|
ÖZET: Başvuran, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yüksek lisans programına kayıtlı olduğunu ve 2023 Şubat ayında yaşanan deprem sonrası öğrencilik haklarının güncellendiği bilgisini öğrendiğini belirtmiştir. Ancak, Ekim 2023’te sistemde yapılan bir güncelleme ile öğrencilik hak bitiş tarihinin 30.06.2023 olarak değiştiğini öğrenmiş ve bu durumun, tez savunmasını yapabilmesi için süresinin uzatılması gerektiğini talep etmiştir. İdare, başvuranın eğitim süresinin yasal çerçevede tamamlanmadığını belirterek, başvuruyu reddetmiştir.
İdarenin açıklamalarında, başvuranın tezsiz programdan tezli programa geçişinin ardından, önceki programda geçirdiği sürenin öğrenim süresine dahil edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Yükseköğretim mevzuatına göre, tezli yüksek lisans programının tamamlanma süresi belirli kurallara tabidir ve başvuranın durumu bu kurallara uygun olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, deprem sonrası alınan tedbirler çerçevesinde, öğrencilere ek süre verilmesi için öncelikle talep şartı aranmaktadır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İdare tarafından yürütülen işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuranın, eğitim sürecini planlarken resmi duyuruları dikkate alması gerektiği ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6015-S.24.9431
BAŞVURU NO : 2024/805
KARAR TARİHİ : 04.06.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Yüksek lisans programı azami öğrencilik süresinin uzatılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 2020-2021 eğitim yılında Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eğitim (UKE) tezsiz yüksek lisans programına kayıt yaptırdığını ve dönem sonunda gerekli koşulları sağlayarak tezli yüksek lisans programına geçişinin sağlandığını; 2023 yılının
Şubat ayında yaşanan deprem sonrasında, öğrencilik hak bitiş sürelerinin otomatik olarak Marmara
Üniversitesi Bilgi Yönetim Sistemi (BYS) üzerinden güncellendiği bilgisinin öğrenci işleri birimi tarafından kendisine sözlü olarak iletildiğini; aynı dönemde ve aynı durumda olan bazı arkadaşlarının da benzer yönde bilgi aldıklarını; BYS üzerinde öğrencilik hak bitiş tarihinin 20.08.2024 olarak görünmesinin de bu durumu teyit edici mahiyette olduğunu; bu bağlamda tezi planlama ve hazırlık sürecini 20.08.2024 tarihini esas alarak ilerlettiğini ancak 22 Ekim 2023 tarihi itibarıyla BYS üzerinde bir değişiklik yapıldığını ve öğrencilik hak bitiş tarihinin 30.06.2023 olarak değiştirildiğini belirtmiş ve Eğitim Bilimleri
Enstitüsünün konuyla ilgili yaptığı hatayı kabul ederek öğrencilik hak bitiş tarihinin tez savunmasını yapmasına olanak tanıyacak şekilde uzatmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun ön inceleme şartlarını taşıdığının tespiti üzerine inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiş olup İdareden, başvuru konusu kapsamında yürütülen iş ve işlemlere ilişkin açıklamaları ile bunlara ait bilgi ve belgeleri Kurumumuza iletmesi istenmiştir.
3. İdarenin, Kurumumuza iletmiş olduğu 22.03.2024 tarihli ve sayılı cevap yazısında özetle; başvuranın, 10.07.2020 tarihinde Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eğitim Tezsiz Yüksek
Lisans Programına kayıt yaptırdığı; Marmara Üniversitesi Tezli ve Tezsiz Yüksek Lisans Programları Arası
Geçiş Yönergesi kapsamında belirlenen şartları sağlayarak 20.08.2021 tarihinde kayıtlı olduğu tezsiz
programın tezli programına geçiş yaptığı; Yönerge’nin 8’inci maddesinde, “tezsiz programdan tezli programa geçiş yapan öğrencinin önceki programında geçirdiği süre öğrenim süresi hesabına katılır” hükmüne yer verildiği ve bu bağlamda kişinin öğrenim süresinin belirlendiği; başvuranın yasal süresi içerisinde eğitimini tamamlayamadığı; bu çerçevede Enstitü Yönetim Kurulunun kararıyla ilgili programdan kaydının silindiği ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca:
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca:
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca:
c. […] lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
7. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca:
Süre
MADDE 7 – (1) Tezli yüksek lisans programının süresi bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın dört yarıyıl olup, program en çok altı yarıyılda tamamlanır.
(2) Dört yarıyıl sonunda öğretim planında yer alan kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan veya bu süre içerisinde yükseköğretim kurumunun öngördüğü başarı koşullarını/ölçütlerini yerine getiremeyen; azami süreler içerisinde ise tez çalışmasında başarısız olan veya tez savunmasına girmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
[…]
Diploma
MADDE 14 – […]
(3) Tezsiz yüksek lisans programına devam edenler, başvurdukları yükseköğretim kurumunca tezli yüksek lisans programı için belirlenmiş olan asgari şartları yerine getirmek kaydıyla, tezli yüksek lisans programına geçiş yapabilirler. Bu durumda tezsiz yüksek lisans programında alınan dersler enstitü yönetim kurulu kararıyla tezli yüksek lisans programındaki derslerin yerine sayılabilir.
[…]
Diğer hükümler
MADDE 35 – […]
(8) (Ek: RG-10/6/2020-31151) Yükseköğretim kurumları tarafından, afet ve salgınlarda tez aşamasındaki lisansüstü eğitim öğrencilerine talepleri halinde bir dönem, afet veya salgının aşamasına göre tekrar başvurmaları durumunda bir dönem daha olmak üzere en fazla iki dönem ek süre verilebilir, verilen bu ek süreler azami süreden sayılmaz. […].
8. Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca:
Lisansüstü programlar arası geçiş ve yeniden kayıt yoluyla öğrenci kabulü
MADDE 15 – […]
(9) Tezsiz yüksek lisans programına devam eden öğrenci, aynı programın tezli yüksek lisansının bulunması veya Enstitü tarafından eşdeğerliği kabul edilen tezli yüksek lisans programının bulunması halinde, ilgili program için gerekli olan şartları yerine getirmek kaydıyla, anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve Enstitü Yönetim Kurulunun kararı ile söz konusu programa geçiş yapabilir. Bu durumda tezsiz yüksek lisans programında alınan dersler, tezli yüksek lisans programındaki derslerin yerine sayılabilir.
(10) Tezli ve tezsiz yüksek lisans programları arasında geçiş, Üniversitenin ilgili düzenlemelerindeki usul ve esaslara göre yapılır.
[…]
Lisansüstü programların azami süreleri
MADDE 16 – (1) Lisansüstü programların tamamlanma süresi, bilimsel hazırlık ve/veya yabancı dil hazırlıkta geçen süre hariç, kayıtlı olunan programda derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırılıp yaptırılmadığına bakılmaksızın; a) Tezsiz yüksek lisans programlarında en fazla üç yarıyıldır, b) Tezli yüksek lisans programlarında en fazla altı yarıyıldır. […].
Hüküm bulunmayan haller
MADDE 30 – (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde; 2547 sayılı Kanun, YÖK’ün lisansüstü eğitime ilişkin düzenlemeleri ve kararları, Üniversitenin lisansüstü eğitim ile ilgili düzenlemeleri, Senato ve Üniversite Yönetim Kurulunun kararları uygulanır.
[…] 9. 18.03.2014 tarihli ve sayılı Senato kararı ile kabul edilen Marmara Üniversitesi Tezli ve Tezsiz
Yüksek Lisans Programları Arası Geçiş Yönergesi’nin 8‘inci maddesi uyarınca:
Öğrenim süresi
MADDE 8 – (1) Tezsiz programdan tezli programa geçiş yapan öğrencinin önceki programında geçirdiği süre öğrenim süresi hesabına katılır.
10. Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığının, Üniversite Rektörlüklerine muhatap 17.02.2023 tarihli ve
sayılı yazısı uyarınca:
Kurulumuz tarafından, Kahramanmaraş merkezli depremin ülkemiz genelindeki etkileri, depremden etkilenen vatandaşlarımız ile öğrencilerimizin barınma durumları, sosyal koşullar ve sürdürülebilir öğretim süreçleri gibi birçok faktörü bir arada değerlendirilerek 2022-2023 akademik yılı bahar döneminin uzaktan öğretim yoluyla tamamlanmasının uygun olacağına karar verilmişti. Öğrencilerimizin eğitimlerini, nitelikten ödün vermeden mümkün olan en etkin, verimli ve kesintisiz bir şekilde sürdürebilmelerini
sağlamak için önlisans, lisans ve lisansüstünde 2022-2023 akademik yılı bahar dönemiyle sınırlı olarak
17.02.2023 tarihli Yükseköğretim Genel Kurul toplantısında aşağıdaki kararlar alınmıştır. […].
Kayıt Dondurma
7) Yükseköğretim programlarında kayıtlı olan ve talep eden öğrencilerin ilgili yükseköğretim kurumlarınca
bahar döneminde kayıtlarının dondurulmasına ve bu sürenin programın azami öğrenim süresinden düşülmemesine, […] karar verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran, BYS üzerinde öğrencilik hak bitiş tarihi 20.08.2024 olarak gözükmekte iken 2023 yılı Ekim ayı içerisinde sistemde bir güncelleme yapıldığını ve öğrencilik hak bitiş tarihinin 30.06.2023 olarak değiştirildiğini; bu meyanda 2023 yılının Şubat ayında yaşanan deprem sonrasında, öğrencilik hak bitiş sürelerinin otomatik olarak Marmara Üniversitesi Bilgi Yönetim Sistemi (BYS) üzerinden güncellendiği bilgisinin öğrenci işleri birimi tarafından tarafına sözlü olarak iletildiğini; BYS sistemi üzerindeki bilgilendirmeye güvenerek planlamasını yapmış olması sebebiyle hak bitiş tarihinin tez savunmasını yapmasına olanak tanıyacak şekilde uzatılması gerektiğini iddia ve talep etmiştir.
13. İlgili mevzuat hükümleri uyarınca, tezli yüksek lisans programının süresi bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın dört yarıyıl olup programın en çok altı yarıyılda tamamlanması gerekmektedir (bkz. §§7,8).
14. Dosya kapsamında sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden anlaşıldığı üzere, başvuran ilk olarak
10.07.2020 tarihinde Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eğitim Tezsiz Yüksek Lisans Programına kayıt
yaptırmıştır. Sonrasında ise Marmara Üniversitesi Tezli ve Tezsiz Yüksek Lisans Programları Arası Geçiş
Yönergesi kapsamında, kayıtlı olduğu tezsiz programın tezli programına 20.08.2021 tarihinde geçiş yapmıştır.
15. Tezli yüksek lisans programına geçiş tarihi (20.08.2021) esas alındığında, programın tamamlanması için aranan altı yarıyıllık azami sürenin en son 20.08.2024 tarihinde dolması gerekeceği sonucu ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte, Yönetmelik’in 15’inci maddesinin onuncu fıkrasında “Tezli ve tezsiz yüksek lisans programları arasında geçiş, Üniversitenin ilgili düzenlemelerindeki usul ve esaslara göre yapılır.” hükmüne yer verilmiş (§8); ilgili Yönerge’nin 8’inci maddesinde ise “Tezsiz programdan tezli programa geçiş yapan öğrencinin önceki programında geçirdiği süre öğrenim süresi hesabına katılır.” hükmü düzenleme altına alınmıştır (§9). Anılan düzenlemeler karşısında, başvuranın tezsiz programda geçirdiği iki yarıyıllık sürenin de hesaba katılması gerekmekte olup bu durumda azami süresinin bitiş tarihi 2023 yılı bahar dönemi sonuna tekabül etmektedir.
16. Diğer yandan Yükseköğretim Genel Kurulunca, 2023 yılının Şubat ayında yaşanan deprem felaketinin etkileri gözetilerek bir takım tedbirler öngörülmüş ve bu bağlamda, “Yükseköğretim programlarında kayıtlı
olan ve talep eden öğrencilerin ilgili yükseköğretim kurumlarınca bahar döneminde kayıtlarının dondurulmasına ve bu sürenin programın azami öğrenim süresinden düşülmemesine” yönelik karar alınmıştır (§10). 21.02.2023 tarihinde gerçekleştirilen Marmara Üniversitesi Olağanüstü Senato Toplantısı sonucunda da bu minvalde bir karar alınmış olup mezkûr karar 22.02.2023 tarihinde Marmara Üniversitesi internet sayfasının Eğitim Bilimleri Enstitüsüne ayrılan bölümünde duyurulmuştur. Söz konusu bölümde yer verilen diğer duyurular incelendiğinde, öğrencilere doğrudan ek süre tanınacağına yönelik herhangi bir karar ya da açıklamaya ilişkin bildirime rastlanmamıştır.
17. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 25’inci maddesinin sekizinci fıkrasında ise, afet ve salgınlarda tez aşamasındaki lisansüstü eğitim öğrencilerine talepleri halinde bir dönem, afet veya salgının aşamasına göre tekrar başvurmaları durumunda bir dönem daha olmak üzere en fazla iki dönem ek süre verilebileceği düzenleme altına alınmış olmakla birlikte söz konusu husus da öncelikle öğrencinin talebi şartına bağlanmıştır.
18. Bu durumda, Yükseköğretim Genel Kurulunun 17.02.2023 tarihli toplantısında bu yönde bir karar alınmamış olması ve azami süreye dair ilgili mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulduğunda, Üniversitenin tüm öğrencilere doğrudan ek süre vermesinin mümkün olamayacağı açıktır.
19. Bununla birlikte, başvuran tarafından belirtildiği şekilde BYS sisteminde öğrencilik hak bitiş tarihi olarak gösterilen 20.08.2024 tarihi; başvuranın tezsiz yüksek lisans programına geçiş tarihi esas alınarak azami program süresinin hesaplanması halinde ortaya çıkan tarih ile örtüşmektedir (bkz. §15). Dolayısıyla, İdare tarafından ilk etapta ilgili Yönerge’nin 8’inci maddesi hükmü (§9) gözetilmeksizin sisteme bilgi girişi yapıldığı, sonrasında ise anılan hüküm uyarınca önceki programında geçirdiği süre öğrenim süresi hesabına katılarak mezkûr düzeltmenin yapıldığı sonucuna ulaşmak mümkündür. İdarenin bu konuda gerekli hassasiyeti göstermesi ve bilgi girişlerinin doğru yapılmasını sağlaması gerekmektedir. Lakin bu durum, öğrencinin ilgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde eğitim sürecini yürütme ve bu süreçte gerekli dikkat ve özeni gösterme yükümlülüğünü kaldırmamaktadır.
20. Bu bağlamda başvuranın, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde azami süresini öngörmesi; Üniversitenin resmi duyurularını takip etmesi ve bunlara itibar etmesi; planlamalarını da bu çerçevede yapması gerekirken yalnızca BYS sisteminde yer alan verilere ve kendi ifadesi uyarınca tarafına şifahi olarak verilen bir takım bilgilere dayanarak hak iddiasında bulunmasının dayanaktan yoksun olduğu değerlendirilmiştir.
21. Tüm bu açıklamalar çerçevesinde; İdare tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
23. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; İdare tarafından azami öğrencilik sürelerinin her bir öğrenci bazında doğru şekilde ve zamanında BYS sistemine aktarılmasının, ayrıca buna ilişkin gerekli kontrollerin sıklıkla yaptırılmasının iyi yönetim ilkelerine uygun olacağı; ayrıca başvurana iletilen cevaplarda “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uyulmadığı tespit edildiğinden bundan sonraki işlemlerde söz konusu ilkeye uyulması gerektiği değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
25. Buna göre ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi