|
ÖZET: Başvuran, Millî Eğitim Bakanlığı’nın yurt dışında yüksek lisans ve doktora eğitimi için verdiği burs kapsamında, yüksek lisansını başarıyla tamamlamış, ancak doktora eğitimini tamamlayamadığı için mecburi hizmet atamasında sorun yaşamıştır. Yükseköğretim Kurulu, başvuranın yüksek lisans diplomasıyla öğretim görevlisi kadrosuna atanamayacağını, yalnızca doktora eğitimini tamamlayanların bu kadrolara atanabileceğini belirtmiştir. Başvuran, mahkeme kararıyla tazminat yükümlülüğünün kaldırılmasını sağlamış olsa da, Yükseköğretim Kurulu’nun aldığı prensip kararları gereği, yüksek lisans diploması ile atama yapılması mümkün olmamıştır.
Kararda, 1416 sayılı Kanun ve Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde, mecburi hizmet yükümlülüğünün yalnızca öğrenimlerini başarıyla tamamlayanlar için geçerli olduğu vurgulanmıştır. Bu bağlamda, başvuranın atama talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, Yükseköğretim Kurulu’na, olası mağduriyetlerin önlenmesi için uygulama birliği sağlanması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12280-S.21.19707 –
BAŞVURU NO : 2021/4122
KARAR TARİHİ : 23/08/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
Mecburi hizmet kapsamında öğretim görevlisi kadrosunun verilmesi
BAŞVURUNUN KONUSU :
talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 21/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2008 yılında Millî Eğitim Bakanlığı yurtdışı lisansüstü eğitim (YLSY) bursunu kazanarak
Milli Eğitim Bakanlığı adına Gaziantep Üniversitesi hesabına Yönetim-Organizasyon (İşletme) alanında yüksek lisans öğrenimi görmek üzere taahhütname imzaladığını, 2009 yılında ABD’ye gönderildiğini, önce
Indiana Üniversitesinde dil kursunu başarıyla tamamladığını, akabinde alanında dünyanın en iyi on üniversitesinden biri olan Pennsylvania Üniversitesinde yüksek lisansa(master) başladığını, 2012
Ağustos’ta buradan başarıyla mezun olduğunu, 2013 yılında bu kez İngiltere’de aynı alanda doktora öğrenimi görmek üzere Milli Eğitim Bakanlığı ile taahhütname imzaladığını, İngiltere’de yerleşik Leicester
Üniversitesinde doktoraya başladığını, doktoranın son yılı okul harcı yatmadığı için kaydının silindiğini,
2019 Şubat ayında Milli Eğitim Bakanlığından mecburi hizmet talebinde bulunduğunu, Bakanlık 2015
Mayıs’ta aldığı yeni bir kararla uygulamada değişikliğe gittiğini belirtip tazminata düşürdüğünü, tazminata itirazı kabul edilmeyince dava açtığını, davayı kesin olarak kazandığını, mahkemenin tazminatı kaldırdığını, yurtdışında geçirdiği tüm sürenin mecburi hizmete sayıldığını zaten kendi dönemimde gönderilen öğrencilerden yüksek lisansı bitirip dönen yahut yüksek lisansı bitirip doktoraya devam ederken bir sebeple doktorayı yarıda bırakarak dönen hiç kimsenin tazminata düşürülmediğini, herkese mecburi hizmetten görev verildiğini, 16 sene mecburi hizmet çıkarıldığını, bunu kabul ettiğini, Bakanlığın
Gaziantep Üniversitesine atanması için Ekim 2019’da yazı yazdığını, bu kez de Gaziantep Üniversitesi personel ihtiyacı olmadığı gerekçesiyle reddettiğini, Bakanlığın defalarca Yükseköğretim Kurulu’na(YÖK)
kadro için yazı yazdığını ancak YÖK ün cevap vermediğini, 2020 yılı sonunda Gaziantep Üniversitesinin kabul ettiğini, Fakat bu kez de YÖK ün reddettiğini, YÖK ün yeni bir karar aldığını ve artık hiçbir MEB burslusuna mahkemeyi kazansa dahi yüksek lisans diplomasıyla görev vermeyeceğini bildirdiğini, doktorayı şart koştuğunu belirterek en kısa sürede atamasının yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden, Milli Eğitim Bakanlığı Yükseköğretim ve Yurt
Dışı Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 5/8/2021 tarihli cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. 1416 sayılı Yasa kapsamında resmi burslu statüde Bakanlık hesabına ve Gaziantep Üniversitesi adına
“Yönetim-Organizasyon” alanında İngiltere’de, yüksek lisans (master)+doktora öğrenimi görmek üzere gönderilen bursiyerin, yüksek lisans (master) öğrenimini 10.08.2012 tarihinde süresinde ve başarı ile tamamladığı ancak 29.09.2014 tarihinde başladığı doktora öğrenimini verilen yasal sürelere ve azami süre uzatımlarına rağmen tamamlayamadığı,
2.2. Bursiyer ve kefilleri hakkında, 08.03 2019 tarih ve sayılı Makam Oluru ile (Ek-I Makam
Oluru), 25.02.2019 tarihi itibariyle ve 1416 sayılı Yasa’nın 11. maddesine göre öğrencilikle ilişiği kesilerek aynı Yasa’nın 19/1. maddesi ve Yüklenme Senetleri hükümlerine göre tazminat takibatına geçildiği, başvuranın itiraz ederek zorunlu hizmet talebinde bulunduğu,
2.3. Başvuranın itirazının değerlendirilerek başarılı olduğu yüksek lisans öğrenimi sebebi ile atama işleminin yapılması için “Dağıtımlı” olarak 13.11.2019 tarih ve sayılı yazı ile bursiyerin atama işleminin yapılması için adına öğrenim gördüğü Gaziantep Üniversitesine ve bilgi için YÖK’e yazı yazıldığı, 2.4. Fakat Gaziantep Üniversitesi tarafından 28.11.2019 tarih ve sayılı yazı ile özet olarak; bursiyerin hizmetine ihtiyaç duyulmadığı için atama işleminin yapılmadığı bildirildiği,
2.5. Bunun üzerine Üniversite yazısı ilgi tutularak 1416 sayılı Yasa’nın 21/5. maddesi uyarınca bursiyerin mecburi hizmetini ifa etmesi amacı ile yeni görev yerinin tespiti için 06.02.2020 tarih ve sayılı yazı ile YÖK’e yazı yazıldığı,
2.6. Anılan yasal düzenlemeye göre (Ek fıkra: 2/ 12/2016-6764/18 md.) Yükseköğretim kurumları adına ve
Millî Eğitim Bakanlığı hesabına lisansüstü öğrenim görenlerin mecburi hizmet yükümlülüklerinin, yükseköğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşlarına devrine Yükseköğretim Kurulunun uygun görüşü üzerine Millî Eğitim Bakanlığınca karar verilir. Kamu kurum ve kuruluşları adına lisansüstü öğrenim görenlerin mecburi hizmet yükümlülüklerinin kamu kurum ve kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarına devrine ise Millî Eğitim Bakanlığınca karar verilir,
2.7. Uzun bir süre YÖK’ten cevap alınamadığı, konunun 30.04.2020 tarih ve sayılı yazı ve
15.12.2020 tarih ve sayılı yazı ile iki defa tekit edildiği,
2.8. Nihayetinde YÖK’ten gelen 24.12.2020 tarih ve sayılı ile yazı ile özetle; bursiyerin doktora öğrenimini tamamlamadığından başarılı olduğu yüksek lisans (master) öğrenimi sebebi ile kendisine görev verilemeyeceği ve görev yerinin tespit edilmeyeceği bildirildiği,
2.9. Bursiyerin, doktora borcunun mecburi hizmete dönüştürülmesi talebi ile açtığı davada, Ankara 9. İdare
Mahkemesi’nin 18.03.2020 gün ve E- / , K: / sayılı kararı ile davanın kabulüne karar verildiği, bu Mahkeme kararı ile doktora borcu da mecburi hizmete dönüştürülen bursiyerin, Mahkeme kararı kapsamında atama işleminin yapılması ve böylece Mahkeme kararının uygulanmasının sağlanması için 30.12.2020 tarih ve sayılı yazı ile atama işleminin yapılması için Gaziantep Üniversitesine ve bilgi için YÖK’e “Dağıtımlı” olarak yazı yazıldığı, uzun süre cevap alınamaması üzerine 28.01.2021 tarih ve sayılı yazı ile konu tekit edildiği,
2.10. YÖK’ten gelen 04.02.2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; Başkanlıklarınca belirtilen gerekçelerle, mahkeme kararı gereğince işlem yapılmayacağı bildirildiği,
2.11. Bu durumun Gaziantep Üniversitesince bursiyer ‘a da bildirildiği, bunun üzerine bursiyerin mağduriyetinin önüne geçilmesi için öğrenimine uygun atamaya esas görev yerinin tespiti amacı ile çeşitli Kurumlara Bakanlığın yazılar yazdığı,
2.12. Bu gelişmeler olurken bursiyer 24.03.2021 tarihli dilekçesi ile özet olarak; doktora öğrenimini tamamladığını Bakanlığımıza bildirdiğinden, bu kapsamda bursiyerin doktora öğrenimi sebebi ile mecburi hizmetini ifa etmesini sağlamak üzere atama işleminin yapılması için adına öğrenim gördüğü Üniversiteye, bilgi için YÖK’e bildirildiği, bursiyerin adına öğrenim gördüğü Gaziantep Üniversitesinden, bu yazıya henüz cevap verilmediği,
2.13. Gelinen bu aşamada atama işlemi sonucunun adı geçen Üniversiteden sorulması gerektiği,
2.14. 1416 sayılı Yasa’nın 21/1 maddesine göre bursiyerin yurt dışı öğrenimin başlangıcında belirlenen adına öğenim gördüğü Üniversitenin, bursiyerin atama işlemini yapması yasal zorunluluk olduğu,
2.15. Uygulamanın Yüksek lisansı tamamlayıp doktorayı tamamlayamayan bursiyerlerin yüksek lisans karşılığının mecburi hizmet doktora borcunun tazminata dönüştürüldüğü, Üniversitelerin bu bursiyerleri yüksek lisans karşılığı olan öğretim görevlisi kadrosuna atadıkları, YÖK ün onay verdiği ancak son yılda alınan prensip kararı ile YÖK ün bu duruma artık onay vermediği,
3. Konuyla ilgili olarak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 25/3/2021 tarihli yazısında; 1416 sayılı
Kanun kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı hesabına ve yükseköğretim kurumları adına yüksek lisans ve doktora öğrenimi görmek için yurt dışına gönderilen ancak bu eğitimlerini tamamlamadan yurda dönenler tahsil masraflarını faiziyle birlikte ödemekle yükümlüdür. 27.10.2020 tarihli ve sayılı prensip kararı gereği Yükseköğretim kurumlarının 1416 sayılı Kanun kapsamında, ancak gönderilme şartına uygun eğitimi tamamlayanları öğretim elemanı kadrosunda istihdam yükümlülükleri bulunduğu, anılan Kanunun amacına uygun olarak doktora eğitimi gördürülmek üzere yurt dışına gönderilen ancak bu eğitimini tamamlayamadan yurda dönenlerin sınavsız olarak öğretim elemanı kadrolarına atanması bu kişilerin aynı zamanda başarısızlıkları nedeniyle ödemeleri gereken tazminattan muaf tutulması sonucunu doğuracağı,
1416 sayılı Kanun kapsamında başarısız sayılanların mahkeme kararlarıyla da olsa yükseköğretim
kurumlarının öğretim elemanı kadrolarına atanma imkânı bulunmadığı, 1416 sayılı Kanun uyarınca tazminat ödeme durumuna düşenler, yürürlükteki mevzuat uyarınca ancak Öğretim Üyesi Dışındaki
Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte belirtilen ön değerlendirme, giriş sınavı ve nihai değerlendirme aşamalarından başarılı olmaları halinde öğretim görevlisi kadrolarına atanabileceği,
4. Gaziantep Üniversitesi Rektörlüğü ile yapılan görüşmede ise başvuranın doktora eğitimini sonradan bitirdiği, üniversitenin öğretim görevlisi kadrosu için Yükseköğretim Kuruluna ile yazı yazdığı ancak cevap alamadığı, kadro verilirse başvuranın atamasının hemen yapılacağı, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 1982 Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler”,
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
7. 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanununun;
7.1. 10 uncu maddesinde; “Müsabakada kazanan ve gönderilmeleri kararlaştırılan talebeden bu kanun ile kendilerine tahmil olunan mecburiyetleri ifa edeceklerine dair Maarif Vekaletince birer taahhütname alınır ve bu taahhütnamelerin tasdikli birer sureti alakadar makamlara verilir.”
7.2. 11 inci maddesinde; “Bir talebenin tahsilini ikmal etmesi o talebenin tahsil planında gösterilen merhaleleri geçmesi demektir. Hastalık veya herhangi meşru ve fevkalade bir hal vakı olmadıkça talebenin tahsil planında gösterilen müddette tahsilini bitirmemesi o talebenin geriye çağırılmasını icap ettirir.”
7.3. 17 nci maddesinde; “Maarif Vekaleti her talebenin tahsilini ikmal etmesinden altı ay evvel keyfiyeti ait olduğu makama bildirir. Tahsilini ikmal ile avdet eden talebe iki ay zarfında taahhütname ile merbut olduğu makama müracaata mecburdur. Müracaatından itibaren mensup olduğu makamca bu talebeye bir vazifeye tayin edilmedikçe üç ay müddetle ecnebi memleketlerde tahsilde bulunan talebe için itası mukarrer asgari aylığının yarısı aylık tahsisat olarak verilir.”
7.4. 18 inci maddesinde; “Avdet ve müracaat etmiş olan bir talebe ihtisası dahilinde kendisine teklif olunacak hizmeti kabule mecburdur. Ancak bu mecburiyet müracaatından itibaren üç ay nihayetine kadar bir hizmete tayin edilmiyenler için sakıt olur. Birinci maddede sayılı makamlardan belediyeler, ticaret odaları ve şirketler tarafından tahsile gönderilen talebe müstesna olmak şartiyle diğer makamlara ait talebe için 10 uncu maddeye tevfikan bu talebenin taahhütnameleri ahkamının tatbikı ile vazifedar olanlar avdet edecek talebeyi açıkta bırakmamak üzere zamanında bütçeleri ile tahsisat teklif etmemek veya münhal bir vazifeyi hazır bulundurmamak gibi tedabiri evveliyeyi ittihazda ve intihap ve tayin ile mükellef olanlar tahsilden avdet ve müracaat eden talebeyi ihtisasları dahilinde münhal bir hizmete kanuni sebepler olmaksızın tayin için muktazi muameleleri ifade ihmal ve terahi gösterdikleri takdirde o talebenin ecnebi memleketlerde tahsili uğrunda ihtiyar edilmiş masrafı ödemeğe mecburdurlar.”
7.5. 19 uncu maddesinde; (Değişik: 2/12/2016-6764/17 md.) Geriye çağrılan talebe ile tahsillerini bitirerek iki ay zarfında avdet eylemeyen, 17 nci ve 18 inci maddeler mucibince müracaat ve teklif olunan hizmetleri kabul etmeyen talebe ile bunlardan mecburi hizmet müddeti içinde istifa eden veyahut memuriyetten ihraç cezasına uğrayanlar, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 34 üncü maddesine göre tahsil masraflarını faizleriyle birlikte ödemeye mecburdur. (Ek cümle:3/6/2021-7326/14 md.) Faiz borcunun hesaplanmasında, öğrencilerin taahhüdünü ihlal ettiği tarih faiz başlangıç tarihi olarak esas alınır. Yurt dışına gönderilenlerden ruh veya beden sağlığının öğrenimini sürdürmesine imkân tanımaması durumu, eğitim ve araştırma hastaneleri veya üniversite hastanelerinden alınacak sağlık kurulu raporu ve bu hususla ilgili olarak Millî Eğitim Bakanlığınca istenen diğer destekleyici belgeler ile tespit edilenlerin öğrencilikle ilişiği kesilir. Bu kişilerden tahsil masrafı istenmez ve bu kişiler mecburi hizmetle yükümlü tutulmaz.
7.6. 21 inci maddesinde; “ (Değişik: 1/3/2014-6528/3 md.)Bu Kanun uyarınca mecburi hizmet karşılığı
yurt dışına gönderilenler öğrenimlerini başarıyla tamamladıktan sonra mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere, adlarına gönderildikleri kurumların ilgili kadrolarına atanır.(…)Yükseköğretim kurumları adına ve Millî Eğitim Bakanlığı hesabına lisansüstü öğrenim görenlerin mecburi hizmet yükümlülüklerinin, yükseköğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşlarına devrine Yükseköğretim Kurulunun uygun görüşü üzerine Millî Eğitim Bakanlığınca karar verilir. Kamu kurum ve kuruluşları adına lisansüstü öğrenim görenlerin mecburi hizmet yükümlülüklerinin kamu kurum ve kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarına devrine ise Millî Eğitim Bakanlığınca karar verilir. (Ek altıncı fıkra:3/6/2021-7326/15 md.) Yükseköğretim kurumları adına yurt dışına gönderilenlerin öğrenimlerini izlemek ve değerlendirmek üzere adına öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumu tarafından danışman atanır. Yükseköğretim kurumları adına yurt dışına gönderilenlerden doktora öğrenimlerini başarıyla tamamlayanların, mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere adına öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumunun atama kriterlerini karşılamaları şartıyla doktor öğretim üyesi kadrolarına, atama kriterlerini sağlamamaları halinde ise öğretim görevlisi kadrolarına ataması yapılır. Kamu kurum ve kuruluşlarınca staj amacıyla yabancı ülkelere gönderilecek memurlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.
8. 02.10.2014 tarih ve 29137 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Türk Öğrencilerin
Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik’in 23. maddesinde, “(1) Mecburi hizmet karşılığı yurt dışına gönderilenlerden; a) Öğrenimlerini gönderiliş amaçlarına uygun bir dereceyle tamamlamayanlar, b) Öğrenimlerinden vazgeçenler, c) Öğrenimlerini tamamladıktan sonra yasal sürede görev talep etmeyenler, ç) Atandığı ya da durumuna uygun teklif edilen göreve başlamayanlar, d) Yüklenme/taahhüt senetlerindeki hükümlere uymayanlar, e) Mecburi hizmetlerini tamamlamadan görevlerinden istifa edenler veya devlet memurluğundan ihraç edilenler, f) Mevzuata aykırı hareketlerden dolayı öğrencilikle ilişiği kesilenler ilgili mevzuat hükümleri uyarınca öğrenim masraflarını faizleriyle birlikte ödemekle yükümlüdür.
(2) Öğrenim masrafları 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ilgili madde hükümlerine göre tahsil edilir. Uygulanan faiz oranları ise 4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı kanuni Faiz ve
Temerrüt Faizine İlişkin Kanun hükümlerine göre hesaplanır.”
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. 1 no.lu paragrafta ayrıntılı açıklandığı üzere başvuran, 2008 yılında Millî Eğitim Bakanlığı yurtdışı lisansüstü eğitim (YLSY) bursunu kazanarak Milli Eğitim Bakanlığı hesabına Gaziantep Üniversitesi adına
Yönetim-Organizasyon (İşletme) alanında yüksek lisans öğrenimi görmek üzere taahhütname imzaladığını, Pennsylvania Üniversitesinde yüksek lisansa(master) başladığını, 2012 Ağustos’ta buradan başarıyla mezun olduğunu, 2013 yılında bu kez İngiltere’de aynı alanda doktora öğrenimi görmek üzere Milli Eğitim
Bakanlığı ile taahhütname imzaladığını, İngiltere’de yerleşik Leicester Üniversitesinde doktoraya
başladığını, doktoranın son yılı okul harcı yatmadığı için kaydının silindiğini, Bakanlığından mecburi hizmet talebinde bulunduğunu, tazminata düşürüldüğünü, dava açtığını, davayı kesin olarak kazandığını, mahkemenin tazminatı kaldırdığını, yurtdışında geçirdiği tüm sürenin mecburi hizmete sayıldığını, Gaziantep Üniversitesinin öğretim görevlisi kadrosu için YÖK e yazı yazdığını, YÖK ün reddettiğini, başka kurumlara da atanamadığını belirterek en kısa sürede atamasının yapılmasını talep etmektedir.
11. Başvuranın 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun uyarınca Gaziantep
Üniversitesi adına Milli Eğitim Bakanlığı tarafından verilen burs ile yurt dışında yüksek lisans ve doktora eğitimi yapmaya hak kazandığı bunun üzerine eğitime başladığı ve yüksek lisansı başarıyla tamamladığı ancak doktora eğitimini tamamlayamadığı anlaşılmaktadır.
12. Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik’in 23 üncü maddesinde, öğrenim masraflarını faiziyle birlikte ödemeye mecbur olanlar sayılmıştır. Başvuran yasal süresi içinde doktorasını tamamlayamadığından 1416 sayılı Kanunun 11 inci maddesi ve söz konusu Yönetmeliğin 23 üncü maddesi gereği Milli Eğitim Bakanlığının yüksek lisans için mecburi hizmet görevi, başarısız olunan doktora için ise borç çıkardığı anlaşılmaktadır. Başvuran ise bu borcun mecburi hizmete dönüştürülmesi talebi ile dava açmış ve Ankara 9. İdare Mahkemesi’nin 18.03.2020 gün ve E- / , K: / sayılı kararı ile davanın kabulüne karar verildiği görülmektedir.
13. Konuyla ilgili olarak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ise 27.10.2020 tarihli ve E.68563 sayılı yazı ile aldığı prensip kararıyla 1416 sayılı Kanun kapsamında, ancak gönderilme şartına uygun eğitimi tamamlayanları öğretim elemanı kadrosunda istihdam yükümlülükleri bulunduğu, 1416 sayılı Kanun kapsamında başarısız sayılanların mahkeme kararlarıyla da olsa yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanı kadrolarına atanma imkânı bulunmadığını sınavla girebileceklerini belirtmektedir.
14. Milli Eğitim Bakanlığı Yükseköğretim ve Yurt Dışı Eğitim Genel Müdürlüğü’nün 12.05.2015 tarih ve 51387834/150.02/4953059 sayılı, “Tazminattan Görev Talebi” konulu Bakanlık olurunda; “1416 sayılı
Kanun kapsamında Bakanlığımız hesabına, üniversiteler ile kamu kurum ve kuruluşları adına yüksek lisans ve doktora öğrenimi görmek amacıyla yurt dışına gönderilen öğrencilerin imzaladığı taahhüt senetleri gereği burslu öğrencilerden öğrenimlerini zamanında tamamlayamayanlar, gönderiliş amaçlarına uygun bir derece ile dönmeyenler, öğrenimlerini bitirdikten sonra iki aylık yasal süre içerisinde görev talep etmeyenler ve göreve başladıktan sonra istifa edenlerin taahhütlerini ihlal ettiklerinden dolayı borç ödemeleri gerekmektedir.” ifadesi yer almaktadır.
15. Ayrıca 1416 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde açıkça “Bu Kanun uyarınca mecburi hizmet karşılığı yurt dışına gönderilenler öğrenimlerini başarıyla tamamladıktan sonra mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere, adlarına gönderildikleri kurumların ilgili kadrolarına atanır.” düzenlemesi yer almaktadır. Bu madde hükmüne göre, mecburi hizmet gereği öğretim görevlisi kadrolarına atanmanın ancak öğrenimlerini başarıyla tamamlayanların elde edeceği değerlendirilmektedir. Dolayısıyla YÖK tarafından alınan prensip kararının yerinde olduğu, kadro verilmesi talebinin reddedilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
16. Bununla birlikte 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun 7 nci maddesinde Yükseköğretim Kurulunun görevleri sayılmıştır. Yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak sayılan görevlerden bazılarıdır. Somut olaya baktığımızda ise, YÖK’ün bu prensip kararını çok net bir şekilde geçiş hükmüne yer vermeden uyguladığı, bu şekilde yaşanacak olası mağduriyetlerin
çözülmesi amacıyla ilgili idarelerin yani Bakanlık, Üniversiteler ve YÖK ün koordineli çalışarak tutarlı bir karar alması ve bu kararın bütün taraflarca uygulamaya konulması gerektiği açıktır. Bu nedenle
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına olası mağduriyetlerin önüne geçmek adına uygulama birliği sağlayarak geçiş hükmüne yer vermesi hususunda tavsiyede bulunulması gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetişim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği ancak idarenin başvuran ile ilgili işlemlerinde karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN REDDİ İLE KISMEN KABÜLÜ ile;
Başvuranın öğretim görevlisi kadrosuna atanmasına onay verilmesi talebinin REDDİNE,
Mecburi hizmet kapsamına öğretim görevlisi kadrosunun verilmesi hususunda olası mağduriyetlerin önüne geçmek adına uygulama birliğine varılarak geçiş hükmüne yer verilmesi için YÜKSEKÖĞRETİM
KURULU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE bulunulmasına,
Kararın BAŞVURANA ve YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Kararın bilgisi için MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA da gönderilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, YÜKSEKÖĞRETİM KURULU
BAŞKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi