|
ÖZET: 28.01.2020 tarihinde Vakıfbank’tan tahsil edilen 1.305,82 TL tutarındaki talep, 2301 sayılı yazı ile bildirilmiştir. Mükellef, 05.02.2013 tarihinde satın aldığı taşınmazın borcunu, ilgili müdürlüğe danışmadan tescil ettirmiştir. 1319 Sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 30. maddesi gereği, Yol Harcamaları Katılım Payı şikâyetçiden tahsil edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin şikâyetçiye tahakkuk ettirdiği bu payın hukuka aykırı olduğunu belirterek iptalini önermiştir.
İlgili mevzuat, yol harcamalarına katılma payının, hizmetin tamamlanmasının ardından tahakkuk ettirileceğini açıkça belirtmektedir. Bu bağlamda, mülkiyetin el değiştirmesi durumunda bile, katılma payı, hizmetin tamamlandığı andaki gayrimenkul sahiplerine yöneltilmelidir. Danıştay kararları da bu durumu desteklemektedir. Şikâyetçinin taşınmazı, yol çalışmasının tamamlandığı tarihte kendisine ait olmadığından, katılma payı önceki malikler için geçerli olmalıdır. Sonuç olarak, Bornova Belediye Başkanlığı tarafından yapılan tahakkuk işleminin hukuka uygun olmadığı tespit edilmiştir. İdareye, bu işlemin iptali hususunda tavsiyede bulunulmuş ve kararın tebliğ edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. İdarenin, başvuranın hak arama özgürlüğünü destekleyici şekilde hareket etmesi beklenmektedir. |
ve 2301 sayılı yazımız ile 1.305,82 TL tutar talebimiz üzerine 28.01.2020 tarihinde bahse konu edilen tutar Vakıfbank’tan tahsil edilmiştir.
2.4. 3) Mükellef borçlu taşınmazı 05.02.2013 tarihinde satın alması aşamasında taşınmazın borcu Müdürlüğümüze sorulmadan tescil işlemi yapılmıştır. 1319 Sayılı
Emlak Vergisi Kanun’un 30.Maddesinde belirtilen müteselsillik esasına istinaden Yol
Harcamaları Katılım Payı şikâyetçiden tarafımızca tahsil edilmiştir.”
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun;
5.1. “Yol Harcamalarına Katılma Payı” başlıklı 86 ncı maddesinde; “Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce aşağıdaki şekillerde inşa, tamir ve genişletilmeye tabi tutulan yolların iki tarafında bulunan veya başka bir yola çıkışı olmaması dolayısıyla bu yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden meclis kararı ile Yol Harcamalarına Katılma Payı alınabilir: a) Yeni yol açılması, b) Mevcut yolların yüzde kırk nispetinde veya daha fazla genişletilmesi, … Yolların kaldırımlar da dâhil olmak üzere (15) metreden fazla genişliklerine düşen giderler, belediyelere ait olup harç payına konu teşkil etmez. İki ve daha fazla yol kenarında bulunan gayrimenkuller için asıl cepheyi teşkil eden yoldan düşen pay tam, diğer yollara ait pay ise yarım olarak hesaplanır.”,
5.2. “Payların Hesaplanması” başlıklı 89 uncu maddesinde (a) bendinde “…Harcamalara katılma payları bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez.”,
5.3. “Payın Tahakkuk Şekli” başlıklı 90 ıncı maddesinde, “Yol Harcamalarına Katılma Payı, bu hizmetin yapıldığı yollardan faydalanan, Su Tesisleri İle Kanalizasyon Harcamalarına
Katılma Payları ise hizmetten faydalanma şekillerine göre ilgili gayrimenkul sahipleri arasında ve 89 uncu maddeye göre hesaplanan katılma payları toplamının ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanarak dağıtılması suretiyle hesaplanıp tahakkuk ettirilir.”
5.4. “Payın Tahakkuk Zamanı” başlıklı 91 inci maddesinde; “Harcamalara katılma paylarının tahakkuku, işler hangi ihale usulü ile yapılmış olursa olsun, hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmuş olmasından sonra yapılır. Ancak, yapılacak yazılı tebliğ ile verilecek süre içinde ilgililerin harcamalara katılma paylarını peşin ödemeyi kabul etmeleri halinde, bu paylar, kabule ilişkin yazılı başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde tahakkuk ettirilir.”,
5.5. “Payların ilanı” başlıklı 92 nci maddesinde; “ Yukarıdaki maddelerde yazılı esaslar dairesinde hesaplanan paylar, mükelleflerin soyadları, adları, adresleri ve kendilerine isabet eden pay miktarını gösteren ve mahiyetlerine göre mahalle, cadde ve sokak itibariyle düzenlenecek tahakkuk cetvellerinin bir ay süre ile belediye ilan yerlerine asılması suretiyle ilan olunur.
Katılma payları tutarları mükelleflere ayrıca tebliğ olunur.”
5.6. “Tahsil şekli” başlıklı 93 üncü maddesinde; (Değişik birinci fıkra: 4/12/1985 – 3239/123 md.) Harcamalara katılma payları belediyelerce veya bunlara bağlı müesseselerce, 92 nci maddeye göre payların ilan ve tebliğ edildiği yılı takip eden yıldan itibaren iki yılda ve dört eşit taksitte, peşin ödemelerle tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde tahsil olunur. Ancak, yukarıda yazılı ödeme sürelerini, ilgili belediyelerin teklifi üzerine, 5 yıla (peşin ödemelerde bir yıla) kadar uzatmaya ve buna göre taksit sürelerini tespit etmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
Cumhurbaşkanınca bu yetkinin kullanılması halinde, uzatılan ödeme süreleri için belediyeler, belediye meclislerinin kararı üzerine ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun hükümleri uyarınca alınan tecil faizi oranını aşmamak üzere faiz alabilirler.
Satış, hibe ve trampa gibi devir hallerinde ferağ sırasında o tarihe kadar ödenmemiş taksitler peşin olarak tahsil olunur.
Harcamalara katılma payına tabi gayrimenkullerin listesi belediyelerce ilgili tapu dairelerine bildirilir. Bu gayrimenkullerin satış, hibe ve trampaları halinde tapu dairesi payın tahsilini sağlamak üzere, belediyeyi haberdar eder ve pay ödenmedikçe intikal işlemi yapılmaz.
5.7. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun Ödeme süresi başlıklı 30 uncu maddesinde de; (Değişik : 17/7/1972 – 1610/20 md.)
…
(Değişik : 4/12/1985 – 3239/110 md.) Devir ve ferağı yapılan bina ve arazinin, devir ve ferağın yapıldığı yıl ile geçmiş yıllara ait ödenmemiş Emlak Vergisinin ödenmesinden devreden devralan müteselsilen sorumlu tutulurlar. Devralanın mükellefe rücu hakkı saklıdır. Tapu daireleri devir ve ferağ işlemini, işlemin yapıldığı ayı takip eden ayın 15’inci günü akşamına kadar ilgili belediyelere bildirir.
5.8. 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Harcamalara Katılma Payları ile İlgili
Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 7 nci maddesinde; “Yol Harcamalarına
Katılma Payının tahakkuku, iş hangi ihale usulüne göre yapılmış olursa olsun, hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmasından sonra yapılır. “Şu kadar ki, belediyenin çalışma programı uygulaması gereğince veya teknik zorunluluklar dolayısıyla kısım kısım inşa, tamir genişletme yapılması halinde, bitirilerek istifadeye açılmış olması şartı ile, katılma payının kısım kısım da tahakkuku mümkündür. İşin bitirilerek hizmete açılmış olduğu geçici kabulünün yapılması ile belirlenir” ifadelerine yer verilmiştir.
5.9. Anılan Yönetmeliğin “Sahip Deyimi” başlıklı 18 inci maddesi ise, “Bu Yönetmelikte geçen sahip deyimi gayrimenkulün malikini, varsa intifa hakkı sahibini veya tahsisli olduğu kamu kurum ve kuruluşunu, bunlar yoksa gayrimenkulü sahibi gibi kullananları ifade eder” şeklinde düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından, idare tarafından şikâyetçiye tahakkuk ettirilen yol harcamalarına katılım payının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu ve iptalinin gerektiği hususunda ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
7. Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Bornova Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen “Yol Harcamalarına Katılma Payı”na dair haksız tahsil edilen tutarların iadesini talep etmiştir.
8. Harcamalara katılma payı, belediyeler tarafından inşa, tamir ve genişletilmeye tabi tutulan yolların iki tarafında bulunan veya başka bir yola çıkışı olmaması dolayısıyla bu yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden meclis kararı ile alınan paydır. Yol harcamalarına katılma payı, kanalizasyon harcamalarına katılma payı ve su tesisleri harcamalarına katılma payı olarak üç çeşit harcamalara katılma payı bulunmaktadır.
9. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 86 ncı maddesi, belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce inşa, tamir ve genişletilmeye tabi tutulan yolların, iki tarafında bulunan veya başka bir yola çıkışı olmaması dolayısıyla bu yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden meclis kararı ile yol harcamalarına katılma payı alınabileceğini düzenlemiştir. Söz konusu
Kanunun 90 ve 91 inci maddeleri ise, katılma paylarının, hizmetin yapıldığı yollardan faydalanan gayrimenkul sahipleri arasında belli bir oranda dağıtılarak ve hizmetin halkın istifadesine sunulmuş olmasından sonra tahakkuk ettirileceğini hükme bağlamıştır.
10. Kanunun anılan hükümleri, yol harcamalarına katılma payının hangi süreçte tahakkuk ettirileceğini açıkça ortaya koymuştur. Katılma payı, hizmetin tamamlanması üzerine tahakkuk ettirilecektir. Bu bağlamda katılma payının muhatabı da, hizmetin tamamlandığı sırada, yolun iki tarafındaki veya başka bir yola çıkışı olmaması sebebiyle anılan yoldan yararlanan gayrimenkul sahipleridir. Dolayısıyla mülkiyetin el değiştirmesi halinde dahi, yeni malikler yerine hizmetin tamamlanması anındaki gayrimenkul sahipleri, katılma payına muhatap olacaklardır.
11. Danıştay 9. Dairesi, 30/11/2006 tarihli ve 2005/2712 E., 2006/5081 K. sayılı kararında, “Yukarıda anılan Kanunun 91 inci maddesinde, yol harcamalarına katılma payı tahakkukunun hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmuş olmasından sonra yapılacağı hükme bağlandığından, 14.11.1999 tarihinde bitirilen beton asfalt kaplama çalışmasına ilişkin harcamaların bu tarih itibariyle yolların iki tarafında bulunan gayrimenkul sahiplerine paylaştırılması gerekmekte olup, mahkemece re’sen araştırma ilkesi uyarınca anılan 10 no’lu parselin 14.11.1999 tarihi itibarıyla tapuda kimin adına kayıtlı olduğunun tapu müdürlüğünden sorularak tespiti ve davacının taşınmazdaki hisse oranı dikkate alınarak davanın karara bağlanması gerekirken yazılı gerekçeyle kabul edilmesinde yasal isabet görülmemiştir” ifadelerine yer vermiştir. Ayrıca yine Danıştay 9. Dairesi, 30/04/1998 tarihli ve 1997/1627 E., 1998/1668 K. sayılı kararında da, benzer bir yaklaşımla sonraki malike yapılan tahakkuku iptal eden vergi mahkemesi kararını oybirliğiyle onamıştır.
12. Kurumumuz da, 22/09/2017 tarihli ve 2017/780 başvuru numaralı kararında, “hizmetin sunulduğu tarihte tapuda malik gözüken kişi yerine taşınmazı daha sonra devralan kişi adına tahakkuk işlemi yapılmasının hukuk güvenliği ilkesine … aykırı olacağı düşünülmektedir” değerlendirmesiyle, tahakkuk ettirilen katılma payının iptal edilmesini ilgili idareye tavsiye etmiştir.
13. Şikâyet başvurusuna ilişkin bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucu; idarenin 2008 yılına ait olan yol harcamalarına katılım payını ilgili adına 19.02.2013 tarihinde tahakkuk ettirdiği, söz konusu gayrimenkulün ise 05.02.2013 tarihinde şikâyetçi adına tescil edildiği, yukarıda yer verilen esaslar açısından bu durum incelendiğinde, şikâyetçinin yol çalışmasının tamamlandığı sırada taşınmazın maliki olmadığı; dolayısıyla anılan hizmetten kaynaklanan katılma payının, önceki malikler bakımından hüküm-sonuç doğurması gerektiği; ancak idarenin bu durumu dikkate almayarak sonraki maliki katılma payından sorumlu tuttuğu tespit edilmiştir.
14. Bu noktada ilgili mevzuat ve Mahkeme kararları birlikte değerlendirildiğinde, idare tarafından şikâyetçiye tahakkuk ettirilen yol harcamalarına katılım payının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İzmir Vergi
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Hukukun üstünlüğünün hayata geçirilmesi ve hukuk güvenliğinin sağlanması açısından usulüne uygun olarak yapılmayan “Yol Harcamalarına Katılma Payı” işleminin iptali hususunda
BORNOVA BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve BORNOVA BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti
Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi