (aynı bölümde) öğrenci olmakla birlikte üniversitesi tarafından belirlenen şartları taşıması nedeniyle 27/09/2021 tarihi itibariyle öğrencilik hakkı var mı bilgisinin hayır olarak girildiği, anılan Belediyeye verilen web servislerinde bu hak durumunun yer aldığı belirtilmiştir.
22) Somut olayda da başvuran tarafından dosya ekinde sunulan belgede; başvuranın ilgili programa
06/10/1995 tarihinde kayıt olduğu anlaşılmış olup başvuru hakkında bilgi almak üzere Kurumumuzca yapılan Anadolu Üniversitesi ile yapılan görüşmede de; başvuranın öğrenci olduğu ancak yasada belirtilen azami öğrenim süresi aşıldığı için öğrencilik hakkından yararlanamadığı ifade edilmiştir. Nitekim 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 44 ncü maddesi ile azami öğrenim süreleri, bu süreler sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmeleri için son sınıf öğrencilerine tanınan ek sınav hakkı, sınırsız sınav hak kullanma durumunda olan öğrencilerin, sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamayacakları gibi hususlar düzenlemeye konu edilmiştir.
23) 04/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Diploma alma, ders kredilerinin
hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44 ncü maddesinin c fıkrasında; Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar…. Ancak bu süreler sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmek için son sınıf öğrencilerine, başarısız oldukları bütün dersler için iki ek sınav hakkı verilir. … Sınırsız hak kullanma durumunda
olan öğrenciler sınava girdiği ders başına öğrenci katkı payını/öğrenim ücretini ödemeye devam ederler.
Ancak bu öğrenciler, sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamazlar. (Ek cümle:15/4/2020-7243/6 md.) Açık öğretim öğrencileri, katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeleri ve her dönem başında kayıtlarını yenilemeleri koşuluyla bu sürelerle kısıtlı değildir. (Ek cümle:15/4/2020-7243/6 md.) Açık öğretim sisteminde üst üste dört dönem bu koşulları yerine getirmeyen öğrencinin ilgili programdan ilişiği kesilir.”” hükmüne amir olup Anadolu Üniversitesi Açıköğretim, İktisat ve İşletme
Fakülteleri Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinde de öğrencilerin, azami süreler boyunca öğrencilik haklarından yararlanacakları belirtilmiştir. 15/04/2020 kabul tarihli, 17/04/2020 tarih ve 31102 sayılı
R.G.de yayımlanan 7243 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle “Açık öğretim öğrencileri, öğrencilik haklarından yararlanmak kaydı ile bu sürelerle kısıtlı değildir.” cümlesinin değiştirildiği görülmektedir.
24) Yasa hükmü mezun olabilmek için tek dersi kalan öğrencilere ders başına öğrenci katkı
payını/öğrenim ücretinin ödenmesi koşuluyla sınırsız sınav hakkı tanımakta olup, ders başına yatırılan öğrenci katkı payını/öğrenim ücretlerinin sınavla ilgili olduğunu, ancak sınav dışında öğrencilik hakkı vermeyeceğini düzenlemektedir. Ayrıca madde hükmünde 15/4/2020 tarihinde getirilen ilave düzenleme ile açık öğretim öğrencileri için sınav hakkı bakımından farklı bir uygulamaya gidilmiş, öğrencilik haklarından yararlanma bakımından madde genelinde belirtilen azami öğrenim süresinin aşılması durumunda öğrencilik hakkının sınav hakkıyla sınırlı olduğu ifadesi devam ettirilmiştir.
25) Sonuç olarak başvuranın YÖK tarafından gönderilen cevabi yazıda belirtildiği üzere 27 yıl önce
Anadolu Üniversitesi/İşletme Fakültesi/İşletme Bölümü/İşletme Pr. (Açıköğretim) kayıt olan başvurucu hakkında azami eğitim süresinin aşılması nedeniyle ilgili üniversite tarafından “öğrencilik hakkı var mı” bilgisinin “hayır” olarak girildiği, anılan Belediyeye verilen web servislerinde bu hak durumunun yer aldığı, vizeleme işlemi sırasında yapılan YÖKSİS sorgusunda öğrencilik kaydının bulunmamasından kaynaklanan sebeple ilgilinin öğrenci istanbulkartının yenilenmediği anlaşılmıştır.
26) İndirimli ulaşım kartı uygulamaları için incelenen belediye uygulamalarında öğrenci tanımları farklılık
arz etmekle birlikte çoğunlukla belediyeler tarafından öğrencilere yönelik yaş sınırlaması getirilmediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte indirim uygulama kriterlerini belirleme konusunda idarenin takdir yetkisi bulunmaktadır. Takdir yetkisi sınırsız ve mutlak bir yetki olmayıp bu yetkinin kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararı amacıyla kullanılması gerekmektedir (Danıştay 8. Dairesinin 11/07/2017 tarihli ve
E.2016/12742, K.2017/6223 sayılı kararı). Türkiye’de Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu verilerine göre 18 milyon örgün eğitimde, 8 milyonun aşkın öğrencinin yükseköğretim kurumlarında eğitim gördüğü ülkemizde, sosyal devlet ilkesi gereği, öğrencilerin gelir yönünden desteklenmesi amacıyla toplu ulaşımda indirimli kart uygulaması gerçekleştirilmektedir. Eğitime başlama yaşı dikkate alınarak olağan koşullar içerisinde eğitimini öngörülen sürede tamamlamamış olan vatandaşlarımız için bazı belediyeler tarafından belli yaş, süre ya da yine yaşa bağlı olarak belli bir yaş sonrası için “sosyal güvenlik kurumunda çalışan kaydı olmama” kriterleri konmuştur. Zira kamu kaynaklarının kısıtlı olduğu ve idarenin bu kısıtlı kaynaklarla sunması gereken çok sayıda kamusal hizmetin bulunduğu dikkate alındığında, indirimli kart uygulamasından faydalanan kişilerin sayısı ve kapsamın genişliği, indirimli kart kullanmayan vatandaşlar için daha yüksek bilet ücretlerine, idareler tarafından sunulması gereken diğer hizmetler açısından ise ilave maliyete veya bazı hizmetlerin gereği gibi sunulamamasına yol açmaktadır.
27) Somut olayda; başvuranın ek sunduğu öğrenci belgesine göre Kayıt Tarihi: 06.10.1995, Eğitim Türü
/ Öğrenim Süresi: Açık Öğretim olan, Anadolu Üniversitesi/İşletme Fakültesi/İşletme Bölümü/İşletme Pr.
(Açıköğretim) 4. sınıf öğrencisi başvuranın yasada belirlenmiş olan dört yıllık eğitim için öngörülen yedi
yıllık azami eğitim süresinin aşılması nedeniyle ilgili üniversite tarafından “öğrencilik hakkı var mı” bilgisinin “hayır” olarak girildiği, anılan Belediyeye verilen web servisinde bu hak durumunun yer aldığı, nitekim vizeleme işlemi sırasında yapılan YÖKSİS sorgusunda öğrencilik kaydının bulunmamasından kaynaklanan sebeple öğrenci istanbulkartın yenilenmediği anlaşılmıştır. Bu bağlamda eğitim hakkının önemi ve öğrencilerin gelir yönünden desteklenmesi amacıyla toplu ulaşımda indirimli kart uygulaması önem arz etmekle birlikte indirimli ulaşım kartı uygulamasının sınırsız olduğu şeklinde yorumlanması mümkün değildir.
28) Başvuran 27 sene önce okula kayıt olduğuna ilişkin öğrenci belgesi sunmaktadır ve 04/11/1981 tarihli
ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44 ncü maddesinin c fıkrasında; Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar…. Ancak bu süreler sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmek için son sınıf öğrencilerine, başarısız oldukları bütün dersler için iki ek sınav hakkı verilir. … Sınırsız hak kullanma durumunda olan öğrenciler sınava girdiği ders başına öğrenci katkı payını/öğrenim ücretini ödemeye devam ederler. Ancak bu öğrenciler, sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamazlar.” ifadeleri yer almaktadır.
29) Sonuç olarak Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, 06.10.1995 tarihinde Anadolu
Üniversitesi/İşletme Fakültesi/İşletme Bölümü/İşletme Pr. (Açıköğretim)/ bölümüne kayıt olduğuna dair belge sunan başvuranın, azami eğitim süresini geçtiğinde son sınıfta sınavlara girme hakkı verilmiş olsa da sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamamasının yasa gereği olduğu ve
Yükseköğretim Kanununda ya belirlenmiş olan dört yıllık bölüm için yedi yıllık azami eğitim süresinin aşılması nedeniyle ilgili üniversite tarafından “öğrencilik hakkı var mı” bilgisinin “hayır” olarak girildiği, anılan Belediyeye verilen web servisinde bu hak durumunun yer aldığı, nitekim vizeleme işlemi sırasında yapılan YÖKSİS sorgusunda öğrencilik kaydının bulunmamasından kaynaklanan sebeple öğrenci istanbulkartın yenilenmediğinin anlaşıldığı, sosyal devlet ilkesi gereği öğrencilerin gelir yönünden desteklenmesi amacıyla toplu ulaşımda indirimli kart uygulaması gerçekleştirilmesinin önemli olduğu ancak indirim uygulama kriterlerini belirleme konusunda idarenin yasa hükmünü uygulaması gerektiği, somut olayda olduğu gibi 27 senedir aynı bölümde eğitim gören başvuran açısından yasa gereği sınav dışında öğrencilik hakkı bulunmadığının belirtilmesi ve öğrencilik kaydının elektronik sistem üzerinden doğrulanan kişilere verilmesi şartının kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık yönü bulunmadığından başvuranın indirimli öğrenci kartı talebinin reddi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
30) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
31) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ve eylemlerine karşı İstanbul İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi