|
ÖZET: Başvuran, İstanbul Sancaktepe’deki arsası üzerinden geçen 154 KV yüksek gerilim hattı nedeniyle imar izni alamadığını ve bu durumun kendisini mağdur ettiğini belirterek, hattın kaldırılmasını talep etmiştir. Başvuru, 17 Şubat 2017 tarihinde yapılmış olup, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) Genel Müdürlüğü ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’ndan alınan bilgiler doğrultusunda, hat güzergahının kamu yararı gözetilerek 1971 yılında belirlendiği ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlandığı ifade edilmiştir.
İdare, başvuranın talebine ilişkin olarak, enerji ihtiyacının karşılanması amacıyla hattın varlığının sürdüğünü ve mevcut durumda hattın kaldırılması veya yer altına alınması gibi bir projenin bulunmadığını belirtmiştir. Ayrıca, yüksek gerilim hatlarının yer altına alınmasının teknik ve mali açıdan zorluklar taşıdığı vurgulanmıştır. Kamu Denetçisi, yapılan incelemeler sonucunda idarenin işlemlerinin mevzuata uygun olduğunu ve başvurunun reddedilmesi gerektiğini önermiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş olup, bu durumun kamu yararına uygun olduğu değerlendirilmiştir. İlgili taraflara, kararın tebliği ile birlikte yargı yolunun açık olduğu bildirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 9193-9193 |sayi|86171061-101.07.05-E.86171061-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/1031 2017/ 1031
KARAR TARİHİ : 10/08/2017 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi
Genel Müdürlüğü (TEİAŞ)
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, arsası üzerinden geçen yüksek gerilim hattı nedeniyle imar izni verilmemesinden mağdur olduğu gerekçesiyle yüksek gerilim hattının kaldırılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 17/02/2017 17.2.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran; İstanbul Sancaktepe ada ve parselde yer alan arsası üzerinden ( 154 KV)
yüksek gerilim hattı geçtiği, bu nedenle 35- 40 yıllık konut tipi binalarının kentsel dönüşüme tabi tutulamadığı, İdarenin 1971 yılında alınan irtifak hakkı kapsamında hak iddia ettiği ancak buradan arsa alan yüzlerce ailenin bu durumdan haberdar olmadığı, taşınmazlara imar izni verildikten sonra durumdan haberdar oldukları, taşınmazların bu durumu nedeni ile imar programına da alınamadığı, TEİAŞ’nin işleminden mağdur olduğu iddiası ile yüksek gerilim hattının kaldırılmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuru ile ilgili olarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Türkiye Elektrik İletim A.Ş.
Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup belirtilen idarelerden gelen yazı ve eklerinin özeti aşağıdaki gibidir;
2.1) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 03/ 05/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ve ekleri özetle;
1 / 6Bakanlık tarafından şikayet konusu hakkında Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğünce
incelenerek hazırlanan cevap yazısı sunulmakta olup, belirtilen yazıda; konu hakkında uygulamayı yapan ilgili taşra ünitesi olan 4. Bölge Müdürlüğüne konunun aktarıldığı, Bölge Müdürlüğünün cevap yazısında; söz konusu parselin eski nolu parselin imar uygulamasından geldiği, üzerinde teşekküle ait 154 kv Kartal-Ümraniye elektrik iletim hattının irtifak hakkı olarak geçtiği, hattın kamulaştırma işlemlerinin tamamlandığı, belirtilen hattın yenilenmesi veya kaldırılmasına dair
Teşekkülün yatırım programında bir projenin bulunmadığı, söz konusu parsel için Kentsel Dönüşüm
Projesinin olup olmadığının Sancaktepe Belediyesine 06/ 04/ 2017 tarih ve sayılı yazı ile sorulduğu cevabının beklendiği belirtilmiştir .
2.2) Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğünün 21/ 04/ 2017 tarih ve 1 sayılı yazısı ve
eklerinde özetle;
Şikayet konusuna esas nolu parsel üzerinden İstanbul ilinin enerji ihtiyacının karşılanması ve sistem arz güvenliğinin sağlanması amacıyla tesis/yapımı gerçekleştirilen ve 30/ 04/ 1975 tarihinde işletmeye alınmış bulunan 154 kv, 2×1272 MCM iletkenli Ümraniye-Kartal enerji iletim hattının geçtiği, söz konusu enerji iletim hattı Kamu Yararı Kararı ile hat güzergahı irtifak koridorunda bulunan sahalara konu hattın belirtilen güzergahta tesisi amacıyla hazırlık çalışmaları için 1971 yılında el atıldığı, akabinde hat güzergahında kalan sahaların irtifak ve direk yeri istimlakine ilişkin kamulaştırma işlemlerine başlanıldığı ve ödemeler yapılmak suretiyle o dönemki malikleri ile kamulaştırma işlemlerinin tamamlandığı ve tapuda tescilinin gerçekleştirildiği, Teşekkül tarafından yapılan kamulaştırma işlemleri ile kurulan irtifak hakkı herhangi bir protokol olmadığı takdirde süresiz daimi olarak kurulduğu, ancak enerji iletim hatlarında mevcut hat irtifak koridoru ve direk yerleri korunarak kapasite artırımı nedeniyle yenileme kapsamına gidildiğinde mevcut güzergahta herhangi bir değişiklik olmayacağı gibi sadece mevcut kleransın üzerinde bir yükseklik göz önünde bulundurularak yenileme projeleri gerçekleştirildiği, mevcut hattın yer altına alınması ve kaldırılmasına ilişkin bir bilgi bulunmadığı, mevcut hattın yenilenmesi konusu 2018 yılı yatırım programı tekliflerinde değerlendirilmek üzere Planlama ve Yatırım Yönetimi Daire Başkanlığına sunulduğu, Sancaktepe Belediyesinin 17/ 04/ 2017 tarih ve sayılı yazısına göre şikayet konusu parsel üzerinde kentsel dönüşüm projesi bulunmadığı, şeklindedir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “İrtifak hakkının ilişkin olduğu yerin değiştirilmesi”
başlıklı 791 inci maddesi; “İrtifak hakkı yüklü taşınmazın yalnız belli bir kısmının kullanılması koşuluyla kurulmuşsa, bu taşınmazın maliki, menfaatini ispat etmek ve giderleri üstlenmek kaydıyla; irtifakın, hakkın kullanılmasını güçleştirmeyecek biçimde taşınmazın başka bir yerine naklini isteyebilir . İrtifak hakkının kullanılacağı yer tapu kütüğünde belirtilmiş olsa bile yüklü taşınmaz maliki bu yetkiyi kullanabilir . Mecraların bir yerden başka bir yere naklinde komşuluk hukuku kuralları da göz önünde tutulur .” şeklindedir .
4) 3154 sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanunun “Bakanlığın düzenleme görev ve yetkisi” başlıklı 28 inci maddesi; “Bakanlık, Kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idari
2 / 6metinlerle düzenlemekle görevli ve yetkilidir .” şeklindedir .
5) 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun;
5.1) “Kamulaştırma şartları” başlıklı 3 üncü maddesi; “İdareler, kanunlarla yapmak
yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler . Bakanlar Kurulunca kabul olunan, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskan projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalarda, bir gerçek veya özel hukuk tüzelkişisine ödenecek kamulaştırma bedelinin o yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilen miktarı, nakden ve peşin olarak ödenir . Bu miktar, kamulaştırma bedelinin altıda birinden az olamaz . Bu miktarın üstünde olan kamulaştırma bedelleri, peşin ödeme miktarından az olmamak ve en fazla beş yıl içinde faiziyle birlikte ödenmek üzere eşit taksitlere bağlanır . Taksitlere, peşin ödeme gününü takip eden günden itibaren, Devlet borçları için öngörülen en yüksek faiz haddi uygulanır . Kamulaştırılan topraktan, o toprağı doğrudan doğruya işleten küçük çiftçiye ait olanların bedeli, her halde peşin ödenir .” şeklindedir .
5.2) “İrtifak hakkı kurulması” başlıklı 4 üncü maddesi; “Taşınmaz malın mülkiyetinin
kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir . (Ek fıkra : 10/ 9/ 2014 – 6552/ 99 md .) Ancak, maliklerinin mülkiyet hakkının kullanılmasının engellenmemesi, can ve mal güvenliği bakımından gerekli önlemlerin alınması kaydıyla, kamu yararına dayalı olarak taşınmazların üstünde teleferik ve benzeri ulaşım hatları ile her türlü köprü, taşınmazların altında metro ve benzeri raylı taşıma sistemleri ile tünel yapılabilir . Taşınmazların mülkiyet hakkının kullanımının engellenmemesi hâlinde, taşınmazlara ilişkin herhangi bir kamulaştırma yapılmaz .
(İptal üçüncü cümle : Anayasa Mahkemesi’nin 14/ 5/ 2015 tarihli ve E .: 2014/ 177, K.: 2015/ 49 sayılı
Kararı ile .) (…) Yapılan yatırım nedeniyle taşınmaz maliklerinden değer artış bedeli alınamaz .” şeklindedir .
6) 30/ 11/ 2000 tarih ve 24246 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım
Tesisleri Yönetmeliğinin;
6.1) “Hava hatları” başlıklı 42 nci maddesi, “Aşağıdaki hükümler, açıkta tesis edilen yönetmelik
kapsamındaki tüm elektrik hava hatlarına uygulanır .” şeklindedir .
6.2) “İletkenler ve izolatörler” başlıklı 43 üncü maddesi, “a) Çıplak iletkenler : 1) İletkenlerin
özellikleri ve kullanılması : i) İletkenler bakır, tam alüminyum, çelik özlü alüminyum ya da sağlamlık ve kimyasal dayanıklılık bakımından bunlara eşdeğer olan alaşımlardan yapılmalıdır . İletkenler ilgili standartlara uygun olacaktır . ………………..” şeklindedir .
6.3) “Uzaklıklar” başlıklı 44 üncü maddesi; “a) Hava hatlarında iletkenler arasında alınması
gerekli en küçük uzaklıklar aşağıdaki gibi hesaplanacaktır : ………………
i) Hava hattı iletkenleri ile yanından geçtikleri yapıların en çıkıntılı bölümleri arasında, en büyük salınım konumunda en az Çizelge- 5‘te verilen yatay uzaklık bulunmalıdır……… ..………
3 / 6k) Yüksek gerilim hatları, hatlara rastgele dokunmayı önleyecek önlemler alınmak koşulu ile elektrik
işletme yapılarına tespit edilebilir .
l) Yapıların yanından geçen ya da tespit edilmiş bulunan alçak gerilim hatları herhangi bir aygıt kullanmaksızın rastgele dokunulmayacak biçimde tesis edilmelidir .
m) Elektrik kuvvetli akım tesislerinin civarlarındaki diğer tesislere olan yaklaşım mesafeleri
Çizelge- 6’da verilmiştir .
n) İletken çekimini ve hat güvenliğini bozan bütün ağaçlar budanmalı ya da kesilmelidir . Meyve ağaçlarının kesiminden olabildiğince kaçınılmalıdır .” şeklindedir .
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın İstanbul Sancaktepe ada ve parselde yer alan
arsası üzerinden geçen yüksek gerilim hattının kaldırılması talebine ilişkin yapılan inceleme ve araştırmalar neticesinde idarenin işleminde mevzuata aykırılık tespit edilemediği değerlendirilerek başvurunun reddi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran : 1 nci paragrafta belirtildiği üzere; İstanbul Sancaktepe ada ve parselde yer
alan arsası üzerinden ( 154 KV) yüksek gerilim hattı geçtiği, bu nedenle 35- 40 yıllık konut tipi binalarının kentsel dönüşüme tabi tutulamadığı, TEİAŞ’nin işleminden mağdur olduğu iddiası ile yüksek gerilim hattının kaldırılması talebine ilişkin olarak İdare tarafından 2 nci paragrafta belirtildiği şekilde; şikayet konusuna esas nolu parsel üzerinden İstanbul ilinin enerji ihtiyacının karşılanması ve sistem arz güvenliğinin sağlanması amacıyla tesis/yapımı gerçekleştirilen
Ümraniye-Kartal enerji iletim hattının geçtiği, söz konusu enerji iletim hattı Kamu Yararı Kararı ile hat güzergahı irtifak koridorunda bulunan sahalara konu hattın belirtilen güzergahta tesisi için önce el atıldığı, akabinde hat güzergahında kalan sahaların irtifak ve direk yeri istimlakine ilişkin kamulaştırma işlemlerinin tamamlandığı ve tapuda tescilinin gerçekleştirildiği, Teşekkül tarafından yapılan kamulaştırma işlemleri ile kurulan irtifak hakkının herhangi bir protokol olmadığı takdirde süresiz daimi olarak kurulduğu, mevcut enerji hattı ile ilgili olarak yeni bir çalışmanın olmadığı savunulmaktadır .
9) Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde elde edilen bulgular yönünden;
9.1) Başvuranın, İstanbul Sancaktepe ada ve parselde yer alan arsası üzerinden ( 154 KV)
yüksek gerilim hattı geçtiği, mağdur olduğu gerekçesi ile bu hattın kaldırılmasını talep ettiği tespit edilmiştir .
9.2) İdare, başvuranın iddiası ile ilgili olarak; İstanbul ilinin enerji ihtiyacının karşılanması ve sistem
arz güvenliğinin sağlanması amacıyla Kamu Yararı Kararı gözetilerek hat güzergahı irtifak koridorunda bulunan sahalara konu hattın belirtilen güzergahta tesisi için 1971 yılında önce el atıldığı, akabinde hat güzergahında kalan sahaların irtifak ve direk yeri istimlakine ilişkin kamulaştırma işlemlerinin tamamlandığı ve tapuda tescilinin gerçekleştirildiği, Teşekkül tarafından
4 / 6enerji hattı ile ilgili olarak yeni bir çalışmanın olmadığının değerlendirildiği anlaşılmıştır .
10) Mevzuat yönünden yapılan araştırma neticesinde; 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “İrtifak
hakkının ilişkin olduğu yerin değiştirilmesi” başlıklı 791 inci maddesine göre irtifak hakkının kullanılacağı yer tapu kütüğünde belirtilmiş olsa bile yüklü taşınmaz maliki bu yetkiyi kullanabilir,
3154 sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun
“Bakanlığın düzenleme görev ve yetkisi” başlıklı 28 inci maddesine göre; Bakanlık, Kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idari metinlerle düzenlemekle görevli ve yetkilidir . 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun; “Kamulaştırma şartları” başlıklı 3 üncü maddesine göre İdareler, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler . “İrtifak hakkı kurulması” başlıklı 4 üncü maddesine göre ise; “Taşınmaz malın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir . 30/ 11/ 2000 tarih ve 24246 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektrik
Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinin 42 nci, 43 üncü ve 44 üncü maddelerinde elektrik iletim hatlarının nasıl yapılacağı ve hangi şartları haiz olacağı ile ilgili teknik hususlar ayrıntılı olarak düzenlendiği tespit edilmiştir .
11) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; hukuka uygunluk yönünden yapılan
değerlendirmede idarenin yaptığı işlemin mevzuata uygun olduğu, başvurunun mevzuata göre reddedildiği tespit edilmiş olup, hakkaniyet yönünden yapılan değerlendirmede ise; idarenin kamu yararı gözeterek İstanbul ilinin enerji ihtiyacının karşılanması için 1971 yılında yapmış olduğu işlem bugün enerji hattının geçtiği parsel maliklerinin her ne kadar çıkarları hilafında olsa da kamu yararının bugün de geçerli olduğu, hat ile ilgili olarak ihtiyacın devam ettiği dolayısıyla şikayet konusu husus hakkında İdarece yapılan işlemin hakkaniyete uygun olduğu değerlendirilmiştir .
Ayrıca benzer bir konuyu ihtiva eden 01/ 2013/ 885 şikayet numarası ile Kurumumuza yapılan başvuru hakkında 20/ 03/ 2014 tarihinde Kurumumuzca verilen Ret Kararının 4 üncü paragrafında; özetle; “yüksek gerilim hatlarının yer altı kablosuna dönüştürülmesinin istisnai olarak yoğun yerleşim bölgelerinde iki trafo arasında yapıldığı, direkler arasının yer altına alınmasının teknik açıdan çok güç ve maliyetli olduğundan böyle bir uygulamanın olmadığı” ifade edilmekte olup, somut olayımızda başvuranın hattın kaldırılması talebi hakkında elektrik hattının yer altına alınmak suretiyle de çözüm bulunamayacağı anlaşılmıştır . Netice itibariyle İdarenin başvuruya konu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
5 / 613) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi halinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır .
Buna göre ilgili İdarenin işlemine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede İstanbul İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Ret Kararının BAŞVURANA ve TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi