|
ÖZET: Başvuran, Makedonya’daki bir üniversiteden mezuniyet tanıma belgesi talep etmiştir. İlk başvurusunu 17 Ocak 2022 tarihinde yapmış, ardından 27 Eylül 2022’de tekrar başvuruda bulunmuş, ancak bu taleplerine yanıt alamamıştır. Yükseköğretim Kurulu, başvuranın mezun olduğu programın Türkiye’de tanınmadığı gerekçesiyle mezuniyet tanıma belgesi talebini reddetmiştir. Kurum, başvuranın sunduğu belgelerin yeterli olmadığını ve ilgili yönetmelik hükümlerine uygun olmadığını belirtmiştir.
Yükseköğretim Kurulu, mezuniyet tanıma belgesinin, yalnızca tanınan bir yurtdışı yükseköğretim kurumundan mezun olunduğunu gösteren bir belge olduğunu ifade etmiştir. Başvuranın mezun olduğu programın, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla tanınmadığı için başvurusu işleme alınmamıştır. Ayrıca, başvuranın sunduğu belgelerin, gerekli başarı sıralamasını gösteren belgelerle desteklenmediği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ve gerekçeli bir kararın bildirilmesi için Yükseköğretim Kurulu’na tavsiyede bulunmuştur. Bu süreçte, idarenin bilgi ve belgeleri zamanında sağlamaması nedeniyle yaşanan gecikmelerin, iyi yönetim ilkelerine aykırı olduğu vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/1511-S.24.2452
BAŞVURU NO : 2023/13187
KARAR TARİHİ : 12.02.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Mezuniyet tanıma belgesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 17/01/2022 tarihinde tarafına mezuniyet tanıma belgesi verilmesi için başvuru harcını ödeyip dilekçe ile başvuru yaptığını, herhangi bir cevap verilmediğini, 27/09/2022 tarihinde yeniden ıslak imzalı dilekçe ile başvuru yaptığını, defalarca CİMER üzerinden şikâyette bulunduğunu, halen olumlu ya da olumsuz bir dönüş yapılmadığını, YÖK tarafından tanınan bir üniversiteden mezun olduğu halde mezuniyet tanıma belgesi verilmemesinin hak kaybı yarattığını ileri sürerek mezuniyet tanıma belgesi verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 11/09/2023 tarihli ve S. sayılı ve 28/12/2023 tarihli ve S. sayılı bilgi ve belge talebi üzerine, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 10/11/2023 tarihli ve sayılı ve 04/01/2024 tarihli ve sayılı cevabi yazılarında özetle; 2.1. Hukuk Bilim Alanı Danışma Komisyonumuz tarafından yapılan inceleme neticesinde; 20/02/2016 tarih ve 29630 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren mülga Yurtdışı Yükseköğretim
Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin “Denklik başvurusunun incelenmesi sonucu yapılacak işlemler” kenar başlıklı 7.maddesinin 5.fıkrasının (ç) bendinde; “(5) Yapılan inceleme sonucunda, aşağıda belirtilen hâllerde denklik başvuruları reddedilir: ç) Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olduğu belirlenen programlar veya Yükseköğretim Kurulunca tanınan yurtdışındaki
Türkçe yükseköğretim programları dışında, yükseköğretim kurumlarının açtığı ve öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan başvurular reddedilir.” düzenlemesine yer verildiği, /
2.2. Aynı şekilde 05/12/2017 tarih ve 30261 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe giren Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin “Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi sonucu yapılacak işlemler” başlıklı 7. maddesinin 6. fıkrasında ise; “Diploma denklik başvuruları aşağıda belirtilen hâllerde reddedilir: ç)
Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olarak belirlendiği programlar ile Yükseköğretim Kurulu tarafından yurtdışında tanınan Türkçe programlar dışında öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan denklik başvuruları reddedilir” düzenlemesine yer verildiği, 2.3. Bu düzenlemenin, 09/04/2021 tarihli değişikle birlikte “ç) Ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere denklik verilebilmesi için, eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları gerekir. Bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmaz.” şeklini aldığı, 2.4. Bu düzenleme gereği eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girenler ve aranan başarı sıralaması şartını sağlayanlar dışında, ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilerin Diploma
Denklik Belgesi başvurularının reddi gerektiği, bu çerçevede, başvuranın başvuru dosyasının incelendiği, 19/09/2019 tarihinde yurtdışındaki kurumda eğitim öğrenimine başlayıp, 28/10/2021 tarihinde bitirdiği, ilgilinin 06/12/2021 tarihinde Yükseköğretim Kurumu nezdinde denklik başvurusunda bulunduğu, gerek yabancı kurumda eğitim öğrenime başladığı tarih gerekse denklik başvurusu yaptığı tarih dikkate alındığında dahi yukarıda zikredilen hem önceki hem de değişikliğe konu son mevzuat gereği ibraz edilmesi istenen merkezi yerleştirme sınavında başarı sıralamasına ilişkin belge yerine 2019 yılına ait DGS belgesini sunduğu, bu belgenin başarı sıralaması belgesi olarak kabul edilemeyeceği, dolayısıyla denklik verilmesi için sayılan koşulları sağlamadığının anlaşıldığı ve Türkçe eğitim öğretim görülen yurtdışındaki kurumdan alınan başvuruya konu diplomanın Yön. m. 7/6 hükmü gereği reddedilmesinin uygun olacağı görüşünün bildirildiği, 2.5. Hukuk Bilim Alanı Danışma Komisyonunun görüşünün, Komisyonlarınca değerlendirilmesi neticesinde; ilgilinin Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Adalet alanındaki Ön Lisans eğitimi akabinde, Üsküp Büyükelçiliğinden alınan 25/07/2022 tarihli yazıda, ilgilinin 19/09/2019-28/10/2021 tarihleri arasında Türkçe dilinde öğrenim görerek mezun olduğunun bildirildiği, ilgilinin söz konusu tarihler arasında eğitimine sadece 18 gün devam etmek suretiyle hukuk eğitimine tamamlayarak mezun olduğu, 06/12/2021 tarihinde Yükseköğretim Kurumu nezdinde denklik başvurusunda bulunduğu, gerek yabancı kurumda eğitim öğrenime başladığı tarih gerekse denklik başvurusu yaptığı tarih dikkate alındığında dahi yukarıda zikredilen hem önceki hem de değişikliğe konu son mevzuat gereği ibraz edilmesi istenen merkezi yerleştirme sınavında başarı sıralamasına ilişkin belge yerine 2019 yılına ait DGS belgesini sunduğu, bu belgenin başarı sıralaması belgesi olarak kabul edilemeyeceği, dolayısıyla denklik verilmesi için sayılan koşulları sağlamadığının anlaşıldığı, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik
Yönetmeliği’nin 7. maddesinin 6. fıkrasının (ç) bendi ve (d) bendi hükümleri uyarınca ilgilinin başvurusunun reddedilmesine karar verildiği, söz konusu hüküm gereği başvuran adına Mezuniyet Denklik
Belgesi düzenlenmesinin mümkün olmadığı, konuya ilişkin başvuran tarafından ikame edilen davanın, Ankara 10. İdare Mahkemesi nezdinde (E:2023/961) derdest olduğu belirtilmiştir.
/
3. Yukarıda yer verildiği üzere idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde, başvuranın diploma denklik belgesi sürecinin anlatıldığı, yine bahse konu iptal davasının diploma denklik belgesi talebinin reddi işlemine ilişkin olduğu anlaşılmış; ancak başvuranın mezuniyet tanıma belgesi talebine ilişkin herhangi bir açıklama yapılmadığı görülmüştür. Bu husus, 04/01/2024 tarihli ve S. sayılı yazımız ile bildirilerek yeniden bilgi ve belge istenmiş olup süresi içinde cevap gönderilmemesi üzerine 23/01/2024 tarihli ve
S. sayılı tekit yazısı gönderilmiştir. Tekit yazımıza istinaden gönderilen 29/01/2024 tarihli ve E– – sayılı yazıda özetle; 3.1. Başvuranın Makedonya Üniversitesinde 19/09/2019-28/10/2021 tarihleri arasında eğitim aldığı, Yönetmeliğin 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde, Mezuniyet Tanıma
Belgesi’nin ”Yurtdışındaki bir yükseköğretim kurumundan mezun olmuş ilgilinin, tanınan bir yurtdışı yükseköğretim kurumundan ve programından mezun olduğunu gösteren ancak diploma denklik belgesi niteliği taşımayan belge” olarak tanımlandığı, mezun olunan yükseköğretim kurumunun uluslararası listelerde yer almasının yanında; öğrenim dili Türkçe olan yurt dışındaki yükseköğretim programlarından alınan diplomalar için yapılan başvurularda Yönetmelikte belirtilen “Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olduğu belirlenen programlar veya Yükseköğretim Kurulunca tanınan yurtdışındaki Türkçe yükseköğretim programları dışında, yükseköğretim kurumlarının açtığı ve öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan başvurular reddedilir.” hükmünü sağlayan
Yükseköğretim Kurulu tarafından onay verilmiş bir Türkçe program olmadığı için başvuranın 27/09/2022 tarihli mezuniyet tanıma belgesi talebinin işleme alınmadığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları:
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]”
4.1. “Yükseköğretim üst kuruluşları” başlıklı 131’inci maddesinin birinci fıkrası:
“Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim – öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur.” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası:
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7’nci
maddesinin (p) fıkrası:
“Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek.” 7. 05/12/2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları
Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesinin (d), (e), (i) ve
(k) bentleri:
“d) Denklik: Yükseköğretim Kurulunca tanınan yurtdışı yükseköğretim kurumlarından ve programlarından alınan ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarının, ilgili eğitim düzeyindeki kazanımlar bakımından
Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarınca verilen ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarına eşdeğerliğinin tespit edilmesini, e) Diploma denklik belgesi: Denkliği talep edilen diplomanın Türk yükseköğretim sisteminde hangi alan ve düzeye eşdeğer olduğunu gösterir belgeyi, i) Mezuniyet tanıma belgesi: Yurtdışındaki bir yükseköğretim kurumundan mezun olmuş ilgilinin, tanınan bir yurtdışı yükseköğretim kurumundan ve programından mezun olduğunu gösteren ancak diploma denklik belgesi niteliği taşımayan belgeyi, k) Tanıma: Yurtdışı bir yükseköğretim kurumunun ve bu kurumun ilgili programının akademik derece vermeye yetkili olduğunun Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilmesini,”
7.1. “Yükseköğretim kurumları ve programlarının tanınması” başlıklı 5’inci maddesi:
“(1) Bir yükseköğretim kurumunun tanınması için aşağıdaki koşullardan biri aranır:
a) Diplomayı veren yükseköğretim kurumunun faaliyet gösterdiği ülke yetkili makamlarınca kendi yükseköğretim sistemi içinde akademik derece vermeye yetkili bir kurum olarak kabul edilmiş olması, b) Bir ülkenin yükseköğretim kurumuna bağlı olarak başka bir ülkede faaliyet gösteren kurumların menşe ülke ve faaliyet gösterdiği ülke tarafından tanınıyor olması, c) Türkiye’nin üyesi olduğu uluslararası örgütlerin çatısı altında faaliyet gösteren bir yükseköğretim kurumu olması.
(2) Birinci fıkranın (a), (b) ve (c) bentlerindeki koşullardan herhangi birini sağlamayan bir yurtdışı
yükseköğretim kurumunun tanınması için aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Fakülte, program, anabilim dalı, bilim dalı yapılanmalarının Türk yükseköğretim sisteminde bulunan temel esasları sağlıyor olması.
b) Bünyesinde en az üç fakülte ve bir lisansüstü eğitim veren enstitünün mevcut olması.
c) Programlarının Türkiye’deki muadil programların akademik kadro yeterliklerini karşılıyor olması.
/
ç) Programlarının eğitim sürelerinin, örgün veya uzaktan eğitim türünde olmasının ve AKTS karşılıklarının
Türkiye’deki benzer programlar ile uyumlu olması.
d) Kurum ve programlara ilişkin bilgiye ulaşılabilecek açık mekanizmaların mevcut olması.
e) Akreditasyon ve kalite güvence süreçlerinin tam ve anlaşılır olması.
f) En az bir dönem mezun vermiş olması.
(3) Birinci fıkradaki koşulları sağlamasına rağmen, aşağıdaki durumlardan herhangi birinin varlığı halinde ilgili yükseköğretim kurumu veya programı Kurul kararıyla tanınmaz ve bu kurumlardan alınmış
belgeler denklik işlemleri açısından değerlendirilmez:
a) İlgili yükseköğretim kurumunun veya programının, Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından terör örgütü olarak kabul edilen örgütlerle bağlantısının 2547 sayılı Kanunun ek 31 inci maddesi çerçevesinde tespit edilmiş olması, b) Vermiş olduğu eğitimin Türkiye’de kabul edilebilecek standartların altında olduğunun veya ilgili program mezunları için kabul edilen yeterlikleri sağlamadığının ve SYBS ile telafisinin ise süre ve kredi bakımından Türkiye’deki ilgili programdaki asgari eğitim süresinin ve kredisinin %50’sinden fazlasını gerektirmesi, c) İlgili yükseköğretim kurumunun sahte veya gerçeğe aykırı belge düzenlediğinin tespit edilmiş olması.” 7.2. “Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi” başlıklı 6’ncı
maddesi:
“(1) 5 inci maddeye göre tanınan bir yükseköğretim kurumu ve programından mezun olup başvuruya esas
belgeleri tam olanların başvuruları, aşağıdaki hususlar yönüyle incelenir:
a) Belgelerin asıllığı, gerçeğe uygunluğu, üzerinde kazıntı, silinti ve benzeri tahrifatın bulunup bulunmadığı, belgelerin başvuran kişiye ait olup olmadığı, kişinin ilgili ülkede kalıp kalmadığı, pasaport bilgileri ve ülkeye giriş-çıkış dökümlerinin uygunluğu (Ek ibare:RG-20/10/2023-32345) ve adayın öğrenim gördüğü programın eğitim dili, b) Mezuniyet tanıma belgesi başvurusunda bulunan ilgililerin mezun olduğu yükseköğretim kurumunun ve programının tanınıp tanınmadığı ve alınan eğitimin derecesi, c) Diploma denklik belgesi başvurusunda, denkliği talep edilen diplomaya esas yükseköğretim programının asgari süre, kredi ve kazanımlar açısından Türk yükseköğretim sisteminde yer alan programa ve derecelere eşdeğer olup olmadığı, ç) Denklik için başvurusu yapılan diploma programının aynısı veya benzerinin Türk yükseköğretim sisteminde bulunmadığı durumlarda, bu Yönetmelikte belirtilen diğer şartların sağlanması hâlinde diplomanın ön lisans, lisans ve yüksek lisans dereceleri açısından Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğerliği, /
d) Unvan kullanılmasını gerektiren durumlarda 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 43 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca kazanılan unvanla aynı olup olmadığı.
(2) Kişinin sunduğu tüm belgeler Tanıma ve Denklik Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından birinci fıkra kapsamında incelendikten ve gerektiğinde Bilim Alanı Danışma Komisyonundan ve/veya üniversitelerden görüş alındıktan sonra bir ön inceleme raporu hazırlanır ve Komisyona sunulur.
(3) Komisyonun gerekli görmesi halinde, tanıma veya denkliği için başvurusu yapılan diploma ve diğer belgelerin gerçek olup olmadığı, öğrenim programının türü, niteliği ve düzeyi konularında, başvuru sahibinin kendisinden, ilgili yükseköğretim kurumundan veya ilgili ülke yetkili makamlarından belge teyidi, ek bilgi ve belge istenebilir.” 7.3. “Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi sonucu yapılacak
işlemler” başlıklı 7’nci maddesi:
“((1) Mezun olunan kurumun eğitim-öğretiminin niteliğinde tereddüt oluşması durumunda Yükseköğretim
Kurulunun değerlendirme hakkı saklı kalmak kaydıyla, 5 inci ve 6 ncı maddeler kapsamında uygunluğu tespit edilen diploma denklik başvurularıyla ilgili denklik işlemi aşağıdaki hallerde SYBS uygulanmaksızın
yapılır:
a) Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğer bir karşılığının olması hâlinde, yükseköğrenime başlanılan yıl
Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenmiş olan sıralama kuruluşlarınca yapılan dünya üniversite sıralamalarının Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen dilimdeki üniversitelerden alınan diplomalara, b) Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğer bir karşılığının olması hâlinde Yükseköğretim Kurulunun tescil yetkisi verdiği ya da tescil yetkisini kabul ettiği uluslararası kalite güvencesi kuruluşları tarafından akredite edilen programlardan alınmış diplomalara, c) Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi Kılavuzunda yer alan yurtdışındaki yükseköğretim programlarına yerleştirilenlerin veya bu programlara yerleştirilen en son öğrencinin aldığı puanı alarak aynı yıl ilgili yükseköğretim kurumunun aynı programına kayıt yaptıranların diplomalarına, ç) Bu maddenin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen yükseköğretim kurumlarına ders transferi/yatay geçiş yoluyla geçerek öğreniminin en az %70’ini bu yükseköğretim kurumlarında tamamlayanların diplomalarına, d) Yükseköğrenime başladıkları ilk eğitim öğretim döneminde ÖSYM’nin yükseköğretime geçiş için aradığı asgari şartları karşılamış olan ve (c) bendinde belirtilen yükseköğretim kurumlarına ders transferi/yatay geçiş yoluyla geçip öğreniminin en az %70’ini bu yükseköğretim kurumlarında tamamlayanların diplomalarına.
(2) 5 inci ve 6 ncı maddeler kapsamında uygunluğu tespit edilen, ancak birinci fıkrada belirtilen yükseköğretim kurumu ve programları dışında kalan programlardan alınmış diplomalara; Türk yükseköğretim sistemindeki eşdeğer programa göre temel kazanımlar, teorik ve uygulamalı dersler staj ve projeler bakımından yeterliğinin Komisyon tarafından doğrudan veya Bilim Alanı Danışma komisyonu
/
ve/veya yükseköğretim kurumlarının görüşleri dikkate alınarak kabul edilmesi halinde SYBS uygulanmaksızın denklik işlemi yapılır.
(3) (Değişik:RG-30/7/2019-30847) 5 inci ve 6 ncı maddeler kapsamında uygunluğu tespit edilmekle birlikte mezun olunan programın, birinci ve ikinci fıkrada belirtilenler dışında olup Türk yükseköğretim sistemindeki eşdeğer programa göre temel kazanımlar, eğitim-öğretimin dili, niteliği, teorik ve uygulamalı dersler, staj ve projeler bakımından yetersizliğinin Komisyon tarafından doğrudan veya Bilim Alanı
Danışma Komisyonu ve/veya yükseköğretim kurumlarının görüşleri dikkate alınarak anlaşılması hâlinde, ilgililer, sağlık programlarının sınav işlemlerinde uygulamaya ilişkin Sağlık Bakanlığının görüşü de alınarak usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen SYBS işlemlerinden biri veya birkaçına tabi tutulur.
(4) Mezun olunan programın alan ve derece bakımından aynısı veya benzeri Türk yükseköğretim sisteminde bulunmuyor ise bu Yönetmelikte belirtilen diğer şartların sağlanması hâlinde, ilgililere diplomada belirtilen alanda Türk yükseköğretim sistemine eşdeğer olduğu tespit edilen ön lisans, lisans, tezli yüksek lisans veya tezsiz yüksek lisans derecesinde denklik işlemi yapılır.
(5) Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşmeye taraf olan ülkelerden, aşağıda sayılan meslek icrasına izin veren alanlar dışında kalan programlardan mezun olan başvuru sahiplerinin, bu Yönetmelikte geçen diğer şartları ve ilgili program ve derecenin Türkiye’de karşılığı olması ve ülkemizde ilgili program ve derecede gerekli olan asgari eğitim süresi ve asgari krediyi sağlamaları durumunda SYBS işlemlerine tabi tutulmaksızın denklik verilebilir. Buna ilişkin usul ve esaslar
Kurul tarafından belirlenir. Meslek icrasına izin veren tıp, hukuk, mühendislik, mimarlık, diş hekimliği, eczacılık, öğretmenlik ve Kurulun usul ve esaslarla belirlediği klinik uygulaması olan sağlık alanlarından alınan diplomaların denklik başvurularının değerlendirilmesinde ise, başvuru özelinde münferiden inceleme yapılır ve bu inceleme sonucunda aynı programdan mezun farklı kişilere; almış oldukları dersler, uygulamalar ve projeler gibi hususlar göz önünde tutularak farklı SYBS işlemleri gerektiren kararlar alınabilir.
(6) Diploma denklik başvuruları aşağıda belirtilen hâllerde reddedilir:
a) Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmayan yükseköğretim kurumlarında görülen eğitim-öğretim sonunda alınan diplomalara ilişkin mezuniyet tanıma belgesi ve/veya denklik başvuruları reddedilir.
Ancak Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmayan bir yükseköğretim kurumundan, tanınan başka bir yükseköğretim kurumuna geçerek öğrenimini tamamlayanların diplomaları, öğreniminin en az %70’ini tanınan yükseköğretim kurumundan almış olmaları hâlinde incelemeye tabi tutulur.
b) İlgililerin, uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda aldıkları diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. Ancak bu programlarda alınan derslerin en az % 70’ini örgün eğitim şeklinde alanların diplomaları incelemeye tabi tutulur.
c) Mezuniyet tanıma belgesine veya denkliği talep edilen diplomaya esas teşkil eden yükseköğretim programının, eğitim programı/alanı ve derecesi bakımından Türk yükseköğretim sistemindeki ilgili programlara denk görülmemesi hâlinde başvuru talebi reddedilir.
/
ç) (Değişik:RG-9/4/2021-31449) Ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere denklik verilebilmesi için, eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları gerekir. Bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmaz.
d) Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda (Mülga ibare:RG-14/4/2020-31099) (…) öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde
Türkiye’deki ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır. (Ek cümleler:RG-14/4/2020-31099) (Değişik üçüncü ve dördüncü cümle:RG-12/8/2023-32277) Bu süre her bir eğitim ve öğretim dönemi için %70’ten az olamaz, eğitim ve öğretim faaliyetleri dışındaki süreler hesaplamaya dahil edilmez. Ön lisans eğitimini
Türkiye’de tamamlayan ve ön lisans derslerini saydırarak yurtdışında lisans eğitimini tamamlayanlar için
Bilim Alanı Danışma Komisyonu, Türkiye Yeterlilikler Çerçevesindeki (TYÇ) kazanımları ve ilgili programın Türkiye’deki ilgili mevzuat ve program kazanımlarını dikkate alarak inceleme yapar.
e) Tanınan bir yükseköğretim kurumundan alınmış olmasına rağmen ön lisans, lisans veya yüksek lisans eğitimine eşdeğer olmayıp genellikle meslek eğitimini içeren ve alınmış olduğu ülkede bir üst öğrenime geçişe izin vermeyen veya Türkiye’deki akademik derecelere karşılık gelmeyen ara derecelere ilişkin başvurular reddedilir.
f) (Ek:RG-20/10/2023-32345) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (ğ) bendi kapsamında sunulacak yabancı dil belgesinin süresi içerisinde ibraz edilmemesi veya ibraz edilen belgenin başarı şartlarını taşımaması halinde başvuru reddedilir. Öğrenim görülen programın dilinde daha önce Yükseköğretim Kurulunca kabul edilen bir sınavın bulunmaması halinde, hangi sınavların kabul edileceği ve başarı puanının ne olacağı Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir.
(7) Tanıma ve Denklik Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanmış olan ön inceleme raporu Komisyona sevk edilir. Komisyon tarafından yapılan inceleme sonucu hazırlanan nihai rapor Yükseköğretim Yürütme
Kurulunda karara bağlanır.”
7.4. “Geçiş hükmü” başlıklı Geçici 1’inci maddesi:
“Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan denklik başvurularında, usul hükümleri dışında başvurunun yapıldığı tarihteki ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. Ancak kişi lehine olan durumlarda bu
Yönetmelik hükümleri uygulanır.” 8. Yurtdışındaki Yükseköğretim Kurumları, Programları ve Derecelerinin Tanınmasına İlişkin Usul ve
Esaslar’ın “Mezuniyet ve Kurum Tanıma Belgelerinin Düzenlenmesi” başlıklı 5’inci maddesi:
“(1) Mezuniyet Tanıma Belgesinin düzenlenmesinde şu hususlar dikkate alınır:
a) Mezuniyet Tanıma Belgesi, tanınan bir yurt dışı yükseköğretim kurumu ve programından mezun ilgilinin talebi üzerine Komisyon kararı ile düzenlenir.
b) Mezuniyet Tanıma Belgesinde kişinin mezun olduğu yükseköğretim kurumu, programın adı ve derecesi yer alır.
c) Mezuniyet Tanıma Belgesinin üzerinde, belgenin sadece ilgilinin tanınan bir yükseköğretim kurumu ve programından mezun olduğu ve Denklik Belgesi yerine geçmediği, meslek icrasına izin vermeyeceği belirtilir.
d) Mezuniyet Tanıma Belgesi kuşe kâğıda basılır ve Genel Sekreter tarafından imzalanır.
e) Tanınmayan yükseköğretim kurumu veya programından mezun olan kişilere Mezuniyet Tanıma Belgesi verilmez.
(2) Kurum Tanıma Belgesinin (Okul Tanıma Belgesi) düzenlenmesinde şu hususlar dikkate alınır:
a) Bir yükseköğretim kurumunun Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınıp tanınmadığına ilişkin Kurum
Tanıma Belgesi için gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya kamu tüzel kişileri bilgi talebinde bulunabilirler.
b) Gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişi başvurularında bir dilekçede en fazla 3, kamu tüzel kişi başvurularında ise bir yazıda en fazla 5 yükseköğretim kuruluşuna ilişkin bilgi talep edilebilir.
c) Kurum Tanıma Belgesi, Daire Başkanlığında tanıma işlemleri ile ilgili uzmanın parafı ve Daire
Başkanının imzası ile verilir.
d) Kurum Tanıma Belgesi sadece kurumun tanınıp tanınmadığını ve mezuniyet durumunda denklik süreci hakkında ön bilgi ve yapılacak işlemler ve mevzuata dair genel bilgileri içeren matbu bir resmî yazı niteliğindedir; kişilerin münferit program bilgisine dair bilgi içermez; Denklik Belgesi veya Mezuniyet
Tanıma Belgesinin yerine geçmez ve bunların doğrudan verilmesini gerektirmez.”
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuru, başvuranın Makedonya’da bulunan Üniversitesinde tamamladığı Hukuk öğrenimine ilişkin mezuniyet tanıma belgesi verilmesi talebi hakkındadır.
11. Dosyanın incelenmesinden, başvuranın Makedonya Üniversitesi Hukuk bölümünde 19/09/2019-28/10/2021 tarihleri arasında Türkçe öğrenim görerek mezun olduğu, mezuniyet tanıma belgesi verilmesi için yapmış olduğu 17/01/2022 ve 27/09/2022 tarihli başvurularına herhangi bir yanıt verilmediği, bunun üzerine Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmüştür.
12. Türkiye Cumhuriyeti, Avrupa Bölgesinde Yükseköğretim ile İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin
Sözleşme’yi (Lizbon Tanıma Sözleşmesi) 01/12/2004 tarihinde imzalayarak sözleşmeye taraf olmuş, sözleşme 28/02/2006 tarih ve 26094 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5463 sayılı Kanun uyarınca 08/01/2007 tarihinde onaylanarak 01/03/2007 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
/
13. Anılan Sözleşme’nin I. Bölümünde “Tanıma”, bir yabancı eğitim belgesinin, eğitim ve/veya iş etkinliklerinde kullanılmak üzere yetkili makam tarafından resmi olarak kabulü şeklinde tanımlanmış; VI.
bölümünün 1. maddesinde ise “Bir tanıma kararı, yükseköğretim belgesi tarafından belgelenen bilgi ve beceri esasına dayanıyorsa, her Taraf, tanımanın istendiği belge ile tanımanın istendiği Tarafça bu belgeye karşılık gelen diploma arasında önemli bir farklılık (substantial difference) görülmediği durumda, diğer
Tarafta verilmiş yükseköğretim belgelerini tanıyacaktır.” kuralına yer verilmiştir. Bu bağlamda, diplomaların tanınmasında devletlerin takdir yetkisinin bulunduğu açıktır.
14. Anayasa’nın 131’inci maddesinin birinci fıkrası ve 2547 sayılı Kanun’un 7/p maddesi uyarınca, yurtdışından alınan önlisans, lisans ve lisansüstü diplomalarına ilişkin tanıma ve denklik başvurularını değerlendirmekle yetkili kılınan idari otorite Yükseköğretim Kuruludur. Bu yetkinin, tanıma ve denklik işlemlerine ilişkin düzenleyici idari işlemler yapmayı da kapsadığı şüphesizdir. Nitekim Yükseköğretim
Kurulu, tanıma ve denklik başvurularının değerlendirilmesine ilişkin usul ve esasları, Yurtdışı
Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği ve diğer düzenleyici işlemler ile belirlemiştir.
Bu çerçevede, yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan diplomaların ülkemizde de geçerli olabilmesi için verilen eğitimin niteliği, süresi, eğitimi veren yükseköğretim kurumunun Türk yükseköğretim kurumları düzeyinde olup olmadığı hususları Yükseköğretim Kurulunca incelenmektedir.
15. Başvuranın Üniversitesine kayıt olduğu tarihte, Yurtdışı Yükseköğretim
Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin “Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi sonucu yapılacak işlemler” başlıklı 7’nci maddesinin altıncı fıkrasının (ç)
bendinde, “Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olarak belirlendiği programlar ile Yükseköğretim Kurulu tarafından yurtdışında tanınan Türkçe programlar dışında öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan denklik başvuruları reddedilir.” hükmü yürürlükte iken, 09/04/2021 tarihli değişiklik ile anılan hüküm “ç) Ortaöğretimini
Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere denklik verilebilmesi için, eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları gerekir. Bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmaz.” şeklinde değiştirilmiştir.
16. Yükseköğretim Kurulu tarafından dosya kapsamında sunulan açıklamada; başvuranın kayıt tarihinde yürürlükte bulunan yukarıdaki hükme atıf yapılarak, başvuranın mezun olduğu öğrenim dili Türkçe olan
Hukuk bölümünün bu hüküm kapsamında onay verilmiş bir program olmadığı için başvuranın 27/09/2022 tarihli mezuniyet tanıma belgesi talebinin işleme alınmadığı belirtilmiştir.
17. Bu anlamda uyuşmazlığın, Makedonya Üniversitesi Hukuk bölümünde öğrenimini tamamlayan başvurana Yönetmelik’in 7’nci maddesinin altıncı fıkrasının 09/04/2021 tarihli değişiklikten önceki (ç) bendi uyarınca mezuniyet tanıma belgesi verilip verilemeyeceği noktasında oluştuğu anlaşılmıştır.
18. Söz konusu uyuşmazlığın çözülmesi için öncelikle diploma denklik belgesi ile mezuniyet tanıma belgesinin farkına değinilmesi gerekmektedir. Zira mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi
Yönetmelik’te birbirinden farklı kavramlar olarak düzenlenmiştir. Mezuniyet tanıma belgesi, Yurtdışı
Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (i)
bendinde, yurtdışındaki bir yükseköğretim kurumundan mezun olmuş ilgilinin, tanınan bir yurtdışı yükseköğretim kurumundan ve programından mezun olduğunu gösteren ancak diploma denklik belgesi niteliği taşımayan belge olarak tanımlanmıştır.
19. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tanıma ve Denklik Hizmetleri Daire Başkanlığının internet sayfasında (https://denklik.yok.gov.tr/hakkimizda) mezuniyet tanıma belgesinin, a) Yurt dışında bir yükseköğretim kurumundan mezun, ancak mezun olduğu alanda denklik için ders tamamlama, seviye tespit sınavı vb. şartları yerine getirmesi gereken; ancak mezun olduğu alanda çalışmayı düşünmediğinden bu işlemleri tamamlamak istemeyen ilgililer için “yükseköğretim mezunu” olarak istihdam edilmesinin önünü açmak, b) Yurt dışında mezun olduğu okul ve derecesi tanınan, ancak mezun olduğu alanın Türkiye’deki programlara eşdeğer bulunmaması nedeniyle hakkında denklik dışında karar alınan ilgililerin üniversite mezunu olduğunu belgelemek, c) Denklik işlemleri sürerken, askerlik sevk ve tehir işlemleri gibi acil olarak yükseköğretim mezunu olduğunu gösterir belgeye ihtiyaç duyulması halinde mağduriyeti önlemek gibi amaçlarla düzenlenmekte olduğu belirtilmiştir.
20. Diploma denklik belgesi ise Yönetmelik’te aynı maddenin (e) bendinde, denkliği talep edilen diplomanın Türk sisteminde hangi alan ve düzeye eşdeğer olduğunu gösterir belge olarak tanımlanmıştır.
Dolayısıyla mezuniyet tanıma belgesi, doğurduğu sonuç bakımından diploma denklik belgesinden farklı olarak, Türk sisteminde herhangi bir akademik alan eşdeğerliği ortaya koymamakta ve meslek icrasına izin vermemektedir. Nitekim Yurtdışındaki Yükseköğretim Kurumları, Programları ve Derecelerinin
Tanınmasına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 5’inci maddesinde; Mezuniyet Tanıma Belgesinin üzerinde, belgenin sadece ilgilinin tanınan bir yükseköğretim kurumu ve programından mezun olduğu, Denklik
Belgesi yerine geçmediği, meslek icrasına izin vermeyeceği hususunun belirtileceği düzenlenmiştir.
21. Her ne kadar Yönetmelik’te diploma denklik belgesi ve mezuniyet tanıma belgesi tanımlarının ayrı ayrı yapıldığı ve hüküm ve sonuçları bakımından farklarının tanımlarında ortaya konduğu görülmekte ise de; mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi ve inceleme sonucu yapılacak işlemlerin ortak maddeler altında düzenlendiği görülmektedir. Mezuniyet tanıma belgesi için öngörülen hususların evleviyetle diploma denklik belgesi için de öngörüldüğü muhakkaktır. Ancak hangilerinin mezuniyet tanıma belgesi için yeterli olduğu hususunda madde hükmünün lafzından ve amacından yola çıkarak yorum yapılması gerekmektedir.
22. Buna göre Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde, mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi başlığı altında, tanınan bir yükseköğretim kurumu ve programından mezun olup başvuruya esas belgeleri tam olanların başvurularının hangi hususlar yönüyle inceleneceği düzenlenmiş olup madde hükmünün lafzından yola çıkarak yapılacak yorum neticesinde; mezuniyet tanıma belgesi başvuruları bakımından, birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan belgelerin asıllığı, gerçeğe uygunluğu, üzerinde kazıntı, silinti ve benzeri tahrifatın bulunup bulunmadığı, belgelerin başvuran kişiye ait olup olmadığı, kişinin ilgili ülkede kalıp kalmadığı, pasaport bilgileri ve ülkeye giriş-çıkış dökümlerinin uygunluğu unsurları ile (b) bendinde yer alan mezun olduğu yükseköğretim kurumunun ve programının tanınıp tanınmadığı ve alınan eğitimin derecesi unsurunun inceleneceği, gerekli görüldüğü takdirde ikinci ve üçüncü fıkralarının da uygulanabileceği anlaşılmaktadır.
23. Yönetmelik’in 7’nci maddesinde ise, mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi sonucu yapılacak işlemler düzenlenmiş olup ilk beş fıkrasının özel olarak diploma denklik belgesi başvurularına ilişkin düzenleme içerdiği net olarak anlaşılmakla birlikte altıncı
fıkrasında mezuniyet tanıma belgesine ilişkin hükümlerin de bulunduğu görülmektedir. Bu hükümlerin hangilerinin mezuniyet tanıma belgesi hakkında uygulanacağı hususunda hükmün lafzından ve amacından yola çıkarak yapılan yorum neticesinde; (a) ve (c) bentlerinde denklik ile birlikte mezuniyet tanıma belgesi ifadesi de yer aldığından, (d) ve (e) bentlerinin ise ortak hüküm olduğu anlaşıldığından, bu hükümlerin mezuniyet tanıma belgesi talepleri yönünden uygulanması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
24. Ancak Yükseköğretim Kurulunun 29/01/2024 tarihli ve E-16270968-102.02.03.02-2181 sayılı yazısında görüldüğü üzere idare tarafından “Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olduğu belirlenen programlar veya Yükseköğretim Kurulunca tanınan yurtdışındaki Türkçe yükseköğretim programları dışında, yükseköğretim kurumlarının açtığı ve öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan denklik başvuruları reddedilir.” hükmü bağlamında başvuranın mezuniyet tanıma belgesi başvurusunun işleme alınmadığı ifade edilmiştir (3.1. numaralı paragraf).
25. İdarenin işlemine dayanak gösterdiği madde hükmünün lafzından, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olduğu belirlenen programlar veya Yükseköğretim Kurulunca tanınan yurtdışındaki Türkçe yükseköğretim programları dışında, yükseköğretim kurumlarının açtığı ve öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan denklik başvurusunun reddedileceği açıkça anlaşılmakta ise de, mezuniyet tanıma belgesi başvurusunun da reddedileceğine ilişkin açık bir ifade ya da her iki belge başvurularının da reddedileceği anlamına gelen bir ifade yer almadığından ya da mezuniyet tanıma belgesi başvurusunun da bu hüküm kapsamında incelemeye tabi tutulabilmesi noktasında takdir yetkisinin varlığına işaret eden herhangi bir ibare de bulunmadığından, salt bu hükme dayanarak başvuranın mezuniyet tanıma belgesi başvurusunun reddedilmesinin hukuka uygun olduğundan söz edilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
26. Başvuruya konu uyuşmazlığa esas uygulanması gereken hükümlerin (başvuranın mezuniyet tanıma belgesi başvurusunda bulunduğu tarih itibarıyla), Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik
Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi, “Yükseköğretim kurumları ve programlarının tanınması” başlıklı 5’inci maddesi, “Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile ikinci ve üçüncü fıkraları, “Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi sonucu yapılacak işlemler” başlıklı 7’nci maddesinin altıncı fıkrasının (a), (c), (d) ve (e) bentleri olması gerektiği değerlendirilmektedir.
27. Bu bağlamda, öncelikle başvuranın mezun olduğu Üniversitesi isimli yükseköğretim kurumunun ve Türkçe dilinde öğrenim veren Hukuk programının Yönetmelik’in 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi kapsamında tanınan bir yurtdışı yükseköğretim kurumu ve programı olup olmadığının netleştirilmesi, bunun için anılan yükseköğretim kurumunun Yönetmelik’in 5’inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında öngörülen tüm şartlar açısından değerlendirilmesi, bu değerlendirmenin sonucuna göre somut başvurunun incelenmesine geçilerek Yönetmelik’in 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ve 7’nci maddesinin altıncı fıkrasının (a), (c), (d) ve (e)
bentleri kapsamında değerlendirme yapılması gerekirken, başvuranın mezuniyet tanıma belgesi verilmesi talebi ile yaptığı başvurunun salt olarak Yönetmelik’in 7’nci maddesinin altıncı fıkrasının 09/04/2021 tarihli değişiklikten önceki (ç) bendi uyarınca reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
/
28. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
29. Geleneksel kamu yönetimi anlayışından yeni kamu yönetimi anlayışına geçilmesi ile geleneksel idare anlayışının aksine, vatandaşı yönetimin bir parçası haline getiren, hatta onu merkeze koyan yeni kamu yönetimi anlayışına uygun olarak; Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 28 Eylül 1977 tarihli ve (77) 31 sayılı “Bireyin İdari İşlemler Karşısında Korunması” konulu kararı, 7 Aralık 2000 tarihinde kabul edilen
Avrupa Birliği Temel Haklar Şartının “İyi Yönetim İsteme Hakkı” başlıklı 41’inci maddesi, Avrupa
Parlamentosu tarafından 2001 yılında kabul edilen Avrupa Doğru İdari Davranış Yasası, Avrupa Konseyi
Bakanlar Komitesinin iyi idare konusunda üye devletlerin uymasını beklediği CM/REC 2007/7 sayılı tavsiye kararı ile “iyi yönetim ilkeleri” yeni kamu yönetiminin işleyişinde yerleşmeye başlamış olup iyi yönetimin sağlanması açısından ülkemizde de temelini tarihinden alan önemli gelişmeler ve değişiklikler yaşanmıştır. Bu gelişmeler neticesinde vatandaşın daha iyi hizmet alması ile birlikte şeffaf, hesap verebilir bir idarenin oluşmasına katkı sağlanması amaçlanmıştır.
30. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu uyarınca Kamu Denetçiliği Kurumunun kurulması bu gelişmelerden biri olup Kurumumuz ülkemizde bu amaçların ne ölçüde gerçekleştirildiğini tespit için idarenin işlem, eylem, tutum ve davranışlarını incelemekle yetkili ve görevli kılınmıştır. Kurum, bu kapsamda yapmış olduğu incelemeler neticesinde iyi yönetim ilkelerine de vurgu yaparak iyi idarenin oluşması açısından idareye rehberlik vazifesi görmekte ve yol göstermektedir. Kurumumuz bu amaçla
Kasım 2019 tarihinde “İyi Yönetim İlkeleri Rehberi” hazırlayarak kullanıcıların ve idarelerin erişimine açmıştır (bkz. https://www.ombudsman.gov.tr/Yayinlarimiz/IyiYonetimIlkeleriRehberi).
31. Kurumumuza yapılan şikâyet başvurularının incelenmesi ve araştırılması kapsamında ilgili idarelerden bilgi ve belge istenmekte olup 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve Belge İsteme” başlıklı 18’inci maddesinin birinci fıkrasında, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırma konusu ile ilgili olarak istediği bilgi ve belgelerin, bu isteğin tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde verilmesinin zorunlu olduğu, anılan maddenin ikinci fıkrasında da Devlet sırrı veya ticari sır niteliğindeki bilgi ve belgelerin, yetkili mercilerin en üst makam veya kurulunca gerekçesi belirtilmek suretiyle verilmeyebileceği; ancak Devlet sırrı niteliğindeki bilgi ve belgelerin Başdenetçi veya görevlendireceği
Denetçi tarafından yerinde incelenebileceği ifade edilmiştir.
32. Buna karşın, Kurumumuza yapılan şikâyet başvurularının incelenmesi ve araştırılması kapsamında talep ettiğimiz bilgi ve belgelerin süresinde ve gerekçeli olarak gönderilmemesi “hak arama hürriyeti”nin zedelenmesine ve “adalete hızlı ve etkili erişim”in sağlanamamasına neden olacağı gibi, “hukuk devleti” ilkesi ve onun vazgeçilmez koşullarından biri olan “hukuka bağlı idare” anlayışı ile de bağdaşmamaktadır.
33. Bu çerçevede yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın mezuniyet tanıma belgesi talebine ilişkin başvurusuna idare tarafından herhangi bir yanıt verilmediği, nitekim Kurumumuzca başvuru konusu uyuşmazlığa ilişkin istenen bilgi ve belgelerin de eksik ve geç gönderildiği, bu sebeple birden fazla yazışma yapılması ve tekit yazısı gönderilmesi gerektiği, bu durumun iyi yönetim ilkelerinden “kanunlara uygunluk”, “kararların gerekçeli olması”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi”, “makul sürede karar verme” ilkelerine aykırılık teşkil ettiği anlaşılmış olup idarenin bundan böyle Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazılarına ilişkin yanıt verme süresini dikkate alarak ve uyuşmazlığı ilgilendiren tüm
/
bilgi ve belgelerin gönderilmesini teminen işlem tesis etmesi ve bahse konu ilkelere de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
34. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu
Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Bu hükme göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)
dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın mezuniyet tanıma belgesi talebine ilişkin başvurusunun yukarıda açıklanan esaslara uygun şekilde gerekçeleri ortaya konarak yeniden değerlendirilmesi ve başvurana gerekçeli kararın bildirilmesi hususunda YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığınca bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi