|
ÖZET: Danıştay kararında, Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Çalışanları Sendikası’nın, 2022-2023 yıllarını kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmesi’nde yer alan “Yüksek Gerilim İlave Ödemesi” maddesine dayanarak, TEİAŞ, EÜAŞ ve TEDAŞ çalışanlarının yüksek gerilim altında çalışma şartlarının genişletilmesini talep ettiği belirtilmiştir. İdare, bu ödemelerin yalnızca 1000 volt ve üzeri yüksek gerilimde fiilen çalışan personele yapılabileceğini, bu nedenle diğer personelin bu ödemeden yararlanamayacağını ifade etmiştir.
Kararda, Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarının toplu sözleşme ile düzenlenebileceği vurgulanmış, başvurunun hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. İdarenin uygulamalarında farklılıklar olduğu iddialarının somut bir dayanağı bulunmadığı, dolayısıyla başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu durum, kamu görevlilerinin haklarının korunması ve toplu sözleşme hükümlerinin geçerliliği açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/10733-S.22.16551
BAŞVURU NO : 2022/3395
KARAR TARİHİ : 23/08/2022
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Ek ödemeye ilişkin talepler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/03/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Çalışanları Sendikası Genel
Başkanvekili tarafından Kurumumuza yapılmış olan başvuruda, başvuran; 2022-2023 Yıllarını kapsamakta olan 6.Dönem Toplu Sözleşmesinin, Enerji Sanayi ve Madencilik Hizmetleri İş Koluna ait
“Yüksek Gerilim İlave Ödemesi” başlıklı 11. maddesinde; “TEİAŞ, EÜAŞ ve TEDAŞ genel müdürlüklerine ait enerji üretim yerleri ile özel sektör mülkiyetinde olan açık ve kapalı şalt merkezlerinde, enerji nakil hatlarının tesisi, bakımı veya kontrolü hizmetlerinde; Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliğinde belirtilen 1000 volt ve üzeri yüksek gerilimde fiilen çalışan kamu görevlilerine her gün için 30 TL ilave ücret ödenir.” hükmüne yer verildiği, Bu kazanım maddesi ile açık ve kapalı şalt merkezlerinde, enerji nakil hatlarının tesisi, bakımı veya kontrolü hizmetlerinde fiilen çalışmakta olan
TEİAŞ, EÜAŞ ve TEDAŞ çalışanlarına motivasyon sağlamak ve bir nebze de olsa ekonomik katkının hedeflendiği, madde metnine rağmen TEİAŞ Genel Müdürlüğüne bağlı Bölge Müdürlükleri arasında bir uygulama birliğinin olmadığı ve birbirinden farklı uygulamaların olduğu, İdarece Yüksek Gerilim İlave
Ödemesi verilmesi için fiilen 1000 volt ve üzeri Yüksek Gerilim altında çalışma şartlarının arandığı, ancak söz konusu uygulamanın genişletilmesi gerektiğini belirterek enerji nakil hatları ile açık ve kapalı şalt merkezlerinde yapılacak tesis, bakım ve onarım çalışmalarına fiilen görev yapmakta olan personellerin
Yüksek Gerilim İlave Ödemelerinden faydalanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğüne gönderilen 21/04/2022 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazılarına cevaben, Türkiye Elektrik İletim
Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen cevabi yazıda; 25.08.2021 tarih, 31579 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu kapsamına giren kurumlarda istihdam edilen Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik
Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin, Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin bölümünde (Madde 11); “TEİAŞ, EÜAŞ ve TEDAŞ genel müdürlüklerine ait enerji üretim yerleri ile özel sektör mülkiyetinde olan açık ve kapalı şalt merkezlerinde, enerji nakil hatlarının tesisi, bakımı veya kontrolü hizmetlerinde; Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliğinde belirtilen 1000 volt ve üzeri yüksek gerilimde fiilen çalışan kamu görevlilerine her gün için
30 TL ilave ücret ödenir.” hükmünün yer aldığı,
2.1. Anılan hükümde; EÜAŞ ve TEDAŞ genel müdürlüklerine ait enerji üretim yerleri ile özel sektör mülkiyetinde olan açık ve kapalı şalt merkezlerinde, enerji nakil hatlarının tesisi, bakımı veya kontrolü hizmetlerinde; Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinde belirtilen 1000 volt ve üzeri yüksek gerilimde fiilen çalışan kamu görevlilerine bu ödemenin yapılacağına hükmedildiği, fiilen yüksek gerilimde çalışılmayan günler için bu ödemenin yapılmasına imkân bulunmadığı,
2.2. Enerji nakil hatları ile açık ve kapalı şalt merkezlerinde yapılacak tesis, bakım ve onarım çalışmalarında fiilen görev yapmakta olan anılan toplu sözleşme kapsamındaki personele yukarıda yazılı toplu sözleşme maddesine istinaden fiilen yüksek gerilimde çalışılmayan günler için bu ödemenin yapılmasına imkân bulunmadığı,
2.3. Bu ödemeden 01.01.2022 tarihinden 26.04.2022 tarihine kadar merkez ve taşra teşkilatında görev yapan 1345 kişinin yararlandığı, ödemenin hukuki gerekçesinin ise 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6.
Dönem Toplu Sözleşmenin, Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin 11. Maddesi olduğu, toplu sözleşmenin farklı bir şekilde uygulanmasına imkân bulunmadığı belirtilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü,
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında,; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”
5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında;“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6. 6.Dönem Toplu Sözleşmesinin, Enerji Sanayi ve Madencilik Hizmetleri İş Koluna ait “Yüksek
Gerilim İlave Ödemesi” başlıklı 11. maddesinde; “TEİAŞ, EÜAŞ ve TEDAŞ genel müdürlüklerine ait enerji üretim yerleri ile özel sektör mülkiyetinde olan açık ve kapalı şalt merkezlerinde, enerji nakil hatlarının tesisi, bakımı veya kontrolü hizmetlerinde; Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinde belirtilen 1000 volt ve üzeri yüksek gerilimde fiilen çalışan kamu görevlilerine her gün için 30 TL ilave ücret ödenir.” hükmüne yer verildiği görülmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Çalışanları Sendikası Genel
Başkanvekili tarafından Kurumumuza yapılmış olan başvuruda, başvuran; 2022-2023 Yıllarını kapsamakta olan 6.Dönem Toplu Sözleşmesinin, Enerji Sanayi ve Madencilik Hizmetleri İş Koluna ait
“Yüksek Gerilim İlave Ödemesi” başlıklı 11. maddesinde; “TEİAŞ, EÜAŞ ve TEDAŞ genel müdürlüklerine ait enerji üretim yerleri ile özel sektör mülkiyetinde olan açık ve kapalı şalt merkezlerinde, enerji nakil hatlarının tesisi, bakımı veya kontrolü hizmetlerinde; Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliğinde belirtilen 1000 volt ve üzeri yüksek gerilimde fiilen çalışan kamu görevlilerine her gün için 30 TL ilave ücret ödenir.” hükmüne yer verildiği, Bu kazanım maddesi ile açık ve kapalı şalt merkezlerinde, enerji nakil hatlarının tesisi, bakımı veya kontrolü hizmetlerinde fiilen çalışmakta olan
TEİAŞ, EÜAŞ ve TEDAŞ çalışanlarına motivasyon sağlamak ve bir nebze de olsa ekonomik katkının hedeflendiği, madde metnine rağmen TEİAŞ Genel Müdürlüğüne bağlı Bölge Müdürlükleri arasında bir uygulama birliğinin olmadığı ve birbirinden farklı uygulamaların olduğu, İdarece Yüksek Gerilim İlave
Ödemesi verilmesi için fiilen 1000 volt ve üzeri Yüksek Gerilim altında çalışma şartlarının arandığı, ancak söz konusu uygulamanın genişletilmesi gerektiğini belirterek enerji nakil hatları ile açık ve kapalı şalt merkezlerinde yapılacak tesis, bakım ve onarım çalışmalarına fiilen görev yapmakta olan personellerin
Yüksek Gerilim İlave Ödemelerinden faydalanmasını talep etmektedir.
9. Bilindiği üzere, Anayasamızın 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında, “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” hükmü ile mali ve sosyal hakların kanunla veya toplu sözleşme ile düzenlenmesi öngörülmüştür.
Bu bağlamda şikâyet başvurusuna ilişkin ilave ödemenin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu
Sözleşme kapsamında düzenlendiği görülmektedir.
10. Devlet Personel Başkanlığının 31/01/2018 tarihli E.778 sayılı “Yüksek Gerilim Ek İlave Ödemesi” başlıklı yazısında özetle; “2018-2019 yıllanın kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmesinin Enerji, Sanayi ve
Madencilik Hizmet Koluna ilişkin Onuncu Bölümünün 1l inci maddesinde “TEÎAŞ, EÜAŞ, TEDAŞ üretim yerlerinde, açık ve kapalı şalt merkezlerinde, enerji nakil hatlarının tesis, bakımı veya kontrolü hizmetlerinde, 1000 volt ve üzeri yüksek gerilim altında fiilen çalışan personele her gün için 15 TL ilave ücret ödenir.” hükmüne yer verilmiştir. Düzenlemeye göre “1000 volt ve üzeri yüksek gerilimde fiilen çalışan personel” ifadesine yer verilmek suretiyle elektromanyetik alan içerisinde kalarak İyonlaştırıcı
olmayan radyasyona maruz kalan personele her gün için ilave 15 TL ilave ücret ödenmesi öngörülmüştür.
Uluslararası İyonize Olmayan Radyasyondan Korunma Komisyonu (ICNIRP) bugün sınır değer olarak 50
Hertz frekanslı elektromanyetik alanlar için, manyetik akı yoğunluğu sınır değerini 100 mikroTesla (pT) ve elektriksel akım şiddetinin sınır değerini ise 5000 Volt/metre olarak belirlemiştir. İyonlayıcı olmayan radyasyonun etkileriyle ilgili olarak alınacak önlemler ve sınır değerler Türkiye’de Resmi Gazete’nin 24/07/2010 tarihli 27651 sayısında yayımlanan İyonlaştırıcı Olmayan Radyasyonun Olumsuz Etkilerinden
Çevre ve Halkın Sağlığının Korunmasına Yönelik Alınması Gereken Tedbirlere İlişkin Yönetmelikle belirlenmiş olup, ICNIRP değerlerinden türetildiği görülmektedir. Konuya ilişkin araştırmalar ise yüksek gerilim hattının 5-10 metre yakınlığındaki insanların sağlığı üzerinde etki doğurduğunu göstermekte olup, bu mesafe kaliteli kablo kullanımı ve binalarda yapılan zırhlama ile minimuma indirilebilmektedir.
Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel
Müdürlüğüne ait tesislerin giriş çıkışları, idari binaları ve güvenlik noktalarında nöbet tutan personelin fiilen yüksek gerilim altında çalışma kapsamında ele alınmasının mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.” denilmektedir.
11. 25.08.2021 tarih, 31579 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu kapsamına giren kurumlarda istihdam edilen Kamu Görevlilerinin Geneline ve
Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu
Sözleşmenin, Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin bölümünde (Madde 11); “TEİAŞ, EÜAŞ ve TEDAŞ genel müdürlüklerine ait enerji üretim yerleri ile özel sektör mülkiyetinde olan açık ve kapalı şalt merkezlerinde, enerji nakil hatlarının tesisi, bakımı veya kontrolü hizmetlerinde; Elektrik Kuvvetli Akım
Tesisleri Yönetmeliğinde belirtilen 1000 volt ve üzeri yüksek gerilimde fiilen çalışan kamu görevlilerine her gün için 30 TL ilave ücret ödenir.” hükmünün yer aldığı görülmektedir. Söz konusu hüküm gereğince ek ilave ödemenin yapılabilmesi için 1000 volt ve üzeri yüksek gerilimde fiilen çalışma şartının getirildiği ve bunun dışında ilave ödemeye ilişkin bir düzenleme yapılmadığı anlaşılmaktadır. Şikayet başvurusuna ilişkin bilgi ve belgelerden; ek ilave ödemelerden 01.01.2022 tarihinden 26.04.2022 tarihine kadar merkez ve taşra teşkilatında görev yapan 1345 kişinin yararlandığı ve söz konusu ek ilave ödemeye ilişkin uygulama farklılıkları oluştuğuna ilişkin somut bulgulara da rastlanmamıştır. Ayrıca Devlet Personel
Başkanlığının 31/01/2018 tarihli E.778 sayılı yazı kapsamında ek ödemeye ilişkin gerekli açıklamaların yapıldı görülmekte olup idarece uygulamada esas oluşturduğu anlaşılmaktadır.
12. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri, idarenin cevabi yazıları ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; İdarece gerçekleştirilen işlemlerin Kamu Görevlilerinin
Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6.
Dönem Toplu Sözleşme kapsamında olduğu anlaşıldığından hukuka aykırı bir durum tespit edilmemiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi